setugamanaphalādivarṇanam
atha brāhmakhaṇḍe prathamaṃ setumāhātmyam ||
( 3-1)
||1||अथ ब्राह्मखण्डे प्रथमं सेतुमाहात्म्यम् ॥
( ३-१)
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
śrīvedavyāsāyanamaḥ ||
śuklāṃbaradharaṃ viṣṇuṃ śaśivarṇaṃ caturbhujam ||
prasannavadanaṃ dhyāyetsarvavighnopaśāṃtaye
||1||श्रीगणेशाय नमः ॥
श्रीवेदव्यासायनमः ॥
शुक्लांबरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ॥
प्रसन्नवदनं ध्यायेत्सर्वविघ्नोपशांतये
naimiṣāraṇyanilayā ṛṣayaḥ śaunakādayaḥ ||
aṣṭāṃgayoganiratā brahmajñānaikatatparāḥ
||1||नैमिषारण्यनिलया ऋषयः शौनकादयः ॥
अष्टांगयोगनिरता ब्रह्मज्ञानैकतत्पराः
mumukṣavo mahātmāno nirmamā brahmavādinaḥ ||
dharmajñā anasūyāśca satyavataparāyaṇāḥ
||2||मुमुक्षवो महात्मानो निर्ममा ब्रह्मवादिनः ॥
धर्मज्ञा अनसूयाश्च सत्यवतपरायणाः
jiteṃdriyā jitakrodhāḥ sarvabhūtadayālavaḥ ||
bhaktyā paramayā viṣṇumarcayaṃtaḥ sanātanam
||3||जितेंद्रिया जितक्रोधाः सर्वभूतदयालवः ॥
भक्त्या परमया विष्णुमर्चयंतः सनातनम्
tapastepurmahāpuṇye naimiṣe muktidāyini ||
ekadā te mahātmānaḥ samājaṃ cakruruttamam
||4||तपस्तेपुर्महापुण्ये नैमिषे मुक्तिदायिनि ॥
एकदा ते महात्मानः समाजं चक्रुरुत्तमम्
kathayaṃto mahāpuṇyāḥ kathāḥ pāpapraṇāśinī ||
bhuktimuktyorupāyaṃ ca jijñāsaṃtaḥ parasparam
||5||कथयंतो महापुण्याः कथाः पापप्रणाशिनी ॥
भुक्तिमुक्त्योरुपायं च जिज्ञासंतः परस्परम्
ṣaḍviṃśatisahasrāṇāmṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām ||
teṣāṃ śiṣyapraśiṣyāṇāṃ saṃkhyā kartuṃ na śakyate
||6||षड्विंशतिसहस्राणामृषीणां भावितात्मनाम् ॥
तेषां शिष्यप्रशिष्याणां संख्या कर्तुं न शक्यते
atrāṃtare mahāvidvānvyāsaśiṣyo mahāmuniḥ ||
āgamannaimiṣāraṇyaṃ sūtaḥ paurāṇikottamaḥ
||7||अत्रांतरे महाविद्वान्व्यासशिष्यो महामुनिः ॥
आगमन्नैमिषारण्यं सूतः पौराणिकोत्तमः
tamāgataṃ muniṃ dṛṣṭvā jvalaṃtamiva pāvakam ||
arghyādyaiḥ pūjayāmāsurmunayaḥ|
śaunakādayaḥ
||8||तमागतं मुनिं दृष्ट्वा ज्वलंतमिव पावकम् ॥
अर्घ्याद्यैः पूजयामासुर्मुनयः।
शौनकादयः
sukhopaviṣṭaṃ taṃ sūtamāsane parame śubhe ||
papracchuḥ paramaṃ guhyaṃ lokānugrahakāṃkṣayā
||9||सुखोपविष्टं तं सूतमासने परमे शुभे ॥
पप्रच्छुः परमं गुह्यं लोकानुग्रहकांक्षया
sūta dharmārthatattvajña svāgataṃ munipuṃgava ||
śrutavāṃstvaṃ purāṇāni vyāsātsatyavatīsutāt
||10||सूत धर्मार्थतत्त्वज्ञ स्वागतं मुनिपुंगव ॥
श्रुतवांस्त्वं पुराणानि व्यासात्सत्यवतीसुतात्
ataḥ sarvapurāṇānāmarthajño'si mahāmune ||
kāni kṣetrāṇi puṇyāni kāni tīrthāni bhūtale
||11||अतः सर्वपुराणानामर्थज्ञोऽसि महामुने ॥
कानि क्षेत्राणि पुण्यानि कानि तीर्थानि भूतले
kathaṃ vā lapsyate muktirjīvānāṃ bhavasāgarāt ||
kathaṃ hare harau vāpi nṛṇāṃ bhaktiḥ prajāyate
||12||कथं वा लप्स्यते मुक्तिर्जीवानां भवसागरात् ॥
कथं हरे हरौ वापि नृणां भक्तिः प्रजायते
kena sidhyeta ca phalaṃ karmaṇāstrividhā tmanaḥ ||
etaccānyacca tatsarvaṃ kṛpayā vada sūtaja
||13||केन सिध्येत च फलं कर्मणास्त्रिविधा त्मनः ॥
एतच्चान्यच्च तत्सर्वं कृपया वद सूतज
brūyuḥ snigdhāya śiṣyāya guravo guhyamapyuta ||
iti pṛṣṭastadā sūto naimiṣāraṇyavāsibhiḥ
||14||ब्रूयुः स्निग्धाय शिष्याय गुरवो गुह्यमप्युत ॥
इति पृष्टस्तदा सूतो नैमिषारण्यवासिभिः
vaktuṃ pracakrame natvā vyāsaṃ svagurumāditaḥ ||
śrīsūta uvāca ||
samyakpṛṣṭamidaṃ viprā yuṣmābhirjagato hitam
||15||वक्तुं प्रचक्रमे नत्वा व्यासं स्वगुरुमादितः ॥
श्रीसूत उवाच ॥
सम्यक्पृष्टमिदं विप्रा युष्माभिर्जगतो हितम्
rahasyame tadyuṣmākaṃ vakṣyāmi śṛṇutādarāt ||
mayā noktamidaṃ pūrvaṃ kasyāpi munipuṃgavāḥ
||16||रहस्यमे तद्युष्माकं वक्ष्यामि शृणुतादरात् ॥
मया नोक्तमिदं पूर्वं कस्यापि मुनिपुंगवाः
mano niyamya vipreṃdrāḥ śṛṇudhvaṃ bhaktipūrvakam ||
asti rāmeśvaraṃ nāma rāmasetau pavitritam
||17||मनो नियम्य विप्रेंद्राः शृणुध्वं भक्तिपूर्वकम् ॥
अस्ति रामेश्वरं नाम रामसेतौ पवित्रितम्
kṣetrāṇāmapi sarveṣāṃ tīrthānāmapi cottamam ||
dṛṣṭamātre rāmasetau muktiḥ saṃsārasāgarāt
||18||क्षेत्राणामपि सर्वेषां तीर्थानामपि चोत्तमम् ॥
दृष्टमात्रे रामसेतौ मुक्तिः संसारसागरात्
hare harau ca bhaktiḥ syāttathā puṇyasamṛddhitā ||
karmaṇastrividhasyāpi siddhiḥ syānnātra saṃśayaḥ
||19||हरे हरौ च भक्तिः स्यात्तथा पुण्यसमृद्धिता ॥
कर्मणस्त्रिविधस्यापि सिद्धिः स्यान्नात्र संशयः
yo naro janmamadhye tu setuṃ bhaktyāvalokayet ||
tasya puṇyaphalaṃ vakṣye śṛṇudhvaṃ munipuṃgavāḥ
||20||यो नरो जन्ममध्ये तु सेतुं भक्त्यावलोकयेत् ॥
तस्य पुण्यफलं वक्ष्ये शृणुध्वं मुनिपुंगवाः
mātṛtaḥ pitṛtaścaiva dvikoṭikulasaṃyutaḥ ||
nirviśya śaṃbhunā kalpaṃ tato mokṣaṃ samaśnute
||21||मातृतः पितृतश्चैव द्विकोटिकुलसंयुतः ॥
निर्विश्य शंभुना कल्पं ततो मोक्षं समश्नुते
gaṇyaṃte pāṃsavo bhūmergaṇyaṃte divi tārakāḥ ||
setudarśanajaṃ puṇyaṃ śeṣeṇāpi na gaṇyate
||22||गण्यंते पांसवो भूमेर्गण्यंते दिवि तारकाः ॥
सेतुदर्शनजं पुण्यं शेषेणापि न गण्यते
samastadevatārūpaḥ setuvaṃdhaḥ prakīrtitaḥ ||
taddarśanavataḥ puṃsaḥ kaḥ puṇyaṃ gaṇituṃ kṣamaḥ
||23||समस्तदेवतारूपः सेतुवंधः प्रकीर्तितः ॥
तद्दर्शनवतः पुंसः कः पुण्यं गणितुं क्षमः
setuṃ dṛṣṭvā naro viprāḥ sarvayāgakaraḥ smṛtaḥ ||
snātaśca sarvatīrtheṣu tapo'tapyata cākhilam
||24||सेतुं दृष्ट्वा नरो विप्राः सर्वयागकरः स्मृतः ॥
स्नातश्च सर्वतीर्थेषु तपोऽतप्यत चाखिलम्
Esoteric aspect of setu setuṃ gaccheti yo brūyādyaṃ kaṃ vāpi naraṃ dvijāḥ ||
so'pi tatphalamāpnoti kimanyairbahubhāṣaṇaḥ
||25||Esoteric aspect of setu सेतुं गच्छेति यो ब्रूयाद्यं कं वापि नरं द्विजाः ॥
सोऽपि तत्फलमाप्नोति किमन्यैर्बहुभाषणः
setusnānakaro martyaḥ saptakoṭikulānvitaḥ ||
saṃprāpya viṣṇubhavanaṃ tatraiva parimucyate
||26||सेतुस्नानकरो मर्त्यः सप्तकोटिकुलान्वितः ॥
संप्राप्य विष्णुभवनं तत्रैव परिमुच्यते
setuṃ rāmeśvaraṃ liṃgaṃ gaṃdhamādanaparvatam ||
ciṃtayanmanujaḥ satyaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate
||27||सेतुं रामेश्वरं लिंगं गंधमादनपर्वतम् ॥
चिंतयन्मनुजः सत्यं सर्वपापैः प्रमुच्यते
mātṛtaḥ pitṛtaścaiva lakṣakoṭikulānvitaḥ ||
saṃprāpya viṣṇubhavanaṃ tatraiva parimucyate ||
kalpatrayaṃ śaṃbhupade sthitvā tatraiva mucyate
||28||मातृतः पितृतश्चैव लक्षकोटिकुलान्वितः ॥
संप्राप्य विष्णुभवनं तत्रैव परिमुच्यते ॥
कल्पत्रयं शंभुपदे स्थित्वा तत्रैव मुच्यते
mūṣāvasthāṃ vasākūpaṃ tathā vaitaraṇī nadīm ||
śvabhakṣaṃ mūtrapānaṃ ca setusnāyī na paśyati
||29||मूषावस्थां वसाकूपं तथा वैतरणी नदीम् ॥
श्वभक्षं मूत्रपानं च सेतुस्नायी न पश्यति
taptaśūlaṃ taptaśilāṃ purī ṣahradameva ca ||
tathā śoṇitakūpaṃ ca setusnāyī na paśyati
||30||तप्तशूलं तप्तशिलां पुरी षह्रदमेव च ॥
तथा शोणितकूपं च सेतुस्नायी न पश्यति
śālmalyārohaṇaṃ raktabhojanaṃ kṛmibhojanam ||
svamāṃsabhojanaṃ caiva vahnijvālāpraveśanam
||31||शाल्मल्यारोहणं रक्तभोजनं कृमिभोजनम् ॥
स्वमांसभोजनं चैव वह्निज्वालाप्रवेशनम्
śilāvṛṣṭiṃ vahnivṛṣṭiṃ narakaṃ kālasūtrakam ||
kṣārodakaṃ coṣṇatoyaṃ neyātsetvavalokakaḥ
||32||शिलावृष्टिं वह्निवृष्टिं नरकं कालसूत्रकम् ॥
क्षारोदकं चोष्णतोयं नेयात्सेत्ववलोककः
setusnāyī naro viprāḥ paṃcapātakavānapi ||
mātṛtaḥ pitṛtaścaiva śatakoṭikulānvitaḥ
||33||सेतुस्नायी नरो विप्राः पंचपातकवानपि ॥
मातृतः पितृतश्चैव शतकोटिकुलान्वितः
kalpatrayaṃ viṣṇupade sthitvā tatraiva mucyate ||
adhaḥśiraḥśoṣaṇaṃ ca narakaṃ kṣārasevanam
||34||कल्पत्रयं विष्णुपदे स्थित्वा तत्रैव मुच्यते ॥
अधःशिरःशोषणं च नरकं क्षारसेवनम्
pāṣāṇayantrapīḍāṃ ca marutprapatanaṃ tathā ||
purīṣalepanaṃ caiva tathā krakacadāraṇam
||35||पाषाणयन्त्रपीडां च मरुत्प्रपतनं तथा ॥
पुरीषलेपनं चैव तथा क्रकचदारणम्
purīṣabhojanaṃ retaḥpānaṃ saṃdhiṣu dāhanam ||
aṃgāraśayyābhramaṇaṃ tathā musalamarddanam
||36||पुरीषभोजनं रेतःपानं संधिषु दाहनम् ॥
अंगारशय्याभ्रमणं तथा मुसलमर्द्दनम्
etāni narakāṇyaddhā setusnāyī na paśyati ||
setu snānaṃ kariṣye'hamiti buddhyā viciṃtayan
||37||एतानि नरकाण्यद्धा सेतुस्नायी न पश्यति ॥
सेतु स्नानं करिष्येऽहमिति बुद्ध्या विचिंतयन्
gacchecchatapadaṃ yastu sa mahāpātako'pi san ||
bahūnāṃ kāṣṭhayaṃtrāṇāṃ karṣaṇaṃ śastrabhedanam
||38||गच्छेच्छतपदं यस्तु स महापातकोऽपि सन् ॥
बहूनां काष्ठयंत्राणां कर्षणं शस्त्रभेदनम्
patanotpatanaṃ caiva gadādaṇḍanipīḍanam ||
gajadantaiśca hananaṃ nānābhujagadaṃśanam
||39||पतनोत्पतनं चैव गदादण्डनिपीडनम् ॥
गजदन्तैश्च हननं नानाभुजगदंशनम्
dhūmapānaṃ pāśabandhaṃ nānāśūlanipīḍanam ||
mukhe ca nāsikāyāṃ ca kṣārodakaniṣecanam
||40||धूमपानं पाशबन्धं नानाशूलनिपीडनम् ॥
मुखे च नासिकायां च क्षारोदकनिषेचनम्
kṣārāṃbupānaṃ narakaṃ taptāyaḥ sūcibhakṣaṇam ||
etāni narakānyaddhā na yāti gatapātakaḥ
||41||क्षारांबुपानं नरकं तप्तायः सूचिभक्षणम् ॥
एतानि नरकान्यद्धा न याति गतपातकः
kṣārāṃbupūrṇaraṃdhrāṇāṃ praveśaṃ malabhojanam ||
snāyucchedaṃ snāyudāhamasthibhedanameva ca
||42||क्षारांबुपूर्णरंध्राणां प्रवेशं मलभोजनम् ॥
स्नायुच्छेदं स्नायुदाहमस्थिभेदनमेव च
śleṣmādanaṃ pittapānaṃ mahātiktaniṣevaṇam ||
atyuṣṇa tailapānaṃ ca pānaṃ kṣārodakasya ca
||43||श्लेष्मादनं पित्तपानं महातिक्तनिषेवणम् ॥
अत्युष्ण तैलपानं च पानं क्षारोदकस्य च
kaṣāyodakapānaṃ ca taptapāṣāṇabhojanam ||
atyuṣṇasikatāsnānaṃ tathā daśanamardanam
||44||कषायोदकपानं च तप्तपाषाणभोजनम् ॥
अत्युष्णसिकतास्नानं तथा दशनमर्दनम्
taptāyaḥśayanaṃ caiva saṃtaptāṃbuniṣecanam ||
sūciprakṣepaṇaṃ caiva netrayormukhasaṃdhiṣu
||45||तप्तायःशयनं चैव संतप्तांबुनिषेचनम् ॥
सूचिप्रक्षेपणं चैव नेत्रयोर्मुखसंधिषु
śiśne savṛṣaṇe caiva hyayobhārasya bandhanam ||
vṛkṣāgrātpatanaṃ caiva durgaṃdhaparipūrite
||46||शिश्ने सवृषणे चैव ह्ययोभारस्य बन्धनम् ॥
वृक्षाग्रात्पतनं चैव दुर्गंधपरिपूरिते
tīkṣṇadhārāstraśayyāṃ ca retaḥpānādikaṃ tathā ||
ityādi narakānghorāsetusnāyī na paśyati
||47||तीक्ष्णधारास्त्रशय्यां च रेतःपानादिकं तथा ॥
इत्यादि नरकान्घोरासेतुस्नायी न पश्यति
setusaikatamadhye yaḥ śete tatpāṃsukuṃṭhitaḥ ||
yāvantaḥ pāṃsavo lagnāstasyāṃge viprasattamāḥ
||48||सेतुसैकतमध्ये यः शेते तत्पांसुकुंठितः ॥
यावन्तः पांसवो लग्नास्तस्यांगे विप्रसत्तमाः
tāvatāṃ brahmahatyānāṃ nāśaḥ syānnātra saṃśayaḥ ||
setumadhyastha vātena yasyāṃgaṃ spṛśyate'khilam
||49||तावतां ब्रह्महत्यानां नाशः स्यान्नात्र संशयः ॥
सेतुमध्यस्थ वातेन यस्यांगं स्पृश्यतेऽखिलम्
surāpānāyutaṃ tasya tatkṣaṇādeva naśyati ||
vartaṃte yasya keśāstu vapanātsetumadhyataḥ
||50||सुरापानायुतं तस्य तत्क्षणादेव नश्यति ॥
वर्तंते यस्य केशास्तु वपनात्सेतुमध्यतः
gurutalpā yutaṃ tasya tatkṣaṇādeva naśyati ||
yasyāsthi setumadhye tu sthāpitaṃ putrapautrakaiḥ ||
svarṇasteyāyutaṃ tasya tatkṣaṇādeva naśyati
||51||गुरुतल्पा युतं तस्य तत्क्षणादेव नश्यति ॥
यस्यास्थि सेतुमध्ये तु स्थापितं पुत्रपौत्रकैः ॥
स्वर्णस्तेयायुतं तस्य तत्क्षणादेव नश्यति
smṛtvā yaṃ setumadhye tu snānaṃ kuryāddvijottamāḥ ||
mahāpātakisaṃsargadoṣastasya layaṃ vrajet
||52||स्मृत्वा यं सेतुमध्ये तु स्नानं कुर्याद्द्विजोत्तमाः ॥
महापातकिसंसर्गदोषस्तस्य लयं व्रजेत्
mārgabhedī svārthapākī yatibrāhmaṇadūṣakaḥ ||
atyāśī vedavikretā paṃcaite brahmaghātakāḥ
||53||मार्गभेदी स्वार्थपाकी यतिब्राह्मणदूषकः ॥
अत्याशी वेदविक्रेता पंचैते ब्रह्मघातकाः
brāhmaṇānyaḥ samāhūya dāsyāmīti dhanādikam ||
paścānnāstīti yo brūte brahmahā sopi kīrtitaḥ
||54||ब्राह्मणान्यः समाहूय दास्यामीति धनादिकम् ॥
पश्चान्नास्तीति यो ब्रूते ब्रह्महा सोपि कीर्तितः
parijñāya yato dharmāṃstasmai yo dveṣamācaret ||
avajānāti vā viprānbrahmahā sopi kīrtitaḥ
||55||परिज्ञाय यतो धर्मांस्तस्मै यो द्वेषमाचरेत् ॥
अवजानाति वा विप्रान्ब्रह्महा सोपि कीर्तितः
jalapānārthamāyātaṃ govṛndaṃ tu jalāśaye ||
nivārayati yo viprā brahmahā sopi kīrtitaḥ
||56||जलपानार्थमायातं गोवृन्दं तु जलाशये ॥
निवारयति यो विप्रा ब्रह्महा सोपि कीर्तितः
setumetya tu te sarve mucyaṃte doṣasaṃcayaiḥ ||
brahmaghātakatulyā ye saṃti cānye dvijottamāḥ
||57||सेतुमेत्य तु ते सर्वे मुच्यंते दोषसंचयैः ॥
ब्रह्मघातकतुल्या ये संति चान्ये द्विजोत्तमाः
te sarve setumāgatya mucyaṃte nātra saṃśayaḥ ||
aupāsanaparityāgī devatānnasya bhojakaḥ
||58||ते सर्वे सेतुमागत्य मुच्यंते नात्र संशयः ॥
औपासनपरित्यागी देवतान्नस्य भोजकः
surāpayoṣitsaṃsargī gaṇikānnāśanastathā ||
gaṇānnabhojakaścaiva patitānnarataśca yaḥ
||59||सुरापयोषित्संसर्गी गणिकान्नाशनस्तथा ॥
गणान्नभोजकश्चैव पतितान्नरतश्च यः
ete surāpinaḥ proktāḥ sarvakarmabahiṣkṛtāḥ ||
setusnānena mucyaṃte te sarve hatakilbiṣāḥ
||60||एते सुरापिनः प्रोक्ताः सर्वकर्मबहिष्कृताः ॥
सेतुस्नानेन मुच्यंते ते सर्वे हतकिल्बिषाः
surāpatulyā ye cānye mucyaṃte setumajjanāt ||
kandamūlaphalānāṃ ca kastūrīpaṭṭavāsasām
||61||सुरापतुल्या ये चान्ये मुच्यंते सेतुमज्जनात् ॥
कन्दमूलफलानां च कस्तूरीपट्टवाससाम्
payaścaṃdanakarpūrakramukāṇāṃ tathaiva ca ||
madhvājyatā mrakāṃsyānāṃ rudrākṣāṇāṃ tathaiva ca
||62||पयश्चंदनकर्पूरक्रमुकाणां तथैव च ॥
मध्वाज्यता म्रकांस्यानां रुद्राक्षाणां तथैव च
corakāstu parijñeyā suvarṇasteyinaḥ samāḥ ||
te setukṣetramāgatya mucyante nātra saṃśayaḥ
||69||चोरकास्तु परिज्ञेया सुवर्णस्तेयिनः समाः ॥
ते सेतुक्षेत्रमागत्य मुच्यन्ते नात्र संशयः
anye ca steyinaḥ sarve setusnānena vai dvijāḥ ||
mucyaṃte sarvapāpebhyo nātra kāryā vicāraṇā
||64||अन्ये च स्तेयिनः सर्वे सेतुस्नानेन वै द्विजाः ॥
मुच्यंते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा
bhaginīṃ putrabhāryāṃ ca tathaiva ca rajasvalām ||
bhrātṛbhāryāṃ mitrabhāryāṃ madyapāṃ ca parastriyam
||65||भगिनीं पुत्रभार्यां च तथैव च रजस्वलाम् ॥
भ्रातृभार्यां मित्रभार्यां मद्यपां च परस्त्रियम्
hīnastriyaṃ ca viśvastāṃ yo'bhigacchati rāgataḥ ||
gurutalpī sa vijñeyaḥ sarvakarmabahiṣkṛtaḥ
||66||हीनस्त्रियं च विश्वस्तां योऽभिगच्छति रागतः ॥
गुरुतल्पी स विज्ञेयः सर्वकर्मबहिष्कृतः
ete cānye ca ye saṃti gurutalpagatulyakāḥ ||
te sarve pravimucyaṃte setusnānena vai dvijāḥ
||67||एते चान्ये च ये संति गुरुतल्पगतुल्यकाः ॥
ते सर्वे प्रविमुच्यंते सेतुस्नानेन वै द्विजाः
etaiḥ saṃsargiṇo viprā ye cānye saṃti pāpinaḥ ||
setusnānena mahatā te'pi mokṣamavāpnuyuḥ
||69||एतैः संसर्गिणो विप्रा ये चान्ये संति पापिनः ॥
सेतुस्नानेन महता तेऽपि मोक्षमवाप्नुयुः
yāgaṃ vinā devaloke ghṛtācīmenakādibhiḥ ||
saṃbhogakāmino viprāḥ snātuṃ saṃtāvaghāpahe
||69||यागं विना देवलोके घृताचीमेनकादिभिः ॥
संभोगकामिनो विप्राः स्नातुं संतावघापहे
aniṣevya raviṃ vahnimanupāsya parānsurān ||
śubhakāmī janaḥ setaukuryātsnānaṃ sabhaktikam
||7||अनिषेव्य रविं वह्निमनुपास्य परान्सुरान् ॥
शुभकामी जनः सेतौकुर्यात्स्नानं सभक्तिकम्
tilānbhūmiṃ suvarṇaṃ ca dhānyaṃ taṃdulameva ca ||
adattvecchaṃti te svargaṃ snātuṃ setau tu te dvijāḥ
||71||तिलान्भूमिं सुवर्णं च धान्यं तंदुलमेव च ॥
अदत्त्वेच्छंति ते स्वर्गं स्नातुं सेतौ तु ते द्विजाः
upavāsairvrataiḥ kṛtsnairasaṃtāpya nijāṃ tanum ||
svargābhilāṣiṇaḥ puṃsaḥ snāṃtu setau vimuktide
||72||उपवासैर्व्रतैः कृत्स्नैरसंताप्य निजां तनुम् ॥
स्वर्गाभिलाषिणः पुंसः स्नांतु सेतौ विमुक्तिदे
setusnānaṃ mokṣadaṃ hi manaḥśuddhipradaṃ tathā ||
japāddhomāttathā dānādyāgācca tapaso'pi ca
||73||सेतुस्नानं मोक्षदं हि मनःशुद्धिप्रदं तथा ॥
जपाद्धोमात्तथा दानाद्यागाच्च तपसोऽपि च
setusnānaṃ viśiṣṭaṃ hi purāṇe paripaṭhyate ||
akāmanākṛtaṃ snānaṃ setau pāpavināśane
||74||सेतुस्नानं विशिष्टं हि पुराणे परिपठ्यते ॥
अकामनाकृतं स्नानं सेतौ पापविनाशने
apunarbhavadaṃ proktaṃ satyamuktaṃ dvijottamāḥ ||
yaḥ saṃpadaṃ samuddiśya snāti setau naro mudā
||75||अपुनर्भवदं प्रोक्तं सत्यमुक्तं द्विजोत्तमाः ॥
यः संपदं समुद्दिश्य स्नाति सेतौ नरो मुदा
sa saṃpadamavāpnoti vipulāṃ dvijapuṃgavāḥ ||
śuddhyarthaṃ snāti cetsetau tadā śuddhimavāpnuyāt
||76||स संपदमवाप्नोति विपुलां द्विजपुंगवाः ॥
शुद्ध्यर्थं स्नाति चेत्सेतौ तदा शुद्धिमवाप्नुयात्
ratyarthaṃ yadi ca snāyādapsarobhirnaro divi ||
tadā ratimavāpnoti svargaloke'marījanaiḥ
||77||रत्यर्थं यदि च स्नायादप्सरोभिर्नरो दिवि ॥
तदा रतिमवाप्नोति स्वर्गलोकेऽमरीजनैः
muktyarthaṃ yadi ca snāyātsetau muktipradāyini ||
tadā muktimavāpnoti punarāvṛttivarjitām
||78||मुक्त्यर्थं यदि च स्नायात्सेतौ मुक्तिप्रदायिनि ॥
तदा मुक्तिमवाप्नोति पुनरावृत्तिवर्जिताम्
setusnānena dharmaḥ syātsetusnānādaghakṣayaḥ ||
setusnānaṃ dvijaśreṣṭhāḥ sarvakāmaphalapradam
||79||सेतुस्नानेन धर्मः स्यात्सेतुस्नानादघक्षयः ॥
सेतुस्नानं द्विजश्रेष्ठाः सर्वकामफलप्रदम्
sarvavratādhikaṃ puṇyaṃ sarvayajñottaraṃ smṛtam ||
sarvayogādhikaṃ proktaṃ sarva tīrthādhikaṃ smṛtam
||80||सर्वव्रताधिकं पुण्यं सर्वयज्ञोत्तरं स्मृतम् ॥
सर्वयोगाधिकं प्रोक्तं सर्व तीर्थाधिकं स्मृतम्
iṃdrādilokabhogeṣu rāgo yeṣāṃ pravartate ||
snātavyaṃ tairdvijaśreṣṭhāḥ setau rāmakṛte sakṛt
||81||इंद्रादिलोकभोगेषु रागो येषां प्रवर्तते ॥
स्नातव्यं तैर्द्विजश्रेष्ठाः सेतौ रामकृते सकृत्
brahmaloke ca vaikuṇṭhe kailāse'pi śivālaye ||
raṃtumicchā bhavedyeṣāṃ te setau snāṃtu sādaram
||82||ब्रह्मलोके च वैकुण्ठे कैलासेऽपि शिवालये ॥
रंतुमिच्छा भवेद्येषां ते सेतौ स्नांतु सादरम्
āyurārogyasaṃpattimatirūpaguṇāḍhyatām ||
caturṇāmapi vedānāṃ sāṃgānāṃ pāragāminām
||83||आयुरारोग्यसंपत्तिमतिरूपगुणाढ्यताम् ॥
चतुर्णामपि वेदानां सांगानां पारगामिनाम्
sarvaśāstrādhigaṃtṛtvaṃ sarvamaṃtreṣvabhijñatām ||
samuddiśya tu yaḥ snāyātsetau sarvārthasiddhide
||84||सर्वशास्त्राधिगंतृत्वं सर्वमंत्रेष्वभिज्ञताम् ॥
समुद्दिश्य तु यः स्नायात्सेतौ सर्वार्थसिद्धिदे
tattatsiddhima vāpnoti satyaṃ syānnātra saṃśayaḥ ||
dāridryānnarakādye ca manujā bhuvi bibhyati
||85||तत्तत्सिद्धिम वाप्नोति सत्यं स्यान्नात्र संशयः ॥
दारिद्र्यान्नरकाद्ये च मनुजा भुवि बिभ्यति
snānaṃ kurvaṃtu te sarve rāmasetau vimuktide ||
śraddhayā sahito martyaḥ śraddhayā rahito'pi vā
||86||स्नानं कुर्वंतु ते सर्वे रामसेतौ विमुक्तिदे ॥
श्रद्धया सहितो मर्त्यः श्रद्धया रहितोऽपि वा
ihaloke paratrāpi setusnāyī na duḥkhabhāk ||
setusnānena sarveṣāṃ naśyate pāpasaṃcayaḥ
||87||इहलोके परत्रापि सेतुस्नायी न दुःखभाक् ॥
सेतुस्नानेन सर्वेषां नश्यते पापसंचयः
varddhate dharmarāśiśca śuklapakṣe yathā śaśī ||
yathā ratnāni varddhaṃte samudre vividhānyapi
||88||वर्द्धते धर्मराशिश्च शुक्लपक्षे यथा शशी ॥
यथा रत्नानि वर्द्धंते समुद्रे विविधान्यपि
tathā puṇyāni varddhaṃte setusnānena vai dvijāḥ ||
kāma dhenuryathā loke sarvākāmānprayacchati
||89||तथा पुण्यानि वर्द्धंते सेतुस्नानेन वै द्विजाः ॥
काम धेनुर्यथा लोके सर्वाकामान्प्रयच्छति
ciṃtāmaṇiryathā dadyātpuruṣāṇāṃ manorathān ||
yathā'maratarurdadyātpuruṣāṇāmabhīpsitam
||90||चिंतामणिर्यथा दद्यात्पुरुषाणां मनोरथान् ॥
यथाऽमरतरुर्दद्यात्पुरुषाणामभीप्सितम्
setusnānaṃ tathā nṛṇāṃ sarvābhīṣṭānpradāsyati ||
aśaktaḥ setuyātrāyāṃ dāridryeṇa ca mānavaḥ
||91||सेतुस्नानं तथा नृणां सर्वाभीष्टान्प्रदास्यति ॥
अशक्तः सेतुयात्रायां दारिद्र्येण च मानवः
yācitvā sa dhanaṃ śiṣṭātsetau snānaṃ samāca ret ||
setusnānasamaṃ puṇyaṃ tatra dātā samaśnute
||92||याचित्वा स धनं शिष्टात्सेतौ स्नानं समाच रेत् ॥
सेतुस्नानसमं पुण्यं तत्र दाता समश्नुते
tathā pratigṛhītāpi prāpnotyavikalaṃ phalam ||
setuyātrāṃ samuddiśya gṛhṇīyādbrāhmaṇāddha nam
||93||तथा प्रतिगृहीतापि प्राप्नोत्यविकलं फलम् ॥
सेतुयात्रां समुद्दिश्य गृह्णीयाद्ब्राह्मणाद्ध नम्
kṣatriyādapi gṛhṇīyānna dadyurbrāhmaṇā yadi ||
vaiśyādvā pratigṛhṇīyānna prayacchaṃti cennṛpāḥ
||94||क्षत्रियादपि गृह्णीयान्न दद्युर्ब्राह्मणा यदि ॥
वैश्याद्वा प्रतिगृह्णीयान्न प्रयच्छंति चेन्नृपाः
śūdrānna pratigṛhṇīyātkathaṃcidapi mānavaḥ ||
yaḥ setuṃ gacchataḥ puṃso dhanaṃ vā dhānyameva vā
||95||शूद्रान्न प्रतिगृह्णीयात्कथंचिदपि मानवः ॥
यः सेतुं गच्छतः पुंसो धनं वा धान्यमेव वा
dattvā vastrādikaṃ vāpi pravartayati mānavaḥ ||
so'śvamedhādiyajñānāṃ phalamāpto tyanuttamam
||96||दत्त्वा वस्त्रादिकं वापि प्रवर्तयति मानवः ॥
सोऽश्वमेधादियज्ञानां फलमाप्तो त्यनुत्तमम्
caturṇāmapi vedānāṃ pārāyaṇaphalaṃ labhet ||
tulāpuruṣamukhyānāṃ dānānāṃ phalamaśnute
||97||चतुर्णामपि वेदानां पारायणफलं लभेत् ॥
तुलापुरुषमुख्यानां दानानां फलमश्नुते
brahmahatyādipāpānāṃ nāśaḥ syā nnātra saṃśayaḥ ||
bahunā kiṃ pralāpena sarvānkāmānsamaśnute
||98||ब्रह्महत्यादिपापानां नाशः स्या न्नात्र संशयः ॥
बहुना किं प्रलापेन सर्वान्कामान्समश्नुते
evaṃ pratigṛhītāpi tattulyaphalamaśnute ||
yācataḥ setuyātrārthaṃ na pratigrahakalmaṣam
||99||एवं प्रतिगृहीतापि तत्तुल्यफलमश्नुते ॥
याचतः सेतुयात्रार्थं न प्रतिग्रहकल्मषम्
setuṃ gaccha dhanaṃ te'haṃ dāsyāmīti pralobhya yaḥ ||
paścānnāstīti ca brūyāttamāhurbrahmaghātakam
||100||सेतुं गच्छ धनं तेऽहं दास्यामीति प्रलोभ्य यः ॥
पश्चान्नास्तीति च ब्रूयात्तमाहुर्ब्रह्मघातकम्
lobhena setuyātrārthaṃ saṃpanno'pi daridravat ||
mānavo yadi yāceta tamāhusteyinaṃ budhāḥ
||101||लोभेन सेतुयात्रार्थं संपन्नोऽपि दरिद्रवत् ॥
मानवो यदि याचेत तमाहुस्तेयिनं बुधाः
gamiṣye setumiti vai yo gṛhītvā dhanaṃ naraḥ ||
na yāti setuṃ lobhena tamāhurbrahmaghā takam
||102||गमिष्ये सेतुमिति वै यो गृहीत्वा धनं नरः ॥
न याति सेतुं लोभेन तमाहुर्ब्रह्मघा तकम्
yena kenāpyupāyena setuṃ gacchennaro mudā ||
aśakto dakṣiṇāṃ dattvā gamayedvā dvijottamam
||103||येन केनाप्युपायेन सेतुं गच्छेन्नरो मुदा ॥
अशक्तो दक्षिणां दत्त्वा गमयेद्वा द्विजोत्तमम्
yācitvā yajñakaraṇe yathā doṣo na vidyate ||
yācitvā setuyātrāyāṃ tathā doṣo na vidyate
||104||याचित्वा यज्ञकरणे यथा दोषो न विद्यते ॥
याचित्वा सेतुयात्रायां तथा दोषो न विद्यते
yācitvāpyanyato dravyaṃ setusnāne pravartayet ||
so'pi tatphalamāpnoti setu snāyī naro yathā
||105||याचित्वाप्यन्यतो द्रव्यं सेतुस्नाने प्रवर्तयेत् ॥
सोऽपि तत्फलमाप्नोति सेतु स्नायी नरो यथा
jñānena mokṣamabhiyāṃti kṛte yuge tu tretāyuge yajanameva vimuktidāyi ||
śreṣṭhaṃ tathānyayugayorapi dānamāhuḥ sarvatra setva bhiṣavo hi varo narāṇām
||106||ज्ञानेन मोक्षमभियांति कृते युगे तु त्रेतायुगे यजनमेव विमुक्तिदायि ॥
श्रेष्ठं तथान्ययुगयोरपि दानमाहुः सर्वत्र सेत्व भिषवो हि वरो नराणाम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇe ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye setugamanaphalādivarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ || 1 ||