pāpavināśaprabhāvakathanam
śrīsūta uvāca
vetālavarade tīrthe naraḥ snātvā dvijottamāḥ ||
tataḥ śanaiḥśanairgacchedgandhamādanaparvatam
||1||वेतालवरदे तीर्थे नरः स्नात्वा द्विजोत्तमाः ॥
ततः शनैःशनैर्गच्छेद्गन्धमादनपर्वतम्
yoṃ'budhau seturūpeṇa vartate gandhamādanaḥ ||
sa mārgo brahmalokasya viśvakartrā vinirmitaḥ
||2||योंऽबुधौ सेतुरूपेण वर्तते गन्धमादनः ॥
स मार्गो ब्रह्मलोकस्य विश्वकर्त्रा विनिर्मितः
lakṣakoṭisahasrāṇi sarāṃsi saritastathā ||
samudrāśca mahāpuṇyā vanānyapyāśramāṇi ca
||3||लक्षकोटिसहस्राणि सरांसि सरितस्तथा ॥
समुद्राश्च महापुण्या वनान्यप्याश्रमाणि च
puṇyāni kṣetrajātāni vedāraṇyā dikāni ca ||
munayaśca vasiṣṭhādyā siddhacāraṇakinnarāḥ
||4||पुण्यानि क्षेत्रजातानि वेदारण्या दिकानि च ॥
मुनयश्च वसिष्ठाद्या सिद्धचारणकिन्नराः
lakṣmyā saha dharaṇyā ca bhagavānmadhusūdanaḥ ||
sāvitryā ca sarasvatyā sahaiva caturānanaḥ
||5||लक्ष्म्या सह धरण्या च भगवान्मधुसूदनः ॥
सावित्र्या च सरस्वत्या सहैव चतुराननः
heraṃbaḥ ṣaṇmukhaścaiva devāśceṃdrapurogamāḥ ||
ādityādigrahāścaiva tathāṣṭau vasavo dvijāḥ
||6||हेरंबः षण्मुखश्चैव देवाश्चेंद्रपुरोगमाः ॥
आदित्यादिग्रहाश्चैव तथाष्टौ वसवो द्विजाः
pitaro lokapālāśca tathānye devatā gaṇāḥ ||
mahāpātakasaṃghānāṃ nāśane lokapāvane
||7||पितरो लोकपालाश्च तथान्ये देवता गणाः ॥
महापातकसंघानां नाशने लोकपावने
divāniśaṃ vasaṃtyatra parvate gaṃdhamādane ||
atra gaurī sadā tuṣṭā hareṇa saha vartate ||
atra kinnarakāṃtānāṃ krīḍā jāgarti nityaśaḥ ||
tasya darśanamātreṇa buddhisaukhyaṃ nṛṇāṃ bhavet
||9||दिवानिशं वसंत्यत्र पर्वते गंधमादने ॥
अत्र गौरी सदा तुष्टा हरेण सह वर्तते ॥
अत्र किन्नरकांतानां क्रीडा जागर्ति नित्यशः ॥
तस्य दर्शनमात्रेण बुद्धिसौख्यं नृणां भवेत्
tanmūrdhani kṛtāvāsāḥ siddhacāraṇayoṣitaḥ ||
pūjayaṃti sadā kālaṃ śaṃkaraṃ girijāpatim
||10||तन्मूर्धनि कृतावासाः सिद्धचारणयोषितः ॥
पूजयंति सदा कालं शंकरं गिरिजापतिम्
koṭayo brahmahatyānāmagamyāgamakoṭayaḥ ||
aṃgalagnairvinaśyaṃti gandhamādanamārutaiḥ
||11||कोटयो ब्रह्महत्यानामगम्यागमकोटयः ॥
अंगलग्नैर्विनश्यंति गन्धमादनमारुतैः
asāvullolakallole tiṣṭhanmadhye mahāṃbudhau ||
āsīnmunigaṇaiḥ sevyaḥ purā vai gandhamādanaḥ
||12||असावुल्लोलकल्लोले तिष्ठन्मध्ये महांबुधौ ॥
आसीन्मुनिगणैः सेव्यः पुरा वै गन्धमादनः
tato nalena setau tu baddhe tanmadhyagocaraḥ ||
rāmājñayākhilaiḥ sevyo babhūva manujairapi
||13||ततो नलेन सेतौ तु बद्धे तन्मध्यगोचरः ॥
रामाज्ञयाखिलैः सेव्यो बभूव मनुजैरपि
seturūpaṃ giriṃ taṃ tu prārthayedgaṃdhamādanam ||
kṣamādhara mahāpuṇya sarvadevanamaskṛta
||14||सेतुरूपं गिरिं तं तु प्रार्थयेद्गंधमादनम् ॥
क्षमाधर महापुण्य सर्वदेवनमस्कृत
viṣṇvā dayo'pi ye devāssevaṃte śraddhayā saha ||
taṃ bhavaṃtamahaṃ padbhyāmākramāmi nagottama
||15||विष्ण्वा दयोऽपि ये देवास्सेवंते श्रद्धया सह ॥
तं भवंतमहं पद्भ्यामाक्रमामि नगोत्तम
kṣamasva pādaghātaṃ me dayayā pāpacetasaḥ ||
tvanmūrddhani kṛtāvāsaṃ śaṃkaraṃ darśayasva me
||16||क्षमस्व पादघातं मे दयया पापचेतसः ॥
त्वन्मूर्द्धनि कृतावासं शंकरं दर्शयस्व मे
prārthayitvā narastvevaṃ seturūpaṃ nagottamam ||
tato mṛdupadaṃ gacchetpāvanaṃ gandhamādanam
||17||प्रार्थयित्वा नरस्त्वेवं सेतुरूपं नगोत्तमम् ॥
ततो मृदुपदं गच्छेत्पावनं गन्धमादनम्
abdhau tatra naraḥ snātvā parvate gandhamādane ||
piṃḍadānaṃ tataḥ kuryādapi sarṣapamātrakam
||18||अब्धौ तत्र नरः स्नात्वा पर्वते गन्धमादने ॥
पिंडदानं ततः कुर्यादपि सर्षपमात्रकम्
tṛptiṃ prayāṃti pitarastasya yāvadyugakṣayaḥ ||
śamīdalasamānānvā dadyātpiṃḍānpitṝnprati
||19||तृप्तिं प्रयांति पितरस्तस्य यावद्युगक्षयः ॥
शमीदलसमानान्वा दद्यात्पिंडान्पितॄन्प्रति
svargasthā mokṣamāyāṃti svargaṃ narakavāsinaḥ ||
tatastasyopari mahātīrthaṃ lokeṣu viśrutam
||2||स्वर्गस्था मोक्षमायांति स्वर्गं नरकवासिनः ॥
ततस्तस्योपरि महातीर्थं लोकेषु विश्रुतम्
sarvatīrthottamaṃ puṇyaṃ nāmnā pāpavināśanam ||
asti puṇyatamaṃ viprāḥ pavitre gandhamādane
||21||सर्वतीर्थोत्तमं पुण्यं नाम्ना पापविनाशनम् ॥
अस्ति पुण्यतमं विप्राः पवित्रे गन्धमादने
yasya saṃsmaraṇādeva garbhavāso na vidyate ||
tatprāpya tu naraḥ snāyātsvade hamalanāśanam ||
tatra snānānnaro yāti vaikuṇṭhaṃ nātra saṃśayaḥ
||22||यस्य संस्मरणादेव गर्भवासो न विद्यते ॥
तत्प्राप्य तु नरः स्नायात्स्वदे हमलनाशनम् ॥
तत्र स्नानान्नरो याति वैकुण्ठं नात्र संशयः
ṛṣaya ūcuḥ
sūta pāpavināśākhya tīrthasya brūhi vaibhavam ||
vyāsena bodhitastvaṃ hi vetsi sarvaṃ mahāmune
||23||सूत पापविनाशाख्य तीर्थस्य ब्रूहि वैभवम् ॥
व्यासेन बोधितस्त्वं हि वेत्सि सर्वं महामुने
śrīsūta uvāca
brahmāśramapade vṛttāṃ pārśve himavataḥ śubhe ||
vakṣyāmi brāhmaṇaśreṣṭhā yuṣmākaṃ tu kathāṃ śubhām
||24||ब्रह्माश्रमपदे वृत्तां पार्श्वे हिमवतः शुभे ॥
वक्ष्यामि ब्राह्मणश्रेष्ठा युष्माकं तु कथां शुभाम्
asyāśramapadaṃ puṇyaṃ brahmāśramapade śubhe ||
nānāvṛkṣagaṇākīrṇaṃ pārśve himavataḥ śubhe
||25||अस्याश्रमपदं पुण्यं ब्रह्माश्रमपदे शुभे ॥
नानावृक्षगणाकीर्णं पार्श्वे हिमवतः शुभे
vahugulmalatākīrṇaṃ mṛgadvipaniṣevitam ||
siddhacāraṇasaṃghuṣṭaṃ ramyaṃ puṣpitakānanam
||26||वहुगुल्मलताकीर्णं मृगद्विपनिषेवितम् ॥
सिद्धचारणसंघुष्टं रम्यं पुष्पितकाननम्
vṛtibhirbahubhiḥ kīrṇaṃ tāpasairuśobhitam ||
brāhmaṇaiśca mahābhāgaiḥ sūryajvalanasaṃnibhaiḥ
||27||वृतिभिर्बहुभिः कीर्णं तापसैरुशोभितम् ॥
ब्राह्मणैश्च महाभागैः सूर्यज्वलनसंनिभैः
niyamavratasaṃ pannaiḥ samākīrṇaṃ tapasvibhiḥ ||
dīkṣitairyāgahetośca yatāhāraiḥ kṛtātmabhiḥ
||28||नियमव्रतसं पन्नैः समाकीर्णं तपस्विभिः ॥
दीक्षितैर्यागहेतोश्च यताहारैः कृतात्मभिः
vedādhyayanasaṃpannairvaidikaiḥ pariveṣṭitam ||
varṇibhiśca gṛhasthaiśca vānaprasthaiśca bhikṣubhiḥ
||29||वेदाध्ययनसंपन्नैर्वैदिकैः परिवेष्टितम् ॥
वर्णिभिश्च गृहस्थैश्च वानप्रस्थैश्च भिक्षुभिः
svāśramācāranirataiḥ svavarṇoktavidhāyibhiḥ ||
vālakhilyaiśca munibhiḥ saṃprāptaiśca marīcibhiḥ
||30||स्वाश्रमाचारनिरतैः स्ववर्णोक्तविधायिभिः ॥
वालखिल्यैश्च मुनिभिः संप्राप्तैश्च मरीचिभिः
tatrāśrame purā kaścicchūdro dṛḍhamatirdvijāḥ ||
sāhasī brāhmaṇābhyāśamājagāma mudānvitaḥ
||31||तत्राश्रमे पुरा कश्चिच्छूद्रो दृढमतिर्द्विजाः ॥
साहसी ब्राह्मणाभ्याशमाजगाम मुदान्वितः
āgato hyāśramapadaṃ pūjitaśca tapasvibhiḥ ||
nāmnā dṛḍhamatiḥ śūdraḥ sāṣṭāṃgaṃ praṇanāma vai
||32||आगतो ह्याश्रमपदं पूजितश्च तपस्विभिः ॥
नाम्ना दृढमतिः शूद्रः साष्टांगं प्रणनाम वै
tānsa dṛṣṭvā munigaṇāndevakalpānmahaujasaḥ ||
kurvato vividhānyajñānsaṃprahṛṣya sa śūdrakaḥ
||33||तान्स दृष्ट्वा मुनिगणान्देवकल्पान्महौजसः ॥
कुर्वतो विविधान्यज्ञान्संप्रहृष्य स शूद्रकः
athāsya buddhirabhavattapaḥkartumanuttamam ||
tato'bravītkulapatiṃ munimāgatya tāpasam
||34||अथास्य बुद्धिरभवत्तपःकर्तुमनुत्तमम् ॥
ततोऽब्रवीत्कुलपतिं मुनिमागत्य तापसम्
dṛḍhamatiruvāca
tapodhana namaste'stu rakṣa māṃ karuṇānidhe ||
tava prasādādicchāmi dharmaṃ cartuṃ dvijarṣabha
||35||तपोधन नमस्तेऽस्तु रक्ष मां करुणानिधे ॥
तव प्रसादादिच्छामि धर्मं चर्तुं द्विजर्षभ
tasmādabhigataṃ māṃ tvaṃ yāge dīkṣaya suvrata ||
brahmannavaravarṇo'haṃ śūdro jātyāsmi sattama
||36||तस्मादभिगतं मां त्वं यागे दीक्षय सुव्रत ॥
ब्रह्मन्नवरवर्णोऽहं शूद्रो जात्यास्मि सत्तम
śuśrūṣāṃ kartumicchāmi prapannāya prasīda me ||
evamukte tu śūdreṇa tamāha brāhmaṇastadā
||37||शुश्रूषां कर्तुमिच्छामि प्रपन्नाय प्रसीद मे ॥
एवमुक्ते तु शूद्रेण तमाह ब्राह्मणस्तदा
kulapatiruvāca
yāge dīkṣayituṃ śakyo na śūdro hīnajanmabhāk ||
śrūyatāṃ yadi te buddhiḥ śuśrūṣānirato bhava
||38||यागे दीक्षयितुं शक्यो न शूद्रो हीनजन्मभाक् ॥
श्रूयतां यदि ते बुद्धिः शुश्रूषानिरतो भव
upadeśo na kartavyo jātihīnasya karhicit ||
upadeśe mahāndoṣa upādhyāyasya vidyate
||39||उपदेशो न कर्तव्यो जातिहीनस्य कर्हिचित् ॥
उपदेशे महान्दोष उपाध्यायस्य विद्यते
nādhyāpayedbudhaḥ śūdraṃ tathā naiva ca yājayet ||
na pāṭhayettathā śūdraṃ śāstraṃ vyākaraṇādikam
||40||नाध्यापयेद्बुधः शूद्रं तथा नैव च याजयेत् ॥
न पाठयेत्तथा शूद्रं शास्त्रं व्याकरणादिकम्
kāvyaṃ vā nāṭakaṃ vāpi tathālaṃkārameva ca ||
purāṇamitihāsaṃ ca śūdraṃ naiva tu pāṭhayet
||41||काव्यं वा नाटकं वापि तथालंकारमेव च ॥
पुराणमितिहासं च शूद्रं नैव तु पाठयेत्
yadi copadiśedvipraḥ śūdraṃ caitāni karhicit ||
tyajeyurbrāhmaṇā vipraṃ taṃ grāmādbrahmasaṃkulāt
||42||यदि चोपदिशेद्विप्रः शूद्रं चैतानि कर्हिचित् ॥
त्यजेयुर्ब्राह्मणा विप्रं तं ग्रामाद्ब्रह्मसंकुलात्
śūdrāya copadeṣṭāraṃ dvijaṃ caṃḍālavattyajet ||
śūdraṃ cākṣarasaṃyuktaṃ dūrataḥ parivarjayet
||43||शूद्राय चोपदेष्टारं द्विजं चंडालवत्त्यजेत् ॥
शूद्रं चाक्षरसंयुक्तं दूरतः परिवर्जयेत्
ataḥ śuśrūṣa bhadraṃ te brāhmaṇāñchraddhayā saha ||
śūdrasya dvijaśuśrūṣā manvādibhirudīritā
||44||अतः शुश्रूष भद्रं ते ब्राह्मणाञ्छ्रद्धया सह ॥
शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा मन्वादिभिरुदीरिता
nahi naisargikaṃ karma parityaktuṃ tvamarhasi ||
evamuktastu muninā sa śūdro'ciṃtayattadā
||45||नहि नैसर्गिकं कर्म परित्यक्तुं त्वमर्हसि ॥
एवमुक्तस्तु मुनिना स शूद्रोऽचिंतयत्तदा
kiṃ kartavyaṃ mayā tvadya vrate śraddhā hi me purā ||
yathā syānmama vijñānaṃ yatiṣye'haṃ tathādya vai
||46||किं कर्तव्यं मया त्वद्य व्रते श्रद्धा हि मे पुरा ॥
यथा स्यान्मम विज्ञानं यतिष्येऽहं तथाद्य वै
iti niścitya manasā śūdro dṛḍhamatistadā ||
gatvāśramapadāddūraṃ kṛtavānuṭajaṃ śubham
||47||इति निश्चित्य मनसा शूद्रो दृढमतिस्तदा ॥
गत्वाश्रमपदाद्दूरं कृतवानुटजं शुभम्
tatra vai devatāgāraṃ puṇyānyāyatanānica ||
puṣpārāmādikaṃ cāpi taṭākakhananādikam
||48||तत्र वै देवतागारं पुण्यान्यायतनानिच ॥
पुष्पारामादिकं चापि तटाकखननादिकम्
śraddhayā kārayāmāsa tapaḥsiddhyarthamātmanaḥ ||
abhiṣekāṃśca niyamānupavāsādikānapi
||49||श्रद्धया कारयामास तपःसिद्ध्यर्थमात्मनः ॥
अभिषेकांश्च नियमानुपवासादिकानपि
baliṃ ca kṛtvā hutvā ca daivatānyabhyapūjayat ||
saṃkalpaniyamopetaḥ phalāhāro jiteṃdriyaḥ
||50||बलिं च कृत्वा हुत्वा च दैवतान्यभ्यपूजयत् ॥
संकल्पनियमोपेतः फलाहारो जितेंद्रियः
nityaṃ kaṃdaiśca mūlaiśca puṣpairapi tathā phalaiḥ ||
atithīnpūjayāmāsa yathāvatsamupāgatān
||51||नित्यं कंदैश्च मूलैश्च पुष्पैरपि तथा फलैः ॥
अतिथीन्पूजयामास यथावत्समुपागतान्
evaṃ hi sumahānkālo vyaticakrāma tasya vai ||
athāśramamagāttasya sumatirnāma nāmataḥ
||52||एवं हि सुमहान्कालो व्यतिचक्राम तस्य वै ॥
अथाश्रममगात्तस्य सुमतिर्नाम नामतः
dvijo gargakulodbhūtaḥ satyavādī jiteṃdriyaḥ ||
svāgatena muniṃ pūjya toṣayitvā phalādikaiḥ
||53||द्विजो गर्गकुलोद्भूतः सत्यवादी जितेंद्रियः ॥
स्वागतेन मुनिं पूज्य तोषयित्वा फलादिकैः
kathayanvai kathāḥ puṇyāḥ kuśalaṃ paryapṛcchata ||
itthaṃ sapraṇipātādyairupacāraistu pūjitaḥ
||54||कथयन्वै कथाः पुण्याः कुशलं पर्यपृच्छत ॥
इत्थं सप्रणिपाताद्यैरुपचारैस्तु पूजितः
āśīrbhirabhinaṃdyainaṃ pratigṛhya ca satkriyām ||
tamāpṛchya prahṛṣṭāpmā svāśramaṃ punarāyayau
||55||आशीर्भिरभिनंद्यैनं प्रतिगृह्य च सत्क्रियाम् ॥
तमापृछ्य प्रहृष्टाप्मा स्वाश्रमं पुनराययौ
evaṃ dinedine vipraḥ śūdresminpakṣapātavān ||
āgacchadāśramaṃ tasya draṣṭuṃ taṃ śūdrayonijam
||56||एवं दिनेदिने विप्रः शूद्रेस्मिन्पक्षपातवान् ॥
आगच्छदाश्रमं तस्य द्रष्टुं तं शूद्रयोनिजम्
bahukālaṃ dvijasyābhūtsaṃsargaḥ śūdrayoninā ||
snehasya vaśamāpannaḥ śūdroktaṃ nāticakrame
||57||बहुकालं द्विजस्याभूत्संसर्गः शूद्रयोनिना ॥
स्नेहस्य वशमापन्नः शूद्रोक्तं नातिचक्रमे
athāgataṃ dvijaṃ śūdraḥ prāha snehavaśīkṛtam ||
havyakavyavidhānaṃ me kṛtsnaṃ brūhi munīśvara
||58||अथागतं द्विजं शूद्रः प्राह स्नेहवशीकृतम् ॥
हव्यकव्यविधानं मे कृत्स्नं ब्रूहि मुनीश्वर
pitṛkāryavidhānārthaṃ devakāryārthameva ca ||
maṃtrānupadiśa tvaṃ me mahālayavidhiṃ tathā
||59||पितृकार्यविधानार्थं देवकार्यार्थमेव च ॥
मंत्रानुपदिश त्वं मे महालयविधिं तथा
aṣṭakāśrāddhakṛtyaṃ ca vaidikaṃ yacca kiṃcana ||
sarvametadrahasyaṃ me brūhi tvaṃ vai gururmataḥ
||60||अष्टकाश्राद्धकृत्यं च वैदिकं यच्च किंचन ॥
सर्वमेतद्रहस्यं मे ब्रूहि त्वं वै गुरुर्मतः
evamuktaḥ sa śūdreṇa sarvametadupādiśat ||
kārayāmāsa tasyāyaṃ pitṛkāryādikaṃ tathā
||61||एवमुक्तः स शूद्रेण सर्वमेतदुपादिशत् ॥
कारयामास तस्यायं पितृकार्यादिकं तथा
pitṛkārye kṛte tena visṛṣṭaḥ sa dvijo gataḥ ||
atha dīrgheṇa kālena poṣitaḥ śūdrayoninā
||62||पितृकार्ये कृते तेन विसृष्टः स द्विजो गतः ॥
अथ दीर्घेण कालेन पोषितः शूद्रयोनिना
tyakto vipragaṇaiḥ so'yaṃ paṃcatvamagamaddvijaḥ vaivasvatabhaṭairnītvā pātito narakeṣvapi
||63||त्यक्तो विप्रगणैः सोऽयं पंचत्वमगमद्द्विजः वैवस्वतभटैर्नीत्वा पातितो नरकेष्वपि
kalpakoṭisahasrāṇi kalpakoṭiśatāni ca ||
bhuktvā krameṇa narakāṃstadaṃte sthā varo'bhavat
||64||कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च ॥
भुक्त्वा क्रमेण नरकांस्तदंते स्था वरोऽभवत्
gardabhastu tato jajñe viḍvarāhastataḥ param ||
jajñe'tha sārameyo'sau paścādvāyasatāṃ gataḥ
||65||गर्दभस्तु ततो जज्ञे विड्वराहस्ततः परम् ॥
जज्ञेऽथ सारमेयोऽसौ पश्चाद्वायसतां गतः
atha caṃḍālatāṃ prāpa śūdrayonimagāttataḥ ||
gatavānvaiśyatāṃ paścātkṣatriyastadanaṃtaram
||66||अथ चंडालतां प्राप शूद्रयोनिमगात्ततः ॥
गतवान्वैश्यतां पश्चात्क्षत्रियस्तदनंतरम्
prabalairbādhyamāno'sau brāhmaṇo vai tadā'bhavat ||
upanītaḥ sa pitrā tu varṣe garbhāṣṭame dvijaḥ
||67||प्रबलैर्बाध्यमानोऽसौ ब्राह्मणो वै तदाऽभवत् ॥
उपनीतः स पित्रा तु वर्षे गर्भाष्टमे द्विजः
vartamānaḥ piturgehe svācārābhyāsatatparaḥ ||
gacchankadācidgahane gṛhīto brahmarakṣasā
||68||वर्तमानः पितुर्गेहे स्वाचाराभ्यासतत्परः ॥
गच्छन्कदाचिद्गहने गृहीतो ब्रह्मरक्षसा
rudanbhramanskhala nmūḍhaḥ prahasanvilapannasau ||
śaśvaddhāheti ca vadanvaidikaṃ karma so'tyajat
||69||रुदन्भ्रमन्स्खल न्मूढः प्रहसन्विलपन्नसौ ॥
शश्वद्धाहेति च वदन्वैदिकं कर्म सोऽत्यजत्
dṛṣṭvā sutaṃ tathābhūtaṃ pitā duḥkhena pīḍitaḥ ||
sutamādāya ca snehā dagastyaṃ śaraṇaṃ yayau
||70||दृष्ट्वा सुतं तथाभूतं पिता दुःखेन पीडितः ॥
सुतमादाय च स्नेहा दगस्त्यं शरणं ययौ
bhaktyā muniṃ praṇamyāsau pitā tasya sutasya vai ||
tasmai nivedayāmāsa svaputrasya viceṣṭitam
||71||भक्त्या मुनिं प्रणम्यासौ पिता तस्य सुतस्य वै ॥
तस्मै निवेदयामास स्वपुत्रस्य विचेष्टितम्
abravīcca tadā vipraḥ kumbhajaṃ munipuṃgavam ||
eṣa me tanayo brahmangṛhīto brahmarakṣasā
||72||अब्रवीच्च तदा विप्रः कुम्भजं मुनिपुंगवम् ॥
एष मे तनयो ब्रह्मन्गृहीतो ब्रह्मरक्षसा
sukhaṃ na bhajate brahmanrakṣa taṃ karuṇādṛśā ||
nāsti me tanayo' pyanyaḥ pitṝṇāmṛṇamuktaye
||73||सुखं न भजते ब्रह्मन्रक्ष तं करुणादृशा ॥
नास्ति मे तनयोऽ प्यन्यः पितॄणामृणमुक्तये
asya pīḍāvināśārthamupāyaṃ brūhi kumbhaja ||
tvatsamastriṣu lokeṣu tapaḥśīlo na vidyate
||74||अस्य पीडाविनाशार्थमुपायं ब्रूहि कुम्भज ॥
त्वत्समस्त्रिषु लोकेषु तपःशीलो न विद्यते
agraṇīḥ śivabhaktānāmuktastvaṃ hi maharṣibhiḥ ||
tvāṃ vināsya paritrāṇaṃ na meputrasya vidyate
||75||अग्रणीः शिवभक्तानामुक्तस्त्वं हि महर्षिभिः ॥
त्वां विनास्य परित्राणं न मेपुत्रस्य विद्यते
pitre kṛpāṃ kuruṣva tvaṃ dayāśīlā hi sādhavaḥ ||
śrīsūta uvāca ||
evamuktastadā tena kumbhajo dhyānamāsthitaḥ
||76||पित्रे कृपां कुरुष्व त्वं दयाशीला हि साधवः ॥
श्रीसूत उवाच ॥
एवमुक्तस्तदा तेन कुम्भजो ध्यानमास्थितः
dhyātvā tu suciraṃ kālamabravīdbrāhmaṇaṃ tataḥ ||
agastya uvāca ||
pūrvajanmani te putro brāhmaṇo'yaṃ mahāmate
||77||ध्यात्वा तु सुचिरं कालमब्रवीद्ब्राह्मणं ततः ॥
अगस्त्य उवाच ॥
पूर्वजन्मनि ते पुत्रो ब्राह्मणोऽयं महामते
sumatirnāma vipro'yaṃ matiṃ śūdrāya vai dadau ||
karmāṇi vaidikānyeṣa sarvāṇyupadi deśa vai
||78||सुमतिर्नाम विप्रोऽयं मतिं शूद्राय वै ददौ ॥
कर्माणि वैदिकान्येष सर्वाण्युपदि देश वै
ato'yaṃ narakānbhuktvā kalpakoṭisahasrakam ||
jāto bhuvi tadaṃteṣu sthāvarādiṣu yoniṣu
||79||अतोऽयं नरकान्भुक्त्वा कल्पकोटिसहस्रकम् ॥
जातो भुवि तदंतेषु स्थावरादिषु योनिषु
idānīṃ brāhmaṇo jātaḥ karmaśeṣeṇa te sutaḥ ||
yamena preṣitenātra gṛhīto brahmarakṣasā
||80||इदानीं ब्राह्मणो जातः कर्मशेषेण ते सुतः ॥
यमेन प्रेषितेनात्र गृहीतो ब्रह्मरक्षसा
krūreṇa pātakenāddhā pūvajanmakṛtena vai ||
upāyaṃ te pravakṣyāmi brahmarakṣovināśane
||81||क्रूरेण पातकेनाद्धा पूवजन्मकृतेन वै ॥
उपायं ते प्रवक्ष्यामि ब्रह्मरक्षोविनाशने
śṛṇuṣva śraddhayā yuktaḥ samādhāya ca mānasam ||
dakṣiṇāṃbhonidhau vipra seturūpo mahāgiriḥ
||82||शृणुष्व श्रद्धया युक्तः समाधाय च मानसम् ॥
दक्षिणांभोनिधौ विप्र सेतुरूपो महागिरिः
vartate daivataiḥ sevyaḥ pāvano gandhamādanaḥ ||
tasyopari mahātīrthaṃ nāmnā pāpavināśanam
||83||वर्तते दैवतैः सेव्यः पावनो गन्धमादनः ॥
तस्योपरि महातीर्थं नाम्ना पापविनाशनम्
asti puṇyaṃ prasiddhaṃ ca mahāpātakanāśanam ||
bhūtapretapiśācānāṃ vetālabrahma rakṣasām
||84||अस्ति पुण्यं प्रसिद्धं च महापातकनाशनम् ॥
भूतप्रेतपिशाचानां वेतालब्रह्म रक्षसाम्
mahatāṃ caiva rogāṇāṃ tīrthaṃ tannāśakaṃ smṛtam ||
sutamādāya gaccha tvaṃ tattīrthaṃ setumadhyagam
||85||महतां चैव रोगाणां तीर्थं तन्नाशकं स्मृतम् ॥
सुतमादाय गच्छ त्वं तत्तीर्थं सेतुमध्यगम्
prayataḥ snāpaya sutaṃ tīrthe pāpavināśane ||
snānena tridinaṃ tatra brahmarakṣo vinaśyati
||86||प्रयतः स्नापय सुतं तीर्थे पापविनाशने ॥
स्नानेन त्रिदिनं तत्र ब्रह्मरक्षो विनश्यति
naivopāyāṃtaraṃ tasya vināśe vidyate bhuvi ||
tasmācchīghraṃ prayāhi tvaṃ rāmasetuṃ vimuktidam
||87||नैवोपायांतरं तस्य विनाशे विद्यते भुवि ॥
तस्माच्छीघ्रं प्रयाहि त्वं रामसेतुं विमुक्तिदम्
tatra pāpavināśākhyatīrthe snāpaya te sutam ||
mā vilaṃbaṃ kuruṣvātra tvarayā yāhi vai dvija
||88||तत्र पापविनाशाख्यतीर्थे स्नापय ते सुतम् ॥
मा विलंबं कुरुष्वात्र त्वरया याहि वै द्विज
ityuktaḥ sa dvijo'gastyaṃ praṇamya bhuvi daṇḍavat ||
anujñātaśca tenāsau prayayau gaṃdhamādanam
||89||इत्युक्तः स द्विजोऽगस्त्यं प्रणम्य भुवि दण्डवत् ॥
अनुज्ञातश्च तेनासौ प्रययौ गंधमादनम्
sutena sākaṃ vipreṃdro gatvā pāpavināśanam ||
saṃkalpapūrvaṃ saṃsnāpya dinatrayamasausutam
||9||सुतेन साकं विप्रेंद्रो गत्वा पापविनाशनम् ॥
संकल्पपूर्वं संस्नाप्य दिनत्रयमसौसुतम्
sasnau svayaṃ ca vipreṃdrāḥ pitā pāpavināśane ||
atha tasya sutastatra vimukto brahmarakṣasā
||91||सस्नौ स्वयं च विप्रेंद्राः पिता पापविनाशने ॥
अथ तस्य सुतस्तत्र विमुक्तो ब्रह्मरक्षसा
samajāyata nīrogaḥ svasthaḥ sundararūpadhṛk ||
sarvasaṃpatsamṛddho'sau bhuktvā bhogānanekaśaḥ
||92||समजायत नीरोगः स्वस्थः सुन्दररूपधृक् ॥
सर्वसंपत्समृद्धोऽसौ भुक्त्वा भोगाननेकशः
dehāṃte prayayau muktiṃ snānātpāpavināśane ||
pitāpi tatra snānena dehāṃte muktimāptavān
||93||देहांते प्रययौ मुक्तिं स्नानात्पापविनाशने ॥
पितापि तत्र स्नानेन देहांते मुक्तिमाप्तवान्
tenopadiṣṭo yaḥ śūdraḥ sa bhuktvā narakānkramāt ||
anekāsu janitvā ca kutsitāsvapiyoniṣu
||94||तेनोपदिष्टो यः शूद्रः स भुक्त्वा नरकान्क्रमात् ॥
अनेकासु जनित्वा च कुत्सितास्वपियोनिषु
gṛdhrajanmā bhavatpaścādgaṃdhamādanaparvate ||
sa kadācijjalaṃ pātuṃ tīrthe pāpavināśane
||95||गृध्रजन्मा भवत्पश्चाद्गंधमादनपर्वते ॥
स कदाचिज्जलं पातुं तीर्थे पापविनाशने
samāgataḥ papau toyaṃ siṣice cātmanastanum ||
tadaiva divyadehaḥ sansarvābharaṇabhūṣitaḥ
||96||समागतः पपौ तोयं सिषिचे चात्मनस्तनुम् ॥
तदैव दिव्यदेहः सन्सर्वाभरणभूषितः
divyamālyāṃbaradharo raktacaṃdanarūṣitaḥ ||
divyaṃ vimānamāruhya śobhitaśchatracāmaraiḥ
||97||दिव्यमाल्यांबरधरो रक्तचंदनरूषितः ॥
दिव्यं विमानमारुह्य शोभितश्छत्रचामरैः
uttamastrīparivṛtaḥ prayayāvamarālayam
||98||उत्तमस्त्रीपरिवृतः प्रययावमरालयम्
śrīsūta uvāca
evaṃ prabhāvametadvai tīrthaṃ pāpavināśanam ||
svargadaṃ mokṣadaṃ puṇyaṃ prāyaścittakaraṃ tathā ||
brahmaviṣṇumahe śānaiḥ sevitaṃ surasevitam
||99||एवं प्रभावमेतद्वै तीर्थं पापविनाशनम् ॥
स्वर्गदं मोक्षदं पुण्यं प्रायश्चित्तकरं तथा ॥
ब्रह्मविष्णुमहे शानैः सेवितं सुरसेवितम्
pāpānāṃ nāśanādviprāḥ pāpanāśābhidhaṃ hi tat ||
śreyorthī puruṣastasmātsnāyātpāpavināśane
||1||पापानां नाशनाद्विप्राः पापनाशाभिधं हि तत् ॥
श्रेयोर्थी पुरुषस्तस्मात्स्नायात्पापविनाशने
itthaṃ rahasyaṃ kathitaṃ munīṃdrāstadvaibhavaṃ pāpavināśanasya ||
yatrābhiṣekātsahasā vimuktau dvijaśca śūdraśca viniṃdyakṛtyau
||101||इत्थं रहस्यं कथितं मुनींद्रास्तद्वैभवं पापविनाशनस्य ॥
यत्राभिषेकात्सहसा विमुक्तौ द्विजश्च शूद्रश्च विनिंद्यकृत्यौ
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setu māhātmye gaṃdhamādanapraśaṃsāyāṃ pāpavināśaprabhāvakathanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ || 10 ||