kulasaṃtāraṇaṃ gacchettatra tīrthamanuttamam
pulastya uvāca
kulasaṃtāraṇaṃ gacchettatra tīrthamanuttamam ||
yatra snāto naraḥ samyakkulaṃ tārayate'khilam
||1||कुलसंतारणं गच्छेत्तत्र तीर्थमनुत्तमम् ॥
यत्र स्नातो नरः सम्यक्कुलं तारयतेऽखिलम्
daśa pūrvānbhaviṣyāṃśca tathātmānaṃ nṛpottama ||
uddharecchraddhayāyuktastatra dānena mānavaḥ
||2||दश पूर्वान्भविष्यांश्च तथात्मानं नृपोत्तम ॥
उद्धरेच्छ्रद्धयायुक्तस्तत्र दानेन मानवः
āsīdaprastuto nāma rājā pūrvaṃ sa pāpakṛt ||
nāpi dānaṃ tathā jñānaṃ na dhyānaṃ na ca satkriyā
||3||आसीदप्रस्तुतो नाम राजा पूर्वं स पापकृत् ॥
नापि दानं तथा ज्ञानं न ध्यानं न च सत्क्रिया
tasmiñchāsati lokānāṃ nāsītsaukhyaṃ kadācana ||
paradāra rucirnityaṃ mahādaṇḍaparaśca saḥ
||4||तस्मिञ्छासति लोकानां नासीत्सौख्यं कदाचन ॥
परदार रुचिर्नित्यं महादण्डपरश्च सः
nyāyato'nyāyato vāpi karoti dhanasaṃgraham ||
sa ghātayati lokāṃśca nirdoṣānpāpakṛttamaḥ
||5||न्यायतोऽन्यायतो वापि करोति धनसंग्रहम् ॥
स घातयति लोकांश्च निर्दोषान्पापकृत्तमः
tato vārdhakyamāpannastathāpi na śamaṃ gataḥ ||
kasyacittvatha kālasya pitṛbhiḥ pratibodhitaḥ ||
taṃ prasuptaṃ samāsādya nārakeyaiḥ suduḥkhitaiḥ
||6||ततो वार्धक्यमापन्नस्तथापि न शमं गतः ॥
कस्यचित्त्वथ कालस्य पितृभिः प्रतिबोधितः ॥
तं प्रसुप्तं समासाद्य नारकेयैः सुदुःखितैः
pitara ūcuḥ
vayaṃ śuddhasamācārā nityaṃ dharmaparāyaṇāḥ ||
dānayajñatapaḥśīlāḥ svadāraniratāstathā
||7||वयं शुद्धसमाचारा नित्यं धर्मपरायणाः ॥
दानयज्ञतपःशीलाः स्वदारनिरतास्तथा
svakarmabhiḥ kulāṃgāra divaṃ prāptā yathārhataḥ ||
kuputraṃ tvāṃ samāsādya narakaṃ samupasthitāḥ ||
tasmāduddhara naḥ sarvānkṛtvā kiṃcicchubhārcanam
||8||स्वकर्मभिः कुलांगार दिवं प्राप्ता यथार्हतः ॥
कुपुत्रं त्वां समासाद्य नरकं समुपस्थिताः ॥
तस्मादुद्धर नः सर्वान्कृत्वा किंचिच्छुभार्चनम्
karmabhistava pāpātmanvayaṃ narakamāśritāḥ ||
narakaṃ daśa yāsyaṃti bhaviṣyāśca tathā bhavān
||9||कर्मभिस्तव पापात्मन्वयं नरकमाश्रिताः ॥
नरकं दश यास्यंति भविष्याश्च तथा भवान्
evamuktvā ca te sarve pitarastu suduḥkhitāḥ ||
yātāśca narakaṃ bhūyaḥ prabuddhaḥ so'pi pārthivaḥ
||10||एवमुक्त्वा च ते सर्वे पितरस्तु सुदुःखिताः ॥
याताश्च नरकं भूयः प्रबुद्धः सोऽपि पार्थिवः
tato duḥkhamanuprāptaḥ pitṛvākyāni saṃsmaran ||
ruroda prātarutthāya taṃ bhāryā pratyabhāṣata
||11||ततो दुःखमनुप्राप्तः पितृवाक्यानि संस्मरन् ॥
रुरोद प्रातरुत्थाय तं भार्या प्रत्यभाषत
indumatyuvāca
kimarthaṃ rājaśārdūla tvaṃ rodiṣi mahāsvanam ||
kathaṃ te kuśalaṃ rājye śarīre vā pure'thavā
||12||किमर्थं राजशार्दूल त्वं रोदिषि महास्वनम् ॥
कथं ते कुशलं राज्ये शरीरे वा पुरेऽथवा
rājovāca
mayā dṛṣṭo'dya svapnāṃte pitā hyatha pitāmahaḥ ||
apaśyaṃ duḥkhitāndevi tābhyāmathāgrajānpitṝn
||13||मया दृष्टोऽद्य स्वप्नांते पिता ह्यथ पितामहः ॥
अपश्यं दुःखितान्देवि ताभ्यामथाग्रजान्पितॄन्
upālabdho'smi taiḥ sarvaistava karmabhirīdṛśaiḥ ||
dāruṇe narake prāptā adharmādiviceṣṭitaiḥ
||14||उपालब्धोऽस्मि तैः सर्वैस्तव कर्मभिरीदृशैः ॥
दारुणे नरके प्राप्ता अधर्मादिविचेष्टितैः
athānye daśa yāsyanti bhaviṣyāśca bhavānapi ||
tasmātkṛtvā śubhaṃ karma durgateścoddharasva naḥ
||15||अथान्ये दश यास्यन्ति भविष्याश्च भवानपि ॥
तस्मात्कृत्वा शुभं कर्म दुर्गतेश्चोद्धरस्व नः
evamuktaḥ prabuddho'haṃ pitṛbhirvaravarṇini ||
tenāhaṃ duḥkhamāpannastadvākyaṃ hṛdi saṃsmaran
||16||एवमुक्तः प्रबुद्धोऽहं पितृभिर्वरवर्णिनि ॥
तेनाहं दुःखमापन्नस्तद्वाक्यं हृदि संस्मरन्
indumatyuvāca
satyametanmahārāja yadukto'si pitāmahaiḥ ||
na tvayā sukṛtaṃ karma saṃsmare'haṃ kṛtaṃ purā
||17||सत्यमेतन्महाराज यदुक्तोऽसि पितामहैः ॥
न त्वया सुकृतं कर्म संस्मरेऽहं कृतं पुरा
yathā suputramāsādya taraṃti pitaro nṛpa ||
kuputreṇa tathā yāṃti narakaṃ nātra saṃśayaḥ
||18||यथा सुपुत्रमासाद्य तरंति पितरो नृप ॥
कुपुत्रेण तथा यांति नरकं नात्र संशयः
sa tvamāhūya vipreṃdrāndharmaśāstravicakṣaṇān ||
pṛṣṭvā tānkuru yacchreyaḥ pitṝṇāmātmanā saha
||19||स त्वमाहूय विप्रेंद्रान्धर्मशास्त्रविचक्षणान् ॥
पृष्ट्वा तान्कुरु यच्छ्रेयः पितॄणामात्मना सह
ānayāmāsa rājā'sau tato viprānanekaśaḥ ||
vedavedāṃgatattvajñāndharmaśāstravicakṣaṇān ||
uvāca vinayopeto bhāryayā sahito hitān
||20||आनयामास राजाऽसौ ततो विप्राननेकशः ॥
वेदवेदांगतत्त्वज्ञान्धर्मशास्त्रविचक्षणान् ॥
उवाच विनयोपेतो भार्यया सहितो हितान्
rājovāca
karmaṇā kena pitaro nirayasthā dvijottamāḥ ||
svargaṃ yāṃti suputreṇa tāritāḥ procyatāṃ sphuṭam
||21||कर्मणा केन पितरो निरयस्था द्विजोत्तमाः ॥
स्वर्गं यांति सुपुत्रेण तारिताः प्रोच्यतां स्फुटम्
brāhmaṇā ūcuḥ
pitṛmedhena rājeṃdra kṛtena vidhipūrvakam ||
nirayasthā divaṃ yāṃti yadyapi syuḥ supāpinaḥ
||22||पितृमेधेन राजेंद्र कृतेन विधिपूर्वकम् ॥
निरयस्था दिवं यांति यद्यपि स्युः सुपापिनः
rājovāca
dīkṣayaṃtu dvijāḥ sarve tadarthaṃ māṃ dhṛtavratam ||
yatkiṃcidatra karttavyaṃ procyatāmakhilaṃ hi tat
||23||दीक्षयंतु द्विजाः सर्वे तदर्थं मां धृतव्रतम् ॥
यत्किंचिदत्र कर्त्तव्यं प्रोच्यतामखिलं हि तत्
tathoktāste nṛpeṃdreṇa brāhmaṇāḥ satyavādinaḥ ||
samagrāḥ pārthivaṃ procuryaduktaṃ yajñakarmaṇi
||24||तथोक्तास्ते नृपेंद्रेण ब्राह्मणाः सत्यवादिनः ॥
समग्राः पार्थिवं प्रोचुर्यदुक्तं यज्ञकर्मणि
dīkṣā grāhyā nṛpaśreṣṭha puraścaraṇamāditaḥ ||
kṛtvā kāyaviśuddhyarthaṃ tataḥ śreyaskarī bhavet
||25||दीक्षा ग्राह्या नृपश्रेष्ठ पुरश्चरणमादितः ॥
कृत्वा कायविशुद्ध्यर्थं ततः श्रेयस्करी भवेत्
sa tvaṃ pāpasamācāro bālyātprabhṛti pārthiva ||
asaṃkhyaṃ pātakaṃ tasmāttīrthayātrāṃ samācara
||26||स त्वं पापसमाचारो बाल्यात्प्रभृति पार्थिव ॥
असंख्यं पातकं तस्मात्तीर्थयात्रां समाचर
sarvatīrthābhiṣiktastvaṃ yadā syānnṛpasattama ||
prāyaścittena yogyaḥ syāstato yajñasya nānyathā
||27||सर्वतीर्थाभिषिक्तस्त्वं यदा स्यान्नृपसत्तम ॥
प्रायश्चित्तेन योग्यः स्यास्ततो यज्ञस्य नान्यथा
prabhāsādīni tīrthāni yāni saṃti dharātale ||
gaṃtavyaṃ teṣu sarveṣu snānaṃ kuru samāhitaḥ
||28||प्रभासादीनि तीर्थानि यानि संति धरातले ॥
गंतव्यं तेषु सर्वेषु स्नानं कुरु समाहितः
manasā gaccha durgāṇi dadaddānamanuttamam ||
naśyettenāśubhaṃ kiṃcidapi brahmavadhodbhavam ||
yanna yāti nṛṇāṃ rājaṃstīrthasnānādinā bhuvi
||29||मनसा गच्छ दुर्गाणि ददद्दानमनुत्तमम् ॥
नश्येत्तेनाशुभं किंचिदपि ब्रह्मवधोद्भवम् ॥
यन्न याति नृणां राजंस्तीर्थस्नानादिना भुवि
pulastya uvāca
viprāṇāṃ vacanaṃ śrutvā sa rājā śraddhayā'nvitaḥ ||
tīrthayātrāparo bhūtvā paribabhrāma medinīm
||30||विप्राणां वचनं श्रुत्वा स राजा श्रद्धयाऽन्वितः ॥
तीर्थयात्रापरो भूत्वा परिबभ्राम मेदिनीम्
niyato niyatāhāro dadaddānāni bhūriśaḥ ||
rājye putraṃ pratiṣṭhāpya vasuṃ satyaparākramam
||31||नियतो नियताहारो ददद्दानानि भूरिशः ॥
राज्ये पुत्रं प्रतिष्ठाप्य वसुं सत्यपराक्रमम्
kasyacittvatha kālasya tīrthayātrānuṣaṃgataḥ ||
yāto'sau nṛpatiścaiva hyarbude nirmalodakam
||32||कस्यचित्त्वथ कालस्य तीर्थयात्रानुषंगतः ॥
यातोऽसौ नृपतिश्चैव ह्यर्बुदे निर्मलोदकम्
sa snānamakarottatra śraddhāpūtena cetasā ||
snātamātrasya tasyātha tasminneva jalāśaye
||33||स स्नानमकरोत्तत्र श्रद्धापूतेन चेतसा ॥
स्नातमात्रस्य तस्याथ तस्मिन्नेव जलाशये
vimuktāḥ pitaro raudrānnarakātsupraharṣitāḥ ||
tato divyavimānasthā divyamālyāṃbarānvitāḥ
||34||विमुक्ताः पितरो रौद्रान्नरकात्सुप्रहर्षिताः ॥
ततो दिव्यविमानस्था दिव्यमाल्यांबरान्विताः
tamūcustāritāḥ sarve vayaṃ putra tvayā'dhunā ||
tīrthasyāsya prabhāveṇa bhaviṣyāśca tathā daśa
||35||तमूचुस्तारिताः सर्वे वयं पुत्र त्वयाऽधुना ॥
तीर्थस्यास्य प्रभावेण भविष्याश्च तथा दश
ātmā ca pārthivaśreṣṭha snānācca jalatarpaṇāt ||
yasmātkulaṃ tvayā putra tīrthe'smiṃstāritaṃ tataḥ
||36||आत्मा च पार्थिवश्रेष्ठ स्नानाच्च जलतर्पणात् ॥
यस्मात्कुलं त्वया पुत्र तीर्थेऽस्मिंस्तारितं ततः
kulasaṃtāraṇaṃnāma tīrthametadbhaviṣyati ||
tasmāttvamapi rājeṃdra sahā'smābhirdivaṃ prati ||
āgacchānena dehena tīrthasyāsya prabhāvataḥ
||37||कुलसंतारणंनाम तीर्थमेतद्भविष्यति ॥
तस्मात्त्वमपि राजेंद्र सहाऽस्माभिर्दिवं प्रति ॥
आगच्छानेन देहेन तीर्थस्यास्य प्रभावतः
pulastya uvāca
evamuktaḥ sa rājeṃdro divyakāṃtivapustadā ||
taṃ vimānamathāruhya gataḥ svargaṃ ca taiḥ saha
||38||एवमुक्तः स राजेंद्रो दिव्यकांतिवपुस्तदा ॥
तं विमानमथारुह्य गतः स्वर्गं च तैः सह
eṣa prabhāvo rājarṣe kulasaṃtāraṇasya ca ||
mayā te varṇitaḥ samyagbhūyaḥ kiṃ paripṛcchasi
||39||एष प्रभावो राजर्षे कुलसंतारणस्य च ॥
मया ते वर्णितः सम्यग्भूयः किं परिपृच्छसि
yayātiruvāca
sa kiṃprabhāvo rājā sa tathā pāpasamanvitaḥ ||
svadehena gataḥ svargametanme kautukaṃ mahat
||40||स किंप्रभावो राजा स तथा पापसमन्वितः ॥
स्वदेहेन गतः स्वर्गमेतन्मे कौतुकं महत्
pulastya uvāca
rākāsomavyatīpāta samakāle nṛpottama ||
sa snāto yatra bhūpālastanmahacchreyase param
||41||राकासोमव्यतीपात समकाले नृपोत्तम ॥
स स्नातो यत्र भूपालस्तन्महच्छ्रेयसे परम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsa khaṇḍe tṛtīye'rbudakhaṃḍe kulasaṃtāraṇatīrthamāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 48 ||