kuṃḍaṃ tu śivaliṃgākhyaṃ tato gacchenmahīpate
pulastya uvāca
kuṃḍaṃ tu śivaliṃgākhyaṃ tato gacchenmahīpate ||
yatra sā jāhnavī guptā tiṣṭhate bhūpasattama
||1||कुंडं तु शिवलिंगाख्यं ततो गच्छेन्महीपते ॥
यत्र सा जाह्नवी गुप्ता तिष्ठते भूपसत्तम
tasyāṃ snāto naraḥ samyaksarvatīrthaphalaṃ labhet ||
mucyate pātakātkṛtsnādājanmamaraṇāṃtikāt
||2||तस्यां स्नातो नरः सम्यक्सर्वतीर्थफलं लभेत् ॥
मुच्यते पातकात्कृत्स्नादाजन्ममरणांतिकात्
yayāti ruvāca
kimarthaṃ tatra sā guptā jāhnavī tiṣṭhate vibho ||
kasminkāle samāyātā paraṃ kautūhalaṃ hi me
||3||किमर्थं तत्र सा गुप्ता जाह्नवी तिष्ठते विभो ॥
कस्मिन्काले समायाता परं कौतूहलं हि मे
pulastya uvāca
yadā prasādito devairbhagavānvṛṣabhadhvajaḥ ||
arbude'sminsadā stheyamacalena tvayā vibho
||4||यदा प्रसादितो देवैर्भगवान्वृषभध्वजः ॥
अर्बुदेऽस्मिन्सदा स्थेयमचलेन त्वया विभो
tatra saṃsthāpite liṃge svayaṃ devena śaṃbhunā ||
yatpātitaṃ purā liṃgaṃ vālakhilyairmaharṣibhiḥ
||5||तत्र संस्थापिते लिंगे स्वयं देवेन शंभुना ॥
यत्पातितं पुरा लिंगं वालखिल्यैर्महर्षिभिः
atikopasamāyuktaiḥ kasmiṃścitkāraṇāṃtare ||
tadā devena pratijñātaṃ sarveṣāṃ tridivaukasām
||6||अतिकोपसमायुक्तैः कस्मिंश्चित्कारणांतरे ॥
तदा देवेन प्रतिज्ञातं सर्वेषां त्रिदिवौकसाम्
acale tu mayātraiva sthātavyaṃ nātra saṃśayaḥ ||
tataḥ kālena mahatā vasatastasya tatra ca
||7||अचले तु मयात्रैव स्थातव्यं नात्र संशयः ॥
ततः कालेन महता वसतस्तस्य तत्र च
acaleśvararūpasya gaṃgā citte vyajāyata ||
kathaṃ nityaṃ tayā sārddhaṃ bhaviṣyati samāgamaḥ
||8||अचलेश्वररूपस्य गंगा चित्ते व्यजायत ॥
कथं नित्यं तया सार्द्धं भविष्यति समागमः
atha jānāti no gaurī māninī parameśvarī ||
tasyaivaṃ cintayānasya bahuśo nṛpasattama
||9||अथ जानाति नो गौरी मानिनी परमेश्वरी ॥
तस्यैवं चिन्तयानस्य बहुशो नृपसत्तम
upāyaṃ sumahaddhyātvā jāhnavīsaṃgasaṃbhavam ||
tenādiṣṭā gaṇāḥ sarve naṃdibhṛṅgipuraḥsarāḥ
||10||उपायं सुमहद्ध्यात्वा जाह्नवीसंगसंभवम् ॥
तेनादिष्टा गणाः सर्वे नंदिभृङ्गिपुरःसराः
abhiprāyo'sti me kaścijjalāśrayavratodbhavaḥ ||
kriyatāmuttamaṃ kuṇḍamasminparvatarodhasi
||11||अभिप्रायोऽस्ति मे कश्चिज्जलाश्रयव्रतोद्भवः ॥
क्रियतामुत्तमं कुण्डमस्मिन्पर्वतरोधसि
tatrāhaṃ jalamadhyasthaḥ sthāsyāmi jalatatparaḥ ||
tacchrutvā tvaritaṃ cakrurgaṇāḥ kuṇḍamanekaśaḥ
||12||तत्राहं जलमध्यस्थः स्थास्यामि जलतत्परः ॥
तच्छ्रुत्वा त्वरितं चक्रुर्गणाः कुण्डमनेकशः
svacchodakasamākīrṇaṃ sutīrthaṃ susukhāvaham ||
tato gaurīmanujñāpya jāhnavīsaṃgalālasaḥ
||13||स्वच्छोदकसमाकीर्णं सुतीर्थं सुसुखावहम् ॥
ततो गौरीमनुज्ञाप्य जाह्नवीसंगलालसः
vratavyājena deveśo viveśa tadanantaram ||
cintayāmāsa tatrastho gaṃgāṃ trailokyapāvinīm
||14||व्रतव्याजेन देवेशो विवेश तदनन्तरम् ॥
चिन्तयामास तत्रस्थो गंगां त्रैलोक्यपाविनीम्
sā dhyātā tatkṣaṇāttatra śivena saha saṃgatā ||
evaṃ sa bhagavāṃstatra jāhnavīṃ bhajate sadā
||15||सा ध्याता तत्क्षणात्तत्र शिवेन सह संगता ॥
एवं स भगवांस्तत्र जाह्नवीं भजते सदा
vratavyājena rājendra na tu gaurī vyajānata ||
kasyacittvatha kālasya nārado bhagavānmuniḥ ||
kaivalyajñānasaṃpannastatrāyātaḥ paribhraman
||16||व्रतव्याजेन राजेन्द्र न तु गौरी व्यजानत ॥
कस्यचित्त्वथ कालस्य नारदो भगवान्मुनिः ॥
कैवल्यज्ञानसंपन्नस्तत्रायातः परिभ्रमन्
sa tu dṛṣṭvā mahādevaṃ jalasthaṃ vratadhāriṇam ||
kāmajairiṃgitairyuktaṃ tatrā'sau vismayānvitaḥ
||17||स तु दृष्ट्वा महादेवं जलस्थं व्रतधारिणम् ॥
कामजैरिंगितैर्युक्तं तत्राऽसौ विस्मयान्वितः
vaktranetravikāro'yaṃ kimasya vratadhāriṇaḥ ||
īdṛkkāmasamāyuktastato dhyānasthito muniḥ
||18||वक्त्रनेत्रविकारोऽयं किमस्य व्रतधारिणः ॥
ईदृक्कामसमायुक्तस्ततो ध्यानस्थितो मुनिः
athā'paśyaddhyānadṛṣṭyā gaṃgāsaktaṃ maheśvaram ||
gauryā bhayena savyājaṃ tato vismayamāgataḥ
||19||अथाऽपश्यद्ध्यानदृष्ट्या गंगासक्तं महेश्वरम् ॥
गौर्या भयेन सव्याजं ततो विस्मयमागतः
tadā sa kathayāmāsa sarvaṃ haraviceṣṭitam
||20||तदा स कथयामास सर्वं हरविचेष्टितम्
tato devī tvarāyuktā yayau yatra maheśvaraḥ ||
ātāmranayanā roṣādvepamānā muhurmuhuḥ
||21||ततो देवी त्वरायुक्ता ययौ यत्र महेश्वरः ॥
आताम्रनयना रोषाद्वेपमाना मुहुर्मुहुः
tāṃ dṛṣṭvā kopasaṃyuktāṃ samāyātāṃ maheśvarīm ||
uvāca jāhnavī bhītā jñātvā divyena cakṣuṣā
||22||तां दृष्ट्वा कोपसंयुक्तां समायातां महेश्वरीम् ॥
उवाच जाह्नवी भीता ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा
āvayoḥ saṃgame devī nāradena niveditā ||
seyaṃ ruṣṭā samāyāti kuruṣva yadanantaram
||23||आवयोः संगमे देवी नारदेन निवेदिता ॥
सेयं रुष्टा समायाति कुरुष्व यदनन्तरम्
śrīmahādeva uvāca
karttavyaṃ jāhnavi śreyaḥ puro gatvā nagātmajām ||
atyarthaṃ māninī hyeṣā sāmnā ca vaśavartinī
||24||कर्त्तव्यं जाह्नवि श्रेयः पुरो गत्वा नगात्मजाम् ॥
अत्यर्थं मानिनी ह्येषा साम्ना च वशवर्तिनी
tatkṣaṇājjāyate sādhvī tasmātsāmaparā bhava ||
no cecchāpaṃ mayā sārdhaṃ tava dāsyatyasaṃśayam
||25||तत्क्षणाज्जायते साध्वी तस्मात्सामपरा भव ॥
नो चेच्छापं मया सार्धं तव दास्यत्यसंशयम्
evamuktā ca rudreṇa jāhnavī nṛpasattama ||
kuṇḍānnirgatya sā gaṃgā sammukhaṃ prayayau tadā
||26||एवमुक्ता च रुद्रेण जाह्नवी नृपसत्तम ॥
कुण्डान्निर्गत्य सा गंगा सम्मुखं प्रययौ तदा
pratyudyayau salajjā ca kṛtāṃjalipuraḥsarā ||
praṇamya śirasā ceyaṃ tataḥ prāha svalaṃkṛtā
||27||प्रत्युद्ययौ सलज्जा च कृतांजलिपुरःसरा ॥
प्रणम्य शिरसा चेयं ततः प्राह स्वलंकृता
purā'haṃ tava kāṃtena nipatantī nabhastalāt ||
dhṛtā devi tavā pyetadviditaṃ nṛpateḥ kṛte
||28||पुराऽहं तव कांतेन निपतन्ती नभस्तलात् ॥
धृता देवि तवा प्येतद्विदितं नृपतेः कृते
bhagīrathābhidhānasya tataḥ sneho vyavardhata ||
āvayostava bhītyā ca nābhūtkvāpi samāgamaḥ
||29||भगीरथाभिधानस्य ततः स्नेहो व्यवर्धत ॥
आवयोस्तव भीत्या च नाभूत्क्वापि समागमः
adhunā tava vākyena jāne'haṃ na sureśvari ||
samāhūtā'smi rudreṇa kiṃ vā svacchandataḥ śubhe
||30||अधुना तव वाक्येन जानेऽहं न सुरेश्वरि ॥
समाहूताऽस्मि रुद्रेण किं वा स्वच्छन्दतः शुभे
trailokyasya prabhurayaṃ tanniṣkramya kathañcana ||
tasmādatraiva saṃprāptā satyametanmayoditam
||31||त्रैलोक्यस्य प्रभुरयं तन्निष्क्रम्य कथञ्चन ॥
तस्मादत्रैव संप्राप्ता सत्यमेतन्मयोदितम्
pulastya upāca ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā tato devī praharṣitā ||
provāca madhuraṃ vākyaṃ satyametattva yoditam
||32||पुलस्त्य उपाच ॥
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ततो देवी प्रहर्षिता ॥
प्रोवाच मधुरं वाक्यं सत्यमेतत्त्व योदितम्
tasmādvaraya bhadraṃ te varaṃ matto yathepsitam ||
muktvaikaṃ patidharmmatve mama kāṃtaṃ maheśvaram
||33||तस्माद्वरय भद्रं ते वरं मत्तो यथेप्सितम् ॥
मुक्त्वैकं पतिधर्म्मत्वे मम कांतं महेश्वरम्
gaṃgovāca
api daurbhāgyayuktā'haṃ bhāryā jātā'smi śūlinaḥ ||
tasmādekaṃ dinaṃ dehi krīḍanārthamanena tu
||34||अपि दौर्भाग्ययुक्ताऽहं भार्या जाताऽस्मि शूलिनः ॥
तस्मादेकं दिनं देहि क्रीडनार्थमनेन तु
caitraśuklatrayodaśyāmahorātraṃ sureśvari ||
śivakuṃḍaṃ tathāstvetanmayā yasmātsamāvṛtam
||35||चैत्रशुक्लत्रयोदश्यामहोरात्रं सुरेश्वरि ॥
शिवकुंडं तथास्त्वेतन्मया यस्मात्समावृतम्
śivagaṃgābhidhānaṃ ca tasmātkuṇḍaṃ dharātale ||
khyātiṃ yātu prasādena tava parvatanaṃdini
||36||शिवगंगाभिधानं च तस्मात्कुण्डं धरातले ॥
ख्यातिं यातु प्रसादेन तव पर्वतनंदिनि
pulastya uvāca
evamastviti sā devī procya gaṃgāṃ mahānadīm ||
tato visarjayāmāsa tāmāliṃgya muhurmuhuḥ
||37||एवमस्त्विति सा देवी प्रोच्य गंगां महानदीम् ॥
ततो विसर्जयामास तामालिंग्य मुहुर्मुहुः
gatāyāmatha gaṃgāyāmadhovaktraṃ sulajjitam ||
pāṇau gṛhya yayau rudraṃ bhramamāṇā gṛhaṃ prati
||38||गतायामथ गंगायामधोवक्त्रं सुलज्जितम् ॥
पाणौ गृह्य ययौ रुद्रं भ्रममाणा गृहं प्रति
evametatpurāvṛttaṃ tasminkuṇḍe narādhipa ||
tasmātsarvaprayatnena caturddaśyāṃ samāhitaḥ
||39||एवमेतत्पुरावृत्तं तस्मिन्कुण्डे नराधिप ॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चतुर्द्दश्यां समाहितः
śuklāyāṃ caitramāse tu snānaṃ tatra samācaret ||
sāṃnidhyāddevadevasya gaṃgāyāśca nṛpottama
||40||शुक्लायां चैत्रमासे तु स्नानं तत्र समाचरेत् ॥
सांनिध्याद्देवदेवस्य गंगायाश्च नृपोत्तम
yatra saṃkṣayamāyāti sarvaṃ tatrāśubhaṃ kṛtam ||
tatra yo vṛṣabhaṃ dadyādbrāhmaṇāya nṛpottama ||
tadromasaṃkhyayāsvarge sa pumānvasati dhruvam
||41||यत्र संक्षयमायाति सर्वं तत्राशुभं कृतम् ॥
तत्र यो वृषभं दद्याद्ब्राह्मणाय नृपोत्तम ॥
तद्रोमसंख्ययास्वर्गे स पुमान्वसति ध्रुवम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe tṛtīye'rbudakhaṃḍe śivagaṃgākuṇḍotpattimāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭātriṃśo'dhyāyaḥ || 38 ||