bhūyo'pyahaṃ pravakṣyāmi setumuddiśya vaibhavam
śrīsūta uvāca
bhūyo'pyahaṃ pravakṣyāmi setumuddiśya vaibhavam ||
yuṣmākamādareṇāhaṃ śṛṇudhvaṃ munipuṃgavāḥ
||1||भूयोऽप्यहं प्रवक्ष्यामि सेतुमुद्दिश्य वैभवम् ॥
युष्माकमादरेणाहं शृणुध्वं मुनिपुंगवाः
sthānānāmapi sarveṣāmetatsthānaṃ mahattaram ||
atra japtaṃ hutaṃ taptaṃ dattaṃ cākṣaya mucyate
||2||स्थानानामपि सर्वेषामेतत्स्थानं महत्तरम् ॥
अत्र जप्तं हुतं तप्तं दत्तं चाक्षय मुच्यते
asminneva mahāsthāne dhanuṣkoṭau nimajjanāt ||
vārāṇasyāṃ daśasamāvāsapuṇyaphalaṃ bhavet
||3||अस्मिन्नेव महास्थाने धनुष्कोटौ निमज्जनात् ॥
वाराणस्यां दशसमावासपुण्यफलं भवेत्
tasmiṃsthale dhanuṣkoṭau snātvā rāmeśvaraṃ śivam ||
dṛṣṭvā naro bhaktiyuktastridināni vaseddvijāḥ
||4||तस्मिंस्थले धनुष्कोटौ स्नात्वा रामेश्वरं शिवम् ॥
दृष्ट्वा नरो भक्तियुक्तस्त्रिदिनानि वसेद्द्विजाः
puṇḍarīkapure tena daśavatsaravāsajam ||
puṇyaṃ bhavati vipreṃdrā mahāpātakanāśa nam
||5||पुण्डरीकपुरे तेन दशवत्सरवासजम् ॥
पुण्यं भवति विप्रेंद्रा महापातकनाश नम्
aṣṭottarasahasraṃ tu maṃtramādyaṃ ṣaḍakṣaram ||
atra japtvā naro bhaktyā śivasāyujyamāpnuyāt
||6||अष्टोत्तरसहस्रं तु मंत्रमाद्यं षडक्षरम् ॥
अत्र जप्त्वा नरो भक्त्या शिवसायुज्यमाप्नुयात्
madhyārjune kuṃbhakoṇe māyūre śvetakānane ||
hālāsye ca gajāraṇye vedāraṇye ca naimiṣe
||7||मध्यार्जुने कुंभकोणे मायूरे श्वेतकानने ॥
हालास्ये च गजारण्ये वेदारण्ये च नैमिषे
śrīparvate ca śrīraṃge śrīmadvṛddhagirau tathā ||
cidaṃbare ca valmīke śeṣādrāvaruṇācale
||8||श्रीपर्वते च श्रीरंगे श्रीमद्वृद्धगिरौ तथा ॥
चिदंबरे च वल्मीके शेषाद्रावरुणाचले
śrīmaddakṣiṇakailāse veṃkaṭādrau haristhale ||
kāṃcīpure brahmapure vaidyeśvarapure tathā
||9||श्रीमद्दक्षिणकैलासे वेंकटाद्रौ हरिस्थले ॥
कांचीपुरे ब्रह्मपुरे वैद्येश्वरपुरे तथा
anyatrāpi śivasthāne viṣṇusthāne ca sattamāḥ ||
varṣavāsabhavaṃ puṇyaṃ dhanuṣkoṭau naro mudā
||10||अन्यत्रापि शिवस्थाने विष्णुस्थाने च सत्तमाः ॥
वर्षवासभवं पुण्यं धनुष्कोटौ नरो मुदा
māghamāse yadi snāyādāpnotyeva na saṃśayaḥ ||
imaṃ setuṃ samuddiśya dvau samudrāviti śrutiḥ
||11||माघमासे यदि स्नायादाप्नोत्येव न संशयः ॥
इमं सेतुं समुद्दिश्य द्वौ समुद्राविति श्रुतिः
vidyate brāhmaṇaśreṣṭhā mātṛbhūtā sanātanī ||
ado yaddārurityanyā yatrāsti munipuṃgavāḥ
||12||विद्यते ब्राह्मणश्रेष्ठा मातृभूता सनातनी ॥
अदो यद्दारुरित्यन्या यत्रास्ति मुनिपुंगवाः
viṣṇoḥ karmāṇi paśyaṃtī setuvaibhavaśaṃsinī ||
śrutirasti tathānyāpi tadviṣṇoriti cāparā
||13||विष्णोः कर्माणि पश्यंती सेतुवैभवशंसिनी ॥
श्रुतिरस्ति तथान्यापि तद्विष्णोरिति चापरा
itihāsapurāṇāni smṛtayaśca tapodhanāḥ ||
ekavākyatayā setumāhātmyaṃ prabuvaṃti hi
||14||इतिहासपुराणानि स्मृतयश्च तपोधनाः ॥
एकवाक्यतया सेतुमाहात्म्यं प्रबुवंति हि
caṃdrasūryoparāgeṣu kurva nsetvavagāhanam ||
avimukte daśābdaṃ tu gaṃgāsnānaphalaṃ labhet
||15||चंद्रसूर्योपरागेषु कुर्व न्सेत्ववगाहनम् ॥
अविमुक्ते दशाब्दं तु गंगास्नानफलं लभेत्
koṭijanmakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇenaiva naśyati ||
aśvamedhasahasrasya phalamāpnotya nuttamam
||16||कोटिजन्मकृतं पापं तत्क्षणेनैव नश्यति ॥
अश्वमेधसहस्रस्य फलमाप्नोत्य नुत्तमम्
viṣuvāyanasaṃkrāṃtau śaśivāre ca parvaṇi ||
setudarśanamātreṇa saptajanmārjitāśubham
||17||विषुवायनसंक्रांतौ शशिवारे च पर्वणि ॥
सेतुदर्शनमात्रेण सप्तजन्मार्जिताशुभम्
naśyate svargatiṃ caiva prayāṃti dvijapuṃgavāḥ ||
makarasthe ravau māghe kiṃcidabhyudite ravau
||18||नश्यते स्वर्गतिं चैव प्रयांति द्विजपुंगवाः ॥
मकरस्थे रवौ माघे किंचिदभ्युदिते रवौ
snātvā dinatrayaṃ martyo dhanuṣkoṭau vipātakaḥ ||
gaṃgādisarvatīrtheṣu snānapuṇyamavāpnuyāt
||19||स्नात्वा दिनत्रयं मर्त्यो धनुष्कोटौ विपातकः ॥
गंगादिसर्वतीर्थेषु स्नानपुण्यमवाप्नुयात्
dhanuṣkauṭau naraḥ kuryātsnānaṃ paṃcadineṣu yaḥ ||
aśvamedhādipuṇyaṃ ca prāpnuyādbrāhmaṇottamāḥ
||20||धनुष्कौटौ नरः कुर्यात्स्नानं पंचदिनेषु यः ॥
अश्वमेधादिपुण्यं च प्राप्नुयाद्ब्राह्मणोत्तमाः
cāṃdrāyaṇādikṛcchrāṇāmanuṣṭhānaphalaṃ labhet ||
caturṇāmapi vedānāṃ pārāyaṇaphalaṃ tathā
||21||चांद्रायणादिकृच्छ्राणामनुष्ठानफलं लभेत् ॥
चतुर्णामपि वेदानां पारायणफलं तथा
māghamāse daśāhaḥsu dhanuṣkoṭau nimajjanāt ||
brahmahatyāyutaṃ naśyennātra kāryā vicāraṇā
||22||माघमासे दशाहःसु धनुष्कोटौ निमज्जनात् ॥
ब्रह्महत्यायुतं नश्येन्नात्र कार्या विचारणा
māghamāse dhanuṣkoṭau daśapaṃcadināni yaḥ ||
snānaṃ karoti manujaḥ sa vaikuṃṭhamavāpnuyāt
||23||माघमासे धनुष्कोटौ दशपंचदिनानि यः ॥
स्नानं करोति मनुजः स वैकुंठमवाप्नुयात्
māghamāse rāmasaitau snānaṃ viṃśaddi naṃ caran ||
śivasāmīpyamāpnoti śivena saha modate
||24||माघमासे रामसैतौ स्नानं विंशद्दि नं चरन् ॥
शिवसामीप्यमाप्नोति शिवेन सह मोदते
paṃcaviṃśaddinaṃ snānaṃ kurvansārūpyamāpnuyāt ||
snānaṃ triṃśaddinaṃ kurvansāyujyaṃ labhate dhruvam
||25||पंचविंशद्दिनं स्नानं कुर्वन्सारूप्यमाप्नुयात् ॥
स्नानं त्रिंशद्दिनं कुर्वन्सायुज्यं लभते ध्रुवम्
ato'vaśyaṃ rāmasetau māghamāse dvijottamāḥ ||
snānaṃ samācaredvidvānkiṃcidabhyudite ravau
||26||अतोऽवश्यं रामसेतौ माघमासे द्विजोत्तमाः ॥
स्नानं समाचरेद्विद्वान्किंचिदभ्युदिते रवौ
caṃdrasūryoparāge ca tathaivārddhodaye dvijāḥ ||
mahodaye rāmasetau snānaṃ kurvandvijottamāḥ
||27||चंद्रसूर्योपरागे च तथैवार्द्धोदये द्विजाः ॥
महोदये रामसेतौ स्नानं कुर्वन्द्विजोत्तमाः
anekakleśasaṃyuktaṃ garbhavāsaṃ na paśyati ||
brahmahatyādipāpānāṃ nāśakaṃ ca prakīrtitam
||28||अनेकक्लेशसंयुक्तं गर्भवासं न पश्यति ॥
ब्रह्महत्यादिपापानां नाशकं च प्रकीर्तितम्
sarveṣāṃ narakāṇāṃ ca bādhakaṃ parikīrtitam ||
saṃpadāmapi sarvāsāṃ nidānaṃ parikīrtitam
||29||सर्वेषां नरकाणां च बाधकं परिकीर्तितम् ॥
संपदामपि सर्वासां निदानं परिकीर्तितम्
indrādisarvalokānāṃ sālokyādipradaṃ tathā ||
caṃdrasūryoparāge ca tathaivārddhodaye dvijāḥ
||30||इन्द्रादिसर्वलोकानां सालोक्यादिप्रदं तथा ॥
चंद्रसूर्योपरागे च तथैवार्द्धोदये द्विजाः
mahodaye dhanuṣkoṭau majjanaṃ tvatiniścitam ||
rāvaṇasya vināśārthaṃ purā rāmeṇa nirmi tam
||31||महोदये धनुष्कोटौ मज्जनं त्वतिनिश्चितम् ॥
रावणस्य विनाशार्थं पुरा रामेण निर्मि तम्
siddhacāraṇagaṃdharvakinnaroragasevitam ||
brahmadevarṣirājarṣipitṛsaṃghaniṣevitam
||32||सिद्धचारणगंधर्वकिन्नरोरगसेवितम् ॥
ब्रह्मदेवर्षिराजर्षिपितृसंघनिषेवितम्
brahmādidevatāvṛṃdaissevitaṃ bhaktipūrvakam ||
puṇyaṃ yo rāmasetuṃ vai saṃsmaranpuruṣo dvijāḥ
||33||ब्रह्मादिदेवतावृंदैस्सेवितं भक्तिपूर्वकम् ॥
पुण्यं यो रामसेतुं वै संस्मरन्पुरुषो द्विजाः
snāyācca yatra kutrāpi taṭākādau jalāśaye ||
na tasya duṣkṛtaṃ kiṃcidbhaviṣyati kadācana
||34||स्नायाच्च यत्र कुत्रापि तटाकादौ जलाशये ॥
न तस्य दुष्कृतं किंचिद्भविष्यति कदाचन
setumadhyasthatīrtheṣu muṣṭimātrapradānataḥ ||
naśyaṃti sakalā rogā bhrūṇahatyādayastathā
||35||सेतुमध्यस्थतीर्थेषु मुष्टिमात्रप्रदानतः ॥
नश्यंति सकला रोगा भ्रूणहत्यादयस्तथा
rāmeṇa dhanuṣaḥ puṇyāṃ yo rekhāṃ paśyate kṛtām ||
na tasya punarāvṛttirvaikuṃṭhātsyātkadācana
||36||रामेण धनुषः पुण्यां यो रेखां पश्यते कृताम् ॥
न तस्य पुनरावृत्तिर्वैकुंठात्स्यात्कदाचन
dhanuṣkoṭiriti khyātā yā loke pāpanāśinī ||
vibhīṣaṇaprārthanayā kṛtā rāmeṇa dhīmatā
||37||धनुष्कोटिरिति ख्याता या लोके पापनाशिनी ॥
विभीषणप्रार्थनया कृता रामेण धीमता
dhanuṣkoṭirmahāpuṇyā tasyāṃ snātvā sabhaktikam ||
dadyāddānāni vittānāṃ kṣetrāṇāṃ ca gavāṃ tathā
||38||धनुष्कोटिर्महापुण्या तस्यां स्नात्वा सभक्तिकम् ॥
दद्याद्दानानि वित्तानां क्षेत्राणां च गवां तथा
tilānāṃ taṃḍulānāṃ ca dhānyānāṃ payasāṃ tathā ||
vastrāṇāṃ bhūṣaṇānāṃ ca māṣāṇāmodanasya ca
||39||तिलानां तंडुलानां च धान्यानां पयसां तथा ॥
वस्त्राणां भूषणानां च माषाणामोदनस्य च
dadhnāṃ ghṛtānāṃ vārīṇāṃ śākānāmapyudaśvitām ||
śuddhānāṃ śarkarāṇāṃ ca sasyānāṃ madhunāṃ tathā
||40||दध्नां घृतानां वारीणां शाकानामप्युदश्विताम् ॥
शुद्धानां शर्कराणां च सस्यानां मधुनां तथा
modakānāmapūpānāmanyeṣāṃ dānamevaca ||
rāmasetau dvijāḥ proktaṃ sarvābhīṣṭapradāyakam
||41||मोदकानामपूपानामन्येषां दानमेवच ॥
रामसेतौ द्विजाः प्रोक्तं सर्वाभीष्टप्रदायकम्
ato dadyādrāmasetau vittalobha vivarjitaḥ ||
dattaṃ hutaṃ ca taptaṃ ca japaśca niyamādikam
||42||अतो दद्याद्रामसेतौ वित्तलोभ विवर्जितः ॥
दत्तं हुतं च तप्तं च जपश्च नियमादिकम्
śrīrāmadhanuṣaḥ koṭāvanaṃtaphaladaṃ bhavet ||
tena vedāśca tuṣyaṃti tuṣyaṃti pitarastathā
||43||श्रीरामधनुषः कोटावनंतफलदं भवेत् ॥
तेन वेदाश्च तुष्यंति तुष्यंति पितरस्तथा
tuṣyaṃti munayaḥ sarve brahmāviṣṇuḥ śivastathā ||
nāgāḥ kiṃpuruṣā yakṣāḥ sarve tuṣyaṃti niścitam
||44||तुष्यंति मुनयः सर्वे ब्रह्माविष्णुः शिवस्तथा ॥
नागाः किंपुरुषा यक्षाः सर्वे तुष्यंति निश्चितम्
svayaṃ ca pūto bhavati dhanuṣkoṭyavalo kanāt ||
svavaṃśajānnarānsarvānpāvayecca pitāmahān
||45||स्वयं च पूतो भवति धनुष्कोट्यवलो कनात् ॥
स्ववंशजान्नरान्सर्वान्पावयेच्च पितामहान्
tārayecca kulaṃ sarvaṃ dhanuṣkoṭyavalokanāt ||
rāmasya dhanuṣaḥ koṭyā kṛtarevāvagāhanāt
||46||तारयेच्च कुलं सर्वं धनुष्कोट्यवलोकनात् ॥
रामस्य धनुषः कोट्या कृतरेवावगाहनात्
paṃcapātakakoṭīnāṃ nāśaḥ syāttatkṣaṇe dhruvam ||
śrīrāmadhanuṣaḥ koṭyā rekhāṃ yaḥ paśyate kṛtām
||47||पंचपातककोटीनां नाशः स्यात्तत्क्षणे ध्रुवम् ॥
श्रीरामधनुषः कोट्या रेखां यः पश्यते कृताम्
anekakleśasaṃpūrṇaṃ garbhavāsaṃ na paśyati ||
yatra sītā'nalaṃ prāptā tasminkuṃḍe nimajjanāt
||48||अनेकक्लेशसंपूर्णं गर्भवासं न पश्यति ॥
यत्र सीताऽनलं प्राप्ता तस्मिन्कुंडे निमज्जनात्
bhrūṇahatyāśataṃ viprā naśyati kṣaṇamātrataḥ ||
yathā rāmastathā seturyathā gaṃgā tathā hariḥ
||49||भ्रूणहत्याशतं विप्रा नश्यति क्षणमात्रतः ॥
यथा रामस्तथा सेतुर्यथा गंगा तथा हरिः
gaṃge hare rāmaseto tviti saṃkīrtayannaraḥ ||
yatra kvāpi bahiḥ snāyāttena yāti parāṃ gatim
||50||गंगे हरे रामसेतो त्विति संकीर्तयन्नरः ॥
यत्र क्वापि बहिः स्नायात्तेन याति परां गतिम्
setāvardhodaye snātvā gandhamādanaparvate ||
pitṝnuddiśya yaḥ piṃḍāndadyātsarṣapamātrakān
||51||सेतावर्धोदये स्नात्वा गन्धमादनपर्वते ॥
पितॄनुद्दिश्य यः पिंडान्दद्यात्सर्षपमात्रकान्
pitarastṛptimāyāṃti yāvaccaṃdradivākarau ||
śamīpatrapramāṇaṃ tu pitṝnuddiśya bhaktitaḥ
||52||पितरस्तृप्तिमायांति यावच्चंद्रदिवाकरौ ॥
शमीपत्रप्रमाणं तु पितॄनुद्दिश्य भक्तितः
dvijena piṇḍaṃ dattaṃ cetsarvapāpavimocitaḥ ||
svargastho muktimāyāti narakastho divaṃ vrajet
||53||द्विजेन पिण्डं दत्तं चेत्सर्वपापविमोचितः ॥
स्वर्गस्थो मुक्तिमायाति नरकस्थो दिवं व्रजेत्
setau ca padmanābhe ca gokarṇe puruṣottame ||
udanvadaṃbhasi snānaṃ sārvakālikamīpsitam
||54||सेतौ च पद्मनाभे च गोकर्णे पुरुषोत्तमे ॥
उदन्वदंभसि स्नानं सार्वकालिकमीप्सितम्
śukrāṃgārakasaurīṇāṃ vāreṣu lavaṇāṃbhasi ||
saṃtānakāmī na snāyā tsetoranyatra karhicit
||55||शुक्रांगारकसौरीणां वारेषु लवणांभसि ॥
संतानकामी न स्नाया त्सेतोरन्यत्र कर्हिचित्
akṛtapretakāryo vā garbhiṇīpatireva vā ||
na snāyādudadhau vidvānsetoranyatra karhicit
||56||अकृतप्रेतकार्यो वा गर्भिणीपतिरेव वा ॥
न स्नायादुदधौ विद्वान्सेतोरन्यत्र कर्हिचित्
na kālāpekṣaṇaṃ setornityasnānaṃ praśasyate ||
vāratithyṛkṣaniyamāḥ setoranyatra hi dvijāḥ
||57||न कालापेक्षणं सेतोर्नित्यस्नानं प्रशस्यते ॥
वारतिथ्यृक्षनियमाः सेतोरन्यत्र हि द्विजाः
uddiśya jīvataḥ snāyānna tu snāyānmṛtānprati ||
kuśaiḥ pratikṛtiṃ kṛtvā snāpayettīrthavāribhiḥ
||58||उद्दिश्य जीवतः स्नायान्न तु स्नायान्मृतान्प्रति ॥
कुशैः प्रतिकृतिं कृत्वा स्नापयेत्तीर्थवारिभिः
imaṃ maṃtraṃ samuccārya prasanneṃdriyamānasaḥ ||
kuśo'si tvaṃ pavitro'si viṣṇunā vidhṛtaḥ purā
||59||इमं मंत्रं समुच्चार्य प्रसन्नेंद्रियमानसः ॥
कुशोऽसि त्वं पवित्रोऽसि विष्णुना विधृतः पुरा
tvayi snāte sa ca snāto yasyaitadgraṃdhivandhanam ||
sarvatra sāgaraḥ puṇyaḥ sadā parvaṇi parvaṇi
||60||त्वयि स्नाते स च स्नातो यस्यैतद्ग्रंधिवन्धनम् ॥
सर्वत्र सागरः पुण्यः सदा पर्वणि पर्वणि
setau sindhvabdhisaṃyoge gaṃgāsāgara saṃgame ||
nityasnānaṃ hi nirdiṣṭaṃ gokarṇe puruṣottame
||61||सेतौ सिन्ध्वब्धिसंयोगे गंगासागर संगमे ॥
नित्यस्नानं हि निर्दिष्टं गोकर्णे पुरुषोत्तमे
nāparvaṇi sarinnāthaṃ spṛśedanyatra karhicit ||
pitṝṇāṃ sarvadevānāṃ munīnāmapi śṛṇvatām
||62||नापर्वणि सरिन्नाथं स्पृशेदन्यत्र कर्हिचित् ॥
पितॄणां सर्वदेवानां मुनीनामपि शृण्वताम्
pratijñāmakarodrāmaḥ sītālakṣmaṇasaṃyutaḥ ||
mayā hyatra kṛte setau snānaṃ kurvaṃti ye narāḥ
||63||प्रतिज्ञामकरोद्रामः सीतालक्ष्मणसंयुतः ॥
मया ह्यत्र कृते सेतौ स्नानं कुर्वंति ये नराः
matprasādena te sarve yāsyaṃti punarbhavam ||
naśyaṃti sarvapāpāni matsetoravalokanāt
||64||मत्प्रसादेन ते सर्वे यास्यंति पुनर्भवम् ॥
नश्यंति सर्वपापानि मत्सेतोरवलोकनात्
rāmanāthasya māhātmyaṃ matsetorapi vaibhavam ||
nāhaṃ varṇayituṃ śakto varṣakoṭiśatairapi
||65||रामनाथस्य माहात्म्यं मत्सेतोरपि वैभवम् ॥
नाहं वर्णयितुं शक्तो वर्षकोटिशतैरपि
iti rāmasya vacanaṃ śrutvā devamaharṣayaḥ ||
sādhusādhviti saṃtuṣṭāḥ praśaśaṃsuśca tadvacaḥ
||66||इति रामस्य वचनं श्रुत्वा देवमहर्षयः ॥
साधुसाध्विति संतुष्टाः प्रशशंसुश्च तद्वचः
setumadhye caturvaktraḥ sarvadevasamanvitaḥ ||
adhyāste tasya rakṣārthamīśvarasyājñayā sadā
||67||सेतुमध्ये चतुर्वक्त्रः सर्वदेवसमन्वितः ॥
अध्यास्ते तस्य रक्षार्थमीश्वरस्याज्ञया सदा
rakṣārthaṃ rāmasetau hi setumādhavasaṃjñayā ||
mahāviṣṇuḥ samadhyāste nibaddho nigaḍena vai
||68||रक्षार्थं रामसेतौ हि सेतुमाधवसंज्ञया ॥
महाविष्णुः समध्यास्ते निबद्धो निगडेन वै
maharṣayaśca pitaro dharmaśāstrapravartakāḥ ||
devāśca sahagandharvāḥ sakinnaramahoragāḥ
||69||महर्षयश्च पितरो धर्मशास्त्रप्रवर्तकाः ॥
देवाश्च सहगन्धर्वाः सकिन्नरमहोरगाः
vidyādharāścāraṇāśca yakṣāḥ kiṃpuruṣāstathā ||
anyāni sarvabhūtāti vasaṃtyasminnaharniśam
||70||विद्याधराश्चारणाश्च यक्षाः किंपुरुषास्तथा ॥
अन्यानि सर्वभूताति वसंत्यस्मिन्नहर्निशम्
so'haṃ dṛṣṭaḥ śruto vāpi smṛtaḥ spṛṣṭo'vagāhitaḥ ||
sarvasmādduritā tpāti rāmaseturdvijottamāḥ
||71||सोऽहं दृष्टः श्रुतो वापि स्मृतः स्पृष्टोऽवगाहितः ॥
सर्वस्माद्दुरिता त्पाति रामसेतुर्द्विजोत्तमाः
setāvardhodaye snānamānaṃdaprāptikāraṇam ||
muktipradaṃ mahāpuṇyaṃ mahānarakanāśanam
||72||सेतावर्धोदये स्नानमानंदप्राप्तिकारणम् ॥
मुक्तिप्रदं महापुण्यं महानरकनाशनम्
pauṣe māse viṣṇubhasthe dineśe bhānorvāre kiṃcidudyaddineśe ||
yuktā'mā cennāgahīnā tu pāte viṣṇorṛkṣe puṇyamardhodayaṃ syāt
||73||पौषे मासे विष्णुभस्थे दिनेशे भानोर्वारे किंचिदुद्यद्दिनेशे ॥
युक्ताऽमा चेन्नागहीना तु पाते विष्णोर्ऋक्षे पुण्यमर्धोदयं स्यात्
tasminnardhodaye setau snānaṃ sāyujyakāraṇam ||
vyatīpātasahasreṇa darśamekaṃ samaṃ smṛtam
||74||तस्मिन्नर्धोदये सेतौ स्नानं सायुज्यकारणम् ॥
व्यतीपातसहस्रेण दर्शमेकं समं स्मृतम्
darśāyutasamaṃ puṇyaṃ bhānuvāro bhavedyadi ||
śravaṇarkṣa yadi bhave dbhānuvāreṇa saṃyutam
||75||दर्शायुतसमं पुण्यं भानुवारो भवेद्यदि ॥
श्रवणर्क्ष यदि भवे द्भानुवारेण संयुतम्
puṇyameva tu vijñeyamanyonyasyaiva yogataḥ ||
ekaikamapyamṛtadaṃ snānadānajapārcanāt
||76||पुण्यमेव तु विज्ञेयमन्योन्यस्यैव योगतः ॥
एकैकमप्यमृतदं स्नानदानजपार्चनात्
paṃcasvapi ca yukteṣu kimu vaktavyamatra hi ||
śravaṇaṃ jyotiṣāṃ śreṣṭhamamā śreṣṭhā tithiṣvapi
||77||पंचस्वपि च युक्तेषु किमु वक्तव्यमत्र हि ॥
श्रवणं ज्योतिषां श्रेष्ठममा श्रेष्ठा तिथिष्वपि
vyatīpāta tu yogānāṃ vāraṃ vāreṣu vai raveḥ ||
caturṇāmapi yo yogo makarasthe ravau bhavet
||78||व्यतीपात तु योगानां वारं वारेषु वै रवेः ॥
चतुर्णामपि यो योगो मकरस्थे रवौ भवेत्
tasminkāle rāmasetau yadi snāyāttu mānavaḥ ||
garbhaṃ na māturāpnoti kintu sāyujyamāpnuyāt
||79||तस्मिन्काले रामसेतौ यदि स्नायात्तु मानवः ॥
गर्भं न मातुराप्नोति किन्तु सायुज्यमाप्नुयात्
ardhodayasamaḥ kālo na bhūto na bhaviṣyati ||
evaṃ mahodayaḥ kālo dharmakālaḥ prakīrtitaḥ
||80||अर्धोदयसमः कालो न भूतो न भविष्यति ॥
एवं महोदयः कालो धर्मकालः प्रकीर्तितः
eteṣu puṇyakāleṣu setau dānaṃ prakīrtitam ||
ācāraśca tapo vedo vedāṃtaśravaṇaṃ tathā
||81||एतेषु पुण्यकालेषु सेतौ दानं प्रकीर्तितम् ॥
आचारश्च तपो वेदो वेदांतश्रवणं तथा
śivaviṣṇvādipūjāpi purāṇārthapravaktṛtā ||
yasminvipre tu vidyaṃte dānapātraṃ taducyate
||82||शिवविष्ण्वादिपूजापि पुराणार्थप्रवक्तृता ॥
यस्मिन्विप्रे तु विद्यंते दानपात्रं तदुच्यते
pātrāya tasmai dānāni setau dadyāddvijātaye ||
yadi pātraṃ na labhyeta setāvācārasaṃyutam
||83||पात्राय तस्मै दानानि सेतौ दद्याद्द्विजातये ॥
यदि पात्रं न लभ्येत सेतावाचारसंयुतम्
saṃkalpyoddiśya satpātraṃ pradadyādgrāmamāgataḥ ||
ato nādhamapātrāya dātavyaṃ phalakāṃkṣibhiḥ ||
uttamaṃ setumāhātmyaṃ vakturdeyaṃ na cānyataḥ
||84||संकल्प्योद्दिश्य सत्पात्रं प्रदद्याद्ग्राममागतः ॥
अतो नाधमपात्राय दातव्यं फलकांक्षिभिः ॥
उत्तमं सेतुमाहात्म्यं वक्तुर्देयं न चान्यतः
atretihāsaṃ vakṣyāmi vasiṣṭhoktamanuttamam ||
dilīpāya mahārājñe dānapātravi vitsave
||85||अत्रेतिहासं वक्ष्यामि वसिष्ठोक्तमनुत्तमम् ॥
दिलीपाय महाराज्ञे दानपात्रवि वित्सवे
dilīpa uvāca
dānāni kasmai deyāni brahmaputra purohita ||
etanme tattvato brūhi tvacchiṣyasya mahāmune
||86||दानानि कस्मै देयानि ब्रह्मपुत्र पुरोहित ॥
एतन्मे तत्त्वतो ब्रूहि त्वच्छिष्यस्य महामुने
vasiṣṭha uvāca
pātrāṇāmuttamaṃ pātraṃ vedācāraparāyaṇam ||
tasmādapyadhikaṃ pātraṃ śūdrānnaṃ yasya nodare
||87||पात्राणामुत्तमं पात्रं वेदाचारपरायणम् ॥
तस्मादप्यधिकं पात्रं शूद्रान्नं यस्य नोदरे
vedāḥ purāṇamaṃtrāśca śivaviṣṇvādipūjanam ||
varṇāśramādyanuṣṭhānaṃ vartate yasya saṃtatam
||88||वेदाः पुराणमंत्राश्च शिवविष्ण्वादिपूजनम् ॥
वर्णाश्रमाद्यनुष्ठानं वर्तते यस्य संततम्
daridraśca kuṭuṃbī ca tatpātraṃ śreṣṭhamucyate ||
tasminpātre pradattaṃ vai dharma kāmārthamokṣadam
||89||दरिद्रश्च कुटुंबी च तत्पात्रं श्रेष्ठमुच्यते ॥
तस्मिन्पात्रे प्रदत्तं वै धर्म कामार्थमोक्षदम्
puṇyasthale viśeṣeṇa dānaṃ satpātragarhitam ||
anyathā daśajanmāni kṛkalāso bhaviṣyati
||90||पुण्यस्थले विशेषेण दानं सत्पात्रगर्हितम् ॥
अन्यथा दशजन्मानि कृकलासो भविष्यति
janmatrayaṃ rāsabhaḥ syānmaṃḍūkaśca dvijanmani ||
ekajanmani cāṇḍālastataḥ śūdro bhaviṣyati
||91||जन्मत्रयं रासभः स्यान्मंडूकश्च द्विजन्मनि ॥
एकजन्मनि चाण्डालस्ततः शूद्रो भविष्यति
tataśca kṣatriyo vaiśyaḥ kramādvipraśca jāyate ||
daridraśca bhavettatra bahurogasamanvitaḥ
||92||ततश्च क्षत्रियो वैश्यः क्रमाद्विप्रश्च जायते ॥
दरिद्रश्च भवेत्तत्र बहुरोगसमन्वितः
evaṃ bahuvidhā doṣā duṣṭapātrapradānataḥ ||
tasmātsarvaprayatnena satpātreṣu pradāpayet
||93||एवं बहुविधा दोषा दुष्टपात्रप्रदानतः ॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सत्पात्रेषु प्रदापयेत्
na labhyate cettatpātraṃ tadā saṃkalpapūrvakam ||
ekaṃ satpātramuddiśya prakṣipedudakaṃ bhuvi
||94||न लभ्यते चेत्तत्पात्रं तदा संकल्पपूर्वकम् ॥
एकं सत्पात्रमुद्दिश्य प्रक्षिपेदुदकं भुवि
uddiṣṭapātrasya mṛtau tatputrāya samarpayet ||
tasyāpi maraṇe prāpte mahādeve samarpa yet ||
atonādhamapātrāya dadyāttīrthe viśeṣataḥ
||95||उद्दिष्टपात्रस्य मृतौ तत्पुत्राय समर्पयेत् ॥
तस्यापि मरणे प्राप्ते महादेवे समर्प येत् ॥
अतोनाधमपात्राय दद्यात्तीर्थे विशेषतः
śrīsūta uvāca
evamukto vasiṣṭhena dilīpaḥ sa dvijottamāḥ
||96||एवमुक्तो वसिष्ठेन दिलीपः स द्विजोत्तमाः
tadā prabhṛti satpātre prāyacchaddānamuttamam ||
ataḥ puṇyasthale setāvatrāpi munipuṃgavāḥ
||97||तदा प्रभृति सत्पात्रे प्रायच्छद्दानमुत्तमम् ॥
अतः पुण्यस्थले सेतावत्रापि मुनिपुंगवाः
yadi labhyeta satpātraṃ tadā dadyāddhanādikam ||
no cetsaṃkalpapūrvaṃ tu viśiṣṭaṃ pātramuttamam
||98||यदि लभ्येत सत्पात्रं तदा दद्याद्धनादिकम् ॥
नो चेत्संकल्पपूर्वं तु विशिष्टं पात्रमुत्तमम्
samuddiśya jalaṃ bhūmau prakṣipedbhaktisaṃyutaḥ ||
svagrāmamāgataḥ paścāttasminpātre samarpayet
||99||समुद्दिश्य जलं भूमौ प्रक्षिपेद्भक्तिसंयुतः ॥
स्वग्राममागतः पश्चात्तस्मिन्पात्रे समर्पयेत्
pūrvaṃsaṃkalpitaṃ vittaṃ dharmalopo'nyathā bhavet ||
na duḥkhaṃ punarāpnoti kiṃ tu sāyujyamāpnuyāt
||100||पूर्वंसंकल्पितं वित्तं धर्मलोपोऽन्यथा भवेत् ॥
न दुःखं पुनराप्नोति किं तु सायुज्यमाप्नुयात्
ardhodayasamaḥ kālo na bhūto na bhavi ṣyati ||
kumbhakoṇaṃ setumūlaṃ gokarṇaṃ naimiṣe tathā
||1||अर्धोदयसमः कालो न भूतो न भवि ष्यति ॥
कुम्भकोणं सेतुमूलं गोकर्णं नैमिषे तथा
ayodhyā daṃḍakāraṇyaṃ virūpākṣaṃ ca veṃkaṭam ||
śāligrāmaṃ prayāgaṃ ca kāṃcī dvārāvatī tathā
||2||अयोध्या दंडकारण्यं विरूपाक्षं च वेंकटम् ॥
शालिग्रामं प्रयागं च कांची द्वारावती तथा
madhurā padmanābhaṃ ca kāśī viśveśvarālayā ||
nadyaḥ sarvāḥ samudrāśca parvataṃ bhāskaraṃ smṛtam
||3||मधुरा पद्मनाभं च काशी विश्वेश्वरालया ॥
नद्यः सर्वाः समुद्राश्च पर्वतं भास्करं स्मृतम्
muṃḍanaṃ copavāsaśca kṣetreṣveṣu prakīrtitam ||
lobhānmohādakṛtvā yaḥ svagṛhaṃ yāti mānavaḥ
||4||मुंडनं चोपवासश्च क्षेत्रेष्वेषु प्रकीर्तितम् ॥
लोभान्मोहादकृत्वा यः स्वगृहं याति मानवः
sahaiva yāṃti tadgehe pātakāni ca tena vai ||
caturviṃśatitīrthāni parvate gandha mādane
||5||सहैव यांति तद्गेहे पातकानि च तेन वै ॥
चतुर्विंशतितीर्थानि पर्वते गन्ध मादने
tatra lakṣmaṇatīrthe tu vapanaṃ munibhiḥ smṛtam ||
tīre lakṣmaṇatīrthasya lomavarjyaṃ śivājñayā
||6||तत्र लक्ष्मणतीर्थे तु वपनं मुनिभिः स्मृतम् ॥
तीरे लक्ष्मणतीर्थस्य लोमवर्ज्यं शिवाज्ञया
śiromātrasya vapanaṃ kṛtvā dattvā ca dakṣiṇām ||
snātvā lakṣmaṇatīrthe ca dṛṣṭvā lakṣmaṇaśaṃkaram
||7||शिरोमात्रस्य वपनं कृत्वा दत्त्वा च दक्षिणाम् ॥
स्नात्वा लक्ष्मणतीर्थे च दृष्ट्वा लक्ष्मणशंकरम्
sarvapāpavinirmuktaḥ śaṃkaraṃ yāti mānavaḥ ||
ardhodaye sadā snānaṃ setāvevaṃ samācaret
||8||सर्वपापविनिर्मुक्तः शंकरं याति मानवः ॥
अर्धोदये सदा स्नानं सेतावेवं समाचरेत्
nāsti setusamaṃ tīrthaṃ nāsti setusamaṃ tapaḥ ||
nāsti setusamaṃ puṇyaṃ nāsti setusamā gatiḥ
||9||नास्ति सेतुसमं तीर्थं नास्ति सेतुसमं तपः ॥
नास्ति सेतुसमं पुण्यं नास्ति सेतुसमा गतिः
uparāgasahasreṇa samamardhodadayaṃ smṛtam ||
ardhodayasamaḥ kālo nāsti saṃsāramocakaḥ
||110||उपरागसहस्रेण सममर्धोददयं स्मृतम् ॥
अर्धोदयसमः कालो नास्ति संसारमोचकः
tasminnardhodaye rāmasetau snānaṃ tu yadbhavet ||
na tattulyaṃ bhavetpuṇyaṃ sarvaśāstreṣu sarvadā
||11||तस्मिन्नर्धोदये रामसेतौ स्नानं तु यद्भवेत् ॥
न तत्तुल्यं भवेत्पुण्यं सर्वशास्त्रेषु सर्वदा
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi bhāgīrathyavagāhanāt ||
yatpuṇyamṛṣinirdiṣṭaṃ tatpuṇyaṃ munipuṃgavāḥ
||12||षष्टिवर्षसहस्राणि भागीरथ्यवगाहनात् ॥
यत्पुण्यमृषिनिर्दिष्टं तत्पुण्यं मुनिपुंगवाः
ekavāraṃ rāmasetau snānātsidhyati niścitam ||
arddhodaye viśeṣeṇa tathaiva ca mahodaye
||13||एकवारं रामसेतौ स्नानात्सिध्यति निश्चितम् ॥
अर्द्धोदये विशेषेण तथैव च महोदये
makarasthe ravau māghe prayāge pāpamocane ||
māghasnānasahasreṇa yatpuṇyaṃ labhate naraḥ
||14||मकरस्थे रवौ माघे प्रयागे पापमोचने ॥
माघस्नानसहस्रेण यत्पुण्यं लभते नरः
tasminnardhodaye viprā rāmasetau nimajjanāt ||
ekavāreṇa tatpuṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ
||15||तस्मिन्नर्धोदये विप्रा रामसेतौ निमज्जनात् ॥
एकवारेण तत्पुण्यं लभते नात्र संशयः
trailokyastheṣu tīrtheṣu snātānāṃ yatphalaṃ bhavet ||
sakṛdarddhodaye setau snātvā tatpuṇyabhāgbhavet
||16||त्रैलोक्यस्थेषु तीर्थेषु स्नातानां यत्फलं भवेत् ॥
सकृदर्द्धोदये सेतौ स्नात्वा तत्पुण्यभाग्भवेत्
brahmajñānavihīnānāṃ kṛtaghnānāṃ durā tmanām ||
pāpināmitareṣāṃ ca mahāpātakināṃ tathā
||17||ब्रह्मज्ञानविहीनानां कृतघ्नानां दुरा त्मनाम् ॥
पापिनामितरेषां च महापातकिनां तथा
setāvarddhodaye snānādviśuddhiriti niścitā ||
sthalāṃtare kṛtaghnānāṃ niṣkṛtirnāsti karhicit
||18||सेतावर्द्धोदये स्नानाद्विशुद्धिरिति निश्चिता ॥
स्थलांतरे कृतघ्नानां निष्कृतिर्नास्ति कर्हिचित्
setāvardhodaye snānātteṣāmapi hi niṣkṛtiḥ ||
setāvarddhodaye snānaṃ ye na kurvaṃti mohataḥ
||19||सेतावर्धोदये स्नानात्तेषामपि हि निष्कृतिः ॥
सेतावर्द्धोदये स्नानं ये न कुर्वंति मोहतः
saṃsāreṣu nimajjaṃti te yathāṃdhāḥ pataṃtyadhaḥ ||
setāvardhodaye snātvā bhittvā bhāskaramaṇḍalam
||120||संसारेषु निमज्जंति ते यथांधाः पतंत्यधः ॥
सेतावर्धोदये स्नात्वा भित्त्वा भास्करमण्डलम्
brahmalokaṃ prayāsyaṃti nātra kāryā vicāraṇā ||
arddhodaye tu saṃprāpte snātvā setau vimuktide
||21||ब्रह्मलोकं प्रयास्यंति नात्र कार्या विचारणा ॥
अर्द्धोदये तु संप्राप्ते स्नात्वा सेतौ विमुक्तिदे
snātvā samyagjagannāthaṃ rāghavaṃ sītayā saha ||
rāmeśvaraṃ mahādevaṃ sugrīvādimukhānkapīn
||22||स्नात्वा सम्यग्जगन्नाथं राघवं सीतया सह ॥
रामेश्वरं महादेवं सुग्रीवादिमुखान्कपीन्
dhyātvā devānṛṣīṃścāpi tathā pitṛgaṇānapi ||
tarpayedapi tānsarvānsvadāridryavimuktaye
||23||ध्यात्वा देवानृषींश्चापि तथा पितृगणानपि ॥
तर्पयेदपि तान्सर्वान्स्वदारिद्र्यविमुक्तये
arddhodayākhyamamalaṃ jagannāthaṃ samarcayet ||
setāvarddhodaye kāle tena prīṇāti keśavaḥ
||24||अर्द्धोदयाख्यममलं जगन्नाथं समर्चयेत् ॥
सेतावर्द्धोदये काले तेन प्रीणाति केशवः
divākara namaste'stu tejorāśe jagatpate ||
atrigotrasamutpanna lakṣmī devyāḥ sahodara
||25||दिवाकर नमस्तेऽस्तु तेजोराशे जगत्पते ॥
अत्रिगोत्रसमुत्पन्न लक्ष्मी देव्याः सहोदर
arghaṃ gṛhāṇa bhagavansudhākumbha namostu te ||
vyatīpātamahāyoginmahāpātakanāśana
||26||अर्घं गृहाण भगवन्सुधाकुम्भ नमोस्तु ते ॥
व्यतीपातमहायोगिन्महापातकनाशन
sahasrabāho sarvātma ngṛhāṇārghyaṃ namo'stu te ||
tithinakṣatravārāṇāmadhīśa parameśvara
||27||सहस्रबाहो सर्वात्म न्गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते ॥
तिथिनक्षत्रवाराणामधीश परमेश्वर
māsarūpa gṛhaṇārghyaṃ kālarūpa namo'stu te ||
iti dattvā pṛthaṅmaṃtrairarghyamarddhodaye naraḥ
||28||मासरूप गृहणार्घ्यं कालरूप नमोऽस्तु ते ॥
इति दत्त्वा पृथङ्मंत्रैरर्घ्यमर्द्धोदये नरः
upāyanāni viprebhyo dadyādvittānusārataḥ ||
caturdaśa dvādaśāṣṭau sapta ṣaṭ paṃca vā dvijān
||29||उपायनानि विप्रेभ्यो दद्याद्वित्तानुसारतः ॥
चतुर्दश द्वादशाष्टौ सप्त षट् पंच वा द्विजान्
yathāśaktyannapānādyaiḥ pṛthaṅmaṃtraiḥ samarcayet ||
kāṃsyapātraṃ samādāya nūtanaṃ dāravaṃ tu vā
||130||यथाशक्त्यन्नपानाद्यैः पृथङ्मंत्रैः समर्चयेत् ॥
कांस्यपात्रं समादाय नूतनं दारवं तु वा
viprāṇāṃ purataḥ sthāpya payasā paripūritam ||
saphalaṃ saguḍaṃ sājyaṃ satāṃbūlaṃ sadakṣiṇam
||31||विप्राणां पुरतः स्थाप्य पयसा परिपूरितम् ॥
सफलं सगुडं साज्यं सतांबूलं सदक्षिणम्
dadyādyajñopavītaṃ ca gāṃ savatsāṃ payasvinīm ||
alaṃkṛtebhyo viprebhyo yathāśakti vadedidam
||32||दद्याद्यज्ञोपवीतं च गां सवत्सां पयस्विनीम् ॥
अलंकृतेभ्यो विप्रेभ्यो यथाशक्ति वदेदिदम्
śravaṇarkṣe jaga nnātha janmarkṣe tava keśava ||
yanmayā dattamarthibhyastadakṣayamihāstu me
||33||श्रवणर्क्षे जग न्नाथ जन्मर्क्षे तव केशव ॥
यन्मया दत्तमर्थिभ्यस्तदक्षयमिहास्तु मे
nakṣatrāṇāmadhipate devānāmamṛtaprada ||
trāhi māṃ rauhiṇīkāṃta kalā śeṣanamo'stu te
||34||नक्षत्राणामधिपते देवानाममृतप्रद ॥
त्राहि मां रौहिणीकांत कला शेषनमोऽस्तु ते
dīnanātha jagannātha kalānātha kṛpākara ||
tvatpādapadmayugalabhaktirastvacalā mama
||35||दीननाथ जगन्नाथ कलानाथ कृपाकर ॥
त्वत्पादपद्मयुगलभक्तिरस्त्वचला मम
vyatīpāta namaste'stu soma sūryognisaṃnibha ||
yaddānādikṛtaṃ kicittadakṣayamihāstu te
||36||व्यतीपात नमस्तेऽस्तु सोम सूर्योग्निसंनिभ ॥
यद्दानादिकृतं किचित्तदक्षयमिहास्तु ते
arthināṃ kalpavṛkṣo'si vāsudeva janārdana ||
māsartvayanakāleśa pāpaṃ śamaya me hare
||37||अर्थिनां कल्पवृक्षोऽसि वासुदेव जनार्दन ॥
मासर्त्वयनकालेश पापं शमय मे हरे
ityarcayitvā vipreṃdrāstataḥ śrāddhaṃ samācaret ||
hiraṇyaśrāddhamāmaṃ vā pākaśrāddhamathāpi vā
||38||इत्यर्चयित्वा विप्रेंद्रास्ततः श्राद्धं समाचरेत् ॥
हिरण्यश्राद्धमामं वा पाकश्राद्धमथापि वा
pārvaṇaṃ ca tataḥ kuryādvitta śāṭhayaṃ na kārayet ||
ācāryaṃ pūjayetpaścādvastrabhūṣaṇakuṇḍalaiḥ
||39||पार्वणं च ततः कुर्याद्वित्त शाठयं न कारयेत् ॥
आचार्यं पूजयेत्पश्चाद्वस्त्रभूषणकुण्डलैः
pratimāmarpayettasmai gāṃ ca chatramupānaham ||
evamarddhodaye setau vrataṃ kuryāddvi jottamāḥ
||140||प्रतिमामर्पयेत्तस्मै गां च छत्रमुपानहम् ॥
एवमर्द्धोदये सेतौ व्रतं कुर्याद्द्वि जोत्तमाः
tenaiva kṛtakṛtyaḥ syātkartavyaṃ nāsti kiṃcana ||
sthalāṃtare'pyevametadvratamardhodaye caret
||41||तेनैव कृतकृत्यः स्यात्कर्तव्यं नास्ति किंचन ॥
स्थलांतरेऽप्येवमेतद्व्रतमर्धोदये चरेत्
setuḥ samudre rāmeṇa nirmito gandhamādane ||
setuḥ seturiti prājñāstasya nātra prakīrtanāt
||42||सेतुः समुद्रे रामेण निर्मितो गन्धमादने ॥
सेतुः सेतुरिति प्राज्ञास्तस्य नात्र प्रकीर्तनात्
snānakāle manuṣyāṇāṃ pātakānāṃ tu koṭayaḥ ||
tatkṣaṇādeva naśyaṃti yāsyaṃtyapyatyutaṃ padam
||43||स्नानकाले मनुष्याणां पातकानां तु कोटयः ॥
तत्क्षणादेव नश्यंति यास्यंत्यप्यत्युतं पदम्
nimiṣaṃ nimiṣārddhaṃ vā setau tiṣṭhati yo naraḥ ||
taddṛṣṭigocaraṃ gaṃtuṃ na śaktā yamakiṃkarāḥ
||44||निमिषं निमिषार्द्धं वा सेतौ तिष्ठति यो नरः ॥
तद्दृष्टिगोचरं गंतुं न शक्ता यमकिंकराः
rāmasetuṃ dhanu ṣkoṭiṃ rāmaṃ sītāṃ ca lakṣmaṇam ||
rāmanāthaṃ hanūmaṃtaṃ sugrīvādimukhānkapīn
||45||रामसेतुं धनु ष्कोटिं रामं सीतां च लक्ष्मणम् ॥
रामनाथं हनूमंतं सुग्रीवादिमुखान्कपीन्
vibhīṣaṇaṃ nāradaṃ ca viśvāmitraṃ ghaṭodbhavam ||
vasiṣṭhaṃ vāmadevaṃ ca jābālimatha kāśyapam
||46||विभीषणं नारदं च विश्वामित्रं घटोद्भवम् ॥
वसिष्ठं वामदेवं च जाबालिमथ काश्यपम्
rāmabhaktāstathā cānyāṃściṃtayanmanasā tadā ||
sarvaduḥkhādvimucyeta prayāti paramaṃ padam
||47||रामभक्तास्तथा चान्यांश्चिंतयन्मनसा तदा ॥
सर्वदुःखाद्विमुच्येत प्रयाति परमं पदम्
satya kṣetre harikṣetre kṛṣṇakṣetre ca naimiṣe ||
śālagrāme badaryyāṃ ca hastiśaile vṛṣācale
||48||सत्य क्षेत्रे हरिक्षेत्रे कृष्णक्षेत्रे च नैमिषे ॥
शालग्रामे बदर्य्यां च हस्तिशैले वृषाचले
śeṣādrau citrakūṭe ca lakṣmīkṣetre kuraṃgake ||
kāṃcike kumbhakoṇe ca mohinīpura eva ca
||49||शेषाद्रौ चित्रकूटे च लक्ष्मीक्षेत्रे कुरंगके ॥
कांचिके कुम्भकोणे च मोहिनीपुर एव च
aindre śvetācale puṇye padmanābhe mahāsthale ||
phullākhye ghaṭikādrau ca sārakṣetre hari sthale
||150||ऐन्द्रे श्वेताचले पुण्ये पद्मनाभे महास्थले ॥
फुल्लाख्ये घटिकाद्रौ च सारक्षेत्रे हरि स्थले
śrīnivāse mahākṣetre bhaktanāthamahāsthale ||
aliṃdākhye mahākṣetre śukakṣetre ca vāruṇe
||51||श्रीनिवासे महाक्षेत्रे भक्तनाथमहास्थले ॥
अलिंदाख्ये महाक्षेत्रे शुकक्षेत्रे च वारुणे
madhurāyāṃ harikṣetre śrīgoṣṭhyāṃ puruṣottame ||
śrīraṃge puṇḍarīkākṣe tathānyatra haristhale
||52||मधुरायां हरिक्षेत्रे श्रीगोष्ठ्यां पुरुषोत्तमे ॥
श्रीरंगे पुण्डरीकाक्षे तथान्यत्र हरिस्थले
snānena yāni pāpāni vinaśyanti dvijottamāḥ ||
tāni sarvāṇi naśyaṃti setusnānena niścitam
||53||स्नानेन यानि पापानि विनश्यन्ति द्विजोत्तमाः ॥
तानि सर्वाणि नश्यंति सेतुस्नानेन निश्चितम्
raghunāthakṛte setau mahāmuniniṣevite ||
na snāṃti ye narāsteṣāṃ na saṃsāranivartanam
||54||रघुनाथकृते सेतौ महामुनिनिषेविते ॥
न स्नांति ये नरास्तेषां न संसारनिवर्तनम्
ye vā namaḥ śivāyeti mantraṃ pañcākṣaraṃ śubham ||
na vadanti na śṛṇvanti na smaranti munīśvarāḥ
||55||ये वा नमः शिवायेति मन्त्रं पञ्चाक्षरं शुभम् ॥
न वदन्ति न शृण्वन्ति न स्मरन्ति मुनीश्वराः
namo nārāya ṇāyeti praṇavena samanvitam ||
maṃtramaṣṭākṣaraṃ vāpi na japaṃti smaraṃti vā
||56||नमो नाराय णायेति प्रणवेन समन्वितम् ॥
मंत्रमष्टाक्षरं वापि न जपंति स्मरंति वा
evaṃ śrīrāmacaṃdrasya ṣaḍakṣaramanu tathā ||
na japaṃti na śṛṇvaṃti na smaraṃti ca sattamāḥ
||57||एवं श्रीरामचंद्रस्य षडक्षरमनु तथा ॥
न जपंति न शृण्वंति न स्मरंति च सत्तमाः
teṣāṃ pāpāni naśyaṃti rāmasetau nimajjanāt ||
upoṣaṇaṃ na kurvaṃti ye vā haridine śubhe
||58||तेषां पापानि नश्यंति रामसेतौ निमज्जनात् ॥
उपोषणं न कुर्वंति ये वा हरिदिने शुभे
na dhārayaṃti ye bhasma tripuṃḍroddhūlanādinā ||
jābālopaniṣanmaṃtraissaptabhirmastakādike
||59||न धारयंति ये भस्म त्रिपुंड्रोद्धूलनादिना ॥
जाबालोपनिषन्मंत्रैस्सप्तभिर्मस्तकादिके
śivaṃ vā keśavaṃ vāpi tathānyānapi vai surān |
1 na pūjayaṃti vedokta mārgeṇa dvijapuṃgavāḥ
||160||शिवं वा केशवं वापि तथान्यानपि वै सुरान् ।
1 न पूजयंति वेदोक्त मार्गेण द्विजपुंगवाः
teṣāṃ pāpāni naśyaṃti rāmasetau nimjanāt ||
śivaviṣṇvādidevebhyo dhūpaṃ dīpaṃ ca caṃdanam
||61||तेषां पापानि नश्यंति रामसेतौ निम्जनात् ॥
शिवविष्ण्वादिदेवेभ्यो धूपं दीपं च चंदनम्
puṣpāṇi na pra yacchaṃti bhaktipūrvaṃ dvijottamāḥ ||
śivaviṣṇvādidevānāṃ śrīrudraiścamakaistathā
||62||पुष्पाणि न प्र यच्छंति भक्तिपूर्वं द्विजोत्तमाः ॥
शिवविष्ण्वादिदेवानां श्रीरुद्रैश्चमकैस्तथा
śrīmatpuruṣasūktena pāvamāyādi sūktakaiḥ ||
trimadhu trisuparṇaiśca paṃca śāṃtyādinā tathā
||63||श्रीमत्पुरुषसूक्तेन पावमायादि सूक्तकैः ॥
त्रिमधु त्रिसुपर्णैश्च पंच शांत्यादिना तथा
nābhiṣekaṃ prakurvaṃti ye narāḥ pāpacetasaḥ ||
teṣāṃ pāpāni naśyaṃti dhanuṣkoṭau nimajjanāt
||64||नाभिषेकं प्रकुर्वंति ये नराः पापचेतसः ॥
तेषां पापानि नश्यंति धनुष्कोटौ निमज्जनात्
śivaviṣṇvādi devānāṃ namaskārapradakṣiṇe ||
na prakurvaṃti bhaktyā ye pāpopahatabuddhayaḥ
||65||शिवविष्ण्वादि देवानां नमस्कारप्रदक्षिणे ॥
न प्रकुर्वंति भक्त्या ये पापोपहतबुद्धयः
dhanurmāse'pyuṣaḥkāle na pūjāṃ ca prakurvate ||
śivaviṣṇvādidevānāṃ mahānaivedyapūrvakam
||66||धनुर्मासेऽप्युषःकाले न पूजां च प्रकुर्वते ॥
शिवविष्ण्वादिदेवानां महानैवेद्यपूर्वकम्
teṣāṃ pāpāni naśyaṃti rāmasetau nimajjanāt ||
kīrtayaṃti na ye viṣṇornāmāni tu harasya vā
||67||तेषां पापानि नश्यंति रामसेतौ निमज्जनात् ॥
कीर्तयंति न ये विष्णोर्नामानि तु हरस्य वा
śāligrāmaśilā cakraṃ śivanābhaṃ ca ye narāḥ ||
na pūjayaṃti mohena dvārakācakrameva vā
||68||शालिग्रामशिला चक्रं शिवनाभं च ये नराः ॥
न पूजयंति मोहेन द्वारकाचक्रमेव वा
gaṃgāmṛdaṃ ca tulasīmṛttikāṃ gopicaṃdanam ||
na dhārayaṃti ye mūḍhā lalāṭe corasi dvijāḥ
||69||गंगामृदं च तुलसीमृत्तिकां गोपिचंदनम् ॥
न धारयंति ये मूढा ललाटे चोरसि द्विजाः
dordvaṃdve ca gale samyaksarvapāpaughaśāṃtaye ||
rudrākṣaṃ tulasīkāṣṭhaṃ yo na dhārayate naraḥ
||170||दोर्द्वंद्वे च गले सम्यक्सर्वपापौघशांतये ॥
रुद्राक्षं तुलसीकाष्ठं यो न धारयते नरः
tasya pāpāni naśyaṃti dhanuṣkoṭau nimajjanāt ||
brāhme muhūrte saṃprāpte nidrāṃ tyaktvā prasannadhīḥ
||71||तस्य पापानि नश्यंति धनुष्कोटौ निमज्जनात् ॥
ब्राह्मे मुहूर्ते संप्राप्ते निद्रां त्यक्त्वा प्रसन्नधीः
hariśaṃkaranāmāni tatstotrāṇyatha vā dvijāḥ ||
yo hi ciṃtayate nityaṃ viśiṣṭaṃ maṃtrameva vā
||72||हरिशंकरनामानि तत्स्तोत्राण्यथ वा द्विजाः ॥
यो हि चिंतयते नित्यं विशिष्टं मंत्रमेव वा
tasya pāpāni naśyaṃti dhanuṣkoṭau nimajjanāt ||
prātarjalāśaye gatvā snātvā''camya viśuddhadhīḥ
||73||तस्य पापानि नश्यंति धनुष्कोटौ निमज्जनात् ॥
प्रातर्जलाशये गत्वा स्नात्वाऽऽचम्य विशुद्धधीः
prasannātmā muniśreṣṭhāḥ saṃdhyopāsanapūrvakam ||
nopāste ca naro yastu gāyatrīṃ vedamātaram
||74||प्रसन्नात्मा मुनिश्रेष्ठाः संध्योपासनपूर्वकम् ॥
नोपास्ते च नरो यस्तु गायत्रीं वेदमातरम्
naupāsanaṃ vā kurvaṃti sāyaṃprātarataṃdritāḥ ||
mādhyāhnikaṃ na kurvaṃti ye vā pāpahatāśayāḥ
||75||नौपासनं वा कुर्वंति सायंप्रातरतंद्रिताः ॥
माध्याह्निकं न कुर्वंति ये वा पापहताशयाः
brahmayajñaṃ vaiśvadevaṃ madhyāhne'tithipūjanam ||
nācaraṃti ca sāyaṃ ye pūjāmatithisaṃmatām
||76||ब्रह्मयज्ञं वैश्वदेवं मध्याह्नेऽतिथिपूजनम् ॥
नाचरंति च सायं ये पूजामतिथिसंमताम्
teṣāṃ pāpāni naśyaṃti dhanuṣkoṭau nimajjanāt ||
bhikṣāṃ yatīnāṃ madhyāhne na prayacchaṃti ye narāḥ
||77||तेषां पापानि नश्यंति धनुष्कोटौ निमज्जनात् ॥
भिक्षां यतीनां मध्याह्ने न प्रयच्छंति ये नराः
ye'pyadhītāṃ trayīṃ viprā vismaraṃti kubuddhayaḥ ||
nādhīyate trayīṃ vāpi vedāṃgāni tathā punaḥ
||78||येऽप्यधीतां त्रयीं विप्रा विस्मरंति कुबुद्धयः ॥
नाधीयते त्रयीं वापि वेदांगानि तथा पुनः
pratyābdikaṃ mātṛpitroḥ śrāddhaṃ ye nācaraṃti vai ||
śrāddhaṃ mahālayaṃ nityamaṣṭakāśrāddha meva vā
||79||प्रत्याब्दिकं मातृपित्रोः श्राद्धं ये नाचरंति वै ॥
श्राद्धं महालयं नित्यमष्टकाश्राद्ध मेव वा
anyannaimittikaṃ śrāddhaṃ ye na kurvaṃti lobhataḥ ||
ye caitre tu paurṇamāsyāṃ citraguptasya tuṣṭaye
||180||अन्यन्नैमित्तिकं श्राद्धं ये न कुर्वंति लोभतः ॥
ये चैत्रे तु पौर्णमास्यां चित्रगुप्तस्य तुष्टये
pānakaṃ kadalīpakvaṃ pāyasānnaṃ saśarkaram ||
saguḍaṃ sāmraphalakaṃ panasādiphalairyutam
||81||पानकं कदलीपक्वं पायसान्नं सशर्करम् ॥
सगुडं साम्रफलकं पनसादिफलैर्युतम्
tāṃbūlaṃ pāduke chatraṃ vastrapuṣpāṇi caṃdanam ||
viprebhyo na prayacchaṃti lobhopahatabuddhayaḥ
||82||तांबूलं पादुके छत्रं वस्त्रपुष्पाणि चंदनम् ॥
विप्रेभ्यो न प्रयच्छंति लोभोपहतबुद्धयः
teṣāṃ pāpāni naśyaṃti dhanuṣkoṭau nimajjanāt ||
durvṛtto vā suvṛtto vā yo dhanuṣkoṭisevakaḥ
||83||तेषां पापानि नश्यंति धनुष्कोटौ निमज्जनात् ॥
दुर्वृत्तो वा सुवृत्तो वा यो धनुष्कोटिसेवकः
tasya saṃsāravicchittiḥ puna rjanma vinā bhavet ||
saṃsārasāgaraṃ tartuṃ ya icchenmunipuṃgavāḥ
||84||तस्य संसारविच्छित्तिः पुन र्जन्म विना भवेत् ॥
संसारसागरं तर्तुं य इच्छेन्मुनिपुंगवाः
rāmacandradhanuṣkoṭiṃ sa gacchedavilaṃbitam ||
satyaṃ vacmi hitaṃ vacmi sāraṃ vacmi hitaṃ punaḥ
||85||रामचन्द्रधनुष्कोटिं स गच्छेदविलंबितम् ॥
सत्यं वच्मि हितं वच्मि सारं वच्मि हितं पुनः
rāmacandradhanuṣkoṭiṃ gacchadhvaṃ muktisiddhaye ||
rāmacandradhanuṣkoṭau kuryātsnānaṃ vimuktaye
||86||रामचन्द्रधनुष्कोटिं गच्छध्वं मुक्तिसिद्धये ॥
रामचन्द्रधनुष्कोटौ कुर्यात्स्नानं विमुक्तये
nāstyupāyāṃtaraṃ viprā bhūyobhūyo vadāmyaham ||
rāmacaṃdradhanuṣkoṭau snānaṃ kurvaṃti ye narāḥ
||87||नास्त्युपायांतरं विप्रा भूयोभूयो वदाम्यहम् ॥
रामचंद्रधनुष्कोटौ स्नानं कुर्वंति ये नराः
teṣāmayatnataḥ sidhyetsaṃsārabhaya nāśanam ||
satyaṃ jñānamanaṃtaṃ yatpūrṇaṃ brahma sanātanam
||88||तेषामयत्नतः सिध्येत्संसारभय नाशनम् ॥
सत्यं ज्ञानमनंतं यत्पूर्णं ब्रह्म सनातनम्
tatprāptiḥ syāddhanuṣkoṭau majjanānnātra saṃśayaḥ ||
śrīsūta uvāca ||
evaṃ vaḥ kathitaṃ viprāḥ setumāhātmyamuttamam
||89||तत्प्राप्तिः स्याद्धनुष्कोटौ मज्जनान्नात्र संशयः ॥
श्रीसूत उवाच ॥
एवं वः कथितं विप्राः सेतुमाहात्म्यमुत्तमम्
mahāduḥkhapraśamanaṃ mahāroganibarhaṇam ||
duḥsvapnanāśanaṃ puṇyamapamṛ tyunivāraṇam ]
||190||महादुःखप्रशमनं महारोगनिबर्हणम् ॥
दुःस्वप्ननाशनं पुण्यमपमृ त्युनिवारणम् ]
mahāśāṃtikaraṃ puṃsāṃ paṭhatāṃ śṛṇvatāmapi ||
svargāpavargadaṃ puṇyaṃ sarvatīrthaphalapradam
||91||महाशांतिकरं पुंसां पठतां शृण्वतामपि ॥
स्वर्गापवर्गदं पुण्यं सर्वतीर्थफलप्रदम्
kīrtayedya idaṃ puṇyaṃ śṛṇu yādvā samāhitaḥ ||
so'gniṣṭomādiyajñānāṃ phalamāpnoti puṣkalam
||92||कीर्तयेद्य इदं पुण्यं शृणु याद्वा समाहितः ॥
सोऽग्निष्टोमादियज्ञानां फलमाप्नोति पुष्कलम्
caturṇāṃ sāṃgavedānāṃ śatāvṛtyā tu yatphalam ||
tatphalaṃ samavāpnoti hyetanmāhātmyakīrtanāt
||93||चतुर्णां सांगवेदानां शतावृत्या तु यत्फलम् ॥
तत्फलं समवाप्नोति ह्येतन्माहात्म्यकीर्तनात्
atraikādhyāyapaṭhanācchravaṇādvā munīśvarāḥ ||
aśvamedhasya yajñasya prāpnotyavikalaṃ phalam
||94||अत्रैकाध्यायपठनाच्छ्रवणाद्वा मुनीश्वराः ॥
अश्वमेधस्य यज्ञस्य प्राप्नोत्यविकलं फलम्
adhyāyadvayapāṭhena śravaṇena tathaiva ca ||
gomedhākhyasya yajñasya phalamāpnotyanuttamam
||95||अध्यायद्वयपाठेन श्रवणेन तथैव च ॥
गोमेधाख्यस्य यज्ञस्य फलमाप्नोत्यनुत्तमम्
daśādhyāyānpaṭhedyastu śṛṇuyādvā sabhaktikam ||
svargalokamavāpnoti śakreṇa saha modate
||96||दशाध्यायान्पठेद्यस्तु शृणुयाद्वा सभक्तिकम् ॥
स्वर्गलोकमवाप्नोति शक्रेण सह मोदते
viṃśatyadhyāyapaṭhanācchravaṇācca munīśvarāḥ ||
brahmalokamavāpnoti brahmaṇā saha modate
||97||विंशत्यध्यायपठनाच्छ्रवणाच्च मुनीश्वराः ॥
ब्रह्मलोकमवाप्नोति ब्रह्मणा सह मोदते
triṃśadadhyāyapaṭhanācchravaṇācca munīśvarāḥ ||
viṣṇulokamavāpnoti viṣṇunā saha modate
||98||त्रिंशदध्यायपठनाच्छ्रवणाच्च मुनीश्वराः ॥
विष्णुलोकमवाप्नोति विष्णुना सह मोदते
catvāriṃśattamādhyāyānpaṭhedvā śṛṣuyādapi ||
rudralokamavāpnoti rudreṇa saha modate
||99||चत्वारिंशत्तमाध्यायान्पठेद्वा शृषुयादपि ॥
रुद्रलोकमवाप्नोति रुद्रेण सह मोदते
yaḥ paṃcāśattamādhyāyānpaṭhate śṛṇute'pi vā ||
sa sāṃbaṃ haramāpnoti śivaṃ candrārdhaśekharam
||200||यः पंचाशत्तमाध्यायान्पठते शृणुतेऽपि वा ॥
स सांबं हरमाप्नोति शिवं चन्द्रार्धशेखरम्
yaḥ paṭhecchraṇuyāccedaṃ kṛtsnaṃ māhātmyamuttamam ||
sa sāṃbaśivasālokyamāpnotyeva na saṃśayaḥ
||1||यः पठेच्छ्रणुयाच्चेदं कृत्स्नं माहात्म्यमुत्तमम् ॥
स सांबशिवसालोक्यमाप्नोत्येव न संशयः
yaḥ paṭhecchraṇuyāccedaṃ dvivāraṃ munisatamāḥ ||
sa yāti śivasāmīpyaṃ vimānavarasaṃsthitaḥ
||2||यः पठेच्छ्रणुयाच्चेदं द्विवारं मुनिसतमाः ॥
स याति शिवसामीप्यं विमानवरसंस्थितः
yastrivāraṃ paṭhedetacchṛṇuyādvā samāhitaḥ ||
śivasārūpyamāpnoti śivasya prītimāvahan
||3||यस्त्रिवारं पठेदेतच्छृणुयाद्वा समाहितः ॥
शिवसारूप्यमाप्नोति शिवस्य प्रीतिमावहन्
caturvāraṃ paṭhedyastu śṛṇuyādvedamuttamam ||
sa sāyujyamavāpnoti śivasya girijāpateḥ
||4||चतुर्वारं पठेद्यस्तु शृणुयाद्वेदमुत्तमम् ॥
स सायुज्यमवाप्नोति शिवस्य गिरिजापतेः
dinedine paṭhenmartyaḥ ślokaṃ ślokārdhameva vā ||
pādaṃ vā pādamātraṃ vā akṣaraṃ varṇameva vā
||5||दिनेदिने पठेन्मर्त्यः श्लोकं श्लोकार्धमेव वा ॥
पादं वा पादमात्रं वा अक्षरं वर्णमेव वा
tattaddinakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati ||
kṛtsne'sminsetumāhātmye paṭhite'pi śrute'pi vā
||6||तत्तद्दिनकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥
कृत्स्नेऽस्मिन्सेतुमाहात्म्ये पठितेऽपि श्रुतेऽपि वा
ślokeṣvatraiva vartaṃte varṇā yāvaṃta eva hi ||
tāvatyo brahmahatyāśca tāvanmadyaniṣevaṇam
||7||श्लोकेष्वत्रैव वर्तंते वर्णा यावंत एव हि ॥
तावत्यो ब्रह्महत्याश्च तावन्मद्यनिषेवणम्
tāvatsuvarṇasteyaṃ ca tāvāngurvaṃganāgamaḥ ||
tāvatsaṃsargadoṣāśca naśyaṃtyevaṃ hi tatkṣaṇāt
||8||तावत्सुवर्णस्तेयं च तावान्गुर्वंगनागमः ॥
तावत्संसर्गदोषाश्च नश्यंत्येवं हि तत्क्षणात्
yāvato'sminmahāpuṇye vartaṃte varṇarāśayaḥ ||
tāvatkṛtvaścaturviṃśattīrtheṣu snānajaṃ phalam
||9||यावतोऽस्मिन्महापुण्ये वर्तंते वर्णराशयः ॥
तावत्कृत्वश्चतुर्विंशत्तीर्थेषु स्नानजं फलम्
tathānyeṣvapi tīrtheṣu setumadhyagateṣu vai ||
tatphalaṃ samavāpnoti pāṭhena śravaṇena vā
||210||तथान्येष्वपि तीर्थेषु सेतुमध्यगतेषु वै ॥
तत्फलं समवाप्नोति पाठेन श्रवणेन वा
yenedaṃ likhitaṃ bhaktyā setumāhātmyamuttamam ||
vinaṣṭājñānasaṃtānaḥ śivasāyujyamāpnuyāt
||11||येनेदं लिखितं भक्त्या सेतुमाहात्म्यमुत्तमम् ॥
विनष्टाज्ञानसंतानः शिवसायुज्यमाप्नुयात्
yasyedaṃ vartate gehe māhātmyaṃ likhitaṃ śubham ||
bhūtavetālakādibhyo bhītistatra na vidyate
||12||यस्येदं वर्तते गेहे माहात्म्यं लिखितं शुभम् ॥
भूतवेतालकादिभ्यो भीतिस्तत्र न विद्यते
vyādhipīḍā na tatrāsti nāsti corabhayaṃtathā ||
śanyaṃgārakamukhyānāṃ grahāṇāṃ nāsti pīḍanam
||13||व्याधिपीडा न तत्रास्ति नास्ति चोरभयंतथा ॥
शन्यंगारकमुख्यानां ग्रहाणां नास्ति पीडनम्
yadgṛhe vartate puṇyamidaṃ māhā tmyamuttamam ||
rāmasetuṃ vijānīta tadgṛhaṃ munipuṃgavāḥ
||14||यद्गृहे वर्तते पुण्यमिदं माहा त्म्यमुत्तमम् ॥
रामसेतुं विजानीत तद्गृहं मुनिपुंगवाः
caturviṃśati tīrthāni tatraiva nivasaṃti hi ||
tatraiva vartate puṇyo gandhamādanaparvataḥ
||15||चतुर्विंशति तीर्थानि तत्रैव निवसंति हि ॥
तत्रैव वर्तते पुण्यो गन्धमादनपर्वतः
brahmaviṣṇumaheśāśca vartaṃte tatra sādaram ||
likhitvā setumāhātmyaṃ brāhmaṇāya nivedayet ||
catuḥsāgaraparyaṃtā tena dattā vasuṃdharā
||16||ब्रह्मविष्णुमहेशाश्च वर्तंते तत्र सादरम् ॥
लिखित्वा सेतुमाहात्म्यं ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥
चतुःसागरपर्यंता तेन दत्ता वसुंधरा
setumāhātmyadānamantraḥ ||
setumāhātmyadānasya kalā nārhaṃti ṣoḍaśīm ||
dānānyanyāni sarvāṇi hyataḥ śāntiṃ prayaccha me ||
kiṃ punarbahu noktena vasatyatra jagattrayam
||17||सेतुमाहात्म्यदानमन्त्रः ॥
सेतुमाहात्म्यदानस्य कला नार्हंति षोडशीम् ॥
दानान्यन्यानि सर्वाणि ह्यतः शान्तिं प्रयच्छ मे ॥
किं पुनर्बहु नोक्तेन वसत्यत्र जगत्त्रयम्
śrāvayecchrāddhakāle yo hyekamadhyāyamatra vai ||
naśyecchrāddhasya vaikalyaṃ pitaro'pyatiharṣitāḥ
||18||श्रावयेच्छ्राद्धकाले यो ह्येकमध्यायमत्र वै ॥
नश्येच्छ्राद्धस्य वैकल्यं पितरोऽप्यतिहर्षिताः
yaḥ parvakāle saṃprāpte brāhmaṇāñchrāvayedidam ||
adhyāyamekaṃ ślokaṃ vā gāvosya nirupadravāḥ ||
bahukṣīrā savatsāśca mahiṣyo'sya bhavaṃti hi
||19||यः पर्वकाले संप्राप्ते ब्राह्मणाञ्छ्रावयेदिदम् ॥
अध्यायमेकं श्लोकं वा गावोस्य निरुपद्रवाः ॥
बहुक्षीरा सवत्साश्च महिष्योऽस्य भवंति हि
paṭhanīyamidaṃ puṇyaṃ maṭhe devālaye'pi vā ||
nadītaṭākatīreṣu puṇye vāraṇyabhūtale ||
śrotriyāṇāṃ gṛhe vāpi naivānyatra tu karhicit
||220||पठनीयमिदं पुण्यं मठे देवालयेऽपि वा ॥
नदीतटाकतीरेषु पुण्ये वारण्यभूतले ॥
श्रोत्रियाणां गृहे वापि नैवान्यत्र तु कर्हिचित्
viṣuvāyana kāleṣu puṇye ca harivāsare ||
aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ paṭhanīyaṃ viśeṣataḥ
||21||विषुवायन कालेषु पुण्ये च हरिवासरे ॥
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पठनीयं विशेषतः
idaṃ hi pāṭhyaṃ śrāvaṇyāṃ māsi bhādrapade tathā ||
dhanurmāse ca pāṭhyaṃ syātpāṭhyaṃ caivottarāyaṇe
||22||इदं हि पाठ्यं श्रावण्यां मासि भाद्रपदे तथा ॥
धनुर्मासे च पाठ्यं स्यात्पाठ्यं चैवोत्तरायणे
niyamenaiva māhātmyaṃ paṭhanīyamidaṃ dvijāḥ ||
śrotāro niyamairyuktāḥ śṛṇuyuścedamuttamam
||23||नियमेनैव माहात्म्यं पठनीयमिदं द्विजाः ॥
श्रोतारो नियमैर्युक्ताः शृणुयुश्चेदमुत्तमम्
kīrtyaṃte puṇyatīrthāni māhātmye'sminbahūni vai ||
kīrtyaṃte puṇyaśīlāśca tathā rājarṣisattamāḥ
||24||कीर्त्यंते पुण्यतीर्थानि माहात्म्येऽस्मिन्बहूनि वै ॥
कीर्त्यंते पुण्यशीलाश्च तथा राजर्षिसत्तमाः
ṛṣayaśca mahābhāgāḥ kīrtyaṃte'sminnanuttame ||
dharmādharmau ca kīrtyete puṇyesmindvijapuṃgavāḥ
||25||ऋषयश्च महाभागाः कीर्त्यंतेऽस्मिन्ननुत्तमे ॥
धर्माधर्मौ च कीर्त्येते पुण्येस्मिन्द्विजपुंगवाः
brahmā viṣṇuśca rudraśca kīrtyaṃte'tra trimūrtayaḥ ||
idaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ śrutyarthairupabṛṃhi tam
||26||ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च कीर्त्यंतेऽत्र त्रिमूर्तयः ॥
इदं पवित्रं पापघ्नं श्रुत्यर्थैरुपबृंहि तम्
saṃmataṃ smṛtikartṝṇāṃ dvaipāyanamunipriyam ||
śrotavyaṃ paṭhitavyaṃ ca ātmanaḥ śreya icchatā
||27||संमतं स्मृतिकर्तॄणां द्वैपायनमुनिप्रियम् ॥
श्रोतव्यं पठितव्यं च आत्मनः श्रेय इच्छता
śrāvakāya ca dātavyaṃ yatkiṃcitkāṃcanādikam ||
svasvaśaktyanurodhena vittaśāṭhyaṃ na kārayet
||28||श्रावकाय च दातव्यं यत्किंचित्कांचनादिकम् ॥
स्वस्वशक्त्यनुरोधेन वित्तशाठ्यं न कारयेत्
vastraṃ hiraṇyaṃ dhānyaṃ vā bhūmiṃ gāṃ ca yathābalam ||
dattvā saṃbhāvanīyo'yaṃ śrāvakaḥ śrotṛbhirjanaiḥ
||29||वस्त्रं हिरण्यं धान्यं वा भूमिं गां च यथाबलम् ॥
दत्त्वा संभावनीयोऽयं श्रावकः श्रोतृभिर्जनैः
pūjite śrāvake tasminpūjitāḥ syustrimūrtayaḥ ||
jagattrayaṃ pūjitaṃ syātpūjitāsu trimūrtiṣu
||230||पूजिते श्रावके तस्मिन्पूजिताः स्युस्त्रिमूर्तयः ॥
जगत्त्रयं पूजितं स्यात्पूजितासु त्रिमूर्तिषु
avatīrṇo mahīṃ sākṣādrāmo dāśarathirhariḥ ||
sasītālakṣmaṇo nityaṃ śrotṛbhyaḥ śrāvakāya ca
||31||अवतीर्णो महीं साक्षाद्रामो दाशरथिर्हरिः ॥
ससीतालक्ष्मणो नित्यं श्रोतृभ्यः श्रावकाय च
dattveha loke bhogāṃśca muktiṃ cāṃte prayacchati ||
dvaipāyanamukhāṃbhojānniḥsṛtaṃ śubhadaṃ param
||32||दत्त्वेह लोके भोगांश्च मुक्तिं चांते प्रयच्छति ॥
द्वैपायनमुखांभोजान्निःसृतं शुभदं परम्
idaṃ vai setumāhātmyaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||
bhīmasenādibhiḥ sarvairanujairapi saṃvṛtaḥ
||33||इदं वै सेतुमाहात्म्यं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥
भीमसेनादिभिः सर्वैरनुजैरपि संवृतः
niyamācārasaṃyuktaḥ sasainyaśca dinedine ||
śṛṇoti paṭhato dhaumyamaharṣeḥ svapurodhasaḥ
||34||नियमाचारसंयुक्तः ससैन्यश्च दिनेदिने ॥
शृणोति पठतो धौम्यमहर्षेः स्वपुरोधसः
śrīsūta uvāca
bhobho stapodhanāḥ sarve naimiṣāraṇyavāsinaḥ ||
matsakāśādidaṃ guhyaṃ māhātmyaṃ śrutisaṃmitam
||35||भोभो स्तपोधनाः सर्वे नैमिषारण्यवासिनः ॥
मत्सकाशादिदं गुह्यं माहात्म्यं श्रुतिसंमितम्
śrutaṃ bhavadbhirniyatairnityaṃ paṭhata sādaram ||
pāṭhayadhvaṃ svaśiṣyebhyo niyatebhyo nirantaram
||36||श्रुतं भवद्भिर्नियतैर्नित्यं पठत सादरम् ॥
पाठयध्वं स्वशिष्येभ्यो नियतेभ्यो निरन्तरम्
ityuktvā tānmunīnsūto romāṃcitakalevaraḥ ||
guruṃ hṛdā smaranvyāsaṃ nanartāśrūṇi vartayan
||37||इत्युक्त्वा तान्मुनीन्सूतो रोमांचितकलेवरः ॥
गुरुं हृदा स्मरन्व्यासं ननर्ताश्रूणि वर्तयन्
atrāṃtare mahāvidvānpārāśaryo mahāmuniḥ ||
āśu prādurabhūttatra śiṣyānugrahakāṃkṣayā
||38||अत्रांतरे महाविद्वान्पाराशर्यो महामुनिः ॥
आशु प्रादुरभूत्तत्र शिष्यानुग्रहकांक्षया
tamāgataṃ vilokyātha muniṃ satyavatīsutam ||
sūtaḥ sarvaiśca sahito naimiṣāraṇyavāsibhiḥ
||39||तमागतं विलोक्याथ मुनिं सत्यवतीसुतम् ॥
सूतः सर्वैश्च सहितो नैमिषारण्यवासिभिः
vyāsasya caraṇāṃbhoje daṃḍavatpraṇipatya tu ||
jalamānaṃdajaṃ tatra netrābhyāṃparyavartayat
||240||व्यासस्य चरणांभोजे दंडवत्प्रणिपत्य तु ॥
जलमानंदजं तत्र नेत्राभ्यांपर्यवर्तयत्
praṇataṃ priyaśiṣyaṃ taṃ dorbhyāmutthāpya vai muniḥ ||
āśīrbhirabhinaṃdyainamāliṃgya ca muhurmuhuḥ
||41||प्रणतं प्रियशिष्यं तं दोर्भ्यामुत्थाप्य वै मुनिः ॥
आशीर्भिरभिनंद्यैनमालिंग्य च मुहुर्मुहुः
naimiṣāraṇyamunibhirānīte paramāsane ||
dvaipāyano mahātejā niṣasāda tapodhanaḥ
||42||नैमिषारण्यमुनिभिरानीते परमासने ॥
द्वैपायनो महातेजा निषसाद तपोधनः
muniṣvapyupaviṣṭeṣu sūte'pi ca nijājñayā ||
śaunakādīnmunīnsarvāñchakteḥ pautro'bhyabhāṣata
||43||मुनिष्वप्युपविष्टेषु सूतेऽपि च निजाज्ञया ॥
शौनकादीन्मुनीन्सर्वाञ्छक्तेः पौत्रोऽभ्यभाषत
mayā jñātamidaṃ sarvaṃ naimiṣāraṇyavāsinaḥ ||
mama śiṣyeṇa sūtena setumāhātmyamuttamam ||
kathitaṃ bhavatāmadya mahāpātakanāśanam
||44||मया ज्ञातमिदं सर्वं नैमिषारण्यवासिनः ॥
मम शिष्येण सूतेन सेतुमाहात्म्यमुत्तमम् ॥
कथितं भवतामद्य महापातकनाशनम्
śrutīnāṃ ca smṛtīnāṃ ca purāṇānāṃ tathaiva ca ||
śāstrāṇāṃ cetihāsānāmanyeṣāmapi kṛtsnaśaḥ
||45||श्रुतीनां च स्मृतीनां च पुराणानां तथैव च ॥
शास्त्राणां चेतिहासानामन्येषामपि कृत्स्नशः
eṣa paryavasanno'rtho māhātmyaṃ yattvidaṃ mahat ||
sarveṣvapi purāṇeṣu idaṃ bahumataṃ mama
||46||एष पर्यवसन्नोऽर्थो माहात्म्यं यत्त्विदं महत् ॥
सर्वेष्वपि पुराणेषु इदं बहुमतं मम
śṛṇoti dharmajo dhaumyādidaṃ nityaṃ mamājñayā ||
ato bhavaṃto'pi sadā setumāhātmyamuttamam
||47||शृणोति धर्मजो धौम्यादिदं नित्यं ममाज्ञया ॥
अतो भवंतोऽपि सदा सेतुमाहात्म्यमुत्तमम्
paṭhaṃtu śṛṇvaṃtu tathā śiṣyāṇāṃ pāṭhayaṃtu ca ||
tacchrutvā vacanaṃ tasya te prāhurbāḍhamityapi
||48||पठंतु शृण्वंतु तथा शिष्याणां पाठयंतु च ॥
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ते प्राहुर्बाढमित्यपि
tato vyāso'pi sūtena śiṣyeṇa ca samanvitaḥ ||
anujñāpya munīntsarvānkailāsaṃ parvataṃ yayau
||49||ततो व्यासोऽपि सूतेन शिष्येण च समन्वितः ॥
अनुज्ञाप्य मुनीन्त्सर्वान्कैलासं पर्वतं ययौ
ṛṣayo naimiṣāraṇyanilayāstuṣṭimāgatāḥ ||
pratyahaṃ setumāhātmyaṃ śṛṇvaṃti ca paṭhaṃti ca
||250||ऋषयो नैमिषारण्यनिलयास्तुष्टिमागताः ॥
प्रत्यहं सेतुमाहात्म्यं शृण्वंति च पठंति च
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye dvipaṃcāśattamo'dhyāyaḥ || 52 ||
idaṃ skāṃdamahāpurāṇāntargatabrahmakhaṇḍāntargatasetumāhātmyaṃ samāptam || skanda purāṇe tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmyasya devanāgarī yunikoḍa rūpāntaraṇam unnata ḍikśanarī phāīla grathita Ind Senz sāṃphṭeveyara dvārā 8-11-2014ī.(mārgaśīrṣa kṛṣṇa dvitīyā, vikrama saṃvat 2071) ko pūrṇaṃ kṛtam| asya hetoḥ khemarāja śrīkṛṣṇadāsa dvārā saṃpāditaṃ, śrī veṃkaṭeśvara sṭīma mudraṇālaya dvārā prakāśitaṃ evaṃ nāga prakāśaka, dillī dvārā varṣa 1986 ī. madhye punarmudritaṃ saṃskaraṇasya upayogaṃ kṛtaṃ bhavati