dilīpakṛtadvārakāyātrāvarṇanam
śrīprahlāda uvāca
evamadbhutamāhātmyaṃ dvārakāyāṃ munīśvarāḥ ||
sarveṣāṃ kṣetratīrthānāṃ mahāpāpavidārakm
||1||एवमद्भुतमाहात्म्यं द्वारकायां मुनीश्वराः ॥
सर्वेषां क्षेत्रतीर्थानां महापापविदारक्म्
varṇānāmaśramāṇāṃ ca patitānāṃ viśeṣataḥ|
mahāpāpaharaṃ proktaṃ mahāpuṇyavivarddhanaṃ
||2||वर्णानामश्रमाणां च पतितानां विशेषतः।
महापापहरं प्रोक्तं महापुण्यविवर्द्धनं
atyugrapāparāśīnāṃ dāhasthānaṃ yathā smṛtam ||
dvārakāgamanaṃ viprāḥ kiṃ punardvārakāsthitiḥ
||3||अत्युग्रपापराशीनां दाहस्थानं यथा स्मृतम् ॥
द्वारकागमनं विप्राः किं पुनर्द्वारकास्थितिः
viśeṣeṇa tu viprendrāḥ kanyārāśisthite gurau ||
brahmādayopi dṛśyaṃte yatra tīrthaiśca saṃyutāḥ
||4||विशेषेण तु विप्रेन्द्राः कन्याराशिस्थिते गुरौ ॥
ब्रह्मादयोपि दृश्यंते यत्र तीर्थैश्च संयुताः
prativarṣaṃ prakurvaṃti dvārakāgamanaṃ narāḥ ||
teṣāṃ pādarajaḥ spṛṣṭvā divaṃ yāṃti ca pāpinaḥ
||5||प्रतिवर्षं प्रकुर्वंति द्वारकागमनं नराः ॥
तेषां पादरजः स्पृष्ट्वा दिवं यांति च पापिनः
gomatī nīrapūtānāṃ kṛṣṇavaktrāvalokinām ||
darśanātpātakaṃ teṣāṃ yāti janmaśatārjitam
||6||गोमती नीरपूतानां कृष्णवक्त्रावलोकिनाम् ॥
दर्शनात्पातकं तेषां याति जन्मशतार्जितम्
itihāsena pūrvoktaṃ śrūyatāṃ munipuṅgavāḥ ||
dilīpavasiṣṭha saṃvāde paramāścaryyavarddhanam
||7||इतिहासेन पूर्वोक्तं श्रूयतां मुनिपुङ्गवाः ॥
दिलीपवसिष्ठ संवादे परमाश्चर्य्यवर्द्धनम्
kāśyāṃ tu vajralepo hi kṣetra ekatra naśyati ||
yāturdarśanataḥ śrutvā dilīpo vākyamabravīt
||8||काश्यां तु वज्रलेपो हि क्षेत्र एकत्र नश्यति ॥
यातुर्दर्शनतः श्रुत्वा दिलीपो वाक्यमब्रवीत्
dilīpa uvāca
vajralepaśca kāśyāṃ tu ghoro yatra vinaśyati ||
kṛtsnaśo'tha mahāpuṇyaṃ prāpyaṃ yatra tadasti kim
||9||वज्रलेपश्च काश्यां तु घोरो यत्र विनश्यति ॥
कृत्स्नशोऽथ महापुण्यं प्राप्यं यत्र तदस्ति किम्
na prarohaṃti pāpāni yasminkṣetre dvijottama ||
tatkṣetraṃ kathyatāṃ puṇyaṃ yatra pāpaṃ praṇaśyati
||10||न प्ररोहंति पापानि यस्मिन्क्षेत्रे द्विजोत्तम ॥
तत्क्षेत्रं कथ्यतां पुण्यं यत्र पापं प्रणश्यति
vasiṣṭha uvāca
āsītkāśyāṃ purā kaścittridaṇḍī mokṣadharmavit ||
japandaśāśvemedhe tu gāyatrīṃ ca samāhitaḥ
||11||आसीत्काश्यां पुरा कश्चित्त्रिदण्डी मोक्षधर्मवित् ॥
जपन्दशाश्वेमेधे तु गायत्रीं च समाहितः
tatra kācitsamāyātā yuvatī gajagāminī ||
tīre saṃsthāpya vāsāṃsi gaṃgāyāḥ śramaśāntaye ||
praviṣṭā ca jale nagnā jalakrīḍāṃ cakāra ha
||12||तत्र काचित्समायाता युवती गजगामिनी ॥
तीरे संस्थाप्य वासांसि गंगायाः श्रमशान्तये ॥
प्रविष्टा च जले नग्ना जलक्रीडां चकार ह
nagnāṃ tāṃ krīḍatīṃ vīkṣya yatirmadanapūritaḥ ||
daivāgnibhraṃśito mārgātsahasā ca vimohitaḥ
||13||नग्नां तां क्रीडतीं वीक्ष्य यतिर्मदनपूरितः ॥
दैवाग्निभ्रंशितो मार्गात्सहसा च विमोहितः
manasā kāmayāmāsa sā'pi taṃ taruṇaṃ yatim ||
tayośca saṃgatistatra saṃjātā pāpakarmaṇoḥ
||14||मनसा कामयामास साऽपि तं तरुणं यतिम् ॥
तयोश्च संगतिस्तत्र संजाता पापकर्मणोः
tayā vimohitaḥ sadyastāmevānusasāra saḥ ||
tatprītyai cārjayāmāsa dhanamanyāyatastadā
||15||तया विमोहितः सद्यस्तामेवानुससार सः ॥
तत्प्रीत्यै चार्जयामास धनमन्यायतस्तदा
vārāṇasyāṃ hi na tyaktaścaṃḍālasya pratigrahaḥ ||
snānahīnaḥ sadā pāpī rātrau cauryyeṇa varttate
||16||वाराणस्यां हि न त्यक्तश्चंडालस्य प्रतिग्रहः ॥
स्नानहीनः सदा पापी रात्रौ चौर्य्येण वर्त्तते
kasmiṃścitsamaye pāpī māṃsārthī tu vanaṃ gataḥ ||
dadarśa pramadāṃ tatra mātaṃgīṃ madirekṣaṇām
||17||कस्मिंश्चित्समये पापी मांसार्थी तु वनं गतः ॥
ददर्श प्रमदां तत्र मातंगीं मदिरेक्षणाम्
tasyāḥ prathamatāruṇyaṃ dṛṣṭvā garveṇa pāpmanā ||
vane'tha nirjane tatra mātaṃgīsaṃgameyivān
||18||तस्याः प्रथमतारुण्यं दृष्ट्वा गर्वेण पाप्मना ॥
वनेऽथ निर्जने तत्र मातंगीसंगमेयिवान्
tayā sahānnapānādi kṛtavānpāpamohitaḥ ||
aśnāti surayā paṃkaṃ gomāṃsaṃ pāpalaṃpaṭaḥ
||19||तया सहान्नपानादि कृतवान्पापमोहितः ॥
अश्नाति सुरया पंकं गोमांसं पापलंपटः
tadgṛhe nidhanaṃ prāptaḥ pāpātmā sarvabhakṣakaḥ ||
vārāṇasīprabhāvena na prāpto narakaṃ tadā
||20||तद्गृहे निधनं प्राप्तः पापात्मा सर्वभक्षकः ॥
वाराणसीप्रभावेन न प्राप्तो नरकं तदा
kiṃ tu tatra kṛtaṃ pāpaṃ vajralepaṃ sudāruṇam ||
śūdrīsaṃparka pāpena jāto'sau krūrayoniṣu
||21||किं तु तत्र कृतं पापं वज्रलेपं सुदारुणम् ॥
शूद्रीसंपर्क पापेन जातोऽसौ क्रूरयोनिषु
vṛko vyāghroragaḥ śvānaḥ śṛgālaḥ sūkaro'bhavat ||
duraṃtāṃ yātanāṃ prāptaḥ śamaleśaṃ na vindati
||22||वृको व्याघ्रोरगः श्वानः शृगालः सूकरोऽभवत् ॥
दुरंतां यातनां प्राप्तः शमलेशं न विन्दति
evaṃ janmasahasraistu na tasya pāpakarmaṇaḥ ||
mātaṃgyā saṃgajaṃ pāpaṃ vyanaśyata yugāyutaiḥ ||
tato'sau saptame jātaḥ śaśakaścaiva janmani ||
tato'sau rākṣaso jātaḥ pāpātmā sarvabhakṣakaḥ
||24||एवं जन्मसहस्रैस्तु न तस्य पापकर्मणः ॥
मातंग्या संगजं पापं व्यनश्यत युगायुतैः ॥
ततोऽसौ सप्तमे जातः शशकश्चैव जन्मनि ॥
ततोऽसौ राक्षसो जातः पापात्मा सर्वभक्षकः
prāṇino bhakṣayansarvānsaṃprāpto viṃdhyaparvate ||
asmādanantaraṃ bhāvyaṃ kṛkalāsatvamadbhutam
||25||प्राणिनो भक्षयन्सर्वान्संप्राप्तो विंध्यपर्वते ॥
अस्मादनन्तरं भाव्यं कृकलासत्वमद्भुतम्
śūdrīsaṃgajapāpena bhāvyaṃ ca kṛmiyoninā ||
mātaṃgīsaṃgame proktaṃ phalaṃ hyatijugupsitam
||26||शूद्रीसंगजपापेन भाव्यं च कृमियोनिना ॥
मातंगीसंगमे प्रोक्तं फलं ह्यतिजुगुप्सितम्
yugāyutaṃ sahasraistu bhokṣyamāṇaṃ sudāruṇam ||
atyāścaryyamabhūttatra dilīpa śrūyatāṃ mahat
||27||युगायुतं सहस्रैस्तु भोक्ष्यमाणं सुदारुणम् ॥
अत्याश्चर्य्यमभूत्तत्र दिलीप श्रूयतां महत्
ālokitaṃ ca viṃdhyādrau sarveṣāṃ vismayāspadam ||
dṛṣṭvā dvārāvatīṃ kaścitkṛṣṇavaktraṃ suśobhanam
||28||आलोकितं च विंध्याद्रौ सर्वेषां विस्मयास्पदम् ॥
दृष्ट्वा द्वारावतीं कश्चित्कृष्णवक्त्रं सुशोभनम्
gomatīnīrapūtastu viṃdhyaṃ prāptaḥ sa pāṃthikaḥ ||
mātrāṃ kṛṣṇaprasādasya skandhe kṛtvā praharṣitaḥ
||29||गोमतीनीरपूतस्तु विंध्यं प्राप्तः स पांथिकः ॥
मात्रां कृष्णप्रसादस्य स्कन्धे कृत्वा प्रहर्षितः
prayāsyansvagṛhaṃ tatra dadarśa pathi rākṣasam ||
drutaṃ ca krūrakarmāṇaṃ dṛṣṭvā bhakṣitumāgatam
||30||प्रयास्यन्स्वगृहं तत्र ददर्श पथि राक्षसम् ॥
द्रुतं च क्रूरकर्माणं दृष्ट्वा भक्षितुमागतम्
tasya darśanamātreṇa vajralepaḥ sudāruṇaḥ ||
vārāṇasīsamudbhūto bhasmasādabhavatkṣaṇāt
||31||तस्य दर्शनमात्रेण वज्रलेपः सुदारुणः ॥
वाराणसीसमुद्भूतो भस्मसादभवत्क्षणात्
janmakoṭiśatenāpi yo na śakyo vyapohitum ||
tatpāpaparvatānmuktaḥ kṛṣṇapāṃthikadarśanāt
||32||जन्मकोटिशतेनापि यो न शक्यो व्यपोहितुम् ॥
तत्पापपर्वतान्मुक्तः कृष्णपांथिकदर्शनात्
dagdhe'tha krūrabhāve tu ghanamukto yathā śaśī ||
reje puṇyaprakāśena kṛṣṇapāṃthikadarśanāt
||33||दग्धेऽथ क्रूरभावे तु घनमुक्तो यथा शशी ॥
रेजे पुण्यप्रकाशेन कृष्णपांथिकदर्शनात्
tato'bhimukhamabhyetya dvārakāpathikaṃ mudā ||
nanāma śraddhayā bhūmau taddarśanamahotsavaḥ
||34||ततोऽभिमुखमभ्येत्य द्वारकापथिकं मुदा ॥
ननाम श्रद्धया भूमौ तद्दर्शनमहोत्सवः
natvā'tha vismitaḥ prāha aho'dya tava darśanāt ||
gato ghoratamo bhāvaḥ prāptā saṃsiddhiruttamā
||35||नत्वाऽथ विस्मितः प्राह अहोऽद्य तव दर्शनात् ॥
गतो घोरतमो भावः प्राप्ता संसिद्धिरुत्तमा
kasmāttvamāgato bhadra prabhāvaḥ kīdṛśastava ||
vajralepastu kāśyāṃ vai dagdhaste darśanādanu
||36||कस्मात्त्वमागतो भद्र प्रभावः कीदृशस्तव ॥
वज्रलेपस्तु काश्यां वै दग्धस्ते दर्शनादनु
vasiṣṭha uvāca
ityevaṃ rākṣasenoktaṃ śrutvā kṛṣṇasya pāṃthikaḥ ||
vismayaṃ paramāpannaḥ prāha taṃ harṣamānasaḥ
||37||इत्येवं राक्षसेनोक्तं श्रुत्वा कृष्णस्य पांथिकः ॥
विस्मयं परमापन्नः प्राह तं हर्षमानसः
pāṃthika uvāca
śrīmaddvāravatīṃ dṛṣṭvā hyāgato'smyatra rākṣasa ||
vajralepaharo'smākaṃ prabhāvaḥ kṛṣṇadarśanāt
||38||श्रीमद्द्वारवतीं दृष्ट्वा ह्यागतोऽस्म्यत्र राक्षस ॥
वज्रलेपहरोऽस्माकं प्रभावः कृष्णदर्शनात्
gomatyāṃ yaḥ sakṛtsnātvā paśyetkṛṣṇamukhāṃbujam ||
sarvānuddharate pāpādapi trailākyadāhakāt
||39||गोमत्यां यः सकृत्स्नात्वा पश्येत्कृष्णमुखांबुजम् ॥
सर्वानुद्धरते पापादपि त्रैलाक्यदाहकात्
vasiṣṭha uvāca
ityukto rākṣaso hṛṣṭaḥ śuddhātmā bhaktisaṃyutaḥ ||
natvā pradakṣiṇaṃ kṛtvā saṃprāpto dvārakāṃ tadā
||40||इत्युक्तो राक्षसो हृष्टः शुद्धात्मा भक्तिसंयुतः ॥
नत्वा प्रदक्षिणं कृत्वा संप्राप्तो द्वारकां तदा
gomatyāṃ sa tanuṃ tyaktvā prāpto'sau vaiṣṇavaṃ padam ||
stūyamānaḥ sureśānairgadharvaiḥ puṣpavṛṣṭibhiḥ
||41||गोमत्यां स तनुं त्यक्त्वा प्राप्तोऽसौ वैष्णवं पदम् ॥
स्तूयमानः सुरेशानैर्गधर्वैः पुष्पवृष्टिभिः
itthaṃ mahāprabhāvo hi dvārakāyāḥ prakīrttitaḥ ||
na prarohaṃti pāpāni yasyāḥ pāṃthikadarśanāt ||
dvārakāyāṃ tu kiṃ vācyaṃ na prarohaṃti pātakam
||42||इत्थं महाप्रभावो हि द्वारकायाः प्रकीर्त्तितः ॥
न प्ररोहंति पापानि यस्याः पांथिकदर्शनात् ॥
द्वारकायां तु किं वाच्यं न प्ररोहंति पातकम्
ityetatkathitaṃ rājanyatpṛṣṭohaṃ tvayā'nagha ||
sarvakṣetrottamaṃ kṣetraṃ vajralepavināśanam
||43||इत्येतत्कथितं राजन्यत्पृष्टोहं त्वयाऽनघ ॥
सर्वक्षेत्रोत्तमं क्षेत्रं वज्रलेपविनाशनम्
śrīprahlāda uvāca
vasiṣṭhenoditaṃ śrutvā dilīpo hṛṣṭa mānasaḥ ||
dvārakāṃ kṣetrarājaṃ taṃ jñātvā ca vismayaṃ yayau
||44||वसिष्ठेनोदितं श्रुत्वा दिलीपो हृष्ट मानसः ॥
द्वारकां क्षेत्रराजं तं ज्ञात्वा च विस्मयं ययौ
yayau dvāravatīṃ hṛṣṭo devadevasya sādaram ||
kṛṣṇaṃ dṛṣṭvā parāṃ siddhiṃ saṃprāpto devamaṃdire
||45||ययौ द्वारवतीं हृष्टो देवदेवस्य सादरम् ॥
कृष्णं दृष्ट्वा परां सिद्धिं संप्राप्तो देवमंदिरे
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe caturthe dvārakāmāhātmye dvārakāpānthadarśana mātrataḥ kāśyāṃ kṛtasya pāpavajralepasya vināśane yativṛttāntavarṇanapūrvakaṃ dilīpakṛtadvārakāyātrāvarṇanaṃnāma catustriṃśattamo'dhyāyaḥ || 34 ||