sarvatīrthakṣetrādikṛtanivāsavarṇanam
śrīprahlāda uvāca
śrutvā brahmamaheśānau yaduktaṃ viṣṇupārṣadaiḥ ||
dvārakāyāstu māhātmyaṃ tadvarṇayitumūcatuḥ
||1||श्रुत्वा ब्रह्ममहेशानौ यदुक्तं विष्णुपार्षदैः ॥
द्वारकायास्तु माहात्म्यं तद्वर्णयितुमूचतुः
śrībrahmeśānāvūcatuḥ
bhobhoḥ kṣetrāṇi tīrthāni sarāṃsi sāgarādayaḥ ||
prayāgādīni tīrthāni kāśyādyā muktidāyakāḥ
||2||भोभोः क्षेत्राणि तीर्थानि सरांसि सागरादयः ॥
प्रयागादीनि तीर्थानि काश्याद्या मुक्तिदायकाः
bhavatāṃ tīrtharājānāṃ mahārājastviyaṃ śubhā ||
dvārakā sevanīyā vai sthīyatāṃ svecchayā bahiḥ
||3||भवतां तीर्थराजानां महाराजस्त्वियं शुभा ॥
द्वारका सेवनीया वै स्थीयतां स्वेच्छया बहिः
śrīprahlāda uvāca
maheśavacanaṃ śrutvā sarveṣāmutsavo'bhavat ||
pradakṣiṇāṃ tataḥ kṛtvā dvārakāṃ praṇipatya ca ||
āvāsaṃ cakrire tatra kṣetratīrthāni harṣataḥ
||4||महेशवचनं श्रुत्वा सर्वेषामुत्सवोऽभवत् ॥
प्रदक्षिणां ततः कृत्वा द्वारकां प्रणिपत्य च ॥
आवासं चक्रिरे तत्र क्षेत्रतीर्थानि हर्षतः
bhāgīrathī prayāgaṃ ca yamunā ca sarasvatī ||
sarayūgaṃḍakī puṇyā gomatī pūrvavāhinī
||5||भागीरथी प्रयागं च यमुना च सरस्वती ॥
सरयूगंडकी पुण्या गोमती पूर्ववाहिनी
anyāśca saritaḥ sarvāḥ sindhuśoṇau nadau tathā ||
paṃcāśatkoṭibhistīrthairdigbhāge hyuttare sthitāḥ ||
laṃpaṭāḥ kṛṣṇasevāyāṃ paśyato dvārakāṃ muhuḥ
||6||अन्याश्च सरितः सर्वाः सिन्धुशोणौ नदौ तथा ॥
पंचाशत्कोटिभिस्तीर्थैर्दिग्भागे ह्युत्तरे स्थिताः ॥
लंपटाः कृष्णसेवायां पश्यतो द्वारकां मुहुः
mandākinī tathā puṇyā nadī bhāgīrathī ca yā ||
mahānadī narmadā ca śiprā prācī sarasvatī
||7||मन्दाकिनी तथा पुण्या नदी भागीरथी च या ॥
महानदी नर्मदा च शिप्रा प्राची सरस्वती
cakṣurbhadrā tathā sītā nadyo'nyāḥ pāpanāśinī ||
vartaṃte pūrvadigbhāge tīrthaiśca ṣaṣṭikoṭibhiḥ
||8||चक्षुर्भद्रा तथा सीता नद्योऽन्याः पापनाशिनी ॥
वर्तंते पूर्वदिग्भागे तीर्थैश्च षष्टिकोटिभिः
payoṣṇī tapatī puṇyā vidarbhā ca payasvinī ||
godāvarī mahāpuṇyā bhīmā kṛṣṇānadī tathā
||9||पयोष्णी तपती पुण्या विदर्भा च पयस्विनी ॥
गोदावरी महापुण्या भीमा कृष्णानदी तथा
kāverīpramukhāḥ puṇyā anyaiścaivāghanāśinīḥ ||
svatīrthasahitā bhaktyā navanavatikoṭibhiḥ
||10||कावेरीप्रमुखाः पुण्या अन्यैश्चैवाघनाशिनीः ॥
स्वतीर्थसहिता भक्त्या नवनवतिकोटिभिः
sthitā dakṣiṇadigbhāge dvārakāsevanotsukāḥ ||
krīḍaṃti gomatīnīre tīre ca kṛṣṇasannidhau ||
saptadvīpeṣu yāḥ saṃti tathā'nyā vai saridvarāḥ ||
sāgarāśca tathā sapta paścimāyāṃ diśi sthitāḥ
||12||स्थिता दक्षिणदिग्भागे द्वारकासेवनोत्सुकाः ॥
क्रीडंति गोमतीनीरे तीरे च कृष्णसन्निधौ ॥
सप्तद्वीपेषु याः संति तथाऽन्या वै सरिद्वराः ॥
सागराश्च तथा सप्त पश्चिमायां दिशि स्थिताः
krīḍaṃti cakratīrthe vai tīrthaiśca śatakoṭibhiḥ ||
paśyaṃti ca muhuḥ kṛṣṇaṃ paścimābhimukhaṃ sadā
||13||क्रीडंति चक्रतीर्थे वै तीर्थैश्च शतकोटिभिः ॥
पश्यंति च मुहुः कृष्णं पश्चिमाभिमुखं सदा
vidiśāsu ca sarvāsu tīrthasaṃkhyā na vidyate ||
puṣkarādīni tīrthāni viśālā virajā gayā
||14||विदिशासु च सर्वासु तीर्थसंख्या न विद्यते ॥
पुष्करादीनि तीर्थानि विशाला विरजा गया
śataikakoṭibhistīrthairgomatyudadhisaṃgame ||
varttaṃte kṛṣṇasevāyāṃ sotsavāni dvijottamāḥ
||15||शतैककोटिभिस्तीर्थैर्गोमत्युदधिसंगमे ॥
वर्त्तंते कृष्णसेवायां सोत्सवानि द्विजोत्तमाः
vārāṇasī pūraiśānyāmavantī pūrvadiksthitā ||
āgneyyāṃ diśi kāṃtī ca dakṣiṇe mathurā sthitā
||16||वाराणसी पूरैशान्यामवन्ती पूर्वदिक्स्थिता ॥
आग्नेय्यां दिशि कांती च दक्षिणे मथुरा स्थिता
nairṛtyāṃ ca tathā māyā ayodhyā paścime sthitāḥ ||
vāyavyāṃ tu kurukṣetraṃ harikṣetraṃ tathottare
||17||नैर्ऋत्यां च तथा माया अयोध्या पश्चिमे स्थिताः ॥
वायव्यां तु कुरुक्षेत्रं हरिक्षेत्रं तथोत्तरे
śivakṣetraṃ ca aiśānyāmaiṃdryāṃ ca puruṣottamaḥ ||
āgneyyāṃ ca bhṛgukṣetraṃ prabhāsaṃ dakṣiṇāśritam
||18||शिवक्षेत्रं च ऐशान्यामैंद्र्यां च पुरुषोत्तमः ॥
आग्नेय्यां च भृगुक्षेत्रं प्रभासं दक्षिणाश्रितम्
śrīraṃgaṃ nairṛte bhāge lohadaṃḍaṃ tu paścime ||
nārasiṃhāni vāyavye kokāmukhyaṃ tathottare
||19||श्रीरंगं नैर्ऋते भागे लोहदंडं तु पश्चिमे ॥
नारसिंहानि वायव्ये कोकामुख्यं तथोत्तरे
kāmākhyā reṇukādīni śākteyāni ca sarvaśaḥ ||
kṣetrarājāni sarvāṇi yathāsthāne vasaṃti hi
||20||कामाख्या रेणुकादीनि शाक्तेयानि च सर्वशः ॥
क्षेत्रराजानि सर्वाणि यथास्थाने वसंति हि
uttare caiva saurāṇi gāṇapatyāni kṛtsnaśaḥ ||
kṣetrāṇyuttarataḥ saṃti rukmiṇyāḥ sannidhau dvijāḥ
||21||उत्तरे चैव सौराणि गाणपत्यानि कृत्स्नशः ॥
क्षेत्राण्युत्तरतः संति रुक्मिण्याः सन्निधौ द्विजाः
dhenukaṃ naimiṣāraṇyaṃ daṃḍakaṃ saiṃdhavaṃ tathā ||
daśāraṇyamarbudaṃ ca naranārāyaṇāśramam
||22||धेनुकं नैमिषारण्यं दंडकं सैंधवं तथा ॥
दशारण्यमर्बुदं च नरनारायणाश्रमम्
yathādiśaṃ vasaṃti sma dvārakāyāḥ samantataḥ ||
mervādyāḥ parvatāḥ saumye dvārakāsevanotsukāḥ
||23||यथादिशं वसंति स्म द्वारकायाः समन्ततः ॥
मेर्वाद्याः पर्वताः सौम्ये द्वारकासेवनोत्सुकाः
kailāsādyāśca aiśānyāmaindryāṃ himavadādayaḥ ||
śrīśailādyāśca āgneyyāṃ siṃhādryādyā yame tathā
||24||कैलासाद्याश्च ऐशान्यामैन्द्र्यां हिमवदादयः ॥
श्रीशैलाद्याश्च आग्नेय्यां सिंहाद्र्याद्या यमे तथा
nairṛtyāṃ vāmamārgādyā mahendraṛṣabhādayaḥ ||
anye ca puṇyaśailāśca salokāloka mānasāḥ ||
dvārakāṃ paritaḥ saṃti paryyupāsaṃti pratyaham
||25||नैर्ऋत्यां वाममार्गाद्या महेन्द्रऋषभादयः ॥
अन्ये च पुण्यशैलाश्च सलोकालोक मानसाः ॥
द्वारकां परितः संति पर्य्युपासंति प्रत्यहम्
evaṃ brahmādayo devā ṛṣayaḥ sanakādayaḥ ||
kṣetratīrthādibhiryuktā anyaiḥ puṇyatamaistathā
||26||एवं ब्रह्मादयो देवा ऋषयः सनकादयः ॥
क्षेत्रतीर्थादिभिर्युक्ता अन्यैः पुण्यतमैस्तथा
śraddhayā parayā bhaktyā kanyārāśisthite gurau ||
āyāṃti dvārakāṃ draṣṭuṃ brāhmyādyāśca praharṣitāḥ
||27||श्रद्धया परया भक्त्या कन्याराशिस्थिते गुरौ ॥
आयांति द्वारकां द्रष्टुं ब्राह्म्याद्याश्च प्रहर्षिताः
iti śrīskānde mahā purāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyā saptame prabhāsakhaṇḍe caturthe dvārakāmāhātmye dvārakāmāhātmyavarṇanapūvakaṃ dvārakāyāṃ sarvatīrthakṣetrādikṛtanivāsa varṇanaṃnāma trayastriṃśattamo'dhyāyaḥ || 33 ||