अध्यायः ४९
वासुदेव नमस् तेऽस्तु नमस् ते मोक्षकारण । त्राहि मां सर्वलोकेश जन्मसंसारसागरात्
॥१॥निर्मलाम्बरसङ्काश नमस् ते पुरुषोत्तम । सङ्कर्षण नमस् तेऽस्तु त्राहि मां धरणीधर
॥२॥नमस् ते हेमगर्भाभ नमस् ते मकरध्वज । रतिकान्त नमस् तेऽस्तु त्राहि मां संवरान्तक
॥३॥नमस् तेऽञ्जनसङ्काश नमस् ते भक्तवत्सल । अनिरुद्ध नमस् तेऽस्तु त्राहि मां वरदो भव
॥४॥नमस् ते विबुधावास नमस् ते विबुधप्रिय । नारायण नमस् तेऽस्तु त्राहि मां शरणागतम्
॥५॥नमस् ते बलिनां श्रेष्ठ नमस् ते लाङ्गलायुध । चतुर्मुख जगद्धाम त्राहि मां प्रपितामह
॥६॥नमस् ते नीलमेघाभ नमस् ते त्रिदशार्चित । त्राहि विष्णो जगन्नाथ मग्नं मां भवसागरे
॥७॥प्रलयानलसङ्काश नमस् ते दितिजान्तक । नरसिंह महावीर्य त्राहि मां दीप्तलोचन
॥८॥यथा रसातलाद् उर्वी त्वया दंष्ट्रोद्धृता पुरा । तथा महावराहस् त्वं त्राहि मां दुःखसागरात्
॥९॥तवैता मूर्तयः कृष्ण वरदाः संस्तुता मया । तवेमे बलदेवाद्याः पृथग्रूपेण संस्थिताः
॥१०॥अङ्गानि तव देवेश गरुत्माद्यास् तथा प्रभो । दिक्पालाः सायुधाश् चैव केशवाद्यास् तथाच्युत
॥११॥ये चान्ये तव देवेश भेदाः प्रोक्ता मनीषिभिः । तेऽपि सर्वे जगन्नाथ प्रसन्नायतलोचन
॥१२॥मयार्चिताः स्तुताः सर्वे तथा यूयं नमस्कृताः । प्रयच्छत वरं मह्यं धर्मकामार्थमोक्षदम्
॥१३॥भेदास् ते कीर्तिता ये तु हरे सङ्कर्षणादयः । तव पूजार्थसम्भूतास् ततस् त्वयि समाश्रिताः
॥१४॥न भेदस् तव देवेश विद्यते परमार्थतः । विविधं तव यद् रूपम् उक्तं तद् उपचारतः
॥१५॥अद्वैतं त्वां कथं द्वैतं वक्तुं शक्नोति मानवः । एकस् त्वं हि हरे व्यापी चित्स्वभावो निरञ्जनः
॥१६॥परमं तव यद् रूपं भावाभावविवर्जितम् । निर्लेपं निर्गुणं श्रेष्ठं कूटस्थम् अचलं ध्रुवम्
॥१७॥सर्वोपाधिविनिर्मुक्तं सत्तामात्रव्यवस्थितम् । तद् देवाश् च न जानन्ति कथं जानाम्य् अहं प्रभो
॥१८॥अपरं तव यद् रूपं पीतवस्त्रं चतुर्भुजम् । शङ्खचक्रगदापाणिमुकुटाङ्गदधारिणम्
॥१९॥श्रीवत्सोरस्कसंयुक्तं वनमालाविभूषितम् । तद् अर्चयन्ति विबुधा ये चान्ये तव संश्रयाः
॥२०॥देवदेव सुरश्रेष्ठ भक्तानाम् अभयप्रद । त्राहि मां पद्मपत्त्राक्ष मग्नं विषयसागरे
॥२१॥नान्यं पश्यामि लोकेश यस्याहं शरणं व्रजे । त्वाम् ऋते कमलाकान्त प्रसीद मधुसूदन
॥२२॥जराव्याधिशतैर् युक्तो नानादुःखैर् निपीडितः । हर्षशोकान्वितो मूढः कर्मपाशैः सुयन्त्रितः
॥२३॥पतितोऽहं महारौद्रे घोरे संसारसागरे । विषमोदकदुष्पारे रागद्वेषझषाकुले
॥२४॥इन्द्रियावर्तगम्भीरे तृष्णाशोकोर्मिसङ्कुले । निराश्रये निरालम्बे निःसारेऽत्यन्तचञ्चले
॥२५॥मायया मोहितस् तत्र भ्रमामि सुचिरं प्रभो । नानाजातिसहस्रेषु जायमानः पुनः पुनः
॥२६॥मया जन्मान्य् अनेकानि सहस्राण्य् अयुतानि च । विविधान्य् अनुभूतानि संसारेऽस्मिञ् जनार्दन
॥२७॥वेदाः साङ्गा मयाधीताः शास्त्राणि विविधानि च । इतिहासपुराणानि तथा शिल्पान्य् अनेकशः
॥२८॥असन्तोषाश् च सन्तोषाः सञ्चयापचया व्ययाः । मया प्राप्ता जगन्नाथ क्षयवृद्ध्यक्षयेतराः
॥२९॥भार्यारिमित्रबन्धूनां वियोगाः सङ्गमास् तथा । पितरो विविधा दृष्टा मातरश् च तथा मया
॥३०॥दुःखानि चानुभूतानि यानि सौख्यान्य् अनेकशः । प्राप्ताश् च बान्धवाः पुत्रा भ्रातरो ज्ञातयस् तथा
॥३१॥मयोषितं तथा स्त्रीणां कोष्ठे विण्मूत्रपिच्छले । गर्भवासे महादुःखम् अनुभूतं तथा प्रभो
॥३२॥दुःखानि यान्य् अनेकानि बाल्ययौवनगोचरे । वार्धके च हृषीकेश तानि प्राप्तानि वै मया
॥३३॥मरणे यानि दुःखानि यममार्गे यमालये । मया तान्य् अनुभूतानि नरके यातनास् तथा
॥३४॥कृमिकीटद्रुमाणां च हस्त्यश्वमृगपक्षिणाम् । महिषोष्ट्रगवां चैव तथान्येषां वनौकसाम्
॥३५॥द्विजातीनां च सर्वेषां शूद्राणां चैव योनिषु । धनिनां क्षत्रियाणां च दरिद्राणां तपस्विनाम्
॥३६॥नृपाणां नृपभृत्यानां तथान्येषां च देहिनाम् । गृहेषु तेषाम् उत्पन्नो देव चाहं पुनः पुनः
॥३७॥गतोऽस्मि दासतां नाथ भृत्यानां बहुशो नृणाम् । दरिद्रत्वं चेश्वरत्वं स्वामित्वं च तथा गतः
॥३८॥हतो मया हताश् चान्ये घातितो घातितास् तथा । दत्तं ममान्यैर् अन्येभ्यो मया दत्तम् अनेकशः
॥३९॥पितृमातृसुहृद्भ्रातृकलत्राणां कृतेन च । धनिनां श्रोत्रियाणां च दरिद्राणां तपस्विनाम्
॥४०॥उक्तं दैन्यं च विविधं त्यक्त्वा लज्जां जनार्दन । देवतिर्यङ्मनुष्येषु स्थावरेषु चरेषु च
॥४१॥न विद्यते तथा स्थानं यत्राहं न गतः प्रभो । कदा मे नरके वासः कदा स्वर्गे जगत्पते
॥४२॥कदा मनुष्यलोकेषु कदा तिर्यग्गतेषु च । जलयन्त्रे यथा चक्रे घटी रज्जुनिबन्धना
॥४३॥याति चोर्ध्वम् अधश् चैव कदा मध्ये च तिष्ठति । तथा चाहं सुरश्रेष्ठ कर्मरज्जुसमावृतः
॥४४॥अधश् चोर्ध्वं तथा मध्ये भ्रमन् गच्छामि योगतः । एवं संसारचक्रेऽस्मिन् भैरवे रोमहर्षणे
॥४५॥भ्रमामि सुचिरं कालं नान्तं पश्यामि कर्हिचित् । न जाने किं करोम्य् अद्य हरे व्याकुलितेन्द्रियः
॥४६॥शोकतृष्णाभिभूतोऽहं कान्दिशीको विचेतनः । इदानीं त्वाम् अहं देव विह्वलः शरणं गतः
॥४७॥त्राहि मां दुःखितं कृष्ण मग्नं संसारसागरे । कृपां कुरु जगन्नाथ भक्तं मां यदि मन्यसे
॥४८॥त्वदृते नास्ति मे बन्धुर् योऽसौ चिन्तां करिष्यति । देव त्वां नाथम् आसाद्य न भयं मेऽस्ति कुत्रचित्
॥४९॥जीविते मरणे चैव योगक्षेमेऽथवा प्रभो । ये तु त्वां विधिवद् देव नार्चयन्ति नराधमाः
॥५०॥सुगतिस् तु कथं तेषां भवेत् संसारबन्धनात् । किं तेषां कुलशीलेन विद्यया जीवितेन च
॥५१॥येषां न जायते भक्तिर् जगद्धातरि केशवे । प्रकृतिं त्व् आसुरीं प्राप्य ये त्वां निन्दन्ति मोहिताः
॥५२॥पतन्ति नरके घोरे जायमानाः पुनः पुनः । न तेषां निष्कृतिस् तस्माद् विद्यते नरकार्णवात्
॥५३॥ये दूषयन्ति दुर्वृत्तास् त्वां देव पुरुषाधमाः । यत्र यत्र भवेज् जन्म मम कर्मनिबन्धनात्
॥५४॥तत्र तत्र हरे भक्तिस् त्वयि चास्तु दृढा सदा । आराध्य त्वां सुरा दैत्या नराश् चान्येऽपि संयताः
॥५५॥अवापुः परमां सिद्धिं कस् त्वां देव न पूजयेत् । न शक्नुवन्ति ब्रह्माद्याः स्तोतुं त्वां त्रिदशा हरे
॥५६॥कथं मानुषबुद्ध्याहं स्तौमि त्वां प्रकृतेः परम् । तथा चाज्ञानभावेन संस्तुतोऽसि मया प्रभो
॥५७॥तत् क्षमस्वापराधं मे यदि तेऽस्ति दया मयि । कृतापराधेऽपि हरे क्षमां कुर्वन्ति साधवः
॥५८॥तस्मात् प्रसीद देवेश भक्तस्नेहं समाश्रितः । स्तुतोऽसि यन् मया देव भक्तिभावेन चेतसा । साङ्गं भवतु तत् सर्वं वासुदेव नमोऽस्तु ते
॥५९॥ब्रह्मोवाच:
इत्थं स्तुतस् तदा तेन प्रसन्नो गरुडध्वजः । ददौ तस्मै मुनिश्रेष्ठाः सकलं मनसेप्सितम्
॥६०॥यः सम्पूज्य जगन्नाथं प्रत्यहं स्तौति मानवः । स्तोत्रेणानेन मतिमान् स मोक्षं लभते ध्रुवम्
॥६१॥त्रिसन्ध्यं यो जपेद् विद्वान् इदं स्तोत्रवरं शुचिः । धर्मं चार्थं च कामं च मोक्षं च लभते नरः
॥६२॥यः पठेच् छृणुयाद् वापि श्रावयेद् वा समाहितः । स लोकं शाश्वतं विष्णोर् याति निर्धूतकल्मषः
॥६३॥धन्यं पापहरं चेदं भुक्तिमुक्तिप्रदं शिवम् । गुह्यं सुदुर्लभं पुण्यं न देयं यस्य कस्यचित्
॥६४॥न नास्तिकाय मूर्खाय न कृतघ्नाय मानिने । न दुष्टमतये दद्यान् नाभक्ताय कदाचन
॥६५॥दातव्यं भक्तियुक्ताय गुणशीलान्विताय च । विष्णुभक्ताय शान्ताय श्रद्धानुष्ठानशालिने
॥६६॥इदं समस्ताघविनाशहेतुः । कारुण्यसञ्ज्ञं सुखमोक्षदं च । अशेषवाञ्छाफलदं वरिष्ठं । स्तोत्रं मयोक्तं पुरुषोत्तमस्य
॥६७॥ये तं सुसूक्ष्मं विमला मुरारिं । ध्यायन्ति नित्यं पुरुषं पुराणम् । ते मुक्तिभाजः प्रविशन्ति विष्णुं । मन्त्रैर् यथाज्यं हुतम् अध्वराग्नौ
॥६८॥एकः स देवो भवदुःखहन्ता । परः परेषां न ततोऽस्ति चान्यत् । द्रष्टा स पाता स तु नाशकर्ता । विष्णुः समस्ताखिलसारभूतः
॥६९॥किं विद्यया किं स्वगुणैश् च तेषां । यज्ञैश् च दानैश् च तपोभिर् उग्रैः । येषां न भक्तिर् भवतीह कृष्णे । जगद्गुरौ मोक्षसुखप्रदे च
॥७०॥लोके स धन्यः स शुचिः स विद्वान् । मखैस् तपोभिः स गुणैर् वरिष्ठः । ज्ञाता स दाता स तु सत्यवक्ता । यस्यास्ति भक्तिः पुरुषोत्तमाख्ये
॥७१॥स्रोतः तथा उपयोगनियमः:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).