tṛtīye'rbudakhaṃḍe'caleśvaraprabhāvavarṇanam
pulastya uvāca
tato gacchennṛpaśreṣṭha supuṇyamacaleśvaram ||
yaṃ dṛṣṭvā siddhimāpnoti naraḥ śraddhāsamanvitaḥ
||1||ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ सुपुण्यमचलेश्वरम् ॥
यं दृष्ट्वा सिद्धिमाप्नोति नरः श्रद्धासमन्वितः
tatra kṛṣṇacaturdaśyāṃ yaḥ śrāddhaṃ kurute naraḥ ||
āśvine phālgune vāpi sa yāti paramāṃ gatim
||2||तत्र कृष्णचतुर्दश्यां यः श्राद्धं कुरुते नरः ॥
आश्विने फाल्गुने वापि स याति परमां गतिम्
yastu pūjayate bhaktyā dakṣiṇāṃ diśamāsthitaḥ ||
puṣpaiḥ patraiḥ phalaiścaiva so'śvamedhaphalaṃ labhet
||3||यस्तु पूजयते भक्त्या दक्षिणां दिशमास्थितः ॥
पुष्पैः पत्रैः फलैश्चैव सोऽश्वमेधफलं लभेत्
paṃcāmṛtena yastatra tarpaṇaṃ kuru te naraḥ ||
so'pi devasya sāṃnidhyaṃ śivalokamavāpnuyāt
||4||पंचामृतेन यस्तत्र तर्पणं कुरु ते नरः ॥
सोऽपि देवस्य सांनिध्यं शिवलोकमवाप्नुयात्
pradakṣiṇāṃte yastasya praṇāmaṃ kurute naraḥ ||
naśyaṃti sarvapāpāni pradakṣiṇapadepade
||5||प्रदक्षिणांते यस्तस्य प्रणामं कुरुते नरः ॥
नश्यंति सर्वपापानि प्रदक्षिणपदेपदे
tatrāścaryamabhūtpūrvaṃ tattvaṃ śṛṇu mahāmate ||
mayā pūrvaṃ śrutaṃ svarge nāradācchakrasannidhau
||6||तत्राश्चर्यमभूत्पूर्वं तत्त्वं शृणु महामते ॥
मया पूर्वं श्रुतं स्वर्गे नारदाच्छक्रसन्निधौ
tatra pūrvaṃ śuko nīḍaṃ vṛkṣe caivākaroddvijaḥ ||
gatāgatena nīḍasya kurute taṃ pradakṣiṇām
||7||तत्र पूर्वं शुको नीडं वृक्षे चैवाकरोद्द्विजः ॥
गतागतेन नीडस्य कुरुते तं प्रदक्षिणाम्
na ca bhaktyā mahārāja pakṣiyonisamudbhavaḥ ||
athāsau mṛtyumāpannaḥ kālena mahatā śukaḥ
||8||न च भक्त्या महाराज पक्षियोनिसमुद्भवः ॥
अथासौ मृत्युमापन्नः कालेन महता शुकः
saṃjātaḥ pārthive vaṃśe rājā veṇuriti smṛtaḥ ||
jātismaro mahārāja sarvaśatrunikṛntanaḥ
||9||संजातः पार्थिवे वंशे राजा वेणुरिति स्मृतः ॥
जातिस्मरो महाराज सर्वशत्रुनिकृन्तनः
sa taṃ smṛtvā prabhāvaṃ hi pradakṣiṇāsamudbhavam ||
acaleśvaramāsādya pradakṣiṇāmathākarot
||10||स तं स्मृत्वा प्रभावं हि प्रदक्षिणासमुद्भवम् ॥
अचलेश्वरमासाद्य प्रदक्षिणामथाकरोत्
naktaṃ dinaṃ mahārāja nānyatkiṃcitkaroti saḥ ||
na tathā tapase yatno na naivedye kathaṃcana
||11||नक्तं दिनं महाराज नान्यत्किंचित्करोति सः ॥
न तथा तपसे यत्नो न नैवेद्ये कथंचन
na puṣpe dhūpadāne ca pradakṣiṇāparaḥ sadā ||
kenacittvatha kālena munayo'tra samāgatāḥ
||12||न पुष्पे धूपदाने च प्रदक्षिणापरः सदा ॥
केनचित्त्वथ कालेन मुनयोऽत्र समागताः
nāradaḥ śaunakaścaiva hārīto devalastathā ||
gālavaḥ kapilo naṃdaḥ suhotraḥ kaśyapo nṛpaḥ
||13||नारदः शौनकश्चैव हारीतो देवलस्तथा ॥
गालवः कपिलो नंदः सुहोत्रः कश्यपो नृपः
ete cānye ca bahavo devavrataparāyaṇāḥ ||
kecitsnānaṃ kārayaṃti tasya liṃgasya bhaktitaḥ
||14||एते चान्ये च बहवो देवव्रतपरायणाः ॥
केचित्स्नानं कारयंति तस्य लिंगस्य भक्तितः
anye ca vividhāṃ pūjāṃ japamanye samāhitāḥ ||
eke nṛtyaṃti rājeṃdra gāyaṃti ca tathā pare
||15||अन्ये च विविधां पूजां जपमन्ये समाहिताः ॥
एके नृत्यंति राजेंद्र गायंति च तथा परे
balimanye prayacchaṃti stutiṃ kurvaṃti cāpare ||
athāścaryaṃ paraṃ dṛṣṭvā pradakṣiṇāparaṃ nṛpam
||16||बलिमन्ये प्रयच्छंति स्तुतिं कुर्वंति चापरे ॥
अथाश्चर्यं परं दृष्ट्वा प्रदक्षिणापरं नृपम्
paraṃ kautukamāpannā vākyametadathābruvan ||
pradakṣiṇāsamudbhūtaṃ kāraṇaṃ jñātumicchavaḥ
||17||परं कौतुकमापन्ना वाक्यमेतदथाब्रुवन् ॥
प्रदक्षिणासमुद्भूतं कारणं ज्ञातुमिच्छवः
ṛṣaya ūcuḥ
kasmāttvaṃ pārthivaśreṣṭha pradakṣiṇāparaḥ sadā ||
devasyāsya viśeṣeṇa satyaṃ no vaktumarhasi
||18||कस्मात्त्वं पार्थिवश्रेष्ठ प्रदक्षिणापरः सदा ॥
देवस्यास्य विशेषेण सत्यं नो वक्तुमर्हसि
na dadāsi jalaṃ liṃge prabhūtaṃ sumanoharam ||
puṣpadhūpādikaṃ vātha stotrāṇi vividhāni ca
||19||न ददासि जलं लिंगे प्रभूतं सुमनोहरम् ॥
पुष्पधूपादिकं वाथ स्तोत्राणि विविधानि च
samartho'si tathānyeṣāṃ dānānāṃ tvaṃ mahīpate ||
etannaḥ kautukaṃ sarvaṃ yathāvadvaktumarhasi
||20||समर्थोऽसि तथान्येषां दानानां त्वं महीपते ॥
एतन्नः कौतुकं सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि
veṇuruvāca
yadahaṃ saṃpravakṣyāmi śrūyatāṃ dvijasattamāḥ ||
pūrvadehāṃtare vṛttaṃ sarvaṃ satyaṃ viśeṣataḥ
||21||यदहं संप्रवक्ष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तमाः ॥
पूर्वदेहांतरे वृत्तं सर्वं सत्यं विशेषतः
prāsāde'sminpurā pakṣī śuko'haṃ sthitavāṃstadā ||
kṛtavāṃśca tadā devaṃ pradakṣiṇāmaharniśam
||22||प्रासादेऽस्मिन्पुरा पक्षी शुकोऽहं स्थितवांस्तदा ॥
कृतवांश्च तदा देवं प्रदक्षिणामहर्निशम्
kṛpayā'sya prabhāvācca jāto jātismarastvaham ||
adhunā parayā bhaktyā yatkaromi pradakṣiṇām
||23||कृपयाऽस्य प्रभावाच्च जातो जातिस्मरस्त्वहम् ॥
अधुना परया भक्त्या यत्करोमि प्रदक्षिणाम्
na jāne kiṃ phalaṃ me'dya devasyāsya prasādataḥ ||
etasmātkāraṇāccāhaṃ nānyatkiṃcitkaromi bhoḥ
||24||न जाने किं फलं मेऽद्य देवस्यास्य प्रसादतः ॥
एतस्मात्कारणाच्चाहं नान्यत्किंचित्करोमि भोः
pulastya uvāca
veṇuvākyaṃ tataḥ śrutvā munayaḥ śaṃsitavratāḥ ||
vismayotphullanayanāḥ sādhusādhviti cābruvan
||25||वेणुवाक्यं ततः श्रुत्वा मुनयः शंसितव्रताः ॥
विस्मयोत्फुल्लनयनाः साधुसाध्विति चाब्रुवन्
tataḥ pradakṣiṇa parāḥ sarve tatra maharṣayaḥ ||
babhūvurmunayaḥ sarve śraddhayā parayā yutāḥ
||26||ततः प्रदक्षिण पराः सर्वे तत्र महर्षयः ॥
बभूवुर्मुनयः सर्वे श्रद्धया परया युताः
so'pi rājā mahābhāgo veṇuḥ śaṃbhoḥ prasādataḥ ||
śāśvataṃ sthānamāpanno durllabhaṃ tridaśairapi
||27||सोऽपि राजा महाभागो वेणुः शंभोः प्रसादतः ॥
शाश्वतं स्थानमापन्नो दुर्ल्लभं त्रिदशैरपि
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe tṛtīye'rbudakhaṃḍe'caleśvaraprabhāvavarṇanaṃnāma saptamo'dhyāyaḥ || 7 ||