tato gacchennṛpaśreṣṭha piṇḍodakamanuttamam
pulastya uvāca
tato gacchennṛpaśreṣṭha piṇḍodakamanuttamam ||
tīrthaṃ yatra tapastaptaṃ piṇḍodakadvijātinā
||1||ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ पिण्डोदकमनुत्तमम् ॥
तीर्थं यत्र तपस्तप्तं पिण्डोदकद्विजातिना
purā piṇḍodakonāma brāhmaṇo'bhūnmahāmate ||
mandaprajño'lpamedhāvī sopādhyāyena pāṭhitaḥ
||2||पुरा पिण्डोदकोनाम ब्राह्मणोऽभून्महामते ॥
मन्दप्रज्ञोऽल्पमेधावी सोपाध्यायेन पाठितः
aśakto'dhyayanaṃ kartuṃ jāḍyabhāvānmahīpate ||
sa vairāgyaṃ paraṃ gatvā saṃprāpto girigahvare
||3||अशक्तोऽध्ययनं कर्तुं जाड्यभावान्महीपते ॥
स वैराग्यं परं गत्वा संप्राप्तो गिरिगह्वरे
etasminneva kāletu tatraiva ca sarasvatī ||
vīṇāvinodasaṃyuktā vivikte tamupasthitā
||4||एतस्मिन्नेव कालेतु तत्रैव च सरस्वती ॥
वीणाविनोदसंयुक्ता विविक्ते तमुपस्थिता
taṃ dṛṣṭvā brāhmaṇaṃ khinnaṃ vairāgyeṇa samanvitam ||
kṛpāviṣṭā mahādevī vākyametaduvāca ha
||5||तं दृष्ट्वा ब्राह्मणं खिन्नं वैराग्येण समन्वितम् ॥
कृपाविष्टा महादेवी वाक्यमेतदुवाच ह
sarasvatyuvāca
kasmāttvaṃ khidyase vipra virakta iva bhāsase ||
kasmānna hṛṣyasi hṛdā kasmādatra tvamāgataḥ ||
vada śīghraṃ mahābhāga tavāṃtike vasāmyaham
||6||कस्मात्त्वं खिद्यसे विप्र विरक्त इव भाससे ॥
कस्मान्न हृष्यसि हृदा कस्मादत्र त्वमागतः ॥
वद शीघ्रं महाभाग तवांतिके वसाम्यहम्
piṇḍodaka uvāca
ahaṃ vairāgyamāpanna upādhyāyatiraskṛtaḥ ||
jñānahīno mahābhāge mṛtyuṃ vāṃchāmi sāṃpratam
||7||अहं वैराग्यमापन्न उपाध्यायतिरस्कृतः ॥
ज्ञानहीनो महाभागे मृत्युं वांछामि सांप्रतम्
na me sarasvatī devī jihvāgre parivartate ||
kāraṇaṃ nānyadastīha mṛtyormama varānane ||
dṛṣṭo'kasmāttvayā cāhaṃ tato yāsyāmi cānyataḥ ||
maraṇaṃ hi mama śreyo mūkabhāvānna jīvitam
||9||न मे सरस्वती देवी जिह्वाग्रे परिवर्तते ॥
कारणं नान्यदस्तीह मृत्योर्मम वरानने ॥
दृष्टोऽकस्मात्त्वया चाहं ततो यास्यामि चान्यतः ॥
मरणं हि मम श्रेयो मूकभावान्न जीवितम्
sarasvatyuvāca
ahaṃ sarasvatī devī sadāsminvaraparvate ||
niśāsukhe trayodaśyāṃ karomi vasatiṃ dvija ||
tasmāttvaṃ prārthaya varaṃ yadabhīṣṭaṃ sudurlabham
||10||अहं सरस्वती देवी सदास्मिन्वरपर्वते ॥
निशासुखे त्रयोदश्यां करोमि वसतिं द्विज ॥
तस्मात्त्वं प्रार्थय वरं यदभीष्टं सुदुर्लभम्
piṇḍodaka uvāca
prasādāttava vai vāṇi sarvajñatvaṃ mamepsitam ||
etattīrthaṃ tu mannāmnā khyātiṃ yātu śucismite
||11||प्रसादात्तव वै वाणि सर्वज्ञत्वं ममेप्सितम् ॥
एतत्तीर्थं तु मन्नाम्ना ख्यातिं यातु शुचिस्मिते
sarasvatyuvāca
adyaprabhṛti sarvajño hyatra loke bhaviṣyasi ||
nāmnā tava tathā tīrthametatkhyātiṃ prayāsyati
||12||अद्यप्रभृति सर्वज्ञो ह्यत्र लोके भविष्यसि ॥
नाम्ना तव तथा तीर्थमेतत्ख्यातिं प्रयास्यति
niśāmukhe trayodaśyāṃ yo'tra snānaṃ kariṣyati ||
bhaviṣyati sa sarvajño yadyapi syātsumandadhīḥ
||13||निशामुखे त्रयोदश्यां योऽत्र स्नानं करिष्यति ॥
भविष्यति स सर्वज्ञो यद्यपि स्यात्सुमन्दधीः
atra me satataṃ vāso bhaviṣyati dvijottama ||
yasmāttasmātsadā snānaṃ kartavyaṃ susamāhitaiḥ
||14||अत्र मे सततं वासो भविष्यति द्विजोत्तम ॥
यस्मात्तस्मात्सदा स्नानं कर्तव्यं सुसमाहितैः
evamuktvā tato devī tatraivāṃtaradhīyata ||
piṇḍodako hi sarvajño bhūtvātha svagṛhaṃ yayau ||
vyasmāpayajjanānsarvāṃstattīrthasya samāśrayāt
||15||एवमुक्त्वा ततो देवी तत्रैवांतरधीयत ॥
पिण्डोदको हि सर्वज्ञो भूत्वाथ स्वगृहं ययौ ॥
व्यस्मापयज्जनान्सर्वांस्तत्तीर्थस्य समाश्रयात्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe tṛtīye'rbudakhaṇḍe piṇḍodakatīrthamāhātmyavarṇanaṃnāmaikaviṃśo'dhyāyaḥ || 21 ||