dvārakānāmamāhātmyavarṇanam
prahlāda uvāca
aho kṣetrasya māhātmyaṃ samaṃtāddaśayojanam ||
diviṣṭhā yatra paśyaṃti sarvāneva caturbhujān
||1||अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं समंताद्दशयोजनम् ॥
दिविष्ठा यत्र पश्यंति सर्वानेव चतुर्भुजान्
aho kṣetrasya māhātmyaṃ dṛṣṭvā nityaṃ caturbhujān ||
dvārakāvāsinaḥ sarvānnamasyaṃti divaukasaḥ
||2||अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं दृष्ट्वा नित्यं चतुर्भुजान् ॥
द्वारकावासिनः सर्वान्नमस्यंति दिवौकसः
aho kṣetrasya māhātmyaṃ sarvaśāstreṣu viśrutam ||
aho kṣetrasya māhātmyaṃ śṛṇvaṃtu ṛṣayo'malāḥ
||3||अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं सर्वशास्त्रेषु विश्रुतम् ॥
अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं शृण्वंतु ऋषयोऽमलाः
muktiṃ necchaṃti yatrasthāḥ kṛṣṇasevotsukāḥ sadā ||
yatratyāścaiva pāṣāṇā yatra kvāpi vimuktidāḥ
||4||मुक्तिं नेच्छंति यत्रस्थाः कृष्णसेवोत्सुकाः सदा ॥
यत्रत्याश्चैव पाषाणा यत्र क्वापि विमुक्तिदाः
api kīṭa pataṃgādyāḥ paśavo'tha sarīsṛpāḥ ||
vimuktāḥ pāpinaḥ sarve dvārakāyāḥ prasādataḥ ||
kiṃ punarmānavā nityaṃ dvārakāyāṃ vasaṃti ye
||5||अपि कीट पतंगाद्याः पशवोऽथ सरीसृपाः ॥
विमुक्ताः पापिनः सर्वे द्वारकायाः प्रसादतः ॥
किं पुनर्मानवा नित्यं द्वारकायां वसंति ये
yā gatiḥ sarvajaṃtūnāṃ dvārakāpuravāsinām ||
sā gatirdurlabhā nūnaṃ munīnāmūrddhvaretasām
||6||या गतिः सर्वजंतूनां द्वारकापुरवासिनाम् ॥
सा गतिर्दुर्लभा नूनं मुनीनामूर्द्ध्वरेतसाम्
sarveṣu kṣetratīrtheṣu vasatāṃ varṣakoṭibhiḥ ||
tatphalaṃ nimiṣāddheṃna dvārakāyāṃ dinedine
||7||सर्वेषु क्षेत्रतीर्थेषु वसतां वर्षकोटिभिः ॥
तत्फलं निमिषाद्धेंन द्वारकायां दिनेदिने
dvārakāyāṃ sthitāḥ sarve narā nāryyaścaturbhujāḥ ||
dvārakāvāsinaḥ sarvānyaḥ paśyetkaluṣāpahān ||
satyaṃsatyaṃ dvijaśreṣṭhāḥ kṛṣṇasyātipriyo bhavet
||8||द्वारकायां स्थिताः सर्वे नरा नार्य्यश्चतुर्भुजाः ॥
द्वारकावासिनः सर्वान्यः पश्येत्कलुषापहान् ॥
सत्यंसत्यं द्विजश्रेष्ठाः कृष्णस्यातिप्रियो भवेत्
dvārakāvāsino ye vai niṃdaṃti puruṣādhamāḥ ||
kṛṣṇasnehavihīnāste pataṃti duḥkhasāgare
||9||द्वारकावासिनो ये वै निंदंति पुरुषाधमाः ॥
कृष्णस्नेहविहीनास्ते पतंति दुःखसागरे
jayaṃtena bhṛśaṃ trastāḥ śūlāgrāropitāściram ||
karṣitāstāḍitāste vai mūrcchitāḥ punarutthitāḥ
||10||जयंतेन भृशं त्रस्ताः शूलाग्रारोपिताश्चिरम् ॥
कर्षितास्ताडितास्ते वै मूर्च्छिताः पुनरुत्थिताः
trāhitrāhi jayaṃta tvaṃ vadaṃto hi bhayāturāḥ ||
smaraṃtaḥ pūrvapāpaṃ te jayaṃtena pratāḍitāḥ
||11||त्राहित्राहि जयंत त्वं वदंतो हि भयातुराः ॥
स्मरंतः पूर्वपापं ते जयंतेन प्रताडिताः
jayaṃta uvāca
kiṃ kṛtaṃ maṃdabhāgyairvo yatpāpaṃ ca sudāruṇam ||
sarvaṃ puṇyaphalaṃ labdhvā dvārakāvāsamuttamam
||12||किं कृतं मंदभाग्यैर्वो यत्पापं च सुदारुणम् ॥
सर्वं पुण्यफलं लब्ध्वा द्वारकावासमुत्तमम्
dvārakāvāsināṃ niṃdā mahāpāpādhikā dhruvam ||
na nivarteta tatpāpaṃ sā jñeyā parameśvarī
||13||द्वारकावासिनां निंदा महापापाधिका ध्रुवम् ॥
न निवर्तेत तत्पापं सा ज्ञेया परमेश्वरी
ataḥ kṛṣṇājñayā sarvānpāpino daṃḍayāmyaham ||
vaiṣṇavānāṃ ca niṃdāyāḥ phalaṃ bhuktvā sudāruṇam
||14||अतः कृष्णाज्ञया सर्वान्पापिनो दंडयाम्यहम् ॥
वैष्णवानां च निंदायाः फलं भुक्त्वा सुदारुणम्
tatastu dvārakāyāṃ ca puṇyaṃ janma bhaviṣyati ||
kṛṣṇaṃ pratoṣya saṃsiddhirbhaviṣyati sudurllabhā
||15||ततस्तु द्वारकायां च पुण्यं जन्म भविष्यति ॥
कृष्णं प्रतोष्य संसिद्धिर्भविष्यति सुदुर्ल्लभा
tasmāttadbhujyatāṃ pāpaṃ jātaṃ vaiṣṇavaniṃdanāt ||
tatratyānāṃ prabhurnaiva yama īṣṭe maheśvaraḥ
||16||तस्मात्तद्भुज्यतां पापं जातं वैष्णवनिंदनात् ॥
तत्रत्यानां प्रभुर्नैव यम ईष्टे महेश्वरः
śrīprahlāda uvāca
tasmāddvāravatīṃ gatvā saṃsevyo devanāyakaḥ
||17||तस्माद्द्वारवतीं गत्वा संसेव्यो देवनायकः
gomatītīramāśritya dvārakāyāṃ prayacchati ||
yattu kiṃciddhanaṃ viprāḥ śrūyatāṃ tatphalodayam
||18||गोमतीतीरमाश्रित्य द्वारकायां प्रयच्छति ॥
यत्तु किंचिद्धनं विप्राः श्रूयतां तत्फलोदयम्
hemabhārasahasraistu ravivāre ravigrahe ||
kurukṣetre yadāpnoti gajāśvarathadānataḥ
||19||हेमभारसहस्रैस्तु रविवारे रविग्रहे ॥
कुरुक्षेत्रे यदाप्नोति गजाश्वरथदानतः
sahasraguṇitaṃ tasmātsatyaṃsatyaṃ mayoditam ||
hemamāṣārddhamānena dvārakādānayogataḥ
||20||सहस्रगुणितं तस्मात्सत्यंसत्यं मयोदितम् ॥
हेममाषार्द्धमानेन द्वारकादानयोगतः
patrāṇāṃ caiva puṣpāṇāṃ naivedyasikthasaṃkhyayā ||
kṛṣṇadevasya pūjāyāmanaṃtaṃ bhavati dvijāḥ
||21||पत्राणां चैव पुष्पाणां नैवेद्यसिक्थसंख्यया ॥
कृष्णदेवस्य पूजायामनंतं भवति द्विजाः
annadānaṃ tu yaḥ kuryyāddvārakāyāṃ tu tatphalam ||
naiva śaknomyahaṃ vaktuṃ brahmā śeṣamaheśvarau
||22||अन्नदानं तु यः कुर्य्याद्द्वारकायां तु तत्फलम् ॥
नैव शक्नोम्यहं वक्तुं ब्रह्मा शेषमहेश्वरौ
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro vā'pyatha vāṃ'tyajaḥ ||
nārī vā dvārakāyāṃ vai bhaktyā vāsaṃ karoti vai
||23||ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वाऽप्यथ वांऽत्यजः ॥
नारी वा द्वारकायां वै भक्त्या वासं करोति वै
kulakoṭiṃ samuddhṛtya viṣṇuloke mahīyate ||
satyaṃsatyaṃ dvijaśreṣṭhā nānṛtaṃ mama bhāṣitam
||24||कुलकोटिं समुद्धृत्य विष्णुलोके महीयते ॥
सत्यंसत्यं द्विजश्रेष्ठा नानृतं मम भाषितम्
dvārakāvāsinaṃ dṛṣṭvā spṛṣṭvā caiva viśeṣataḥ ||
mahāpāpavinirmuktāḥ svargaloke vasaṃti te
||25||द्वारकावासिनं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा चैव विशेषतः ॥
महापापविनिर्मुक्ताः स्वर्गलोके वसंति ते
pāṃsuvo dvārakāyā vai vāyunā samudīritāḥ ||
pāpināṃ muktidāḥ proktāḥ kiṃ punardvārakā bhuvi
||26||पांसुवो द्वारकाया वै वायुना समुदीरिताः ॥
पापिनां मुक्तिदाः प्रोक्ताः किं पुनर्द्वारका भुवि
śrīprahlāda uvāca
śrūyatāṃ dvijaśārdūlā mahāmohavināśanam ||
dvārakāyāśca māhātmyaṃ gomatīkṛṣṇasannidhau
||27||श्रूयतां द्विजशार्दूला महामोहविनाशनम् ॥
द्वारकायाश्च माहात्म्यं गोमतीकृष्णसन्निधौ
kuśāvarttātsamārabhya yāvadvai sāgarāvadhi ||
yasyāṃ tithau samāyāti siṃhe devapurohitaḥ
||28||कुशावर्त्तात्समारभ्य यावद्वै सागरावधि ॥
यस्यां तिथौ समायाति सिंहे देवपुरोहितः
tasyāṃ hi gomatīsnānaṃ dviṣaṅgodāvarīphalam ||
avagāhitā prayatnena siṃhāṃte gautamī sakṛt
||29||तस्यां हि गोमतीस्नानं द्विषङ्गोदावरीफलम् ॥
अवगाहिता प्रयत्नेन सिंहांते गौतमी सकृत्
godāvaryyāṃ bhavetpuṇyaṃ vasato varṣasaṃkhyayā ||
tatphalaṃ samavāpnoti gomatīsevanāddvijāḥ
||30||गोदावर्य्यां भवेत्पुण्यं वसतो वर्षसंख्यया ॥
तत्फलं समवाप्नोति गोमतीसेवनाद्द्विजाः
gomatyāṃ śraddhayā snānaṃ pūrṇe siṃhasthite gurau ||
sahasraguṇitaṃ tatsyāddvāravatyāṃ dinedine
||31||गोमत्यां श्रद्धया स्नानं पूर्णे सिंहस्थिते गुरौ ॥
सहस्रगुणितं तत्स्याद्द्वारवत्यां दिनेदिने
gacchagaccha mahābhāga dvārakāmiti yo vadet ||
tasyāvalokanādeva mucyate sarvapātakaiḥ
||32||गच्छगच्छ महाभाग द्वारकामिति यो वदेत् ॥
तस्यावलोकनादेव मुच्यते सर्वपातकैः
dvāraketi ca yo brūyāddvārakābhimukho naraḥ ||
kṛpayā kṛṣṇadevasya muktibhāgī bhaveddhruvam
||33||द्वारकेति च यो ब्रूयाद्द्वारकाभिमुखो नरः ॥
कृपया कृष्णदेवस्य मुक्तिभागी भवेद्ध्रुवम्
dvārakāṃ gomatīṃ puṇyāṃ rukmiṇīṃ kṛṣṇameva ca ||
smaraṃti ye'nvahaṃ bhaktyā dvārakāphalabhāginaḥ
||34||द्वारकां गोमतीं पुण्यां रुक्मिणीं कृष्णमेव च ॥
स्मरंति येऽन्वहं भक्त्या द्वारकाफलभागिनः
sahasrayojanasthānāṃ yeṣāṃ syāditi mānasam ||
dvāravatyāṃ gamiṣyāmo drakṣyāmo dvārakeśvaram
||35||सहस्रयोजनस्थानां येषां स्यादिति मानसम् ॥
द्वारवत्यां गमिष्यामो द्रक्ष्यामो द्वारकेश्वरम्
sarvapāpaiḥ pramucyaṃte dhanyāste lokapāvanāḥ ||
kiṃ vācyaṃ dvārakāyātrāṃ ye prakurvaṃti mānavāḥ ||
kiṃ punardvārakānāthaṃ kṛṣṇaṃ paśyaṃti ye narāḥ
||36||सर्वपापैः प्रमुच्यंते धन्यास्ते लोकपावनाः ॥
किं वाच्यं द्वारकायात्रां ये प्रकुर्वंति मानवाः ॥
किं पुनर्द्वारकानाथं कृष्णं पश्यंति ये नराः
mitradhrugbrahmahā goghnaḥ paradārāpahārakaḥ ||
mātṛhā pitṛhā caiva brahmasvāpaharastathā
||37||मित्रध्रुग्ब्रह्महा गोघ्नः परदारापहारकः ॥
मातृहा पितृहा चैव ब्रह्मस्वापहरस्तथा
ete cānye ca pāpiṣṭhā mahāpāpayutāśca ye ||
sarvapāpaiḥ pramucyaṃte kṛṣṇadevasya darśanāt
||38||एते चान्ये च पापिष्ठा महापापयुताश्च ये ॥
सर्वपापैः प्रमुच्यंते कृष्णदेवस्य दर्शनात्
kiṃ vedaiḥ śraddhayā hīnairvyākhyānairapi kṛtsnaśaḥ ||
hemabhārasahasraiḥ kiṃ kurukṣetre ravigrahe
||39||किं वेदैः श्रद्धया हीनैर्व्याख्यानैरपि कृत्स्नशः ॥
हेमभारसहस्रैः किं कुरुक्षेत्रे रविग्रहे
gajāśvarathadānaiḥ kiṃ kiṃ maṃdirapratiṣṭhayā ||
teṣāṃ pūjādinā samyagiṣṭā pūrtādibhiśca kim
||40||गजाश्वरथदानैः किं किं मंदिरप्रतिष्ठया ॥
तेषां पूजादिना सम्यगिष्टा पूर्तादिभिश्च किम्
rājasūyāśvamedhādyaiḥ sarvayajñaiśca kiṃ bhavet ||
sevanaiḥ kṣetratīrthānāṃ tapobhirvividhaistu kim
||41||राजसूयाश्वमेधाद्यैः सर्वयज्ञैश्च किं भवेत् ॥
सेवनैः क्षेत्रतीर्थानां तपोभिर्विविधैस्तु किम्
kiṃ mokṣasādhanaiḥ kleśairdhyānayogasamādhibhiḥ ||
dvārakeśvarakṛṣṇasya darśanaṃ yasya jāyate
||42||किं मोक्षसाधनैः क्लेशैर्ध्यानयोगसमाधिभिः ॥
द्वारकेश्वरकृष्णस्य दर्शनं यस्य जायते
māhātmyaṃ dvārakāyāstu athavā yaḥ śṛṇoti ca ||
viśeṣeṇa tu vaiśākhyāṃ jayaṃtyāścaiva jāgare
||43||माहात्म्यं द्वारकायास्तु अथवा यः शृणोति च ॥
विशेषेण तु वैशाख्यां जयंत्याश्चैव जागरे
māghyāṃ ca phālgune caitre jyeṣṭhe caiva viśeṣataḥ ||
adyāpi dvārakā puṇyā kalāvapi viśeṣataḥ
||44||माघ्यां च फाल्गुने चैत्रे ज्येष्ठे चैव विशेषतः ॥
अद्यापि द्वारका पुण्या कलावपि विशेषतः
yasyāṃ satraṃ prapāṃ kṛtvā prāsādaṃ maṃcameva ca ||
yatīnāṃ śaraṇaṃ kṛtvā tīre maṃḍapameva ca
||45||यस्यां सत्रं प्रपां कृत्वा प्रासादं मंचमेव च ॥
यतीनां शरणं कृत्वा तीरे मंडपमेव च
vāpīkūpataḍāgānāṃ jīrṇoddhāramathāpi vā ||
mūrtiṃ viṣṇoḥ pratiṣṭhāpya dattvā vā bhogasādhanam
||46||वापीकूपतडागानां जीर्णोद्धारमथापि वा ॥
मूर्तिं विष्णोः प्रतिष्ठाप्य दत्त्वा वा भोगसाधनम्
śrūyatāṃ tatphalaṃ viprāḥ sarvotkṛṣṭaṃ vadāmyaham ||
saṃprāpya vāṃchitānkāmānkṛṣṇānugrahabhājanam
||47||श्रूयतां तत्फलं विप्राः सर्वोत्कृष्टं वदाम्यहम् ॥
संप्राप्य वांछितान्कामान्कृष्णानुग्रहभाजनम्
tejomayeṣu lokeṣu bhuktvā bhogānanukramāt ||
prāpnoti viṣṇulokaṃ vai naro devanamaskṛtam
||48||तेजोमयेषु लोकेषु भुक्त्वा भोगाननुक्रमात् ॥
प्राप्नोति विष्णुलोकं वै नरो देवनमस्कृतम्
sthāpayeddvārakāyāṃ vai mūrtiṃ dāruśilāmayīm ||
trailokyaṃ sthāpitaṃ tena viṣṇoḥ sāyujyatāmiyāt
||49||स्थापयेद्द्वारकायां वै मूर्तिं दारुशिलामयीम् ॥
त्रैलोक्यं स्थापितं तेन विष्णोः सायुज्यतामियात्
praroho nāsti pāpasya puṇyasya vṛddhiruttamā ||
dvārakāyāṃ kathaṃ jātaṃ vailakṣaṇyamidaṃ prabho ||
kṣetrebhyaḥ sarvatīrthebhya āścaryyaṃ kathayaṃti te
||50||प्ररोहो नास्ति पापस्य पुण्यस्य वृद्धिरुत्तमा ॥
द्वारकायां कथं जातं वैलक्षण्यमिदं प्रभो ॥
क्षेत्रेभ्यः सर्वतीर्थेभ्य आश्चर्य्यं कथयंति ते
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe caturthe dvārakāmāhātmye dvārakānāmamāhātmyavarṇanaṃnāma pañcaviṃśo'dhyāyaḥ || 35 ||