rukmiṇīduḥkhamocanavarṇanam
ṛṣaya ūcuḥ
aho brahmaṇyadevasya kṛṣṇasyāmitatejasaḥ ||
mahimā yadayaṃ naiva mṛṣā cakre munervacaḥ
||1||अहो ब्रह्मण्यदेवस्य कृष्णस्यामिततेजसः ॥
महिमा यदयं नैव मृषा चक्रे मुनेर्वचः
tena cakre na roṣaṃ sa setupālo janārdanaḥ ||
bhṛgoryaścaraṇāghātaṃ dadhāra hṛdi lāñchanam
||2||तेन चक्रे न रोषं स सेतुपालो जनार्दनः ॥
भृगोर्यश्चरणाघातं दधार हृदि लाञ्छनम्
sā tu devī kathaṃ tena preyasā viprayojitā ||
ekākinī sthitā tatra kathyatāmasureśvara
||3||सा तु देवी कथं तेन प्रेयसा विप्रयोजिता ॥
एकाकिनी स्थिता तत्र कथ्यतामसुरेश्वर
utkaṇṭhitā ati vayaṃ śrotuṃ dvāravatīṃ mudā ||
idamādau bubhutsāmaścittakhedāpanuttaye
||4||उत्कण्ठिता अति वयं श्रोतुं द्वारवतीं मुदा ॥
इदमादौ बुभुत्सामश्चित्तखेदापनुत्तये
prahlāda uvāca
śrūyatāmṛṣayaḥ sarve gadato mama vistarāt ||
yathā śāpodbhavaṃ duḥkhaṃ mumoca harivallabhā
||5||श्रूयतामृषयः सर्वे गदतो मम विस्तरात् ॥
यथा शापोद्भवं दुःखं मुमोच हरिवल्लभा
atha durvāsasaḥ śāpamavāpyāruntudaṃ tadā ||
yādavendrasya gṛhiṇī sahasā paryadevayat
||6||अथ दुर्वाससः शापमवाप्यारुन्तुदं तदा ॥
यादवेन्द्रस्य गृहिणी सहसा पर्यदेवयत्
rukmiṇyuvāca
kalyāṇī bata vāṇīyaṃ laukikī saṃvibhāvyate ||
kūpake caiva sindhau ca pramāṇānnādhikaṃ jalam
||7||कल्याणी बत वाणीयं लौकिकी संविभाव्यते ॥
कूपके चैव सिन्धौ च प्रमाणान्नाधिकं जलम्
yāsāhaṃ bhūribhāgyā vai prāpya nāthaṃ jagatpatim ||
iyamekākinī jātā paulastyāddevahelanāt
||8||यासाहं भूरिभाग्या वै प्राप्य नाथं जगत्पतिम् ॥
इयमेकाकिनी जाता पौलस्त्याद्देवहेलनात्
kva maṃgalālayaḥ śrīmānanavadyaguṇo hariḥ ||
alpapuṇyā susaṃbādhā kāminī kvāticañcalā
||9||क्व मंगलालयः श्रीमाननवद्यगुणो हरिः ॥
अल्पपुण्या सुसंबाधा कामिनी क्वातिचञ्चला
tathāpi ghaṭayāmāsa dhātā vaṃcanakovidaḥ ||
vidhānamaśubhāyā me viyogaviṣamavyatham
||10||तथापि घटयामास धाता वंचनकोविदः ॥
विधानमशुभाया मे वियोगविषमव्यथम्
anyathā varṇaguravaḥ snātāstraividyavartmani ||
kathaṃ nu śaptumarhanti svayaṃ khinnāmanāgasam
||11||अन्यथा वर्णगुरवः स्नातास्त्रैविद्यवर्त्मनि ॥
कथं नु शप्तुमर्हन्ति स्वयं खिन्नामनागसम्
vidadhe vajramayaṃ tu kiṃ nvidaṃ hṛdayaṃ me'tikaṭhorameva hi ||
śatadhā na vidīryate yato virahe durviṣahe madhudviṣaḥ
||12||विदधे वज्रमयं तु किं न्विदं हृदयं मेऽतिकठोरमेव हि ॥
शतधा न विदीर्यते यतो विरहे दुर्विषहे मधुद्विषः
adhikṛtya suduścaraṃ tapaḥ pratilabdhaḥ prathamaṃ mayātmajaḥ ||
tanayena vinākṛtā'pyahaṃ na mṛtā paṃcasu vāsareṣviha
||13||अधिकृत्य सुदुश्चरं तपः प्रतिलब्धः प्रथमं मयात्मजः ॥
तनयेन विनाकृताऽप्यहं न मृता पंचसु वासरेष्विह
upalabhya sudāruṇāmimāmapi pīḍāmavitāsmyahaṃ tadā ||
yadidaṃ vidhunoti kalmaṣaṃ khalu tanmāṃ samupetya lakṣavṛddhim
||14||उपलभ्य सुदारुणामिमामपि पीडामवितास्म्यहं तदा ॥
यदिदं विधुनोति कल्मषं खलु तन्मां समुपेत्य लक्षवृद्धिम्
iti sā'tivilapya duḥkhitārthā kurarītulyatayā śuśoca vegāt ||
viraheṇa vighūrṇitāśayā dvijaśāpāpahatā mumūrccha sadyaḥ
||15||इति साऽतिविलप्य दुःखितार्था कुररीतुल्यतया शुशोच वेगात् ॥
विरहेण विघूर्णिताशया द्विजशापापहता मुमूर्च्छ सद्यः
atha durvāsasā śaptā rukmiṇī kṛṣṇavallabhā ||
mūrcchanāmāpa tatraiva hyājagāma payonidhiḥ
||16||अथ दुर्वाससा शप्ता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा ॥
मूर्च्छनामाप तत्रैव ह्याजगाम पयोनिधिः
sudhāśīkaragarbheṇa padmakiṃjalkavāyunā ||
nyavījayadimāṃ devīṃ rukmiṇīṃ kṛṣṇavallabhām
||17||सुधाशीकरगर्भेण पद्मकिंजल्कवायुना ॥
न्यवीजयदिमां देवीं रुक्मिणीं कृष्णवल्लभाम्
etasminnantare tatra vyomamārgeṇa nāradaḥ ||
gāyanguṇānbhagavato vīṇāpāṇiḥ samāgataḥ
||18||एतस्मिन्नन्तरे तत्र व्योममार्गेण नारदः ॥
गायन्गुणान्भगवतो वीणापाणिः समागतः
sa dṛṣṭvā siṃdhunā''śvāsyamānāṃ viśvasya mātaram ||
avatīrya śrutakatho bodhayāmāsa nāradaḥ
||19||स दृष्ट्वा सिंधुनाऽऽश्वास्यमानां विश्वस्य मातरम् ॥
अवतीर्य श्रुतकथो बोधयामास नारदः
nārada uvāca
mā khedaṃ deva deveśi devi tvadadhipe patau ||
dūrīkṛte vipraśāpātkuru kalyāṇi dhīratām
||20||मा खेदं देव देवेशि देवि त्वदधिपे पतौ ॥
दूरीकृते विप्रशापात्कुरु कल्याणि धीरताम्
tvaṃ hi sākṣādbhagavatī kṛṣṇaśca puruṣottamaḥ ||
avatīrṇo dharābhāramapanetuṃ yadṛcchayā
||21||त्वं हि साक्षाद्भगवती कृष्णश्च पुरुषोत्तमः ॥
अवतीर्णो धराभारमपनेतुं यदृच्छया
devo hyasau paraṃ brahma sadā'nirviṇṇamānasaḥ ||
māyāśaktistvametasya sargasthityantakāriṇaḥ
||22||देवो ह्यसौ परं ब्रह्म सदाऽनिर्विण्णमानसः ॥
मायाशक्तिस्त्वमेतस्य सर्गस्थित्यन्तकारिणः
saṃhṛtya nikhilaṃ śete yayā'sau kalayā svarāṭ ||
tadāpi na viyujyeta tvayā viśvapatiḥ prabhuḥ
||23||संहृत्य निखिलं शेते ययाऽसौ कलया स्वराट् ॥
तदापि न वियुज्येत त्वया विश्वपतिः प्रभुः
aviyuktastvayā nityaṃ devadevo jagatpatiḥ ||
līlāvatāreṣvetasya sarveṣu tvaṃ sahāyinī
||24||अवियुक्तस्त्वया नित्यं देवदेवो जगत्पतिः ॥
लीलावतारेष्वेतस्य सर्वेषु त्वं सहायिनी
yogaṃ viyogaṃ ca tathā na yātyeṣa tvayā'naghe ||
viḍaṃbayati bhūtānāmupakārāya ceśvaraḥ
||25||योगं वियोगं च तथा न यात्येष त्वयाऽनघे ॥
विडंबयति भूतानामुपकाराय चेश्वरः
ārādhanīyāḥ satataṃ bhūdevā bhūtimīpsatā ||
prakopanīyā naivaite tattvajñā hi tapasvinaḥ
||26||आराधनीयाः सततं भूदेवा भूतिमीप्सता ॥
प्रकोपनीया नैवैते तत्त्वज्ञा हि तपस्विनः
ityevaṃ śikṣayam̐llokaṃ viyogaṃ te'numanyate ||
muni śāpāddhariḥ sākṣādgūḍhaḥ kapaṭamānuṣaḥ
||27||इत्येवं शिक्षयँल्लोकं वियोगं तेऽनुमन्यते ॥
मुनि शापाद्धरिः साक्षाद्गूढः कपटमानुषः
api smarasi kalyāṇi jāto raghukule svayam ||
lokānugrahamanvicchanbhūbhāraharaṇotsukaḥ
||28||अपि स्मरसि कल्याणि जातो रघुकुले स्वयम् ॥
लोकानुग्रहमन्विच्छन्भूभारहरणोत्सुकः
taṃ hariṃ jagatāmīśaṃ rukmiṇi tvaṃ na vetsi kim ||
prāṇebhyo'pi garīyāṃsamayaṃ devaḥ sa eva hi
||29||तं हरिं जगतामीशं रुक्मिणि त्वं न वेत्सि किम् ॥
प्राणेभ्योऽपि गरीयांसमयं देवः स एव हि
yenedaṃ pūritaṃ viśvaṃ bahirantaśca suvrate ||
asaṃgasya vibhoḥ saṃgaḥ kathaṃ syāditi manmatiḥ
||30||येनेदं पूरितं विश्वं बहिरन्तश्च सुव्रते ॥
असंगस्य विभोः संगः कथं स्यादिति मन्मतिः
tayā tvayā niyukto'sāviti pratyemi sarvaśaḥ ||
tadvimuñcā''dhimatyarthamātmānamanusaṃsmara ||
prasīda mātaḥ saṃdhehi dhīratāṃ svamanīṣayā
||31||तया त्वया नियुक्तोऽसाविति प्रत्येमि सर्वशः ॥
तद्विमुञ्चाऽऽधिमत्यर्थमात्मानमनुसंस्मर ॥
प्रसीद मातः संधेहि धीरतां स्वमनीषया
iti bruvati devarṣāvavasāne nadīpatiḥ ||
provāca vacanaṃ tasyai vācā mṛdusuvarṇayā
||32||इति ब्रुवति देवर्षाववसाने नदीपतिः ॥
प्रोवाच वचनं तस्यै वाचा मृदुसुवर्णया
samudra uvāca
yadāha devi devarṣirnatvā tvāṃ satyameva tat ||
gīyase tvaṃ hi vedeṣu nityaṃ viṣṇuḥ sahāyinī
||33||यदाह देवि देवर्षिर्नत्वा त्वां सत्यमेव तत् ॥
गीयसे त्वं हि वेदेषु नित्यं विष्णुः सहायिनी
paraḥ pumāneva nirastavigraho gūḍho'dhipaste vidadhāti bhūyaḥ ||
viśvaṃ vyavasthāpayati svarociṣā tvayā sahāyena bibharti mūrtim
||34||परः पुमानेव निरस्तविग्रहो गूढोऽधिपस्ते विदधाति भूयः ॥
विश्वं व्यवस्थापयति स्वरोचिषा त्वया सहायेन बिभर्ति मूर्तिम्
tadeṣa parikhedaste na manāgapi yujyate ||
vakṣaḥsthalasthā bhavatī nityaṃ śrīvatsalakṣmaṇaḥ
||35||तदेष परिखेदस्ते न मनागपि युज्यते ॥
वक्षःस्थलस्था भवती नित्यं श्रीवत्सलक्ष्मणः
iyaṃ bhāgīrathī devī madādeśādupāgatā ||
vinodayiṣyatyaniśaṃ tvāṃ hi devi śarīriṇī
||36||इयं भागीरथी देवी मदादेशादुपागता ॥
विनोदयिष्यत्यनिशं त्वां हि देवि शरीरिणी
etasyāḥ syānmṛdu svādu payaḥ pūropaśobhitam ||
pradeśo'yamaśeṣo'pi bhavitā tvatsukhapradaḥ
||37||एतस्याः स्यान्मृदु स्वादु पयः पूरोपशोभितम् ॥
प्रदेशोऽयमशेषोऽपि भविता त्वत्सुखप्रदः
nānādrumalatākīrṇaṃ nikuṃjairupaśobhitam ||
mātaṃgaiśca samājuṣṭaṃ maṃjuguṃjanmadhuvratam
||38||नानाद्रुमलताकीर्णं निकुंजैरुपशोभितम् ॥
मातंगैश्च समाजुष्टं मंजुगुंजन्मधुव्रतम्
navapallavabhaṅgībhiḥ kusumastabakaiḥ śubhaiḥ ||
phalairamṛtakalpaiśca maṃjarī rājibhistathā
||39||नवपल्लवभङ्गीभिः कुसुमस्तबकैः शुभैः ॥
फलैरमृतकल्पैश्च मंजरी राजिभिस्तथा
naṃdanasya śriyā juṣṭaṃ manonayananandanam ||
vanaṃ ramyataraṃ cātra hyacireṇa bhaviṣyati
||40||नंदनस्य श्रिया जुष्टं मनोनयननन्दनम् ॥
वनं रम्यतरं चात्र ह्यचिरेण भविष्यति
tvayā saṃbodhanīyāḥ sma vayaṃ mātaḥ sadaiva hi ||
agamyarūpā vidyā tvamasmābhirbodhyase katham
||41||त्वया संबोधनीयाः स्म वयं मातः सदैव हि ॥
अगम्यरूपा विद्या त्वमस्माभिर्बोध्यसे कथम्
tadā vāmanujānīhi prasīda parameśvari ||
namaste viśvajanani bhūyo 'pi ca namonamaḥ
||42||तदा वामनुजानीहि प्रसीद परमेश्वरि ॥
नमस्ते विश्वजननि भूयो ऽपि च नमोनमः
prahlāda uvāca
evamuktvā jagaddhātrīṃ jagmatustau yathāgatam ||
ājagāma ca tatraiva devī bhāgīrathī svayam
||43||एवमुक्त्वा जगद्धात्रीं जग्मतुस्तौ यथागतम् ॥
आजगाम च तत्रैव देवी भागीरथी स्वयम्
vanaṃ samabhavattatra divyabhūruhasevitam ||
sevyaṃ samastalokānāṃ phalapuṣpasamṛddhimat .
||44||वनं समभवत्तत्र दिव्यभूरुहसेवितम् ॥
सेव्यं समस्तलोकानां फलपुष्पसमृद्धिमत् .
prasādena ca bhūtānāṃ gaṃgā'śeṣāghahāriṇī ||
bhūṣayāmāsa taddeśaṃ sā ca viṣṇupadī sarit
||45||प्रसादेन च भूतानां गंगाऽशेषाघहारिणी ॥
भूषयामास तद्देशं सा च विष्णुपदी सरित्
devo ca munivākyena gaṃgāyāśca vinodanāt ||
saundaryā tasya deśasya kiñcitsvāsthyamavāpa ha
||46||देवो च मुनिवाक्येन गंगायाश्च विनोदनात् ॥
सौन्दर्या तस्य देशस्य किञ्चित्स्वास्थ्यमवाप ह
atha viṣṇupadīṃ devīṃ śrutvā sāgarasaṃgatām ||
itastataḥ samājagmuḥ śraddadhānāḥ payasvinīm
||47||अथ विष्णुपदीं देवीं श्रुत्वा सागरसंगताम् ॥
इतस्ततः समाजग्मुः श्रद्दधानाः पयस्विनीम्
dvārakāvāsinaścaiva janāḥ kānanaśobhayā ||
hṛṣṭacittāḥ samājagmuraniśaṃ rukmiṇīvanam
||48||द्वारकावासिनश्चैव जनाः काननशोभया ॥
हृष्टचित्ताः समाजग्मुरनिशं रुक्मिणीवनम्
śrutvā tadakhilaṃ sarvaṃ durvāsāḥ śāṃbhavī kalā ||
cukopa smayamānaśca bhūya etadabhāṣata
||49||श्रुत्वा तदखिलं सर्वं दुर्वासाः शांभवी कला ॥
चुकोप स्मयमानश्च भूय एतदभाषत
durvāsā uvāca
kaḥ prabhustriṣu lokeṣu mahyaṃ vacanamanyathā ||
vidhātumapi devānāmādyo lokapitāmahaḥ
||50||कः प्रभुस्त्रिषु लोकेषु मह्यं वचनमन्यथा ॥
विधातुमपि देवानामाद्यो लोकपितामहः
kiṃ na jānāti loko'yaṃ mayi roṣakaṣāyite ||
śakraṃ prati tribhuvanaṃ bhraṣṭaśrīkamabhūttadā
||51||किं न जानाति लोकोऽयं मयि रोषकषायिते ॥
शक्रं प्रति त्रिभुवनं भ्रष्टश्रीकमभूत्तदा
mama śāpamavijñāya nandanapratime vane ||
kathaṃ sā rukmiṇī tatra ramate janasevite
||52||मम शापमविज्ञाय नन्दनप्रतिमे वने ॥
कथं सा रुक्मिणी तत्र रमते जनसेविते
tadete taravaḥ sarve saṃtvabhojyaphalā nṛṇām ||
vibhraṣṭasarvasaubhāgyāḥ kusumastabakojjhitāḥ
||53||तदेते तरवः सर्वे संत्वभोज्यफला नृणाम् ॥
विभ्रष्टसर्वसौभाग्याः कुसुमस्तबकोज्झिताः
iyaṃ tu śāpanirdagdhā haracūḍāmaṇiḥ sarit ||
vāryasyāḥ syādapeyaṃ tu naiveha sthātumarhati
||54||इयं तु शापनिर्दग्धा हरचूडामणिः सरित् ॥
वार्यस्याः स्यादपेयं तु नैवेह स्थातुमर्हति
prahlāda uvāca
tadā sarvamabhūttatra yadyadāha ca vai muniḥ ||
vāci vīryaṃ hi viprāṇāṃ nirmitaṃ viṣṇunā svayam
||55||तदा सर्वमभूत्तत्र यद्यदाह च वै मुनिः ॥
वाचि वीर्यं हि विप्राणां निर्मितं विष्णुना स्वयम्
sā tu devī tathā vṛttamavekṣya bhṛśaduḥkhitā ||
mene duratyayaṃ daivamāpatattatpunaḥpunaḥ
||56||सा तु देवी तथा वृत्तमवेक्ष्य भृशदुःखिता ॥
मेने दुरत्ययं दैवमापतत्तत्पुनःपुनः
tatastu sā viniścitya maraṇaṃ duḥkhabheṣajam ||
uttarīyāṃbareṇaiva bahiḥ kiñcitprabaddhya tu
||57||ततस्तु सा विनिश्चित्य मरणं दुःखभेषजम् ॥
उत्तरीयांबरेणैव बहिः किञ्चित्प्रबद्ध्य तु
athāvabudhya tatsarvaṃ sarvabhūtaguhāśayaḥ ||
tāṃ jñātvā satvaraṃ cā''gātsuparṇena dayānidhiḥ
||58||अथावबुध्य तत्सर्वं सर्वभूतगुहाशयः ॥
तां ज्ञात्वा सत्वरं चाऽऽगात्सुपर्णेन दयानिधिः
dadarśa tādṛśīṃ devīṃ kaṇṭhapāśakarāṃ vibhuḥ ||
adhastāttaruśākhāyāṃ nimīlitavilocanām
||59||ददर्श तादृशीं देवीं कण्ठपाशकरां विभुः ॥
अधस्तात्तरुशाखायां निमीलितविलोचनाम्
vibhraṣṭabhūṣaṇagaṇāṃ kṛśadehavallīṃ mlānānanāṃbujarucaṃ maraṇe prasaktām ||
mene sa vigrahavatīṃ karuṇāṃ kṛpālustāṃ saukhyadāṃ guṇavatīṃ praṇatārtihantrīm
||60||विभ्रष्टभूषणगणां कृशदेहवल्लीं म्लानाननांबुजरुचं मरणे प्रसक्ताम् ॥
मेने स विग्रहवतीं करुणां कृपालुस्तां सौख्यदां गुणवतीं प्रणतार्तिहन्त्रीम्
saṃśrutya sā'pi patagādhipate ravaṃ vai pronmīlya netrakamale'tha dadarśa kṛṣṇam ||
sāmanyata trikavivartitalocanābjaṃ prāptaṃ tamiṣṭasuhṛdaṃ nijajīvanātham
||61||संश्रुत्य साऽपि पतगाधिपते रवं वै प्रोन्मील्य नेत्रकमलेऽथ ददर्श कृष्णम् ॥
सामन्यत त्रिकविवर्तितलोचनाब्जं प्राप्तं तमिष्टसुहृदं निजजीवनाथम्
sā romaharṣavivaśā trapayā parītā kopānurāgakaluṣā kṛtavipralāpā ||
saṃvarddhitadviguṇaśokabharā ca devī nānārasaṃ bata dṛśorviṣayaṃ prapede
||62||सा रोमहर्षविवशा त्रपया परीता कोपानुरागकलुषा कृतविप्रलापा ॥
संवर्द्धितद्विगुणशोकभरा च देवी नानारसं बत दृशोर्विषयं प्रपेदे
tasyāḥ sasādhvasavisargacikīrṣitāyāḥ pāśaṃ vyapohya karacāru saroruheṇa ||
ādāya pāṇimamṛtopamayā ca vācā saṃjīvayannidamudāramudājahāra
||63||तस्याः ससाध्वसविसर्गचिकीर्षितायाः पाशं व्यपोह्य करचारु सरोरुहेण ॥
आदाय पाणिममृतोपमया च वाचा संजीवयन्निदमुदारमुदाजहार
śrīkṛṣṇa uvāca
kimetatsāhasaṃ bhīru cikīrṣatyavicāritam ||
nanu devi mamācakṣva kiṃ nu te khedakāraṇam
||64||किमेतत्साहसं भीरु चिकीर्षत्यविचारितम् ॥
ननु देवि ममाचक्ष्व किं नु ते खेदकारणम्
tvaṃ vidyā'haṃ paro bodhastvaṃ māyā ceśvarastvaham ||
tvaṃ ca buddhirahaṃ jīvo viyogaḥ kathamāvayoḥ
||65||त्वं विद्याऽहं परो बोधस्त्वं माया चेश्वरस्त्वहम् ॥
त्वं च बुद्धिरहं जीवो वियोगः कथमावयोः
tvayā vimohitātmāno bhrāmyantyajabhavādayaḥ ||
sā kathaṃ kṣubhyasi tvaṃ tu kiṃ svadhāma na budhyase
||66||त्वया विमोहितात्मानो भ्राम्यन्त्यजभवादयः ॥
सा कथं क्षुभ्यसि त्वं तु किं स्वधाम न बुध्यसे
tvayā hi baddhā ṛṣayaste carantīha karmabhiḥ ||
tāṃ tvāṃ kathamṛṣiḥ śaptuṃ śaknuyādvaravarṇini
||67||त्वया हि बद्धा ऋषयस्ते चरन्तीह कर्मभिः ॥
तां त्वां कथमृषिः शप्तुं शक्नुयाद्वरवर्णिनि
śikṣārthaṃ tviha lokānāmevaṃ me devi ceṣṭitam ||
manmāyayā samāviṣṭaḥ kurute vivaśaḥ pumān ||
paśya kopaparītātmā yaḥ sa śānto munīśvaraḥ
||68||शिक्षार्थं त्विह लोकानामेवं मे देवि चेष्टितम् ॥
मन्मायया समाविष्टः कुरुते विवशः पुमान् ॥
पश्य कोपपरीतात्मा यः स शान्तो मुनीश्वरः
prahlāda uvāca
so'bhyetya bhaktinamro'tha durvāsā munisattamaḥ ||
vicārya manasā sarvaṃ paścāttāpānupāśrayat
||69||सोऽभ्येत्य भक्तिनम्रोऽथ दुर्वासा मुनिसत्तमः ॥
विचार्य मनसा सर्वं पश्चात्तापानुपाश्रयत्
kiṃ mayā kṛtamityuktvā tatsamīpamupāgamat ||
apatadviluṭhanbhūmau daṇḍavaccāśrusaṃplutaḥ
||70||किं मया कृतमित्युक्त्वा तत्समीपमुपागमत् ॥
अपतद्विलुठन्भूमौ दण्डवच्चाश्रुसंप्लुतः
pitarau jagato devau kṣāmayāmāsa dīnavat ||
tuṣṭāva sūktavākyaistu rahasyairbhaktisaṃyutaḥ
||71||पितरौ जगतो देवौ क्षामयामास दीनवत् ॥
तुष्टाव सूक्तवाक्यैस्तु रहस्यैर्भक्तिसंयुतः
āha cedaṃ jagannāthaṃ yadi mayyastyanugrahaḥ ||
tadā pureva saṃyogo deva devyā vidhīyatām
||72||आह चेदं जगन्नाथं यदि मय्यस्त्यनुग्रहः ॥
तदा पुरेव संयोगो देव देव्या विधीयताम्
atha prahasya govindastamāha munisattamam ||
na hi te vacanaṃ jātu mṛṣā bhavitumarhati
||73||अथ प्रहस्य गोविन्दस्तमाह मुनिसत्तमम् ॥
न हि ते वचनं जातु मृषा भवितुमर्हति
mayaivaṃ vihitaḥ setuḥ kathamucchedyatāṃ dvija ||
sadbhirācaritaḥ setuḥ siddho lokasya pālakaḥ
||74||मयैवं विहितः सेतुः कथमुच्छेद्यतां द्विज ॥
सद्भिराचरितः सेतुः सिद्धो लोकस्य पालकः
dinedine dvikālaṃ ca āyāsye munisattama ||
vinodayiṣye tāṃ tāṃ tu munikanyāṃ ca kāmyayā
||75||दिनेदिने द्विकालं च आयास्ये मुनिसत्तम ॥
विनोदयिष्ये तां तां तु मुनिकन्यां च काम्यया
tuṣyāmi sādhanairnānyairmatkathākathanairapi ||
yathā saṃpūjya māmatra mama prītirbhaviṣyati
||76||तुष्यामि साधनैर्नान्यैर्मत्कथाकथनैरपि ॥
यथा संपूज्य मामत्र मम प्रीतिर्भविष्यति
yadā ca mayi vai(?)kuṇṭhamadhirūḍhe mahāmune ||
pravekṣyati tadā tejo mama sarvaṃ trivikrame
||77||यदा च मयि वै(?)कुण्ठमधिरूढे महामुने ॥
प्रवेक्ष्यति तदा तेजो मम सर्वं त्रिविक्रमे
rukmiṇīyaṃ ca manmūrteḥ saṃyogaṃ punareṣyati ||
iyaṃ bhāgīrathī cāpi sāgareṇa samā guṇaiḥ ||
tyaktvā hyaśeṣaduḥkhāni sukhaṃ caiva gamiṣyati
||78||रुक्मिणीयं च मन्मूर्तेः संयोगं पुनरेष्यति ॥
इयं भागीरथी चापि सागरेण समा गुणैः ॥
त्यक्त्वा ह्यशेषदुःखानि सुखं चैव गमिष्यति
anugrahaṃ vidhāyaivamṛṣiṇā saha keśavaḥ ||
viveśa svapurīṃ tatra vidhāyopāṃtikaṃ munim
||79||अनुग्रहं विधायैवमृषिणा सह केशवः ॥
विवेश स्वपुरीं तत्र विधायोपांतिकं मुनिम्
sāpi devī ca saṃbudhya tadā tasya viceṣṭitam ||
anugrahādbhagavato babhūva vigata jvarā
||80||सापि देवी च संबुध्य तदा तस्य विचेष्टितम् ॥
अनुग्रहाद्भगवतो बभूव विगत ज्वरा
yataśca muktā duḥkhena tatra devī haripriyā ||
tato bhāgīrathī sā tu gaditā duḥkhamocinī
||81||यतश्च मुक्ता दुःखेन तत्र देवी हरिप्रिया ॥
ततो भागीरथी सा तु गदिता दुःखमोचिनी
amāvāsyāṃ paurṇamāsyāṃ yastasyāḥ saṃgame śubhe ||
snāyādaśeṣaduḥkhāttu sa naraḥ parimucyate
||82||अमावास्यां पौर्णमास्यां यस्तस्याः संगमे शुभे ॥
स्नायादशेषदुःखात्तु स नरः परिमुच्यते
aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ navamyāṃ cāvalokitā ||
narāṇāṃ rukmiṇī devī sarvānkāmā nprayacchati
||83||अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नवम्यां चावलोकिता ॥
नराणां रुक्मिणी देवी सर्वान्कामा न्प्रयच्छति
ityetatkathitaṃ devyā ṛṣayo duḥkhamocanam ||
anugrahaśca devasya kiṃ bhūyaḥ śrotumicchatha
||84||इत्येतत्कथितं देव्या ऋषयो दुःखमोचनम् ॥
अनुग्रहश्च देवस्य किं भूयः श्रोतुमिच्छथ
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe caturthe dvārakāmāhātmye rukmiṇīduḥkhamocanavarṇanaṃnāma tṛtīyo'dhyāyaḥ || 3 ||