maṇikarṇikeśvaramāhātmyavarṇanam
pulastya uvāca
tato gacchennṛpaśreṣṭha tīrthaṃ pāpapraṇāśanam ||
maṇikarṇikasaṃjñaṃ tu sarvalokeṣu viśrutam
||1||ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं पापप्रणाशनम् ॥
मणिकर्णिकसंज्ञं तु सर्वलोकेषु विश्रुतम्
yatra siddhiṃ gatā rājanvālakhilyā maharṣayaḥ ||
taistatra nirmitaṃ kuṇḍaṃ suramyaṃ giri gahvare
||2||यत्र सिद्धिं गता राजन्वालखिल्या महर्षयः ॥
तैस्तत्र निर्मितं कुण्डं सुरम्यं गिरि गह्वरे
teṣāṃ tatropaviṣṭānāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām ||
mahāścaryamabhūttatra tattvaṃ śṛṇu narādhipa
||3||तेषां तत्रोपविष्टानां मुनीनां भावितात्मनाम् ॥
महाश्चर्यमभूत्तत्र तत्त्वं शृणु नराधिप
kirātavanitā kācinnāmnā ca maṇikarṇikā ||
atikṛṣṇā virūpākṣī karālā bhīṣaṇākṛtiḥ
||4||किरातवनिता काचिन्नाम्ना च मणिकर्णिका ॥
अतिकृष्णा विरूपाक्षी कराला भीषणाकृतिः
tṛṣārttā tatra saṃprāptā madhyaṃdinagate ravau ||
graste ca rāhuṇā sūrye praviṣṭā salile tu sā
||5||तृषार्त्ता तत्र संप्राप्ता मध्यंदिनगते रवौ ॥
ग्रस्ते च राहुणा सूर्ये प्रविष्टा सलिले तु सा
etasminneva kāle tu divyarūpavapurdharā ||
munīnāṃ paśyatāṃ caiva viniṣkrāṃtā sumadhyamā
||6||एतस्मिन्नेव काले तु दिव्यरूपवपुर्धरा ॥
मुनीनां पश्यतां चैव विनिष्क्रांता सुमध्यमा
atha tasyāḥ patiḥ prāptastadanveṣaṇatatparaḥ ||
papraccha tāṃ varārohāṃ patnyā duḥkhena duḥkhitaḥ
||7||अथ तस्याः पतिः प्राप्तस्तदन्वेषणतत्परः ॥
पप्रच्छ तां वरारोहां पत्न्या दुःखेन दुःखितः
mama bhāryātra saṃprāptā yadi dṛṣṭā sumadhyame ||
śīghraṃ vada varārohe bālako'yaṃ tadudbhavaḥ
||8||मम भार्यात्र संप्राप्ता यदि दृष्टा सुमध्यमे ॥
शीघ्रं वद वरारोहे बालकोऽयं तदुद्भवः
tṛṣārttaśca kṣudhāviṣṭo rudate ca muhurmuhuḥ ||
dṛṣṭā cetkathyatāṃ subhrūrvinā'yaṃ tāṃ mariṣyati
||9||तृषार्त्तश्च क्षुधाविष्टो रुदते च मुहुर्मुहुः ॥
दृष्टा चेत्कथ्यतां सुभ्रूर्विनाऽयं तां मरिष्यति
stryuvāca
sā'haṃ te dayitā kānta tīrthasyāsya prabhāvataḥ ||
divyarūpamidaṃ prāptā devairapi sudurlabham
||10||साऽहं ते दयिता कान्त तीर्थस्यास्य प्रभावतः ॥
दिव्यरूपमिदं प्राप्ता देवैरपि सुदुर्लभम्
tvaṃ cāpi salile hyasminkuru snānaṃ tvarānvitaḥ ||
prāpsyasi tvaṃ paraṃ rūpaṃ yathā prāptaṃ mayā'nagha
||11||त्वं चापि सलिले ह्यस्मिन्कुरु स्नानं त्वरान्वितः ॥
प्राप्स्यसि त्वं परं रूपं यथा प्राप्तं मयाऽनघ
athāsau saha putreṇa praviṣṭastatra nirjhare ||
vimukte bhāskare rājanvirūpaścābhavatpunaḥ
||12||अथासौ सह पुत्रेण प्रविष्टस्तत्र निर्झरे ॥
विमुक्ते भास्करे राजन्विरूपश्चाभवत्पुनः
duḥkhena mṛtyumāpannastasminneva jalāśaye ||
atha sā bhartṛśokācca maraṇe kṛtaniścayā
||13||दुःखेन मृत्युमापन्नस्तस्मिन्नेव जलाशये ॥
अथ सा भर्तृशोकाच्च मरणे कृतनिश्चया
citiṃ kṛtvā samaṃ tena jvālayāmāsa pāvakam ||
atha te munayo dṛṣṭvā tathāśīlāṃ śubhāṃganām
||14||चितिं कृत्वा समं तेन ज्वालयामास पावकम् ॥
अथ ते मुनयो दृष्ट्वा तथाशीलां शुभांगनाम्
kṛpayā parayāviṣṭāstāmūcurvismayānvitāḥ ||
sarve tasyāśca saṃdṛṣṭvā sāhasaṃ ca nṛpottama
||15||कृपया परयाविष्टास्तामूचुर्विस्मयान्विताः ॥
सर्वे तस्याश्च संदृष्ट्वा साहसं च नृपोत्तम
ṛṣaya ūcuḥ
divyarūpaṃ tvayā prāptaṃ devairapi sudurlabham ||
kasmādenaṃ supāpmānamanugacchasi bhāmini
||16||दिव्यरूपं त्वया प्राप्तं देवैरपि सुदुर्लभम् ॥
कस्मादेनं सुपाप्मानमनुगच्छसि भामिनि
stryuvāca
pativratāhaṃ viprendrāḥ sadā bhartṛparāyaṇā ||
kiṃ rūpeṇa kariṣyāmi vinā patyā nijena ca
||17||पतिव्रताहं विप्रेन्द्राः सदा भर्तृपरायणा ॥
किं रूपेण करिष्यामि विना पत्या निजेन च
virūpo vā surūpo vā daridro vā dhanādhipaḥ ||
strīṇāmekaḥ patirbharttā gatirnānyā jagattraye
||18||विरूपो वा सुरूपो वा दरिद्रो वा धनाधिपः ॥
स्त्रीणामेकः पतिर्भर्त्ता गतिर्नान्या जगत्त्रये
bālako'yaṃ muniśreṣṭhā bhavaccharaṇamāgataḥ ||
ahaṃ kāntena saṃyuktā praviśāmi hutāśanam
||19||बालकोऽयं मुनिश्रेष्ठा भवच्छरणमागतः ॥
अहं कान्तेन संयुक्ता प्रविशामि हुताशनम्
pulastya uvāca
atha te munayaḥ sarve jñātvā tasyāḥ suniścayam ||
kṛpayā parayāviṣṭāḥ saṃvīkṣya ca parasparam
||20||अथ ते मुनयः सर्वे ज्ञात्वा तस्याः सुनिश्चयम् ॥
कृपया परयाविष्टाः संवीक्ष्य च परस्परम्
tato jīvāpayāmāsustatpatiṃ te munīśvarāḥ ||
sadrūpeṇa samāyuktaṃ divya lakṣaṇalakṣitam
||21||ततो जीवापयामासुस्तत्पतिं ते मुनीश्वराः ॥
सद्रूपेण समायुक्तं दिव्य लक्षणलक्षितम्
etasminneva kālaṃ tu vimānaṃ manasepsitam ||
devakanyāsamākīrṇaṃ sadyastatra samāgatam
||22||एतस्मिन्नेव कालं तु विमानं मनसेप्सितम् ॥
देवकन्यासमाकीर्णं सद्यस्तत्र समागतम्
atha tau daṃpatī teṣāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām ||
purataḥ praṇipatyātha prasthitau tridivaṃ prati
||23||अथ तौ दंपती तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् ॥
पुरतः प्रणिपत्याथ प्रस्थितौ त्रिदिवं प्रति
atha tairmunibhiḥ proktā sā nārī maṇikarṇikā ||
varaṃ varaya kalyāṇi sarve tuṣṭā vayaṃ tava
||24||अथ तैर्मुनिभिः प्रोक्ता सा नारी मणिकर्णिका ॥
वरं वरय कल्याणि सर्वे तुष्टा वयं तव
pativratatvena tuṣṭāḥ satyena ca viśeṣataḥ ||
nāsmākaṃ darśanaṃ vyarthaṃ jāyate ca kathaṃcana
||25||पतिव्रतत्वेन तुष्टाः सत्येन च विशेषतः ॥
नास्माकं दर्शनं व्यर्थं जायते च कथंचन
maṇikarṇikovāca
yadi māṃ munayastuṣṭāḥ prayacchatha varaṃ mudā ||
yadatrāsti mahāliṃgaṃ mannāmnā tadbhaviṣyati
||26||यदि मां मुनयस्तुष्टाः प्रयच्छथ वरं मुदा ॥
यदत्रास्ति महालिंगं मन्नाम्ना तद्भविष्यति
etadeva mamābhīṣṭaṃ nānyadasti prayojanam ||
sarveṣāṃ ca prasādena svargaṃ gacchāmi sāṃpratam
||27||एतदेव ममाभीष्टं नान्यदस्ति प्रयोजनम् ॥
सर्वेषां च प्रसादेन स्वर्गं गच्छामि सांप्रतम्
ṛṣaya ūcuḥ
evaṃ bhavatu te khyātistīrthaliṃge varānane ||
tava nāmānvitaṃ jātaṃ tīrthaṃ vai maṇikarṇikā
||28||एवं भवतु ते ख्यातिस्तीर्थलिंगे वरानने ॥
तव नामान्वितं जातं तीर्थं वै मणिकर्णिका
pulastya uvāca
bhartrā saha divaṃ prāptā putreṇaiva samanvitā ||
vālakhilyāstaponiṣṭhā viśeṣāttatra saṃsthitāḥ
||29||भर्त्रा सह दिवं प्राप्ता पुत्रेणैव समन्विता ॥
वालखिल्यास्तपोनिष्ठा विशेषात्तत्र संस्थिताः
tatra sūryagrahe prāpte snānadānādikāḥ kriyāḥ ||
yaḥ karoti phalaṃ tasya kurukṣetra samaṃ bhavet
||30||तत्र सूर्यग्रहे प्राप्ते स्नानदानादिकाः क्रियाः ॥
यः करोति फलं तस्य कुरुक्षेत्र समं भवेत्
yaṃ yaṃ kāmamabhidhyāya snānaṃ tatra karoti yaḥ ||
taṃ taṃ prāpnoti rājendra samyagdhyānasamanvitaḥ
||31||यं यं काममभिध्याय स्नानं तत्र करोति यः ॥
तं तं प्राप्नोति राजेन्द्र सम्यग्ध्यानसमन्वितः
tasmātsarvaprayatnena snānaṃ tatra samācaret ||
tīrthe dānaṃ yathāśaktyā devarṣipitṛtarpaṇam
||32||तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् ॥
तीर्थे दानं यथाशक्त्या देवर्षिपितृतर्पणम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe tṛtīye'rbudakhaṇḍe maṇikarṇikeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ || 16 ||