īśānīśikharamāhātmyavarṇanam
pulastya uvāca
tato gacchennṛpaśreṣṭha īśānīśikharaṃ mahat ||
yatra gauryā tapastaptaṃ supuṇyaṃ lokaviśrutam
||1||ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ ईशानीशिखरं महत् ॥
यत्र गौर्या तपस्तप्तं सुपुण्यं लोकविश्रुतम्
yasya saṃdarśanenāpi naraḥ pāpātpramucyate ||
labhate cātisaubhāgyaṃ saptajanmāṃtarāṇi ca
||2||यस्य संदर्शनेनापि नरः पापात्प्रमुच्यते ॥
लभते चातिसौभाग्यं सप्तजन्मांतराणि च
yayātiruvāca
kasminkāle tapastaptaṃ devyā tatra munīśvara ||
kimarthaṃ ca mahattvetatkautukaṃ vaktumarhasi
||3||कस्मिन्काले तपस्तप्तं देव्या तत्र मुनीश्वर ॥
किमर्थं च महत्त्वेतत्कौतुकं वक्तुमर्हसि
pulastya uvāca
śṛṇu rājankathāṃ divyāmadbhutāṃ lokaviśrutām ||
yasyāḥ saṃśravaṇādeva mucyate sarvapātakaiḥ
||4||शृणु राजन्कथां दिव्यामद्भुतां लोकविश्रुताम् ॥
यस्याः संश्रवणादेव मुच्यते सर्वपातकैः
purā gauryā samāsaktaṃ jñātvā devāḥ savāsavāḥ ||
maṃtraṃ cakrurbhayāviṣṭā ekāṃte samupāśritāḥ
||9||पुरा गौर्या समासक्तं ज्ञात्वा देवाः सवासवाः ॥
मंत्रं चक्रुर्भयाविष्टा एकांते समुपाश्रिताः
vīryaṃ yadi trinetrasya kṣetre gauryāḥ patiṣyati ||
asmākaṃ patanaṃ nūnaṃ jagataśca bhaviṣyati
||6||वीर्यं यदि त्रिनेत्रस्य क्षेत्रे गौर्याः पतिष्यति ॥
अस्माकं पतनं नूनं जगतश्च भविष्यति
saṃtatestu vināśāya tato gacchāmahe vayam
||7||संततेस्तु विनाशाय ततो गच्छामहे वयम्
evaṃ saṃmaṃtrya devāste kailāsaṃ parvataṃ gatāḥ ||
tatastu naṃdinā sarve niṣiddhāḥ samayaṃ vinā
||8||एवं संमंत्र्य देवास्ते कैलासं पर्वतं गताः ॥
ततस्तु नंदिना सर्वे निषिद्धाः समयं विना
naṃdyuvāca
ekāṃte bhagavānrudraḥ sahagauryā vyavasthitaḥ ||
tasmāddevagaṇāḥ sarve gacchadhvaṃ nilayaṃ svakam
||9||एकांते भगवान्रुद्रः सहगौर्या व्यवस्थितः ॥
तस्माद्देवगणाः सर्वे गच्छध्वं निलयं स्वकम्
atha devagaṇāḥ sarve vañcayitvā ca taṃ gaṇam ||
praiṣayaṃstatra vāyuṃ ca guptamūcurvacastvidam
||10||अथ देवगणाः सर्वे वञ्चयित्वा च तं गणम् ॥
प्रैषयंस्तत्र वायुं च गुप्तमूचुर्वचस्त्विदम्
gatvā vāyo bhavaṃ brūhi na kāryā saṃtatistvayā ||
evaṃ devagaṇā deva prārthayaṃti bhayāturāḥ
||11||गत्वा वायो भवं ब्रूहि न कार्या संततिस्त्वया ॥
एवं देवगणा देव प्रार्थयंति भयातुराः
tato vāyurdrutaṃ gatvā sthito yatra maheśvaraḥ ||
uccairjagāda tadvākyaṃ yaduktaṃ tridaśālayaiḥ
||12||ततो वायुर्द्रुतं गत्वा स्थितो यत्र महेश्वरः ॥
उच्चैर्जगाद तद्वाक्यं यदुक्तं त्रिदशालयैः
tatastu bhagavāñcharvo vrīḍayā parayā yutaḥ ||
gaurīṃ tyaktvā samuttasthau bāḍhamityeva cābravīt
||13||ततस्तु भगवाञ्छर्वो व्रीडया परया युतः ॥
गौरीं त्यक्त्वा समुत्तस्थौ बाढमित्येव चाब्रवीत्
tato gaurī suduḥkhārtā śaśāpa tridaśālayān
||14||ततो गौरी सुदुःखार्ता शशाप त्रिदशालयान्
gauryuvāca
yasmādahaṃ kṛtā devaiḥ putrahīnā samāgataiḥ ||
tasmātte'pi bhaviṣyanti santānena vivarjjitāḥ
||15||यस्मादहं कृता देवैः पुत्रहीना समागतैः ॥
तस्मात्तेऽपि भविष्यन्ति सन्तानेन विवर्ज्जिताः
yasmādvāyo samāyātaḥ sthāne'smiñjanavarjite ||
tasmātkāyavinirmuktastvaṃ bhaviṣyasi sarvadā
||16||यस्माद्वायो समायातः स्थानेऽस्मिञ्जनवर्जिते ॥
तस्मात्कायविनिर्मुक्तस्त्वं भविष्यसि सर्वदा
evamuktvā tato dīrghaṃ bhartuḥ kopaparāyaṇā ||
tyaktvā pārśvaṃ gatā rājannarbudaṃ nagasattamam
||17||एवमुक्त्वा ततो दीर्घं भर्तुः कोपपरायणा ॥
त्यक्त्वा पार्श्वं गता राजन्नर्बुदं नगसत्तमम्
sutārthaṃ sā tapastepe yatavākkāyamānasā ||
tato varṣasahasrānte devadevo maheśvaraḥ
||918||सुतार्थं सा तपस्तेपे यतवाक्कायमानसा ॥
ततो वर्षसहस्रान्ते देवदेवो महेश्वरः
indrādyairvibudhaiḥ sārddhaṃ tadaṃtikamupāgamat ||
atha śakro vinītātmā devīṃ tā pratyabhāṣata
||19||इन्द्राद्यैर्विबुधैः सार्द्धं तदंतिकमुपागमत् ॥
अथ शक्रो विनीतात्मा देवीं ता प्रत्यभाषत
eṣa devaḥ śivaḥ prāptastava pārśvaṃ svalajjayā ||
nāyāti tatprasādo'sya kriyatā mahatī bhava
||20||एष देवः शिवः प्राप्तस्तव पार्श्वं स्वलज्जया ॥
नायाति तत्प्रसादोऽस्य क्रियता महती भव
devyuvāca
tyaktā'haṃ tava vākyena patinā samayānvitā ||
putraṃ labdhvā prayāsyāmi tasya pārśve sureśvara
||21||त्यक्ताऽहं तव वाक्येन पतिना समयान्विता ॥
पुत्रं लब्ध्वा प्रयास्यामि तस्य पार्श्वे सुरेश्वर
tasyāstaṃ niścayaṃ jñātvā svayaṃ devaḥ samāyayau ||
abravītprahasanvākyaṃ prasādaḥ kriyatāmiti
||22||तस्यास्तं निश्चयं ज्ञात्वा स्वयं देवः समाययौ ॥
अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं प्रसादः क्रियतामिति
dṛṣṭidānena deveśi bhāṣaṇena varānane ||
mayā devahitaṃ kāryaṃ sarvāvasthāsu pārvati
||23||दृष्टिदानेन देवेशि भाषणेन वरानने ॥
मया देवहितं कार्यं सर्वावस्थासु पार्वति
akāle tena muktā'si nivṛttiḥ surate kṛtā ||
putrārthaṃ te samāraṃbho yataścāsītsureśvari
||24||अकाले तेन मुक्ताऽसि निवृत्तिः सुरते कृता ॥
पुत्रार्थं ते समारंभो यतश्चासीत्सुरेश्वरि
tasmātte bhavitā putro nijadehasamudbhavaḥ ||
matprasādādasaṃdigdhaṃ caturthe divase priye
||25||तस्मात्ते भविता पुत्रो निजदेहसमुद्भवः ॥
मत्प्रसादादसंदिग्धं चतुर्थे दिवसे प्रिये
nijāṃgamalamādāya yādṛgrūpaṃ sureśvari ||
kariṣyasi na sandehastādṛgeva bhaviṣyati
||26||निजांगमलमादाय यादृग्रूपं सुरेश्वरि ॥
करिष्यसि न सन्देहस्तादृगेव भविष्यति
sadyo devagaṇānāṃ ca daityānāṃ ca viśeṣataḥ ||
tathā vai sarvamarttyānāṃ siddhido bahurūpadhṛk
||27||सद्यो देवगणानां च दैत्यानां च विशेषतः ॥
तथा वै सर्वमर्त्त्यानां सिद्धिदो बहुरूपधृक्
evamuktā trinetreṇa parituṣṭā sureśvarī ||
ālāpaṃ patinā cakre sārddhaṃ harṣasamanvitā
||28||एवमुक्ता त्रिनेत्रेण परितुष्टा सुरेश्वरी ॥
आलापं पतिना चक्रे सार्द्धं हर्षसमन्विता
caturthe divase prāpte tataḥ snātvā śivā nṛpa ||
tadodvarttanajaṃ lepaṃ gṛhītvā kautukātkila ||
caturbhujaṃ cakārā'tha haravākyādvināyakam
||29||चतुर्थे दिवसे प्राप्ते ततः स्नात्वा शिवा नृप ॥
तदोद्वर्त्तनजं लेपं गृहीत्वा कौतुकात्किल ॥
चतुर्भुजं चकाराऽथ हरवाक्याद्विनायकम्
tataḥ sajīvatāṃ prāpya haravākyena taṃ tadā ||
viśeṣeṇa mahārāja nāyako'sau kṛtaḥ kṣitau ||
sarveṣāṃ caiva martyānāṃ tataḥ khyāto babhūva ha
||30||ततः सजीवतां प्राप्य हरवाक्येन तं तदा ॥
विशेषेण महाराज नायकोऽसौ कृतः क्षितौ ॥
सर्वेषां चैव मर्त्यानां ततः ख्यातो बभूव ह
vināyaka iti śrīmānpūjyastrailokyavāsinām ||
sarveṣāṃ devamukhyānāṃ babhūva hi vināyakaḥ
||31||विनायक इति श्रीमान्पूज्यस्त्रैलोक्यवासिनाम् ॥
सर्वेषां देवमुख्यानां बभूव हि विनायकः
tato devagaṇāḥ sarve devīpriyahite ratāḥ ||
tasmai dadurvarāndivyānprocurdevīṃ ca pārthiva
||32||ततो देवगणाः सर्वे देवीप्रियहिते रताः ॥
तस्मै ददुर्वरान्दिव्यान्प्रोचुर्देवीं च पार्थिव
devā ūcuḥ
tavāyaṃ tanayo devi sarveṣāṃ naḥ puraḥsaraḥ ||
prathamaṃ pūjite cāsminpūjā grāhyā tataḥ suraiḥ
||33||तवायं तनयो देवि सर्वेषां नः पुरःसरः ॥
प्रथमं पूजिते चास्मिन्पूजा ग्राह्या ततः सुरैः
etacchṛṃgaṃ gire ramyaṃ tava saṃsevanācchubhe ||
sarvapāpaharaṃ nṛṇāṃ darśanācca bhaviṣyati
||34||एतच्छृंगं गिरे रम्यं तव संसेवनाच्छुभे ॥
सर्वपापहरं नृणां दर्शनाच्च भविष्यति
ye'tra snānaṃ kariṣyanti supuṇye salilāśraye ||
te yāṃsyaṃti paraṃ sthānaṃ jarāmaraṇavarjitam
||35||येऽत्र स्नानं करिष्यन्ति सुपुण्ये सलिलाश्रये ॥
ते यांस्यंति परं स्थानं जरामरणवर्जितम्
māghamāse tṛtīyāyāṃ śuklāyāṃ ye samāhitāḥ ||
saptajanmāṃtarāṇyeva bhaviṣyanti sukhānvitāḥ
||36||माघमासे तृतीयायां शुक्लायां ये समाहिताः ॥
सप्तजन्मांतराण्येव भविष्यन्ति सुखान्विताः
evamuktvā surāḥ sarve svasthānaṃ tu tato gatāḥ ||
devo'pi sahito devyā kailāsaṃ parvataṃ gataḥ
||37||एवमुक्त्वा सुराः सर्वे स्वस्थानं तु ततो गताः ॥
देवोऽपि सहितो देव्या कैलासं पर्वतं गतः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe tṛtīye'rbudakhaṇḍa īśānīśikharamāhātmyavarṇanaṃnāma dvipañcāśattamo'dhyāyaḥ || 52 ||