caṃḍikāśramotpattimāhātmyavarṇanam
yayātiruvāca
caṃḍikāyā dvijaśreṣṭha kathaṃ tatrāśramo'bhavat ||
kasminkāle phalaṃ tena kiṃ dṛṣṭena bhavennṛṇām
||1||चंडिकाया द्विजश्रेष्ठ कथं तत्राश्रमोऽभवत् ॥
कस्मिन्काले फलं तेन किं दृष्टेन भवेन्नृणाम्
pulastya uvāca
śṛṇu rājanpravakṣyāmi kathāṃ pāpapraṇāśinīm ||
yāṃ śrutvā mānavaḥ samyaksarvapāpaiḥ pramucyate
||2||शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् ॥
यां श्रुत्वा मानवः सम्यक्सर्वपापैः प्रमुच्यते
purā devayuge rājanmahiṣonāma dānavaḥ ||
pitāmahavarāddṛptaḥ sarvadevabhayaṃkaraḥ
||3||पुरा देवयुगे राजन्महिषोनाम दानवः ॥
पितामहवराद्दृप्तः सर्वदेवभयंकरः
tena śakrādayo devā jitāḥ saṃkhye sahasraśaḥ ||
bhayāttasya divaṃ hitvā gatāste vai yathādiśam
||4||तेन शक्रादयो देवा जिताः संख्ये सहस्रशः ॥
भयात्तस्य दिवं हित्वा गतास्ते वै यथादिशम्
trailokyaṃ sa vaśe kṛtvā svayamindro babhūva ha
||5||त्रैलोक्यं स वशे कृत्वा स्वयमिन्द्रो बभूव ह
ādityā vasavo rudrā nāsatyau marutāṃ gaṇāḥ ||
kṛtāstena tathā daityā yathārhaṃ balavattarāḥ
||6||आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यौ मरुतां गणाः ॥
कृतास्तेन तथा दैत्या यथार्हं बलवत्तराः
vahnirbhayaṃ samāpannastyaktvā devagaṇāṃstadā ||
dānavebhyo havirbhāgaṃ devebhyo na prayacchati
||7||वह्निर्भयं समापन्नस्त्यक्त्वा देवगणांस्तदा ॥
दानवेभ्यो हविर्भागं देवेभ्यो न प्रयच्छति
uddyotaṃ kurute sūryo yādṛktasyābhisaṃmataḥ ||
yajñabhāgaṃ vinā'pyeṣa bhayātpārthivasattama
||8||उद्द्योतं कुरुते सूर्यो यादृक्तस्याभिसंमतः ॥
यज्ञभागं विनाऽप्येष भयात्पार्थिवसत्तम
lokapālāstathā sarve tasya karma pracakrire ||
dāsavatpārthivaśreṣṭha yajñabhāgaṃ vinākṛtāḥ
||9||लोकपालास्तथा सर्वे तस्य कर्म प्रचक्रिरे ॥
दासवत्पार्थिवश्रेष्ठ यज्ञभागं विनाकृताः
kasyacittvatha kālasya sarve devāḥ sametya tu ||
papracchurvinayopetā vipraśreṣṭhaṃ bṛhaspatim
||10||कस्यचित्त्वथ कालस्य सर्वे देवाः समेत्य तु ॥
पप्रच्छुर्विनयोपेता विप्रश्रेष्ठं बृहस्पतिम्
bhagavānkiṃ vayaṃ kurmaḥ kutra yāmo nirāśrayāḥ ||
tasmādbrūhi kṣayopāyaṃ mahiṣasya durātmanaḥ
||11||भगवान्किं वयं कुर्मः कुत्र यामो निराश्रयाः ॥
तस्माद्ब्रूहि क्षयोपायं महिषस्य दुरात्मनः
evamukto gururddevairdhyātvā kālaṃ ciraṃ nṛpa ||
tatastāṃstridaśānprāha jīvayanniva bhūpateḥ
||12||एवमुक्तो गुरुर्द्देवैर्ध्यात्वा कालं चिरं नृप ॥
ततस्तांस्त्रिदशान्प्राह जीवयन्निव भूपतेः
bṛhaspatiruvāca
brahmalabdhavaro daityaḥ pauruṣe ca vyavasthitaḥ ||
avadhyaḥ sarvadevānāṃ muktvekāṃ yoṣitaṃ surāḥ ||
vrajadhvaṃ sahitāstasmādarbudaṃ parvatottamam
||13||ब्रह्मलब्धवरो दैत्यः पौरुषे च व्यवस्थितः ॥
अवध्यः सर्वदेवानां मुक्त्वेकां योषितं सुराः ॥
व्रजध्वं सहितास्तस्मादर्बुदं पर्वतोत्तमम्
tapo'rthaṃ tatra saṃsiddhirjāyatāmacirāddhi vaḥ ||
śaktirūpāṃ parāṃ devīṃ caṃḍikāṃ kāmarūpiṇīm
||14||तपोऽर्थं तत्र संसिद्धिर्जायतामचिराद्धि वः ॥
शक्तिरूपां परां देवीं चंडिकां कामरूपिणीम्
ārādhayadhvamekāṃte yayā vyāptamidaṃ jagat ||
sā tuṣṭā vai vadhārthaṃ tu mahiṣasya durātmanaḥ
||15||आराधयध्वमेकांते यया व्याप्तमिदं जगत् ॥
सा तुष्टा वै वधार्थं तु महिषस्य दुरात्मनः
kariṣyati samudyogamavatārasamudbhavam ||
tasyā hastena so'vaśyaṃ vadhaṃ prāpsyati durmatiḥ
||16||करिष्यति समुद्योगमवतारसमुद्भवम् ॥
तस्या हस्तेन सोऽवश्यं वधं प्राप्स्यति दुर्मतिः
ahaṃ vaḥ kīrtayiṣyāmi śaktiyaṃ maṃtramuttamam ||
pūjāvidhānasaṃyuktaṃ bhuktimuktipradaṃ śubham
||17||अहं वः कीर्तयिष्यामि शक्तियं मंत्रमुत्तमम् ॥
पूजाविधानसंयुक्तं भुक्तिमुक्तिप्रदं शुभम्
pulastya uvāca
evamuktāḥ surāḥ sarve harṣeṇa mahatānvitāḥ ||
tenaiva sahitā rājangatāḥ parvatamarbudam
||18||एवमुक्ताः सुराः सर्वे हर्षेण महतान्विताः ॥
तेनैव सहिता राजन्गताः पर्वतमर्बुदम्
tatra snātāñchucīnsarvāndīkṣayāmāsa gīṣpatiḥ ||
śaktiyaiḥ paramairmaṃtraiḥ sadyaḥsiddhikarairnṛpa
||19||तत्र स्नाताञ्छुचीन्सर्वान्दीक्षयामास गीष्पतिः ॥
शक्तियैः परमैर्मंत्रैः सद्यःसिद्धिकरैर्नृप
sārdhayāmatrayaṃ tatra parivārasamanvitāḥ ||
balipūjopahāraiśca gaṃdhaṃ mālyānulepanaiḥ
||20||सार्धयामत्रयं तत्र परिवारसमन्विताः ॥
बलिपूजोपहारैश्च गंधं माल्यानुलेपनैः
maṃtreṇa vividhenaiva cārustotreṇa bhaktitaḥ ||
prārthayaṃtastathā nityaṃ dīpajyotiḥ samāhitāḥ
||21||मंत्रेण विविधेनैव चारुस्तोत्रेण भक्तितः ॥
प्रार्थयंतस्तथा नित्यं दीपज्योतिः समाहिताः
nirmamā nirahaṃkārā gurubhaktiparāyaṇāḥ ||
aṃganyāsasamāyuktāḥ samadarśitvamāgatāḥ
||22||निर्ममा निरहंकारा गुरुभक्तिपरायणाः ॥
अंगन्याससमायुक्ताः समदर्शित्वमागताः
evaṃ saṃtiṣṭhamānānāṃ teṣāṃ pārthivasattama ||
sapta māsā vyatikrāṃtāstatastuṣṭā sureśvarī
||23||एवं संतिष्ठमानानां तेषां पार्थिवसत्तम ॥
सप्त मासा व्यतिक्रांतास्ततस्तुष्टा सुरेश्वरी
dīpajyotiḥsamāveśātteṣāṃ gātreṣu pārthiva ||
maṃtreṇa paripūtānāṃ paraṃ tejo vyavardhata
||24||दीपज्योतिःसमावेशात्तेषां गात्रेषु पार्थिव ॥
मंत्रेण परिपूतानां परं तेजो व्यवर्धत
dvādaśārkaprabhā jātāḥ ṣaṇmāsābhyaṃtareṇa te ||
atha tāṃstejasā yuktāñjñātvā jīvo mahīpate
||25||द्वादशार्कप्रभा जाताः षण्मासाभ्यंतरेण ते ॥
अथ तांस्तेजसा युक्ताञ्ज्ञात्वा जीवो महीपते
maṃḍalaṃ racayāmāsa sarvasiddhipradāyakam ||
upaveśya tataḥ sarvānsamastāṃstridaśālayān
||26||मंडलं रचयामास सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥
उपवेश्य ततः सर्वान्समस्तांस्त्रिदशालयान्
teṣāṃ śarīragaṃ tejaḥ śaktiyairmaṃtrasattamaiḥ ||
ākṛṣya nyasayāmāsa maṃḍale tatra pārthiva
||27||तेषां शरीरगं तेजः शक्तियैर्मंत्रसत्तमैः ॥
आकृष्य न्यसयामास मंडले तत्र पार्थिव
tatastejomayī kanyā tatra jātā svarūpiṇī ||
śaktirūpā mahākāyā divyalakṣaṇalakṣitā
||28||ततस्तेजोमयी कन्या तत्र जाता स्वरूपिणी ॥
शक्तिरूपा महाकाया दिव्यलक्षणलक्षिता
iṃdrastasyai dadau vajraṃ svapāśaṃ ca jaleśvaraḥ ||
śaktiṃ ca bhagavānagniḥ siṃhayānaṃ dhanādhipaḥ
||29||इंद्रस्तस्यै ददौ वज्रं स्वपाशं च जलेश्वरः ॥
शक्तिं च भगवानग्निः सिंहयानं धनाधिपः
anye caiva gaṇāḥ sarve nijaśastrāṇi harṣitāḥ ||
tasyai dadurnṛpaśreṣṭha stutiṃ cakruḥ samāhitāḥ
||30||अन्ये चैव गणाः सर्वे निजशस्त्राणि हर्षिताः ॥
तस्यै ददुर्नृपश्रेष्ठ स्तुतिं चक्रुः समाहिताः
devā ūcuḥ
namaste devadeveśi namaste kāṃcanaprabhe ||
namaste padmapatrākṣi namaste jagadambike
||31||नमस्ते देवदेवेशि नमस्ते कांचनप्रभे ॥
नमस्ते पद्मपत्राक्षि नमस्ते जगदम्बिके
namaste viśvarūpe ca namaste viśvasaṃstute ||
tvaṃ matistvaṃ dhṛtiḥ kāṃtistvaṃ sudhā tvaṃ vibhāvarī
||32||नमस्ते विश्वरूपे च नमस्ते विश्वसंस्तुते ॥
त्वं मतिस्त्वं धृतिः कांतिस्त्वं सुधा त्वं विभावरी
kṣamā ṛddhiḥ prabhā svāhā sāvitrī kamalā satī ||
tvaṃ gaurī tvaṃ mahāmāyā cāmuṇḍā tvaṃ sarasvatī
||33||क्षमा ऋद्धिः प्रभा स्वाहा सावित्री कमला सती ॥
त्वं गौरी त्वं महामाया चामुण्डा त्वं सरस्वती
bhairavī bhīṣaṇākārā caṃḍamuṃḍāsidhāriṇī ||
bhūtapriyā mahākāyā ghaṭālī vikramotkaṭā
||34||भैरवी भीषणाकारा चंडमुंडासिधारिणी ॥
भूतप्रिया महाकाया घटाली विक्रमोत्कटा
madyamāṃsapriyā nityaṃ bhaktatrāṇaparāyaṇā ||
tvayā vyāptamidaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram
||35||मद्यमांसप्रिया नित्यं भक्तत्राणपरायणा ॥
त्वया व्याप्तमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्
pulastya uvāca
evaṃ stutā suraiḥ sarvaistato devī praharṣitā ||
tānabravīdvaraṃ sarvā gṛhṇaṃtu mama devatāḥ
||36||एवं स्तुता सुरैः सर्वैस्ततो देवी प्रहर्षिता ॥
तानब्रवीद्वरं सर्वा गृह्णंतु मम देवताः
devā ūcuḥ
dānavo mahiṣo nāma pitāmahavarānvitaḥ ||
avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ devānāṃ ca tathā kṛtaḥ
||37||दानवो महिषो नाम पितामहवरान्वितः ॥
अवध्यः सर्वभूतानां देवानां च तथा कृतः
muktvaikāṃ yoṣitaṃ devi tasmāttvaṃ vinipātaya
||38||मुक्त्वैकां योषितं देवि तस्मात्त्वं विनिपातय
devyuvāca
gacchadhvaṃ tridaśāḥ sarve svāni sthānāni nirvṛtāḥ
||39||गच्छध्वं त्रिदशाः सर्वे स्वानि स्थानानि निर्वृताः
ahaṃ taṃ sūdayiṣyāmi samaye paryupasthite ||
evamuktā gatāḥ sarve devāḥ sthānāni harṣitāḥ
||40||अहं तं सूदयिष्यामि समये पर्युपस्थिते ॥
एवमुक्ता गताः सर्वे देवाः स्थानानि हर्षिताः
devī tatraiva saṃhṛṣṭā sthitā parvatarodhasi ||
kasyacittvathakālasya nārado bhagavānmuniḥ
||41||देवी तत्रैव संहृष्टा स्थिता पर्वतरोधसि ॥
कस्यचित्त्वथकालस्य नारदो भगवान्मुनिः
tatra devīṃ ca saṃdṛṣṭvā tīrthayātrāparāyaṇaḥ ||
triviṣṭapamanuprāpto mahiṣo yatra tiṣṭhati
||42||तत्र देवीं च संदृष्ट्वा तीर्थयात्रापरायणः ॥
त्रिविष्टपमनुप्राप्तो महिषो यत्र तिष्ठति
tatra dṛṣṭvā muniṃ prāptaṃ praṇamya mahiṣāsuraḥ ||
vinayena samāyukto hyabhyutthānamathākarot
||43||तत्र दृष्ट्वा मुनिं प्राप्तं प्रणम्य महिषासुरः ॥
विनयेन समायुक्तो ह्यभ्युत्थानमथाकरोत्
tatastaṃ pūjayāmāsa madhuparkārghaviṣṭaraiḥ ||
sukhāsīnaṃ suviśrāṃtaṃ jñātvā vākyamuvāca ha
||44||ततस्तं पूजयामास मधुपर्कार्घविष्टरैः ॥
सुखासीनं सुविश्रांतं ज्ञात्वा वाक्यमुवाच ह
kuto bhavānitaḥ prāptaḥ kimarthaṃ munisattama ||
amī putrāstathā rājyaṃ kalatrāṇi dhanāni ca
||45||कुतो भवानितः प्राप्तः किमर्थं मुनिसत्तम ॥
अमी पुत्रास्तथा राज्यं कलत्राणि धनानि च
ahaṃ bhṛtyasamāyuktaḥ kimanena dvijottama ||
sarvaṃ te'haṃ pradāsyāmi brūhi yena prayojanam
||46||अहं भृत्यसमायुक्तः किमनेन द्विजोत्तम ॥
सर्वं तेऽहं प्रदास्यामि ब्रूहि येन प्रयोजनम्
nārada uvāca
abhinaṃdāmi te sarvametattvayyupapadyate |
niḥspṛhā hi vayaṃ nityaṃ munidharmaṃ samāśritāḥ
||47||अभिनंदामि ते सर्वमेतत्त्वय्युपपद्यते ।
निःस्पृहा हि वयं नित्यं मुनिधर्मं समाश्रिताः
kautūhalādiha prāptaścirātte darśanaṃ gataḥ ||
marttyalokātsamāyāto yāsyāmi brahmaṇaḥ padam
||48||कौतूहलादिह प्राप्तश्चिरात्ते दर्शनं गतः ॥
मर्त्त्यलोकात्समायातो यास्यामि ब्रह्मणः पदम्
mahiṣāsura uvāca
kvaciddṛṣṭaṃ tvayā kiñcidāścaryaṃ bhūtale mune ||
daivaṃ vā mānuṣaṃ vāpi dānavā laṃbhitā vibho
||49||क्वचिद्दृष्टं त्वया किञ्चिदाश्चर्यं भूतले मुने ॥
दैवं वा मानुषं वापि दानवा लंभिता विभो
nārada uvāca
atyāścaryaṃ mayā dṛṣṭaṃ dānavendra dharātale ||
yatra dṛṣṭaṃ kvacitpūrvaṃ trailokye sacarācare
||50||अत्याश्चर्यं मया दृष्टं दानवेन्द्र धरातले ॥
यत्र दृष्टं क्वचित्पूर्वं त्रैलोक्ये सचराचरे
astyarbuda iti khyātaḥ parvato dharaṇītale ||
sarvartupuṣpitairvṛkṣaiḥ śobhitaḥ svargasannibhaḥ
||51||अस्त्यर्बुद इति ख्यातः पर्वतो धरणीतले ॥
सर्वर्तुपुष्पितैर्वृक्षैः शोभितः स्वर्गसन्निभः
bakulaiścaṃpakaiścāmrairaśokaiḥ karṇikārakaiḥ ||
śālaistālaiśca kharjūrairvaṭairbhallātakairdhavaiḥ
||52||बकुलैश्चंपकैश्चाम्रैरशोकैः कर्णिकारकैः ॥
शालैस्तालैश्च खर्जूरैर्वटैर्भल्लातकैर्धवैः
saralaiḥ panasairvṛkṣaistiṃdukaiḥ karavīrakaiḥ ||
maṃdāraiḥ pārijātaiśca malayaiścaṃdanaistathā
||53||सरलैः पनसैर्वृक्षैस्तिंदुकैः करवीरकैः ॥
मंदारैः पारिजातैश्च मलयैश्चंदनैस्तथा
puṣpajātiviśeṣaiśca sugaṃdhairapyanekakaiḥ ||
khādyaiḥ sarvestathā lehyaiścoṣyaiḥ phalavarairvṛtaḥ
||54||पुष्पजातिविशेषैश्च सुगंधैरप्यनेककैः ॥
खाद्यैः सर्वेस्तथा लेह्यैश्चोष्यैः फलवरैर्वृतः
na sa vṛkṣo na sā vallī nauṣadhī sā dharātale ||
na tatra yā'surajyeṣṭha parvate vīkṣitā mayā
||55||न स वृक्षो न सा वल्ली नौषधी सा धरातले ॥
न तत्र याऽसुरज्येष्ठ पर्वते वीक्षिता मया
pakṣiṇo madhurārāvāścakoraśikhicātakāḥ ||
kokilā dhārtarāṣṭrāśca bhramarāḥ śvetapatrakāḥ
||56||पक्षिणो मधुरारावाश्चकोरशिखिचातकाः ॥
कोकिला धार्तराष्ट्राश्च भ्रमराः श्वेतपत्रकाः
yeṣāṃ śabdaṃ samākarṇya munayo'pi samāhitāḥ ||
kṣobhaṃ yāṃti trikālajñāḥ kaṃdarpaśarapīḍitāḥ
||57||येषां शब्दं समाकर्ण्य मुनयोऽपि समाहिताः ॥
क्षोभं यांति त्रिकालज्ञाः कंदर्पशरपीडिताः
nirjharāṇi suramyāṇi nadyaśca vimalodakāḥ ||
padminīkhaṃḍasaṃyuktā hradāḥ śatasahasraśaḥ
||58||निर्झराणि सुरम्याणि नद्यश्च विमलोदकाः ॥
पद्मिनीखंडसंयुक्ता ह्रदाः शतसहस्रशः
padmapatraviśālākṣā madhyakṣāmāḥ śucismitāḥ ||
vivekino narāstatra śāstravratasamanvitāḥ
||59||पद्मपत्रविशालाक्षा मध्यक्षामाः शुचिस्मिताः ॥
विवेकिनो नरास्तत्र शास्त्रव्रतसमन्विताः
kiṃ cātra bahunoktena yatkiṃcittatra parvate ||
svedajāṃḍajasaṃjñeyā udbhijjāśca jarāyujāḥ ||
sarvalokottarāstatra dṛśyaṃte parvatottame
||60||किं चात्र बहुनोक्तेन यत्किंचित्तत्र पर्वते ॥
स्वेदजांडजसंज्ञेया उद्भिज्जाश्च जरायुजाः ॥
सर्वलोकोत्तरास्तत्र दृश्यंते पर्वतोत्तमे
daśayojanavistāro dvābhyāṃ saṃhitaparvataḥ ||
uccaiḥ paṃca ca sa śrīmānmartye svargo vyajāyata
||61||दशयोजनविस्तारो द्वाभ्यां संहितपर्वतः ॥
उच्चैः पंच च स श्रीमान्मर्त्ये स्वर्गो व्यजायत
tatrā'haṃ kautukāviṣṭa itaścetaśca vīkṣayan ||
sarvāścaryamayīṃ nārīmapaśyaṃ lokasuṃdarīm
||62||तत्राऽहं कौतुकाविष्ट इतश्चेतश्च वीक्षयन् ॥
सर्वाश्चर्यमयीं नारीमपश्यं लोकसुंदरीम्
na devī nāpi gaṃdharvī nāsurī na ca mānuṣī ||
tādṛgrūpā mayā dṛṣṭā na śrutā ca varāṃganā
||63||न देवी नापि गंधर्वी नासुरी न च मानुषी ॥
तादृग्रूपा मया दृष्टा न श्रुता च वरांगना
ratiḥ prītirumā lakṣmīḥ sāvitrī ca sarasvatī ||
tasyā rūpasya leśena naitāstulyāḥ striyo'khilāḥ
||64||रतिः प्रीतिरुमा लक्ष्मीः सावित्री च सरस्वती ॥
तस्या रूपस्य लेशेन नैतास्तुल्याः स्त्रियोऽखिलाः
ahaṃ dṛṣṭvā tathā rūpāṃ nārīṃ kāmena pīḍitaḥ ||
tadā dānavaśārdūla vaiklavyaṃ paramaṃ gataḥ
||65||अहं दृष्ट्वा तथा रूपां नारीं कामेन पीडितः ॥
तदा दानवशार्दूल वैक्लव्यं परमं गतः
tato dhairyamavaṣṭabhya mayā manasi ciṃtitam ||
na kariṣye samālāpaṃ tayā saha ca karhicit
||66||ततो धैर्यमवष्टभ्य मया मनसि चिंतितम् ॥
न करिष्ये समालापं तया सह च कर्हिचित्
yasyā darśanamātreṇa kāmo me hṛdi varddhitaḥ ||
tasyāḥ saṃbhāṣaṇeneva kiṃ bhaviṣyati me punaḥ
||67||यस्या दर्शनमात्रेण कामो मे हृदि वर्द्धितः ॥
तस्याः संभाषणेनेव किं भविष्यति मे पुनः
cirakālaṃ tapastaptaṃ brahmacaryeṇa vai mayā ||
nāśaṃ yāsyati tatsarvaṃ viṣayairnirjitasya ca ||
tasmādgacchāmi cānyatra yāvanna vikṛtirbhavet
||68||चिरकालं तपस्तप्तं ब्रह्मचर्येण वै मया ॥
नाशं यास्यति तत्सर्वं विषयैर्निर्जितस्य च ॥
तस्माद्गच्छामि चान्यत्र यावन्न विकृतिर्भवेत्
nārīnāma tapovighnaṃ pūrvaṃ sṛṣṭaṃ svayaṃbhuvā ||
argalā svargamārgasya sopānaṃ narakasya ca
||69||नारीनाम तपोविघ्नं पूर्वं सृष्टं स्वयंभुवा ॥
अर्गला स्वर्गमार्गस्य सोपानं नरकस्य च
tāvaddhairyaṃ tapaḥ satyaṃ tāvatsthairyaṃ kulatrapā ||
yāvatpaśyati no nārīmaikāṃte ca viśeṣataḥ
||70||तावद्धैर्यं तपः सत्यं तावत्स्थैर्यं कुलत्रपा ॥
यावत्पश्यति नो नारीमैकांते च विशेषतः
etatsaṃciṃtya bahudhā nimīlya nayane tataḥ ||
aprajalpya varārohāṃ tāmahaṃ cātra saṃsthitaḥ
||71||एतत्संचिंत्य बहुधा निमील्य नयने ततः ॥
अप्रजल्प्य वरारोहां तामहं चात्र संस्थितः
pulastya uvāca
nāradasya vacaḥ śrutvā mahiṣaḥ kāmapīḍitaḥ ||
śravaṇādapi rājeṃdra punaḥ papraccha taṃ munim
||72||नारदस्य वचः श्रुत्वा महिषः कामपीडितः ॥
श्रवणादपि राजेंद्र पुनः पप्रच्छ तं मुनिम्
mahiṣāsura uvāca
kā'sau brāhmaṇaśārdūla tādṛgrūpā varāṃganā ||
yasyāḥ saṃdarśanādeva bhavāneva smarānvitaḥ
||73||काऽसौ ब्राह्मणशार्दूल तादृग्रूपा वरांगना ॥
यस्याः संदर्शनादेव भवानेव स्मरान्वितः
devī vā mānuṣī vāpi yakṣiṇī pannagī mune ||
kumārī vā sakāṃtā vā brūhi sarvaṃ savistaram
||74||देवी वा मानुषी वापि यक्षिणी पन्नगी मुने ॥
कुमारी वा सकांता वा ब्रूहि सर्वं सविस्तरम्
nārada uvāca
na sā pṛṣṭā mayā kiṃcinna jānāmi tadanvayam ||
etanme varttate vitte sā kumārī yaśasvinī
||76||न सा पृष्टा मया किंचिन्न जानामि तदन्वयम् ॥
एतन्मे वर्त्तते वित्ते सा कुमारी यशस्विनी
akṣamālādharā bālā kamaṃḍalusamanvitā ||
tapastepe girau tatra hetunā kenacicchubhā
||76||अक्षमालाधरा बाला कमंडलुसमन्विता ॥
तपस्तेपे गिरौ तत्र हेतुना केनचिच्छुभा
so'haṃ yāsyāmi daityeśa brahmalokaṃ sanātanam ||
notsahe tatkathāṃ kartuṃ kāmabāṇabhayāturaḥ
||77||सोऽहं यास्यामि दैत्येश ब्रह्मलोकं सनातनम् ॥
नोत्सहे तत्कथां कर्तुं कामबाणभयातुरः
evamuktvā tato rājanbrahmalokaṃ gato muniḥ ||
mahiṣo'pi smarāviṣṭaścaraṃ tasyāḥ samādiśat
||78||एवमुक्त्वा ततो राजन्ब्रह्मलोकं गतो मुनिः ॥
महिषोऽपि स्मराविष्टश्चरं तस्याः समादिशत्
gatvā bhavāndrutaṃ tatra dṛṣṭvā tāṃ ca varāṃganām ||
kimarthaṃ sā tapastepe ko vai tasyāḥ parigrahaḥ
||79||गत्वा भवान्द्रुतं तत्र दृष्ट्वा तां च वरांगनाम् ॥
किमर्थं सा तपस्तेपे को वै तस्याः परिग्रहः
athā'sau mahiṣādeśāddūto gatvārbudācalam ||
dṛṣṭvā tāṃ padmagarbhābhāṃ jñātvā sarva viceṣṭitam
||80||अथाऽसौ महिषादेशाद्दूतो गत्वार्बुदाचलम् ॥
दृष्ट्वा तां पद्मगर्भाभां ज्ञात्वा सर्व विचेष्टितम्
tasmai nivedayāmāsa mahiṣāya savismayaḥ ||
dṛṣṭā daityavara strī ca sarvalakṣaṇalakṣitā
||81||तस्मै निवेदयामास महिषाय सविस्मयः ॥
दृष्टा दैत्यवर स्त्री च सर्वलक्षणलक्षिता
devatejobhavā kanyā sā'dyāpi varavarṇinī ||
tvadvadhārthaṃ tapastepe kaumāravratamāśritā
||82||देवतेजोभवा कन्या साऽद्यापि वरवर्णिनी ॥
त्वद्वधार्थं तपस्तेपे कौमारव्रतमाश्रिता
evaṃ tatra bhavaṃtī sma pṛṣṭāḥ sarve tapasvinaḥ ||
satyametanmahābhāga kuruṣva yadanaṃtaram
||83||एवं तत्र भवंती स्म पृष्टाः सर्वे तपस्विनः ॥
सत्यमेतन्महाभाग कुरुष्व यदनंतरम्
tasyā rūpaṃ vayaḥ kāṃtirvarṇituṃ naiva śakyate ||
nālāpaṃ kurute bālā sā kenāpi samaṃ vibhau
||84||तस्या रूपं वयः कांतिर्वर्णितुं नैव शक्यते ॥
नालापं कुरुते बाला सा केनापि समं विभौ
pulastya uvāca
tacchrutvā mahiṣo vākyaṃ bhūyaḥ kāmanipīḍitaḥ ||
dūtaṃ saṃpreṣayāmāsa dānavaṃ ca vicakṣaṇam
||85||तच्छ्रुत्वा महिषो वाक्यं भूयः कामनिपीडितः ॥
दूतं संप्रेषयामास दानवं च विचक्षणम्
vicakṣaṇa drutaṃ gatvā madarthe tāṃ tapasvinīm ||
sāmabhedapradānena daṃḍenāpi samānaya
||86||विचक्षण द्रुतं गत्वा मदर्थे तां तपस्विनीम् ॥
सामभेदप्रदानेन दंडेनापि समानय
athā'sau prayayau śīghraṃ praṇipatya vicakṣaṇaḥ ||
arbude parvataśreṣṭhe yatra sā parameśvarī ||
praṇamya vinayopeto vākyametaduvāca tām
||87||अथाऽसौ प्रययौ शीघ्रं प्रणिपत्य विचक्षणः ॥
अर्बुदे पर्वतश्रेष्ठे यत्र सा परमेश्वरी ॥
प्रणम्य विनयोपेतो वाक्यमेतदुवाच ताम्
mahiṣo nāma vikhyātastrailokyādhipatirbalī ||
danuvaṃśasamudbhūtaḥ kāmarūpasamanvitaḥ
||88||महिषो नाम विख्यातस्त्रैलोक्याधिपतिर्बली ॥
दनुवंशसमुद्भूतः कामरूपसमन्वितः
sa tvāṃ vāṃchati kalyāṇi dharmapatnīṃ svadharmataḥ ||
tasmādvaraya bhadraṃ te sarvakāmapradaṃ patim
||89||स त्वां वांछति कल्याणि धर्मपत्नीं स्वधर्मतः ॥
तस्माद्वरय भद्रं ते सर्वकामप्रदं पतिम्
yadi syāttava kāṃto'sau tvaṃ ca tasya tathā priyā ||
tatkṛtārthaṃ dvayoreva yauvanaṃ nātra saṃśayaḥ
||90||यदि स्यात्तव कांतोऽसौ त्वं च तस्य तथा प्रिया ॥
तत्कृतार्थं द्वयोरेव यौवनं नात्र संशयः
evamuktā tatastena devī vacanamabravīt ||
kiñcitkopasamāyuktā muhuḥ prasphuritādharā
||91||एवमुक्ता ततस्तेन देवी वचनमब्रवीत् ॥
किञ्चित्कोपसमायुक्ता मुहुः प्रस्फुरिताधरा
devyuvāca
avadhyaḥ sarvathā dūtaḥ sarvatra parikīrtitaḥ ||
avasthāsu tato na tvaṃ sahasā bhasmasātkṛtaḥ
||92||अवध्यः सर्वथा दूतः सर्वत्र परिकीर्तितः ॥
अवस्थासु ततो न त्वं सहसा भस्मसात्कृतः
gatvā brūhi durācāraṃ mahiṣaṃ dānavādhamam ||
nāhaṃ śakyā tvayā pāpa labdhuṃ nānyena kenacit
||93||गत्वा ब्रूहि दुराचारं महिषं दानवाधमम् ॥
नाहं शक्या त्वया पाप लब्धुं नान्येन केनचित्
vadhārthaṃ te samudyoga eṣa sarvo mayā kṛtaḥ ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā mahiṣaṃ sa punaryayau
||94||वधार्थं ते समुद्योग एष सर्वो मया कृतः ॥
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा महिषं स पुनर्ययौ
bhayena mahatāviṣṭastasyā rūpeṇa vismitaḥ ||
sarvaṃ nivedayāmāsa mahiṣāya viceṣṭitam ||
tasyāścaiva tathā''lāpānaspṛhatvaṃ ca kṛtsnaśaḥ
||95||भयेन महताविष्टस्तस्या रूपेण विस्मितः ॥
सर्वं निवेदयामास महिषाय विचेष्टितम् ॥
तस्याश्चैव तथाऽऽलापानस्पृहत्वं च कृत्स्नशः
tacchutvā mahiṣo rājankāmabāṇaprapīḍitaḥ ||
senāpatiṃ samāhūya vākyametaduvāca ha
||96||तच्छुत्वा महिषो राजन्कामबाणप्रपीडितः ॥
सेनापतिं समाहूय वाक्यमेतदुवाच ह
arbude parvate senāṃ kalpayasva sudurdharām ||
hastyaśvakalpitāṃ bhīmāṃ rathapattisamākulām
||97||अर्बुदे पर्वते सेनां कल्पयस्व सुदुर्धराम् ॥
हस्त्यश्वकल्पितां भीमां रथपत्तिसमाकुलाम्
tato'sau kalpayāmāsa caturaṃgāṃ varūthinīm ||
patākācchatraśabalāṃ vāditrārāvabhūṣitām
||98||ततोऽसौ कल्पयामास चतुरंगां वरूथिनीम् ॥
पताकाच्छत्रशबलां वादित्रारावभूषिताम्
tato dvipāśca saṃnaddhā dṛśyaṃte'dhiṣṭhitā bhaṭaiḥ ||
itaścetaśca dhāvantaḥ sapakṣāḥ parvatā iva
||99||ततो द्विपाश्च संनद्धा दृश्यंतेऽधिष्ठिता भटैः ॥
इतश्चेतश्च धावन्तः सपक्षाः पर्वता इव
aśvāścaivāpyakalmāṣā vāyuvegāḥ suvarcasaḥ ||
aṃgatrāṇasamāyuktāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ
||100||अश्वाश्चैवाप्यकल्माषा वायुवेगाः सुवर्चसः ॥
अंगत्राणसमायुक्ताः शतशोऽथ सहस्रशः
vimānapratimākārā rathāstena prakalpitāḥ ||
kiṃkiṇījālasadghaṃṭāpatākābhiralaṃkṛtāḥ
||101||विमानप्रतिमाकारा रथास्तेन प्रकल्पिताः ॥
किंकिणीजालसद्घंटापताकाभिरलंकृताः
pattayaśca mahākāyā maheṣvāsā mahābalāḥ ||
asicarmadharāścānye prāsapaṭṭiśapāṇayaḥ
||102||पत्तयश्च महाकाया महेष्वासा महाबलाः ॥
असिचर्मधराश्चान्ये प्रासपट्टिशपाणयः
lakṣamekaṃ mataṃgānāṃ rathānāṃ triguṇaṃ tataḥ ||
aśvā daśaguṇā rājannasaṃkhyātāḥ padātayaḥ
||103||लक्षमेकं मतंगानां रथानां त्रिगुणं ततः ॥
अश्वा दशगुणा राजन्नसंख्याताः पदातयः
tataścārbudamāsādya veṣṭayitvā sa dūrataḥ ||
saṃmitaiḥ sacivaiḥ sārdhaṃ tadaṃtikamupādravat
||104||ततश्चार्बुदमासाद्य वेष्टयित्वा स दूरतः ॥
संमितैः सचिवैः सार्धं तदंतिकमुपाद्रवत्
dhyānasthāṃ vīkṣya tāṃ devīṃ kandarpaśarapīḍitaḥ ||
tato'bravītsa tāṃ vākyaṃ vinayena samanvitaḥ
||105||ध्यानस्थां वीक्ष्य तां देवीं कन्दर्पशरपीडितः ॥
ततोऽब्रवीत्स तां वाक्यं विनयेन समन्वितः
śrutvā tavedṛśaṃ rūpamahaṃ prāpto varānane ||
gāṃdharveṇa vivāhena tasmādvaraya māṃ drutam
||106||श्रुत्वा तवेदृशं रूपमहं प्राप्तो वरानने ॥
गांधर्वेण विवाहेन तस्माद्वरय मां द्रुतम्
ṣaṣṭibhāryāsahasrāṇi mama saṃti śucismite ||
kṛtvā māṃ darpitaṃ kāṃtaṃ tāsāṃ tvaṃ svāminī bhava
||107||षष्टिभार्यासहस्राणि मम संति शुचिस्मिते ॥
कृत्वा मां दर्पितं कांतं तासां त्वं स्वामिनी भव
anarhaṃ te tapo bāle bhuṃkṣva bhogānyathepsitān ||
trailokyasvāminī bhūtvā mayā sārdhamaharniśam
||108||अनर्हं ते तपो बाले भुंक्ष्व भोगान्यथेप्सितान् ॥
त्रैलोक्यस्वामिनी भूत्वा मया सार्धमहर्निशम्
evamuktā'pi sā tena nottaraṃ pratyabhāṣata ||
tataḥ kāmasamāviṣṭastadaṃtikamupāyayau
||109||एवमुक्ताऽपि सा तेन नोत्तरं प्रत्यभाषत ॥
ततः कामसमाविष्टस्तदंतिकमुपाययौ
tatastaṃ lolupaṃ dṛṣṭvā sā devī kopasaṃyutā ||
asmaradvāhanaṃ siṃhaṃ samāyātaḥ sa sā''ruhat
||110||ततस्तं लोलुपं दृष्ट्वा सा देवी कोपसंयुता ॥
अस्मरद्वाहनं सिंहं समायातः स साऽऽरुहत्
abravītparuṣaṃ vākyaṃ gacchagaccheti cāsakṛt ||
no cettvāṃ ca vadhiṣyāmi sthāne'smindānavādhama
||111||अब्रवीत्परुषं वाक्यं गच्छगच्छेति चासकृत् ॥
नो चेत्त्वां च वधिष्यामि स्थानेऽस्मिन्दानवाधम
athā'sau sacivaiḥ sārddhaṃ samaṃtātparyaveṣṭayat ||
pragrahārthaṃ tu tāṃ devīṃ kāmabāṇaprapīḍitaḥ
||112||अथाऽसौ सचिवैः सार्द्धं समंतात्पर्यवेष्टयत् ॥
प्रग्रहार्थं तु तां देवीं कामबाणप्रपीडितः
tato jahāsa sā devī saśabdaṃ parameśvarī ||
tasmādaharniśaṃ sārddhaṃ niṣkrāṃtā puruṣā ghanāḥ
||113||ततो जहास सा देवी सशब्दं परमेश्वरी ॥
तस्मादहर्निशं सार्द्धं निष्क्रांता पुरुषा घनाः
susannaddhāḥ saśastrāśca roṣeṇa mahatā'nvitāḥ ||
tatastānabravīddevī pāpo'yaṃ vadhyatāmiti
||114||सुसन्नद्धाः सशस्त्राश्च रोषेण महताऽन्विताः ॥
ततस्तानब्रवीद्देवी पापोऽयं वध्यतामिति
tataste sahitāḥ sarve mahiṣaṃ samupādravan ||
tiṣṭhatiṣṭheti jalpanto muṃcanto'straṇi bhūriśaḥ
||115||ततस्ते सहिताः सर्वे महिषं समुपाद्रवन् ॥
तिष्ठतिष्ठेति जल्पन्तो मुंचन्तोऽस्त्रणि भूरिशः
tataḥ samabhavadyuddhaṃ gaṇānāṃ dānavaiḥ saha ||
tataste sacivāḥ sarve vaivasvatagṛhaṃ gatāḥ
||116||ततः समभवद्युद्धं गणानां दानवैः सह ॥
ततस्ते सचिवाः सर्वे वैवस्वतगृहं गताः
athā'sau mahiṣo ruṣṭaḥ sacivairviṃnipātitaiḥ ||
svasainyamānayāmāsa tasminparvatarodhasi
||117||अथाऽसौ महिषो रुष्टः सचिवैर्विंनिपातितैः ॥
स्वसैन्यमानयामास तस्मिन्पर्वतरोधसि
rathapravaramāruhya sārathiṃ samabhāṣata ||
naya māṃ sārathe tūrṇaṃ yatra sā''ste vyavasthitā
||118||रथप्रवरमारुह्य सारथिं समभाषत ॥
नय मां सारथे तूर्णं यत्र साऽऽस्ते व्यवस्थिता
hatvaināmadya yāsyāmi pāraṃ roṣasya dustaram ||
evamuktastato rājanprerayāmāsa sārathiḥ
||119||हत्वैनामद्य यास्यामि पारं रोषस्य दुस्तरम् ॥
एवमुक्तस्ततो राजन्प्रेरयामास सारथिः
rathaṃ tenaiva mārgeṇa yatra sā tiṣṭhate dhruvam ||
etasminneva kāle tu tatrotpātāḥ sudāruṇāḥ
||120||रथं तेनैव मार्गेण यत्र सा तिष्ठते ध्रुवम् ॥
एतस्मिन्नेव काले तु तत्रोत्पाताः सुदारुणाः
bahavastena mārgeṇa yenāsau prasthito nṛpa ||
sammukhaḥ pravavau vāto rūkṣaḥ karkarasaṃyutaḥ
||121||बहवस्तेन मार्गेण येनासौ प्रस्थितो नृप ॥
सम्मुखः प्रववौ वातो रूक्षः कर्करसंयुतः
papāta mahatī colkā nihatya ravimaṃḍalam ||
apasavyaṃ mṛgāścakrustasya mārge nṛpottama
||122||पपात महती चोल्का निहत्य रविमंडलम् ॥
अपसव्यं मृगाश्चक्रुस्तस्य मार्गे नृपोत्तम
upaviṣṭāstathā vāṃtā bahumūtraṃ prasusruvuḥ ||
rathadhvaje samāviṣṭo gṛdhraḥ śabdamathākarot
||123||उपविष्टास्तथा वांता बहुमूत्रं प्रसुस्रुवुः ॥
रथध्वजे समाविष्टो गृध्रः शब्दमथाकरोत्
sa tānsarvānanādṛtya mahotpātānsudāruṇān ||
prayayau sammukhastasyā devyāḥ kopaparāyaṇaḥ
||124||स तान्सर्वाननादृत्य महोत्पातान्सुदारुणान् ॥
प्रययौ सम्मुखस्तस्या देव्याः कोपपरायणः
vimuṃcaṃśca śarānnādāṃstiṣṭhatiṣṭheti ca bruvan ||
na kaściddṛśyate tatra teṣāṃ madhye nṛpottama
||125||विमुंचंश्च शरान्नादांस्तिष्ठतिष्ठेति च ब्रुवन् ॥
न कश्चिद्दृश्यते तत्र तेषां मध्ये नृपोत्तम
mahiṣaṃ roṣasaṃyuktaṃ yo vārayati saṃgare ||
tena hatvā gaṇagaṇānkṛtaṃ rudhirakardamam
||126||महिषं रोषसंयुक्तं यो वारयति संगरे ॥
तेन हत्वा गणगणान्कृतं रुधिरकर्दमम्
tato devī samāsādya proktā garveṇa pārthiva ||
na tvayā saṃgaro bhīru nūnaṃ kartuṃ mamocitaḥ
||127||ततो देवी समासाद्य प्रोक्ता गर्वेण पार्थिव ॥
न त्वया संगरो भीरु नूनं कर्तुं ममोचितः
na ca bāliśi me vīryaṃ na saubhāgyaṃ na vā dhanam ||
na karoṣi hi tena tvaṃ mama vākyaṃ kathañcana
||128||न च बालिशि मे वीर्यं न सौभाग्यं न वा धनम् ॥
न करोषि हि तेन त्वं मम वाक्यं कथञ्चन
nūnaṃ tattvena jānāmi avaliptāsi bhāmini ||
kuruṣvādyāpi me vākyaṃ bhāryā bhava mama priyā
||129||नूनं तत्त्वेन जानामि अवलिप्तासि भामिनि ॥
कुरुष्वाद्यापि मे वाक्यं भार्या भव मम प्रिया
striyaṃ tvāṃ notsahe haṃtuṃ pauruṣe ca vyavasthitaḥ ||
asakṛnnirjitaḥ saṃkhye mayā śakraḥ suraiḥ saha
||130||स्त्रियं त्वां नोत्सहे हंतुं पौरुषे च व्यवस्थितः ॥
असकृन्निर्जितः संख्ये मया शक्रः सुरैः सह
trailokye nāsti mattulyaḥ pumānkaścicca bāliśi ||
evamuktā tato devī kopena mahatā'nvitā
||131||त्रैलोक्ये नास्ति मत्तुल्यः पुमान्कश्चिच्च बालिशि ॥
एवमुक्ता ततो देवी कोपेन महताऽन्विता
pragṛhya saśaraṃ cāpaṃ vākyametaduvāca ha ||
nālāpo yujyate pāpa kartuṃ saha mama tvayā
||132||प्रगृह्य सशरं चापं वाक्यमेतदुवाच ह ॥
नालापो युज्यते पाप कर्तुं सह मम त्वया
kumāryāḥ kāmayuktena tathāpi śṛṇu me vacaḥ ||
na tvayā nirjitaḥ śakraḥ svavīryeṇa raṇājire
||133||कुमार्याः कामयुक्तेन तथापि शृणु मे वचः ॥
न त्वया निर्जितः शक्रः स्ववीर्येण रणाजिरे
pitāmaha varaṃ devā manyaṃte dānavādhama ||
gauravāttasya tena tvamātmānaṃ manyase'dhikam
||134||पितामह वरं देवा मन्यंते दानवाधम ॥
गौरवात्तस्य तेन त्वमात्मानं मन्यसेऽधिकम्
muktvaikāṃ kāminīṃ pāpa tvaṃ kṛtaḥ padmayoninā ||
avadhyaḥ sarvasattvānāṃ puṃsaḥ jātau dharātale
||135||मुक्त्वैकां कामिनीं पाप त्वं कृतः पद्मयोनिना ॥
अवध्यः सर्वसत्त्वानां पुंसः जातौ धरातले
pitāmahavaraḥ so'tra jayaśīlo'si dānava ||
yadi te pauruṣaṃ cāsti tacchīghraṃ saṃpradarśaya
||136||पितामहवरः सोऽत्र जयशीलोऽसि दानव ॥
यदि ते पौरुषं चास्ति तच्छीघ्रं संप्रदर्शय
eṣā tvāmiṣubhistīkṣṇairnayāmi yamasādanam ||
evamuktvā tato devī śarānaṣṭau mumoca ha
||137||एषा त्वामिषुभिस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम् ॥
एवमुक्त्वा ततो देवी शरानष्टौ मुमोच ह
caturbhiścaturo vāhānanayadyamasādanam ||
sāratheśca śiraḥ kāyācchareṇaikena cākṣipat
||138||चतुर्भिश्चतुरो वाहाननयद्यमसादनम् ॥
सारथेश्च शिरः कायाच्छरेणैकेन चाक्षिपत्
dhvajaṃ ciccheda caikena tato'nyena hṛdi kṣataḥ ||
sa gātraviddho vyathito dhvajayaṣṭiṃ samāśritaḥ
||139||ध्वजं चिच्छेद चैकेन ततोऽन्येन हृदि क्षतः ॥
स गात्रविद्धो व्यथितो ध्वजयष्टिं समाश्रितः
mūrchayā sahito rājankiṃcitkālamadhomukhaḥ ||
tataḥ sa cetano bhūtvā mumoca niśitāñcharān
||140||मूर्छया सहितो राजन्किंचित्कालमधोमुखः ॥
ततः स चेतनो भूत्वा मुमोच निशिताञ्छरान्
devī sakhīsamāyuktā sarvadeśeṣvatāḍayat ||
tataḥ kṣuraprabāṇena dhanustasya dvidhā'karot
||141||देवी सखीसमायुक्ता सर्वदेशेष्वताडयत् ॥
ततः क्षुरप्रबाणेन धनुस्तस्य द्विधाऽकरोत्
chinnadhanvā tato daityaścarmakhaṅgasamanvitaḥ ||
vidrāvya sahasā devīṃ tiṣṭhatiṣṭheti cābravīt
||142||छिन्नधन्वा ततो दैत्यश्चर्मखङ्गसमन्वितः ॥
विद्राव्य सहसा देवीं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्
tasya cāpatatastūrṇaṃ khaḍgaṃ dvābhyāṃ hyakṛntayat ||
śarābhyāmardhabāṇena prahasya prāsameva ca
||143||तस्य चापततस्तूर्णं खड्गं द्वाभ्यां ह्यकृन्तयत् ॥
शराभ्यामर्धबाणेन प्रहस्य प्रासमेव च
viśastro viratho rājansa tadā dānavādhamaḥ ||
tato'smaraccharānbhūpa śastrāṇi vividhāni ca
||144||विशस्त्रो विरथो राजन्स तदा दानवाधमः ॥
ततोऽस्मरच्छरान्भूप शस्त्राणि विविधानि च
brahmāstraṃ manasi dhyāyaṃstṛṇaṃ tasyai mumoca saḥ ||
muktenāstreṇa tasmiṃstu dhūmavartirvyajāyata
||145||ब्रह्मास्त्रं मनसि ध्यायंस्तृणं तस्यै मुमोच सः ॥
मुक्तेनास्त्रेण तस्मिंस्तु धूमवर्तिर्व्यजायत
etasminneva kāle tu sa brahmāste divaukasaḥ ||
paraṃ bhayamanuprāptā dṛṣṭvā tasya parākramam
||146||एतस्मिन्नेव काले तु स ब्रह्मास्ते दिवौकसः ॥
परं भयमनुप्राप्ता दृष्ट्वा तस्य पराक्रमम्
tato devī kṣaṇaṃ dhyātvā tadastraṃ pārthivottama ||
brahmāstreṇāhanattūrṇaṃ tato vyarthaṃ vyajāyata
||147||ततो देवी क्षणं ध्यात्वा तदस्त्रं पार्थिवोत्तम ॥
ब्रह्मास्त्रेणाहनत्तूर्णं ततो व्यर्थं व्यजायत
brahmāstre viphale jāte hyāgneyaṃ dānavottamaḥ ||
preṣayāmāsa tāṃ kruddho hyahanadvāruṇena sā
||148||ब्रह्मास्त्रे विफले जाते ह्याग्नेयं दानवोत्तमः ॥
प्रेषयामास तां क्रुद्धो ह्यहनद्वारुणेन सा
evaṃ nānāprakārāṇi tena muktāni sā tadā ||
astrāṇi viphalānyeva cakre devī sahasraśaḥ
||149||एवं नानाप्रकाराणि तेन मुक्तानि सा तदा ॥
अस्त्राणि विफलान्येव चक्रे देवी सहस्रशः
evaṃ niḥśeṣitāstro'sau dānavo balavattaraḥ|
. cakāra paramāṃ māyāṃ divyairastraiḥ sureśvarī
||150||एवं निःशेषितास्त्रोऽसौ दानवो बलवत्तरः।
. चकार परमां मायां दिव्यैरस्त्रैः सुरेश्वरी
vyakṣipacca mahākāyaṃ mahiṣaṃ parvatākṛtim ||
dīrghatīkṣṇaviṣāṇābhyāṃ yuktamaṃjanasaṃnibham
||151||व्यक्षिपच्च महाकायं महिषं पर्वताकृतिम् ॥
दीर्घतीक्ष्णविषाणाभ्यां युक्तमंजनसंनिभम्
siṃhaskaṃdhaṃ ca sā devī tatastamadhyarohata ||
khaḍgena tīkṣṇena śiro devī tasya nyakṛṃtata ||
śūlena bhedayāmāsa pṛṣṭhadeśe sureśvarī ||
tataḥ kalevarāttasmānniścakrāma mahānpumān
||153||सिंहस्कंधं च सा देवी ततस्तमध्यरोहत ॥
खड्गेन तीक्ष्णेन शिरो देवी तस्य न्यकृंतत ॥
शूलेन भेदयामास पृष्ठदेशे सुरेश्वरी ॥
ततः कलेवरात्तस्मान्निश्चक्राम महान्पुमान्
carmakhaḍgadharo raudrastiṣṭhatiṣṭheti cābravīt ||
tamapyevaṃ gṛhītvā tatkeśapāśe sureśvarī
||154||चर्मखड्गधरो रौद्रस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥
तमप्येवं गृहीत्वा तत्केशपाशे सुरेश्वरी
nistriṃśenāhanatproccaiḥ sa ca prāṇairvyayujyata ||
dānavaḥ pārthivaśreṣṭha pārśve siṃhavidārite
||155||निस्त्रिंशेनाहनत्प्रोच्चैः स च प्राणैर्व्ययुज्यत ॥
दानवः पार्थिवश्रेष्ठ पार्श्वे सिंहविदारिते
tato jaghāna bhūyo'pi dānavānsā ruṣānvitā ||
hataśeṣāśca ye daityā nirbhidya dharaṇītalam
||156||ततो जघान भूयोऽपि दानवान्सा रुषान्विता ॥
हतशेषाश्च ये दैत्या निर्भिद्य धरणीतलम्
praviṣṭā bhayasaṃtrastāḥ pātālaṃ jīvitaiṣiṇaḥ ||
tato deva gaṇāḥ sarve vasavo maruto'śvinau
||157||प्रविष्टा भयसंत्रस्ताः पातालं जीवितैषिणः ॥
ततो देव गणाः सर्वे वसवो मरुतोऽश्विनौ
viśvedevāstathā sādhyā rudrā guhyakakinnarāḥ ||
ādityāḥ śakrasaṃyuktāḥ sametya parameśvarīm
||158||विश्वेदेवास्तथा साध्या रुद्रा गुह्यककिन्नराः ॥
आदित्याः शक्रसंयुक्ताः समेत्य परमेश्वरीम्
samaṃtāddivyapuṣpaiśca tāṃ devīṃ samavākiran ||
stuvaṃto vividhaiḥ stotrairnamaṃto bhaktitatparāḥ
||159||समंताद्दिव्यपुष्पैश्च तां देवीं समवाकिरन् ॥
स्तुवंतो विविधैः स्तोत्रैर्नमंतो भक्तितत्पराः
yuktaṃ kṛtaṃ maheśāni yaddhataḥ pāpakṛttamaḥ ||
trailokyaṃ sakalaṃ dhvastaṃ pāpenānena suṃdari
||160||युक्तं कृतं महेशानि यद्धतः पापकृत्तमः ॥
त्रैलोक्यं सकलं ध्वस्तं पापेनानेन सुंदरि
tvayā dattaṃ punā rājyaṃ vāsavasya triviṣṭape ||
tasmādvaraya bhadraṃ te varaṃ yanmanasīpsitam ||
sarve devāḥ prasannāste pradāsyaṃti na saṃśayaḥ
||161||त्वया दत्तं पुना राज्यं वासवस्य त्रिविष्टपे ॥
तस्माद्वरय भद्रं ते वरं यन्मनसीप्सितम् ॥
सर्वे देवाः प्रसन्नास्ते प्रदास्यंति न संशयः
devyuvāca
yadi devāḥ prasannā me yadi deyo varo mama ||
āśramo'traiva me puṇyo jāyatāṃ khyātisaṃyutaḥ
||162||यदि देवाः प्रसन्ना मे यदि देयो वरो मम ॥
आश्रमोऽत्रैव मे पुण्यो जायतां ख्यातिसंयुतः
asmiṃścāhaṃ sadā devāḥ sthāsyāmi varaparvate
||163||अस्मिंश्चाहं सदा देवाः स्थास्यामि वरपर्वते
rūpeṇānena deveśi ye tvāṃ drakṣyaṃti mānavāḥ ||
āśrame'tra mahāpuṇye te yāsyaṃti parāṃ gatim
||164||रूपेणानेन देवेशि ये त्वां द्रक्ष्यंति मानवाः ॥
आश्रमेऽत्र महापुण्ये ते यास्यंति परां गतिम्
brahmajñānasamāyuktāste bhaviṣyaṃti mānavāḥ
||165||ब्रह्मज्ञानसमायुक्तास्ते भविष्यंति मानवाः
yasmāccaṃḍaṃ kṛtaṃ karma tvayā dānavasūdanāt ||
tasmāttvaṃ caṃḍikānāma loke khyātiṃ gamiṣyasi
||166||यस्माच्चंडं कृतं कर्म त्वया दानवसूदनात् ॥
तस्मात्त्वं चंडिकानाम लोके ख्यातिं गमिष्यसि
tava nāmnā tathā khyāta āśramo'yaṃ bhaviṣyati
||167||तव नाम्ना तथा ख्यात आश्रमोऽयं भविष्यति
ye'tra kṛṣṇa caturddaśyāmāśvine māsi śobhane ||
piṃḍadānaṃ kariṣyaṃti snānaṃ kṛtvā samāhitāḥ
||168||येऽत्र कृष्ण चतुर्द्दश्यामाश्विने मासि शोभने ॥
पिंडदानं करिष्यंति स्नानं कृत्वा समाहिताः
gayāśrāddhaphalaṃ kṛtyaṃ teṣāṃ devi bhaviṣyati ||
tvaddarśanāttathā muktiḥ pātakasya bhaviṣyati
||169||गयाश्राद्धफलं कृत्यं तेषां देवि भविष्यति ॥
त्वद्दर्शनात्तथा मुक्तिः पातकस्य भविष्यति
kṛṣṇa uvāca
ekarātriṃ bhaviṣyaṃti ye'tra śraddhāsamanvitāḥ ||
upavāsaparāsteṣāṃ pāpaṃ yāsyati saṃkṣayam
||170||एकरात्रिं भविष्यंति येऽत्र श्रद्धासमन्विताः ॥
उपवासपरास्तेषां पापं यास्यति संक्षयम्
putrahīnaśca yo martyo nārī vāpi samāhitā ||
tanmanāḥ piṃḍadānaṃ vai tathā snānaṃ kariṣyati ||
aputro labhate śīghraṃ suputraṃ nātra saṃśayaḥ
||171||पुत्रहीनश्च यो मर्त्यो नारी वापि समाहिता ॥
तन्मनाः पिंडदानं वै तथा स्नानं करिष्यति ॥
अपुत्रो लभते शीघ्रं सुपुत्रं नात्र संशयः
indra uvāca
bhraṣṭarājyo nṛpo yo'tra snānaṃ dānaṃ kariṣyati ||
sarvaśatrukṣayastasya rājyāvāptirbhaviṣyati
||172||भ्रष्टराज्यो नृपो योऽत्र स्नानं दानं करिष्यति ॥
सर्वशत्रुक्षयस्तस्य राज्यावाप्तिर्भविष्यति
agniruvāca
atrāgatya śuciḥ śrāddhaṃ yaḥ kariṣyati mānavaḥ ||
ātmavittānusāreṇa tasya yajñaphalaṃ bhavet
||173||अत्रागत्य शुचिः श्राद्धं यः करिष्यति मानवः ॥
आत्मवित्तानुसारेण तस्य यज्ञफलं भवेत्
yama uvāca
atra snātvā tilānyastu brāhmaṇebhyaḥ pradāsyati ||
alpamṛtyubhayaṃ tasya na kadācidbhaviṣyati
||174||अत्र स्नात्वा तिलान्यस्तु ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यति ॥
अल्पमृत्युभयं तस्य न कदाचिद्भविष्यति
rākṣasā ūcuḥ
piṃḍadānaṃ narā ye'tra kariṣyaṃti tavā''śrame ||
pretotthaṃ na bhayaṃ tasya devi kvāpi bhaviṣyati
||175||पिंडदानं नरा येऽत्र करिष्यंति तवाऽऽश्रमे ॥
प्रेतोत्थं न भयं तस्य देवि क्वापि भविष्यति
varuṇa uvāca
snānārthaṃ brāhmaṇeṃdrāṇāṃ yo'tra toyaṃ pradāsyati ||
vimalastu sadā bhāvi iha loke paratra ca
||176||स्नानार्थं ब्राह्मणेंद्राणां योऽत्र तोयं प्रदास्यति ॥
विमलस्तु सदा भावि इह लोके परत्र च
vāyuruvāca
vilepanāni śubhrāṇi sugaṃdhāni viśeṣataḥ ||
yotra dāsyati viprebhyo nīrogaḥ sa bhaviṣyati
||177||विलेपनानि शुभ्राणि सुगंधानि विशेषतः ॥
योत्र दास्यति विप्रेभ्यो नीरोगः स भविष्यति
dhanada uvāca
yo'tra vittaṃ yathāśaktyā brāhmaṇebhyaḥ pradāsyati ||
na bhaviṣyati loke sa vittahīnaḥ kathaṃcana
||178||योऽत्र वित्तं यथाशक्त्या ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यति ॥
न भविष्यति लोके स वित्तहीनः कथंचन
īśvara uvāca
yo'tra vrataparo bhūtvā cāturmāsyaṃ vasiṣyati ||
iha loke pare caiva tasya bhāvi sadā sukham
||179||योऽत्र व्रतपरो भूत्वा चातुर्मास्यं वसिष्यति ॥
इह लोके परे चैव तस्य भावि सदा सुखम्
vasava ūcuḥ
trirātraṃ yo naraḥ samyagupavāsaṃ kariṣyati ||
ājanmamaraṇātpāpānmuktaḥ sa ca bhaviṣyati
||180||त्रिरात्रं यो नरः सम्यगुपवासं करिष्यति ॥
आजन्ममरणात्पापान्मुक्तः स च भविष्यति
āditya uvāca
atrāśramapade puṇye ye narā bhaktisaṃyutāḥ ||
chatropānatpradātārasteṣāṃ lokāḥ sanātanāḥ
||181||अत्राश्रमपदे पुण्ये ये नरा भक्तिसंयुताः ॥
छत्रोपानत्प्रदातारस्तेषां लोकाः सनातनाः
aśvināvūcatuḥ
miṣṭānnaṃ śraddhayopeto brāhmaṇāya pradāsyati ||
yo'tra tasya parā prītirbhaviṣyatyavināśinī 1
||182||मिष्टान्नं श्रद्धयोपेतो ब्राह्मणाय प्रदास्यति ॥
योऽत्र तस्य परा प्रीतिर्भविष्यत्यविनाशिनी १
tīrthānyūcuḥ
adyaprabhṛti sarveṣāṃ tīrthānāmiha saṃsthitiḥ ||
bhaviṣyati viśeṣeṇa hyāśrame lokaviśrute
||183||अद्यप्रभृति सर्वेषां तीर्थानामिह संस्थितिः ॥
भविष्यति विशेषेण ह्याश्रमे लोकविश्रुते
kṛṣṇapakṣe caturddaśyāmāśvine māsi bhaktitaḥ ||
upavāsaparo bhūtvā yo'tra snānaṃ kariṣyati ||
sarveṣāmeva tīrthānāṃ sa phalaṃ hi labhiṣyati ||
gaṃdharvā ūcuḥ ||
gītavādyāni yaścātra prakariṣyati mānavaḥ ||
saptajanmāṃtarāṇyeva rūpavānsa bhaviṣyati
||185||कृष्णपक्षे चतुर्द्दश्यामाश्विने मासि भक्तितः ॥
उपवासपरो भूत्वा योऽत्र स्नानं करिष्यति ॥
सर्वेषामेव तीर्थानां स फलं हि लभिष्यति ॥
गंधर्वा ऊचुः ॥
गीतवाद्यानि यश्चात्र प्रकरिष्यति मानवः ॥
सप्तजन्मांतराण्येव रूपवान्स भविष्यति
ṛṣaya ūcuḥ
āśrame'smiṃstrirātraṃ ya upavāsaṃ kariṣyati ||
cāṃdrāyaṇasahasrasya phalaṃ tasya bhaviṣyati
||186||आश्रमेऽस्मिंस्त्रिरात्रं य उपवासं करिष्यति ॥
चांद्रायणसहस्रस्य फलं तस्य भविष्यति
pulastya uvāca
evaṃ sarve varāndattvā devyai devā nṛpottama ||
tadājñayā divaṃ jagmurdevī tatraiva saṃsthitā
||187||एवं सर्वे वरान्दत्त्वा देव्यै देवा नृपोत्तम ॥
तदाज्ञया दिवं जग्मुर्देवी तत्रैव संस्थिता
atha marttyā divaṃ jagmurdṛṣṭvā devīṃ tadāśrame ||
anāyāsena saṃpūrṇāstato martyaistriviṣṭapaḥ
||188||अथ मर्त्त्या दिवं जग्मुर्दृष्ट्वा देवीं तदाश्रमे ॥
अनायासेन संपूर्णास्ततो मर्त्यैस्त्रिविष्टपः
agniṣṭomādikāḥ sarvāḥ kriyā naṣṭā dharātale ||
dharmakriyāstathā cānyā muktvā devyāḥ prapūjanam
||189||अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया नष्टा धरातले ॥
धर्मक्रियास्तथा चान्या मुक्त्वा देव्याः प्रपूजनम्
tato bhītaḥ sahasrākṣaḥ saṃmaṃtrya guruṇā saha ||
āhvayāmāsa vegena kāmaṃ krodhaṃ bhayaṃ madam
||190||ततो भीतः सहस्राक्षः संमंत्र्य गुरुणा सह ॥
आह्वयामास वेगेन कामं क्रोधं भयं मदम्
vyāmohaṃ gṛhaputrotthaṃ tṛṣṇāmāyāsamanvitam ||
gatvā yūyaṃ drutaṃ martye sthātukāmānnarānstriyaḥ
||191||व्यामोहं गृहपुत्रोत्थं तृष्णामायासमन्वितम् ॥
गत्वा यूयं द्रुतं मर्त्ये स्थातुकामान्नरान्स्त्रियः
caṃḍikāyatane puṇye sevadhvaṃ hi mamājñayā ||
viśeṣeṇāśvine māsi kṛṣṇapakṣeṃ'tyavāsare
||192||चंडिकायतने पुण्ये सेवध्वं हि ममाज्ञया ॥
विशेषेणाश्विने मासि कृष्णपक्षेंऽत्यवासरे
evamuktāstataḥ sarve kāmādyāste drutaṃ yayuḥ ||
martyaloke mahārāja rakṣāṃ cakruśca sarvaśaḥ
||193||एवमुक्तास्ततः सर्वे कामाद्यास्ते द्रुतं ययुः ॥
मर्त्यलोके महाराज रक्षां चक्रुश्च सर्वशः
evaṃ jñātvā drutaṃ gaccha tatra pārthivasattama ||
yadīcchasi paraṃ śreya iha loke paratra ca
||194||एवं ज्ञात्वा द्रुतं गच्छ तत्र पार्थिवसत्तम ॥
यदीच्छसि परं श्रेय इह लोके परत्र च
yo yāti caṃḍikāṃ draṣṭumaburdaṃ prati pārthiva ||
nṛtyaṃti pitarastasya garjaṃti ca pitāmahāḥ
||195||यो याति चंडिकां द्रष्टुमबुर्दं प्रति पार्थिव ॥
नृत्यंति पितरस्तस्य गर्जंति च पितामहाः
tārayiṣyati naḥ sarvānsa putro ya ihāśrame ||
caṃḍikāyāḥ pragatvā'tha kuryācchrāddhaṃ samāhitaḥ
||196||तारयिष्यति नः सर्वान्स पुत्रो य इहाश्रमे ॥
चंडिकायाः प्रगत्वाऽथ कुर्याच्छ्राद्धं समाहितः
ekayā labhyate rājyaṃ svargaścaiva dvitīyayā ||
tṛtīyayā bhavenmokṣo yātrayā tatra pārthiva
||197||एकया लभ्यते राज्यं स्वर्गश्चैव द्वितीयया ॥
तृतीयया भवेन्मोक्षो यात्रया तत्र पार्थिव
tasmātsarvaprayatnena yātrāṃ tatra samācaret ||
arbude parvataśreṣṭhe sarvatīrthamaye śubhe
||198||तस्मात्सर्वप्रयत्नेन यात्रां तत्र समाचरेत् ॥
अर्बुदे पर्वतश्रेष्ठे सर्वतीर्थमये शुभे
tatra ślokaḥ purā gīto nāradena maharṣiṇā ||
snātvā tatrāśrame puṇye bahuvipra samāgame
||119||तत्र श्लोकः पुरा गीतो नारदेन महर्षिणा ॥
स्नात्वा तत्राश्रमे पुण्ये बहुविप्र समागमे
punaṃtyevānyatīrthāni snānadānairasaṃśayam ||
arbudālokanādeva vipāpmā tatra jāyate
||200||पुनंत्येवान्यतीर्थानि स्नानदानैरसंशयम् ॥
अर्बुदालोकनादेव विपाप्मा तत्र जायते
yaḥ śṛṇoti sadākhyānameta cchraddhāsamanvitaḥ ||
sa prāpnoti naraśreṣṭha kāmānmanasi vāṃchitān
||201||यः शृणोति सदाख्यानमेत च्छ्रद्धासमन्वितः ॥
स प्राप्नोति नरश्रेष्ठ कामान्मनसि वांछितान्
yasyaitattiṣṭhate gehe likhitaṃ pustakaṃ nṛpa ||
tasyāpi vāṃchitāḥ kāmāḥ saṃpadyate dinedine
||202||यस्यैतत्तिष्ठते गेहे लिखितं पुस्तकं नृप ॥
तस्यापि वांछिताः कामाः संपद्यते दिनेदिने
paṭhati śraddhayopeto yo vā bhūmipate naraḥ ||
so'pi yātrāphalaṃ rājam̐llabhate puruṣottamaḥ
||203||पठति श्रद्धयोपेतो यो वा भूमिपते नरः ॥
सोऽपि यात्राफलं राजँल्लभते पुरुषोत्तमः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe .tṛtīye'rbudakhaṇḍe caṃḍikāśramotpattimāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ || 36 ||