rāmanāthaṃ samuddiśya kathāṃ pāpavināśinīm
śrīsūta uvāca
rāmanāthaṃ samuddiśya kathāṃ pāpavināśinīm ||
pravakṣyāmi muniśreṣṭhāḥ śṛṇudhvaṃ susamāhitāḥ
||1||रामनाथं समुद्दिश्य कथां पापविनाशिनीम् ॥
प्रवक्ष्यामि मुनिश्रेष्ठाः शृणुध्वं सुसमाहिताः
pāṃḍyadeśādhipo rājā purāsīcchaṃkarābhidhaḥ ||
brahmaṇyaḥ satyasaṃdhaśca yāyajūkaśca dhārmikaḥ
||2||पांड्यदेशाधिपो राजा पुरासीच्छंकराभिधः ॥
ब्रह्मण्यः सत्यसंधश्च यायजूकश्च धार्मिकः
vedavedāṃgatattvajñaḥ parasainyavidāraṇaḥ ||
caturo'pyāśramānvarṇāndharmataḥ paripālayan
||3||वेदवेदांगतत्त्वज्ञः परसैन्यविदारणः ॥
चतुरोऽप्याश्रमान्वर्णान्धर्मतः परिपालयन्
vaidikācāranirataḥ purāṇasmṛtipāragaḥ ||
śivaviṣṇvarcako nityamanyadaivatapūjakaḥ
||4||वैदिकाचारनिरतः पुराणस्मृतिपारगः ॥
शिवविष्ण्वर्चको नित्यमन्यदैवतपूजकः
mahādānaprado nityaṃ brāhmaṇānāṃ mahātmanām ||
mṛgayārthaṃ yayau dhīmānsa kadācittapovanam
||5||महादानप्रदो नित्यं ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥
मृगयार्थं ययौ धीमान्स कदाचित्तपोवनम्
siṃhavyāghrebhamahiṣa krūrasatvabhayaṃkaram ||
jhillikābhīṣaṇaravaṃ sarīsṛpasamākulam
||6||सिंहव्याघ्रेभमहिष क्रूरसत्वभयंकरम् ॥
झिल्लिकाभीषणरवं सरीसृपसमाकुलम्
bhīmaśvāpadasaṃpūrṇaṃ dāvānalabhayaṃkaram ||
mahāraṇyaṃ praviśyātha śaṃkaro rājaśekharaḥ
||7||भीमश्वापदसंपूर्णं दावानलभयंकरम् ॥
महारण्यं प्रविश्याथ शंकरो राजशेखरः
anekasainikopeta ākheṭikulasaṃkulaḥ ||
pādukāgūḍhacaraṇo raktoṣṇīṣo haricchadaḥ
||8||अनेकसैनिकोपेत आखेटिकुलसंकुलः ॥
पादुकागूढचरणो रक्तोष्णीषो हरिच्छदः
baddhagodhāṃgulitrāṇo dhṛtakodaṇḍasāyakaḥ ||
kakṣyābaddhamahākhaṅgaḥ śvetāśvavaramāsthitaḥ
||9||बद्धगोधांगुलित्राणो धृतकोदण्डसायकः ॥
कक्ष्याबद्धमहाखङ्गः श्वेताश्ववरमास्थितः
suveṣadhārī sannaddhaḥ pattisaṃghasamāvṛtaḥ ||
kāṃtāreṣu ca sarveṣu parvateṣu guhāsu ca
||10||सुवेषधारी सन्नद्धः पत्तिसंघसमावृतः ॥
कांतारेषु च सर्वेषु पर्वतेषु गुहासु च
samuttīrṇa mahāsrotā yuvā siṃhaparākramaḥ ||
vicacāra balaiḥ sākaṃ darīṣu mṛgayanmṛgān
||11||समुत्तीर्ण महास्रोता युवा सिंहपराक्रमः ॥
विचचार बलैः साकं दरीषु मृगयन्मृगान्
badhyatāṃ vadhyatāmeṣa yāti vegānmṛgo vane ||
evaṃ vadatsu sainyeṣu svayamutplutya śaṃkaraḥ
||12||बध्यतां वध्यतामेष याति वेगान्मृगो वने ॥
एवं वदत्सु सैन्येषु स्वयमुत्प्लुत्य शंकरः
mṛgaṃ haṃti mahārājo vigāhya vipinasthalīm ||
siṃhānvarāhānmahiṣānkuñjarāccharabhāṃstathā
||13||मृगं हंति महाराजो विगाह्य विपिनस्थलीम् ॥
सिंहान्वराहान्महिषान्कुञ्जराच्छरभांस्तथा
vinighnansa mṛgānanyānvanyāñchaṃkarabhūpatiḥ ||
kutracidvipinoddeśe darīmadhyanivāsinam
||14||विनिघ्नन्स मृगानन्यान्वन्याञ्छंकरभूपतिः ॥
कुत्रचिद्विपिनोद्देशे दरीमध्यनिवासिनम्
vyāghracarmadharaṃ śāṃtaṃ muniṃ niyatamānasam ||
vyāghrabuddhyā jaghānāśu śareṇānataparvaṇā
||15||व्याघ्रचर्मधरं शांतं मुनिं नियतमानसम् ॥
व्याघ्रबुद्ध्या जघानाशु शरेणानतपर्वणा
ativegena vipreṃdrāstatpatnīṃ ca sasāyakaḥ ||
nijaghāna patiprāṇāṃ niviṣṭāṃ patyuraṃtike
||16||अतिवेगेन विप्रेंद्रास्तत्पत्नीं च ससायकः ॥
निजघान पतिप्राणां निविष्टां पत्युरंतिके
vilokya mātāpitarau tatputro nihatau vane ||
ruroda bhṛśaduḥkhārto vilalāpa ca kātaraḥ
||17||विलोक्य मातापितरौ तत्पुत्रो निहतौ वने ॥
रुरोद भृशदुःखार्तो विललाप च कातरः
bhostāta mātarmāṃ hitvā yuvāṃ yātau kva vādhunā ||
ahaṃ kutra gamiṣyāmi ko vā me śaraṇaṃ bhavet
||18||भोस्तात मातर्मां हित्वा युवां यातौ क्व वाधुना ॥
अहं कुत्र गमिष्यामि को वा मे शरणं भवेत्
ko māmadhyāpayedvedāñchāstraṃ vā pāṭhayetpitaḥ ||
aṃba me bhojanaṃ kā vā dāsyate sopadeśakam
||19||को मामध्यापयेद्वेदाञ्छास्त्रं वा पाठयेत्पितः ॥
अंब मे भोजनं का वा दास्यते सोपदेशकम्
ācārāñcchikṣayetko vā tāta tvayi mṛte'dhunā ||
aṃba bālaṃ prakupitaṃ kā vā māmupalāpa()yet
||20||आचाराञ्च्छिक्षयेत्को वा तात त्वयि मृतेऽधुना ॥
अंब बालं प्रकुपितं का वा मामुपलाप()येत्
yuvāṃ nirāgasāvadya kena pāpena sāyakaiḥ ||
nihatau vai taponiṣṭhau matprāṇau madgurū vane
||21||युवां निरागसावद्य केन पापेन सायकैः ॥
निहतौ वै तपोनिष्ठौ मत्प्राणौ मद्गुरू वने
evaṃ tayoḥ suto viprā muktakaṇṭhaṃ ruroda vai ||
atha pralapitaṃ śrutvā śaṃkaro vipine caran
||22||एवं तयोः सुतो विप्रा मुक्तकण्ठं रुरोद वै ॥
अथ प्रलपितं श्रुत्वा शंकरो विपिने चरन्
tacchabdābhimukhaḥ sadyaḥ prayayau sa darīmukham ||
tatratyā munayo'pyāśu samāgacchaṃstamāśramam
||23||तच्छब्दाभिमुखः सद्यः प्रययौ स दरीमुखम् ॥
तत्रत्या मुनयोऽप्याशु समागच्छंस्तमाश्रमम्
te dṛṣṭvā munayaḥ sarve śareṇa nihataṃ munim ||
tatpatnīṃ ca hatāṃ viprā rājānaṃ ca dhanurdharam
||24||ते दृष्ट्वा मुनयः सर्वे शरेण निहतं मुनिम् ॥
तत्पत्नीं च हतां विप्रा राजानं च धनुर्धरम्
vilapaṃtaṃ sutaṃ cāpi vilokya bhṛśavihvalāḥ ||
putramāśvāsayāmāsurmā rodīriti kātaram
||25||विलपंतं सुतं चापि विलोक्य भृशविह्वलाः ॥
पुत्रमाश्वासयामासुर्मा रोदीरिति कातरम्
munaya ūcuḥ
āḍhye vāpi daridre vā mūrkhe vā paṃḍite'pi vā ||
pīne vātha kṛśe vāpi samavartī paretarāṭ
||26||आढ्ये वापि दरिद्रे वा मूर्खे वा पंडितेऽपि वा ॥
पीने वाथ कृशे वापि समवर्ती परेतराट्
vane vā nagare grāme parvate vā sthalāṃtare ||
mṛtyorvaśe prayātavyaṃ sarvairapi hi jaṃtubhiḥ
||27||वने वा नगरे ग्रामे पर्वते वा स्थलांतरे ॥
मृत्योर्वशे प्रयातव्यं सर्वैरपि हि जंतुभिः
vatsa nityaṃ ca garbhasthairjātairapi ca jaṃtubhiḥ ||
yuvabhiḥ sthaviraiḥ sarvairyātavyaṃ yamapattanam
||28||वत्स नित्यं च गर्भस्थैर्जातैरपि च जंतुभिः ॥
युवभिः स्थविरैः सर्वैर्यातव्यं यमपत्तनम्
varṇibhiśca gṛhasthaiśca vānaprasthaiśca bhikṣubhiḥ ||
kāle prāpte tvayaṃ dehastyaktavyo dvijaputraka
||29||वर्णिभिश्च गृहस्थैश्च वानप्रस्थैश्च भिक्षुभिः ॥
काले प्राप्ते त्वयं देहस्त्यक्तव्यो द्विजपुत्रक
brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ śūdrairapi ca saṃkaraiḥ ||
yātavyaṃ pretanilaye dvijaputra mahāmate
||30||ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैरपि च संकरैः ॥
यातव्यं प्रेतनिलये द्विजपुत्र महामते
devāśca munayo yakṣā gaṃdharvoragarākṣasāḥ ||
anye ca jaṃtavaḥ sarve brahmaviṣṇuharādayaḥ
||31||देवाश्च मुनयो यक्षा गंधर्वोरगराक्षसाः ॥
अन्ये च जंतवः सर्वे ब्रह्मविष्णुहरादयः
sarve yāsyaṃti vilayaṃ na tvaṃ śocitumarhasi ||
advayaṃ saccidānaṃdaṃ yadbrahmopaniṣadgatam
||32||सर्वे यास्यंति विलयं न त्वं शोचितुमर्हसि ॥
अद्वयं सच्चिदानंदं यद्ब्रह्मोपनिषद्गतम्
na tasya vilayo janma vardhanaṃ cāpi sattama ||
malabhāṃḍe navadvāre pūyāsṛkchoṇitālaye
||33||न तस्य विलयो जन्म वर्धनं चापि सत्तम ॥
मलभांडे नवद्वारे पूयासृक्छोणितालये
dehe'sminbudbudākāre kṛmiyūthasamākule ||
kāmakrodhabhayadrohamohamātsaryakāriṇi
||34||देहेऽस्मिन्बुद्बुदाकारे कृमियूथसमाकुले ॥
कामक्रोधभयद्रोहमोहमात्सर्यकारिणि
paradāraparakṣetraparadravyaikalolupe ||
hiṃsāsūyāśucivyāpte viṣṭhāmūtraikabhājane
||35||परदारपरक्षेत्रपरद्रव्यैकलोलुपे ॥
हिंसासूयाशुचिव्याप्ते विष्ठामूत्रैकभाजने
yaḥ kuryācchobhanadhiyaṃ sa mūḍhaḥ sa ca durmatiḥ ||
bahucchidraghaṭākāre dehe'sminnaśucau sadā
||36||यः कुर्याच्छोभनधियं स मूढः स च दुर्मतिः ॥
बहुच्छिद्रघटाकारे देहेऽस्मिन्नशुचौ सदा
vāyoravasthitiḥ kiṃ syātprāṇākhyasya ciraṃ dvija ||
ato mā kuru śokaṃ tvaṃ jananīṃ pitaraṃ prati
||37||वायोरवस्थितिः किं स्यात्प्राणाख्यस्य चिरं द्विज ॥
अतो मा कुरु शोकं त्वं जननीं पितरं प्रति
tau svakarmavaśādyātau gṛhaṃ tyaktvā tvidaṃ kvacit ||
tava karmavaśāttvaṃ ca tiṣṭhasyasminmahītale
||38||तौ स्वकर्मवशाद्यातौ गृहं त्यक्त्वा त्विदं क्वचित् ॥
तव कर्मवशात्त्वं च तिष्ठस्यस्मिन्महीतले
yadā karmakṣayaste syāttadā tvaṃ ca mariṣyasi ||
mariṣyamāṇapreto hi mṛtapretasya śocati
||39||यदा कर्मक्षयस्ते स्यात्तदा त्वं च मरिष्यसि ॥
मरिष्यमाणप्रेतो हि मृतप्रेतस्य शोचति
yasminkāle samutpannau tava mātā pitā tathā ||
na tasmiṃstvaṃ samutpannastato bhinnā gatirhi vaḥ
||40||यस्मिन्काले समुत्पन्नौ तव माता पिता तथा ॥
न तस्मिंस्त्वं समुत्पन्नस्ततो भिन्ना गतिर्हि वः
yadi tulyā gatiste syāttābhyāṃ saha mahāmate ||
tarhi tvayāpi yātavyaṃ mṛtau yatra hi tau gatau
||41||यदि तुल्या गतिस्ते स्यात्ताभ्यां सह महामते ॥
तर्हि त्वयापि यातव्यं मृतौ यत्र हि तौ गतौ
mṛtānāṃ bāṃdhavā ye tu muṃcaṃtyaśrūṇi bhūtale ||
pibaṃtyaśrūṇi tānyaddhā mṛtāḥ pretāḥ paratra vai
||42||मृतानां बांधवा ये तु मुंचंत्यश्रूणि भूतले ॥
पिबंत्यश्रूणि तान्यद्धा मृताः प्रेताः परत्र वै
ataḥ śokaṃ parityajya dhṛtiṃ kṛtvā samāhitaḥ ||
anayoḥ pretakāryāṇi kuru tvaṃ vaidikāni tu
||43||अतः शोकं परित्यज्य धृतिं कृत्वा समाहितः ॥
अनयोः प्रेतकार्याणि कुरु त्वं वैदिकानि तु
śaraghātānmṛtāvetau yasmātte jananī pitā ||
atastaddoṣaśāṃtyarthamasthīnyādāya vai tayoḥ
||44||शरघातान्मृतावेतौ यस्मात्ते जननी पिता ॥
अतस्तद्दोषशांत्यर्थमस्थीन्यादाय वै तयोः
rāmanāthaśivakṣetre rāmasetau vimuktide ||
sthāpayasva tathā śrāddhaṃ sapiṃḍīkaraṇādikam
||45||रामनाथशिवक्षेत्रे रामसेतौ विमुक्तिदे ॥
स्थापयस्व तथा श्राद्धं सपिंडीकरणादिकम्
tatraiva kuru śuddhyarthaṃ tayorbāhmaṇaputraka ||
tena durmṛtyudoṣasya śāṃtirbhavati nānyathā
||46||तत्रैव कुरु शुद्ध्यर्थं तयोर्बाह्मणपुत्रक ॥
तेन दुर्मृत्युदोषस्य शांतिर्भवति नान्यथा
śrīsūta uvāca
evamuktaḥ sa munibhiḥ śākalyasya suto dvijāḥ ||
jāṃgalākhyastayoḥ sarvaṃ pitṛmedhaṃ cakāra vai
||47||एवमुक्तः स मुनिभिः शाकल्यस्य सुतो द्विजाः ॥
जांगलाख्यस्तयोः सर्वं पितृमेधं चकार वै
anyedyurasthīnyādāya hālāsyaṃ prayayau ca saḥ ||
tasmādrāmeśvaraṃ sadyo gatvā'yaṃ jāṃgalo dvijaḥ
||48||अन्येद्युरस्थीन्यादाय हालास्यं प्रययौ च सः ॥
तस्माद्रामेश्वरं सद्यो गत्वाऽयं जांगलो द्विजः
muniproktaprakāreṇa tasminrāmeśvarasthale ||
nidhāya pitrorasthīni śrāddhādīnyakarottathā
||49||मुनिप्रोक्तप्रकारेण तस्मिन्रामेश्वरस्थले ॥
निधाय पित्रोरस्थीनि श्राद्धादीन्यकरोत्तथा
prathamābdikaparyaṃtaṃ kāryaṃ tatrākarocca saḥ ||
sthitvābdaṃ sa muneḥ putra eko jāṃgalasaṃjñakaḥ
||5||प्रथमाब्दिकपर्यंतं कार्यं तत्राकरोच्च सः ॥
स्थित्वाब्दं स मुनेः पुत्र एको जांगलसंज्ञकः
ābdikāṃte dine vipro rātrau svapne vilokya tu ||
svamātaraṃ ca pitaraṃ śaṃkhacakragadādharau
||51||आब्दिकांते दिने विप्रो रात्रौ स्वप्ने विलोक्य तु ॥
स्वमातरं च पितरं शंखचक्रगदाधरौ
garuḍopari saṃviṣṭau padmamālāvibhūṣitau ||
śobhitau tulasīdāmnā sphuranmakarakuṃḍalau
||52||गरुडोपरि संविष्टौ पद्ममालाविभूषितौ ॥
शोभितौ तुलसीदाम्ना स्फुरन्मकरकुंडलौ
kaustubhālaṃkṛtoraskau pītāṃbaravirājitau ||
evaṃ dṛṣṭvā munisuto jāṃgalaḥ suprasannadhīḥ
||53||कौस्तुभालंकृतोरस्कौ पीतांबरविराजितौ ॥
एवं दृष्ट्वा मुनिसुतो जांगलः सुप्रसन्नधीः
svāśramaṃ punarāgatya sukhena nyavasaddvijāḥ ||
svapnadṛṣṭaṃ ca vṛttāṃtaṃ mātāpitroḥ sa jāṃgalaḥ
||54||स्वाश्रमं पुनरागत्य सुखेन न्यवसद्द्विजाः ॥
स्वप्नदृष्टं च वृत्तांतं मातापित्रोः स जांगलः
tebhyo nyavedayatsarvaṃ brāhmaṇebhyo'tiharṣitaḥ ||
śrutvā te munayo vṛttamāsansaṃprītamānasāḥ
||55||तेभ्यो न्यवेदयत्सर्वं ब्राह्मणेभ्योऽतिहर्षितः ॥
श्रुत्वा ते मुनयो वृत्तमासन्संप्रीतमानसाः
atha rājānamālokya sarve te'pi maharṣayaḥ ||
avadankupitā viprāḥ śapaṃtaḥ śaṃkaraṃ nṛpam
||56||अथ राजानमालोक्य सर्वे तेऽपि महर्षयः ॥
अवदन्कुपिता विप्राः शपंतः शंकरं नृपम्
pāṃḍyabhūpa mahāmūrkha krauryādbrāhmaṇaghātaka ||
strīhatyā brahmahatyā ca kṛtā yasmāttvayādhunā
||57||पांड्यभूप महामूर्ख क्रौर्याद्ब्राह्मणघातक ॥
स्त्रीहत्या ब्रह्महत्या च कृता यस्मात्त्वयाधुना
ataḥ śarīrasaṃtyāgaṃ kuru tvaṃ havyavāhane ||
nocettava na śuddhiḥ syātprāyaścittaśatairapi
||58||अतः शरीरसंत्यागं कुरु त्वं हव्यवाहने ॥
नोचेत्तव न शुद्धिः स्यात्प्रायश्चित्तशतैरपि
tvatsaṃbhāṣaṇamātreṇa brahmahatyāyutaṃ bhavet ||
asmatsakāśādgaccha tvaṃ pāṃḍyānāṃ kulapāṃsana
||59||त्वत्संभाषणमात्रेण ब्रह्महत्यायुतं भवेत् ॥
अस्मत्सकाशाद्गच्छ त्वं पांड्यानां कुलपांसन
ityukto munibhiḥ pāṃḍyaḥ śaṃkaro dvijapuṃgavāḥ ||
tathāstu dehasaṃtyāgaṃ kariṣye havyavāhane
||60||इत्युक्तो मुनिभिः पांड्यः शंकरो द्विजपुंगवाः ॥
तथास्तु देहसंत्यागं करिष्ये हव्यवाहने
brahmahatyāviśuddhyarthaṃ bhavatāṃ sannidhāvaham ||
anugrahaṃ me kurvaṃtu bhavaṃto munisattamāḥ
||61||ब्रह्महत्याविशुद्ध्यर्थं भवतां सन्निधावहम् ॥
अनुग्रहं मे कुर्वंतु भवंतो मुनिसत्तमाः
tathā śarīra saṃtyāgātpātakaṃ me layaṃ vrajet ||
evamuktvā munīnsarvāñcchaṃkaraḥ pāṃḍyabhūpatiḥ
||62||तथा शरीर संत्यागात्पातकं मे लयं व्रजेत् ॥
एवमुक्त्वा मुनीन्सर्वाञ्च्छंकरः पांड्यभूपतिः
svānmaṃtriṇaḥ samāhūya babhāṣe vacanaṃ tvidam ||
bho maṃtriṇo brahmahatyā mayā'kāryavicārataḥ
||63||स्वान्मंत्रिणः समाहूय बभाषे वचनं त्विदम् ॥
भो मंत्रिणो ब्रह्महत्या मयाऽकार्यविचारतः
strīhatyā ca tathā krūrā mahānarakadāyinī ||
etatpātakaśuddhyarthaṃ munīnāṃ vacanādaham
||64||स्त्रीहत्या च तथा क्रूरा महानरकदायिनी ॥
एतत्पातकशुद्ध्यर्थं मुनीनां वचनादहम्
pradīpte 'gnau mahājvāle parityakṣye kalevaram ||
kāṣṭhānyānayata kṣipraṃ tairagniśca samidhyatām
||65||प्रदीप्ते ऽग्नौ महाज्वाले परित्यक्ष्ये कलेवरम् ॥
काष्ठान्यानयत क्षिप्रं तैरग्निश्च समिध्यताम्
mama putraṃ ca suruciṃ rājye sthāpayatācirāt ||
mā śokaṃ kurutāmātyā daivataṃ duratikramam
||66||मम पुत्रं च सुरुचिं राज्ये स्थापयताचिरात् ॥
मा शोकं कुरुतामात्या दैवतं दुरतिक्रमम्
itīritā nṛpatinā maṃtriṇo rurudustadā ||
pāṃḍyanātha mahārāja ripūṇāmapi vatsala
||67||इतीरिता नृपतिना मंत्रिणो रुरुदुस्तदा ॥
पांड्यनाथ महाराज रिपूणामपि वत्सल
vayaṃ hi bhavatā nityaṃ putravatparipālitāḥ ||
tvāṃ vinā na pravekṣyāma purīṃ devapuropamām
||68||वयं हि भवता नित्यं पुत्रवत्परिपालिताः ॥
त्वां विना न प्रवेक्ष्याम पुरीं देवपुरोपमाम्
havyavāhaṃ pravekṣyāmo mahā kāṣṭhasamedhitam ||
teṣāṃ pralapitaṃ śrutvā pāṃḍya śaṃkarabhūpatiḥ ||
provāca maṃtriṇaḥ sarvānvacanaṃ sāṃtvapūrvakam
||69||हव्यवाहं प्रवेक्ष्यामो महा काष्ठसमेधितम् ॥
तेषां प्रलपितं श्रुत्वा पांड्य शंकरभूपतिः ॥
प्रोवाच मंत्रिणः सर्वान्वचनं सांत्वपूर्वकम्
śaṃkara uvāca
kiṃ kariṣyatha bho'mātyā mahāpātakinā mayā
||70||किं करिष्यथ भोऽमात्या महापातकिना मया
siṃhāsanaṃ samāruhya na kartuṃ yujyate bata ||
caturarṇavaparyaṃtadharāpālanamaṃjasā
||71||सिंहासनं समारुह्य न कर्तुं युज्यते बत ॥
चतुरर्णवपर्यंतधरापालनमंजसा
matputraṃ suruciṃ śīghramataḥ sthāpayatāsane ||
kāṣṭhānyānayata kṣipraṃ praveṣṭuṃ havyavāhanam
||72||मत्पुत्रं सुरुचिं शीघ्रमतः स्थापयतासने ॥
काष्ठान्यानयत क्षिप्रं प्रवेष्टुं हव्यवाहनम्
mama maṃtrivarā yūyaṃ vilaṃbaṃ tyajatādhunā ||
ityuktā maṃtriṇaḥ kāṣṭhaṃ samāninyuḥ kṣaṇena te
||73||मम मंत्रिवरा यूयं विलंबं त्यजताधुना ॥
इत्युक्ता मंत्रिणः काष्ठं समानिन्युः क्षणेन ते
agniṃ prajvalitaṃ kāṣṭhairdṛṣṭvā śaṃkarabhūpatiḥ ||
snātvācamya viśuddhātmā munīnāṃ saṃnidhau tadā
||74||अग्निं प्रज्वलितं काष्ठैर्दृष्ट्वा शंकरभूपतिः ॥
स्नात्वाचम्य विशुद्धात्मा मुनीनां संनिधौ तदा
agniṃ pradakṣiṇīkṛtya tānmunīnapi satvaram ||
agniṃ munīnnamaskṛtya dhyātvā devamumāpatim
||75||अग्निं प्रदक्षिणीकृत्य तान्मुनीनपि सत्वरम् ॥
अग्निं मुनीन्नमस्कृत्य ध्यात्वा देवमुमापतिम्
agnau patitumārebhe dhairyamālaṃbya bhūpatiḥ ||
tasminnavasare viprā munīnāmapi śṛṇvatām
||76||अग्नौ पतितुमारेभे धैर्यमालंब्य भूपतिः ॥
तस्मिन्नवसरे विप्रा मुनीनामपि शृण्वताम्
aśarīrā samudabhūdvāṇī bhairavanādinī ||
bhoḥ śaṃkara mahīpāla mānalaṃ praviśādhunā
||77||अशरीरा समुदभूद्वाणी भैरवनादिनी ॥
भोः शंकर महीपाल मानलं प्रविशाधुना
brahmahatyānimittaṃ te bhayaṃ mā bhūnmahāmate ||
tavopadeśaṃ vakṣyāmi rahasyaṃ vedasaṃmitam
||78||ब्रह्महत्यानिमित्तं ते भयं मा भून्महामते ॥
तवोपदेशं वक्ष्यामि रहस्यं वेदसंमितम्
śṛṇuṣvāvahito rājanmaduktaṃ kriyatāṃ tvayā ||
dakṣiṇāṃbunidhestīre gaṃdhamādanaparvate
||79||शृणुष्वावहितो राजन्मदुक्तं क्रियतां त्वया ॥
दक्षिणांबुनिधेस्तीरे गंधमादनपर्वते
rāmasetau mahāpuṇye mahāpātakanāśane ||
rāmapratiṣṭhitaṃ ligaṃ rāmanāthaṃ maheśvaram
||80||रामसेतौ महापुण्ये महापातकनाशने ॥
रामप्रतिष्ठितं लिगं रामनाथं महेश्वरम्
sevasva varṣamekaṃ tvaṃ trikālaṃ bhaktipūrvakam ||
pradakṣiṇaprakramaṇaṃ namaskāraṃ ca vai kuru
||81||सेवस्व वर्षमेकं त्वं त्रिकालं भक्तिपूर्वकम् ॥
प्रदक्षिणप्रक्रमणं नमस्कारं च वै कुरु
mahābhiṣekaḥ kriyatāṃ rāmanāthasya vai tvayā ||
naivedyaṃ vividhaṃ rājankriyatāṃ ca dinedine
||82||महाभिषेकः क्रियतां रामनाथस्य वै त्वया ॥
नैवेद्यं विविधं राजन्क्रियतां च दिनेदिने
candanāgarukarpūrai rāmaliṃgaṃ prapūjaya ||
bhāradvayena gavyena hyājyena tvabhiṣecaya
||83||चन्दनागरुकर्पूरै रामलिंगं प्रपूजय ॥
भारद्वयेन गव्येन ह्याज्येन त्वभिषेचय
pratyahaṃ ca gavāṃ kṣīrairdvibhāraparisaṃmitaiḥ ||
madhudroṇena talliṃgaṃ pratyahaṃ snāpaya prabhoḥ
||84||प्रत्यहं च गवां क्षीरैर्द्विभारपरिसंमितैः ॥
मधुद्रोणेन तल्लिंगं प्रत्यहं स्नापय प्रभोः
pratyahaṃ pāyasānnena naivedyaṃ kuru bhūpate ||
pratyahaṃ tilatailena dīpārādhanamācara
||85||प्रत्यहं पायसान्नेन नैवेद्यं कुरु भूपते ॥
प्रत्यहं तिलतैलेन दीपाराधनमाचर
etena tava rājeṃdra rāmanāthasya śūlinaḥ ||
strīhatyrā brahmahatyā ca tatkṣaṇādeva naśyataḥ
||86||एतेन तव राजेंद्र रामनाथस्य शूलिनः ॥
स्त्रीहत्य्रा ब्रह्महत्या च तत्क्षणादेव नश्यतः
darśanādrāmanāthasya bhrūṇahatyāśatāni ca ||
ayutaṃ brahmahatyānāṃ surāpānāyutaṃ tathā
||87||दर्शनाद्रामनाथस्य भ्रूणहत्याशतानि च ॥
अयुतं ब्रह्महत्यानां सुरापानायुतं तथा
svarṇasteyāyutaṃ rājangurustrīgamanāyutam ||
etatsaṃsargadoṣāśca vinaśyaṃti kṣaṇādvibho
||88||स्वर्णस्तेयायुतं राजन्गुरुस्त्रीगमनायुतम् ॥
एतत्संसर्गदोषाश्च विनश्यंति क्षणाद्विभो
mahāpātakatulyāni yāni pāpāni saṃti vai ||
tāni sarvāṇi naśyaṃti rāmanāthasya sevayā
||89||महापातकतुल्यानि यानि पापानि संति वै ॥
तानि सर्वाणि नश्यंति रामनाथस्य सेवया
mahatī rāmanāthasya sevā labhyeta cennṛṇām ||
kiṃ gaṃgayā ca gayayā prayāgeṇādhvareṇa vā
||90||महती रामनाथस्य सेवा लभ्येत चेन्नृणाम् ॥
किं गंगया च गयया प्रयागेणाध्वरेण वा
tadgaccha rāmasetuṃ tvaṃ rāmanāthaṃ bhajāniśam ||
vilaṃbaṃ mā kuru vibho gamane ca tvarāṃ kuru
||91||तद्गच्छ रामसेतुं त्वं रामनाथं भजानिशम् ॥
विलंबं मा कुरु विभो गमने च त्वरां कुरु
ityuktvā virarāmātha sāpi vāgaśarīriṇī ||
tacchrutvā munayaḥ sarve tvarayaṃti sma bhūpatim
||92||इत्युक्त्वा विररामाथ सापि वागशरीरिणी ॥
तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे त्वरयंति स्म भूपतिम्
gaccha śīghaṃ mahārāja rāmasetuṃ vimuktidam ||
rāmanāthasya māhātmyamajñātvāsmābhirīritam
||93||गच्छ शीघं महाराज रामसेतुं विमुक्तिदम् ॥
रामनाथस्य माहात्म्यमज्ञात्वास्माभिरीरितम्
dehatyāgaṃ kuruṣveti vahnau prajvalite'dhunā ||
anujñāto munivarairiti rājā sa śaṃkaraḥ
||94||देहत्यागं कुरुष्वेति वह्नौ प्रज्वलितेऽधुना ॥
अनुज्ञातो मुनिवरैरिति राजा स शंकरः
caturaṃgabalaṃ puryāṃ prāpayitvā tvarānvitaḥ ||
namaskṛtya munīnsarvānprahṛṣṭenāṃtarātmanā
||95||चतुरंगबलं पुर्यां प्रापयित्वा त्वरान्वितः ॥
नमस्कृत्य मुनीन्सर्वान्प्रहृष्टेनांतरात्मना
vṛtaḥ katipayaiḥ sainyaiḥ samādāya dhanaṃ bahu ||
rāmanāthasya sevārthamayāsīdgaṃdhamādanam
||96||वृतः कतिपयैः सैन्यैः समादाय धनं बहु ॥
रामनाथस्य सेवार्थमयासीद्गंधमादनम्
uvāsa varṣamekaṃ ca rāmasetau viśuddhide ||
ekabhukto jitakrodho vijiteṃdriyasaṃcayaḥ
||97||उवास वर्षमेकं च रामसेतौ विशुद्धिदे ॥
एकभुक्तो जितक्रोधो विजितेंद्रियसंचयः
trisaṃdhyaṃ rāmanāthaṃ ca sevamānaḥ sabhaktikam ||
pradadau rāmanāthāya daśabhāraṃ dhanaṃ mudā
||98||त्रिसंध्यं रामनाथं च सेवमानः सभक्तिकम् ॥
प्रददौ रामनाथाय दशभारं धनं मुदा
pratyahaṃ rāmanāthasya mahāpūjāmakārayat ||
akarocca dhanuṣkoṭau pratyahaṃ bhaktipūrvakam
||99||प्रत्यहं रामनाथस्य महापूजामकारयत् ॥
अकरोच्च धनुष्कोटौ प्रत्यहं भक्तिपूर्वकम्
snānaṃ pratidinaṃ cānnaṃ brāhmaṇebhya dadau mudā ||
aśarīrāvacaḥproktamakhilaṃ pūjanaṃ tathā
||100||स्नानं प्रतिदिनं चान्नं ब्राह्मणेभ्य ददौ मुदा ॥
अशरीरावचःप्रोक्तमखिलं पूजनं तथा
evaṃ kṛtavatastasya varṣamekaṃ gataṃ dvijāḥ ||
varṣāṃte sa śucirbhūtvā śaṃkarastuṣṭamānasaḥ ||
tuṣṭāva parameśānaṃ rāmanāthaṃ ghṛṇānidhim
||1||एवं कृतवतस्तस्य वर्षमेकं गतं द्विजाः ॥
वर्षांते स शुचिर्भूत्वा शंकरस्तुष्टमानसः ॥
तुष्टाव परमेशानं रामनाथं घृणानिधिम्
śaṃkara uvāca
namāmi rudramīśānaṃ rāmanāthamumāpatim
||2||नमामि रुद्रमीशानं रामनाथमुमापतिम्
pāhi māṃ kṛpayā deva brahmahatyāṃ dahāśu me ||
tripuraghna mahādeva kālakūṭaviṣādana
||3||पाहि मां कृपया देव ब्रह्महत्यां दहाशु मे ॥
त्रिपुरघ्न महादेव कालकूटविषादन
rakṣa māṃ tvaṃ dayāsiṃdho strīhatyāṃ me vimocaya ||
gaṃgādhara virūpākṣa rāmanātha trilocana
||4||रक्ष मां त्वं दयासिंधो स्त्रीहत्यां मे विमोचय ॥
गंगाधर विरूपाक्ष रामनाथ त्रिलोचन
māṃ pālaya kṛpādṛṣṭyā chindhi matpātakaṃ vibho ||
kāmāre kāmasaṃdāyinbhaktānāṃ rāghaveśvara
||5||मां पालय कृपादृष्ट्या छिन्धि मत्पातकं विभो ॥
कामारे कामसंदायिन्भक्तानां राघवेश्वर
kaṭākṣaṃ pātaya mayi śuddhaṃ māṃ kuru dhūrjaṭe ||
mārkaṃḍeyabhayatrāṇa mṛtyuṃjaya śivāvyaya
||6||कटाक्षं पातय मयि शुद्धं मां कुरु धूर्जटे ॥
मार्कंडेयभयत्राण मृत्युंजय शिवाव्यय
namaste girijārdhāya niṣpāpaṃ kuru māṃ sadā ||
rudrākṣamālābharaṇa candraśekhara śaṃkara
||7||नमस्ते गिरिजार्धाय निष्पापं कुरु मां सदा ॥
रुद्राक्षमालाभरण चन्द्रशेखर शंकर
vedoktasamyagācārayogyaṃ māṃ kuru te namaḥ ||
sūryadaṃtabhide tubhyaṃ bhāratīnāsikācchide
||8||वेदोक्तसम्यगाचारयोग्यं मां कुरु ते नमः ॥
सूर्यदंतभिदे तुभ्यं भारतीनासिकाच्छिदे
rāmeśvarāya devāya namo me śuddhido bhava ||
ānaṃdaṃ saccidānaṃdaṃ rāmanāthaṃ vṛṣadhvajam
||9||रामेश्वराय देवाय नमो मे शुद्धिदो भव ॥
आनंदं सच्चिदानंदं रामनाथं वृषध्वजम्
bhūyobhūyo namasyāmi pātakaṃ me vinaśyatu ||
bhaktyaivaṃ stuvatastasya rāmanāthaṃ maheśvaram
||110||भूयोभूयो नमस्यामि पातकं मे विनश्यतु ॥
भक्त्यैवं स्तुवतस्तस्य रामनाथं महेश्वरम्
nirjagāma mukhādrājño brahmahatyātibhīṣaṇā ||
nīlavastradharā krūrā mahāraktaśiroruhā
||11||निर्जगाम मुखाद्राज्ञो ब्रह्महत्यातिभीषणा ॥
नीलवस्त्रधरा क्रूरा महारक्तशिरोरुहा
tāṃ brahmahatyāṃ bībhatsāṃ nṛpavaktrādvinirgatām ||
nijaghāna triśūlena bhairavo rudraśāsanāt
||12||तां ब्रह्महत्यां बीभत्सां नृपवक्त्राद्विनिर्गताम् ॥
निजघान त्रिशूलेन भैरवो रुद्रशासनात्
hatāyāṃ brahmahatyāyāṃ bhairaveṇa śivājñayā ||
rāmanātho nṛpaṃ prāha stutyā tasya prasannadhīḥ
||13||हतायां ब्रह्महत्यायां भैरवेण शिवाज्ञया ॥
रामनाथो नृपं प्राह स्तुत्या तस्य प्रसन्नधीः
śrīrāmanātha uvāca
pāṃḍyabhūpa mahārāja stotreṇānena te'nagha ||
prasanno'haṃ varaṃ dāsye tubhyaṃ varaya cepsitam
||14||पांड्यभूप महाराज स्तोत्रेणानेन तेऽनघ ॥
प्रसन्नोऽहं वरं दास्ये तुभ्यं वरय चेप्सितम्
strīhatyābrahmahatyābhyāṃ yaste doṣaḥ sa nirgataḥ ||
śuddho vidhūtapāpo'si rājyaṃ pālaya pūrvavat
||15||स्त्रीहत्याब्रह्महत्याभ्यां यस्ते दोषः स निर्गतः ॥
शुद्धो विधूतपापोऽसि राज्यं पालय पूर्ववत्
ye māmatra niṣevaṃte bhaktiyuktena cetasā ||
nāśayāmi nṛṇāṃ teṣāṃ brahmahatyāyutānyapi
||16||ये मामत्र निषेवंते भक्तियुक्तेन चेतसा ॥
नाशयामि नृणां तेषां ब्रह्महत्यायुतान्यपि
surāpānāyutaṃ bhūpa gurustrīgamanāyutam ||
svarṇasteyāyutamapi tatsaṃsargāyutaṃ tathā
||17||सुरापानायुतं भूप गुरुस्त्रीगमनायुतम् ॥
स्वर्णस्तेयायुतमपि तत्संसर्गायुतं तथा
anyānyapi ca pāpāni nāśayāmi na saṃśayaḥ ||
matsevino narā rājanna bhūyaḥ saṃsaraṃti te
||18||अन्यान्यपि च पापानि नाशयामि न संशयः ॥
मत्सेविनो नरा राजन्न भूयः संसरंति ते
kiṃ tu sāyujyarūpāṃ me muktiṃ yāsyantyasaṃśayam ||
stuvaṃtyanena stotreṇa ye māṃ bhaktipuraḥsaram
||19||किं तु सायुज्यरूपां मे मुक्तिं यास्यन्त्यसंशयम् ॥
स्तुवंत्यनेन स्तोत्रेण ये मां भक्तिपुरःसरम्
nāśayāmyahameteṣāṃ mahāpātakasaṃcayam ||
prīto'haṃ tava bhaktyā ca stotreṇa manujeśvara
||120||नाशयाम्यहमेतेषां महापातकसंचयम् ॥
प्रीतोऽहं तव भक्त्या च स्तोत्रेण मनुजेश्वर
yatheṣṭaṃ prārthaya varaṃ mattastvaṃ varadānnṛpa ||
evamuktaḥ śivenātha śaṃkaro nṛpapuṃgavaḥ ||
rāmanāthaṃ babhāṣe taṃ śaṃkaraṃ karuṇānidhim
||21||यथेष्टं प्रार्थय वरं मत्तस्त्वं वरदान्नृप ॥
एवमुक्तः शिवेनाथ शंकरो नृपपुंगवः ॥
रामनाथं बभाषे तं शंकरं करुणानिधिम्
nṛpa uvāca
tava saṃdarśanenāhaṃ kṛtārtho'smi maheśvara
||22||तव संदर्शनेनाहं कृतार्थोऽस्मि महेश्वर
itaḥ paraṃ prārthanīyaṃ mama nāstyadhunādhikam ||
mṛkaṇḍusutasaṃtāpahāri pādayugaṃ tava
||23||इतः परं प्रार्थनीयं मम नास्त्यधुनाधिकम् ॥
मृकण्डुसुतसंतापहारि पादयुगं तव
dṛṣṭaṃ mayā mahādeva nātaḥ prārthyaṃ vibhosti vai ||
tvatpādapadmayugule niścalā bhaktirastu me
||24||दृष्टं मया महादेव नातः प्रार्थ्यं विभोस्ति वै ॥
त्वत्पादपद्मयुगुले निश्चला भक्तिरस्तु मे
na punarjanma me bhūyānmātṝṇāmudare'śucau ||
ye matkṛtamidaṃ stotraṃ kīrtayaṃti tava prabho ||
te narāḥ pāpanirmuktāstvatsevāphalamāpnuyuḥ
||25||न पुनर्जन्म मे भूयान्मातॄणामुदरेऽशुचौ ॥
ये मत्कृतमिदं स्तोत्रं कीर्तयंति तव प्रभो ॥
ते नराः पापनिर्मुक्तास्त्वत्सेवाफलमाप्नुयुः
śrīsūta uvāca
tathāstvityanugṛhyainaṃ rāmanātho dvijottamāḥ
||26||तथास्त्वित्यनुगृह्यैनं रामनाथो द्विजोत्तमाः
nīlakaṇṭho virūpākṣo liṃgarūpe tirohitaḥ ||
rājāpi rāmanāthena vihitānugrahastataḥ
||27||नीलकण्ठो विरूपाक्षो लिंगरूपे तिरोहितः ॥
राजापि रामनाथेन विहितानुग्रहस्ततः
rāmanāthaṃ namaskṛtya kṛtārthenāṃtarātmanā ||
sa senāsaṃvṛtaḥ prītaḥ prayayāvātmanaḥ purīm
||28||रामनाथं नमस्कृत्य कृतार्थेनांतरात्मना ॥
स सेनासंवृतः प्रीतः प्रययावात्मनः पुरीम्
vṛttāṃtametamavadanmunīnāṃ vanavāsinām ||
tebhyaṣiṃcannṛpaṃ rājye munayaḥ prītamānasāḥ
||29||वृत्तांतमेतमवदन्मुनीनां वनवासिनाम् ॥
तेभ्यषिंचन्नृपं राज्ये मुनयः प्रीतमानसाः
putradārayuto rājā prāpya rājyamakaṇṭakam ||
maṃtribhiḥ sahito viprā rarakṣa pṛthivīṃ ciram
||130||पुत्रदारयुतो राजा प्राप्य राज्यमकण्टकम् ॥
मंत्रिभिः सहितो विप्रा ररक्ष पृथिवीं चिरम्
tatoṃtakāle saṃprāpte dhyāyanrāmeśvaraṃ śivam ||
dehāṃte rāmanāthasya sāyujyaṃ prayayau śubham
||31||ततोंतकाले संप्राप्ते ध्यायन्रामेश्वरं शिवम् ॥
देहांते रामनाथस्य सायुज्यं प्रययौ शुभम्
evaṃ vaḥ kathitaṃ viprā rāmanāthasya vaibhavam ||
caritaṃ puṇyamākhyānaṃ śaṃkarākhya nṛpasya ca
||32||एवं वः कथितं विप्रा रामनाथस्य वैभवम् ॥
चरितं पुण्यमाख्यानं शंकराख्य नृपस्य च
śṛṇvanpaṭhanvā manujastvimamadhyāyamādarāt ||
sarvapāpavinirmukto rāmanāthaṃ samaśnute
||133||शृण्वन्पठन्वा मनुजस्त्विममध्यायमादरात् ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तो रामनाथं समश्नुते
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye rāmanāthapraśaṃsāyāṃ śākalyadurmaraṇadoṣaśāṃtipūrvaka śaṃkarastrīhatyābrahmahatyādoṣaśāṃtivarṇanaṃnāmāṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 48 ||