अध्यायः ५८
ब्रह्मोवाच:
एवं दृष्ट्वा बलं कृष्णं सुभद्रां प्रणिपत्य च । धर्मं चार्थं च कामं च मोक्षं च लभते ध्रुवम्
॥१॥निष्क्रम्य देवतागारात् कृतकृत्यो भवेन् नरः । प्रणम्यायतनं पश्चाद् व्रजेत् तत्र समाहितः
॥२॥इन्द्रनीलमयो विष्णुर् यत्रास्ते वालुकावृतः । अन्तर्धानगतं नत्वा ततो विष्णुपुरं व्रजेत्
॥३॥सर्वदेवमयो योऽसौ हतवान् असुरोत्तमम् । स आस्ते तत्र भो विप्राः सिंहार्धकृतविग्रहः
॥४॥भक्त्या दृष्ट्वा तु तं देवं प्रणम्य नरकेसरीम् । मुच्यते पातकैर् मर्त्यः समस्तैर् नात्र संशयः
॥५॥नरसिंहस्य ये भक्ता भवन्ति भुवि मानवाः । न तेषां दुष्कृतं किञ्चित् फलं स्याद् यद् यद् ईप्सितम्
॥६॥तस्मात् सर्वप्रयत्नेन नरसिंहं समाश्रयेत् । धर्मार्थकाममोक्षाणां फलं यस्मात् प्रयच्छति
॥७॥मुनय ऊचुः:
माहात्म्यं नरसिंहस्य सुखदं भुवि दुर्लभम् । यथा कथयसे देव तेन नो विस्मयो महान्
॥८॥प्रभावं तस्य देवस्य विस्तरेण जगत्पते । श्रोतुम् इच्छामहे ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः
॥९॥यथा प्रसीदेद् देवोऽसौ नरसिंहो महाबलः । भक्तानाम् उपकाराय ब्रूहि देव नमोऽस्तु ते
॥१०॥प्रसादान् नरसिंहस्य या भवन्त्य् अत्र सिद्धयः । ब्रूहि ताः कुरु चास्माकं प्रसादं प्रपितामह
॥११॥ब्रह्मोवाच:
शृणुध्वं तस्य भो विप्राः प्रभावं गदतो मम । अजितस्याप्रमेयस्य भुक्तिमुक्तिप्रदस्य च
॥१२॥कः शक्नोति गुणान् वक्तुं समस्तांस् तस्य भो द्विजाः । सिंहार्धकृतदेहस्य प्रवक्ष्यामि समासतः
॥१३॥याः काश्चित् सिद्धयश् चात्र श्रूयन्ते दैवमानुषाः । प्रसादात् तस्य ताः सर्वाः सिध्यन्ति नात्र संशयः
॥१४॥स्वर्गे मर्त्ये च पाताले दिक्षु तोये पुरे नगे । प्रसादात् तस्य देवस्य भवत्य् अव्याहता गतिः
॥१५॥असाध्यं तस्य देवस्य नास्त्य् अत्र सचराचरे । नरसिंहस्य भो विप्राः सदा भक्तानुकम्पिनः
॥१६॥विधानं तस्य वक्ष्यामि भक्तानाम् उपकारकम् । येन प्रसीदेच् चैवासौ सिंहार्धकृतविग्रहः
॥१७॥शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः कल्पराजं सनातनम् । नरसिंहस्य तत्त्वं च यन् न ज्ञातं सुरासुरैः
॥१८॥शाकयावकमूलैस् तु फलपिण्याकसक्तुकैः । पयोभक्षेण विप्रेन्द्रा वर्तयेत् साधकोत्तमः
॥१९॥कोशकौपीनवासाश् च ध्यानयुक्तो जितेन्द्रियः । अरण्ये विजने देशे पर्वते सिन्धुसङ्गमे
॥२०॥ऊषरे सिद्धक्षेत्रे च नरसिंहाश्रमे तथा । प्रतिष्ठाप्य स्वयं वापि पूजां कृत्वा विधानतः
॥२१॥द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य उपोष्य मुनिपुङ्गवाः । जपेल् लक्षाणि वै विंशन् मनसा संयतेन्द्रियः
॥२२॥उपपातकयुक्तश् च महापातकसंयुतः । मुक्तो भवेत् ततो विप्राः साधको नात्र संशयः
॥२३॥कृत्वा प्रदक्षिणं तत्र नरसिंहं प्रपूजयेत् । पुण्यगन्धादिभिर् धूपैः प्रणम्य शिरसा प्रभुम्
॥२४॥कर्पूरचन्दनाक्तानि जातीपुष्पाणि मस्तके । प्रदद्यान् नरसिंहस्य ततः सिद्धिः प्रजायते
॥२५॥भगवान् सर्वकार्येषु न क्वचित् प्रतिहन्यते । तेजः सोढुं न शक्ताः स्युर् ब्रह्मरुद्रादयः सुराः
॥२६॥किं पुनर् दानवा लोके सिद्धगन्धर्वमानुषाः । विद्याधरा यक्षगणाः सकिन्नरमहोरगाः
॥२७॥मन्त्रं यान् आसुरान् हन्तुं जपन्त्य् एकेऽन्यसाधकाः । ते सर्वे प्रलयं यान्ति दृष्ट्वादित्याग्निवर्चसः
॥२८॥सकृज्जप्तं तु कवचं रक्षेत् सर्वम् उपद्रवम् । द्विर्जप्तं कवचं दिव्यं रक्षते देवदानवात्
॥२९॥गन्धर्वाः किन्नरा यक्षा विद्याधरमहोरगाः । भूताः पिशाचा रक्षांसि ये चान्ये परिपन्थिनः
॥३०॥त्रिर्जप्तं कवचं दिव्यम् अभेद्यं च सुरासुरैः । द्वादशाभ्यन्तरे चैव योजनानां द्विजोत्तमाः
॥३१॥रक्षते भगवान् देवो नरसिंहो महाबलः । ततो गत्वा बिलद्वारम् उपोष्य रजनीत्रयम्
॥३२॥पलाशकाष्ठैः प्रज्वाल्य भगवन्तं हुताशनम् । पलाशसमिधस् तत्र जुहुयात् त्रिमधुप्लुताः
॥३३॥द्वे शते द्विजशार्दूला वषट्कारेण साधकः । ततो विवरद्वारं तु प्रकटं जायते क्षणात्
॥३४॥ततो विशेत् तु निःशङ्कं कवची विवरं बुधः । गच्छतः सङ्कटं तस्य तमोमोहश् च नश्यति
॥३५॥राजमार्गः सुविस्तीर्णो दृश्यते भ्रमराजितः । नरसिंहं स्मरंस् तत्र पातालं विशते द्विजाः
॥३६॥गत्वा तत्र जपेत् तत्त्वं नरसिंहाख्यम् अव्ययम् । ततः स्त्रीणां सहस्राणि वीणावादनकर्मणाम्
॥३७॥निर्गच्छन्ति पुरो विप्राः स्वागतं ता वदन्ति च । प्रवेशयन्ति ता हस्ते गृहीत्वा साधकेश्वरम्
॥३८॥ततो रसायनं दिव्यं पाययन्ति द्विजोत्तमाः । पीतमात्रे दिव्यदेहो जायते सुमहाबलः
॥३९॥क्रीडते सह कन्याभिर् यावद् आभूतसम्प्लवम् । भिन्नदेहो वासुदेवे लीयते नात्र संशयः
॥४०॥यदा न रोचते वासस् तस्मान् निर्गच्छते पुनः । पट्टं शूलं च खड्गं च रोचनां च मणिं तथा
॥४१॥रसं रसायनं चैव पादुकाञ्जनम् एव च । कृष्णाजिनं मुनिश्रेष्ठा गुटिकां च मनोहराम्
॥४२॥कमण्डलुं चाक्षसूत्रं यष्टिं सञ्जीवनीं तथा । सिद्धविद्यां च शास्त्राणि गृहीत्वा साधकेश्वरः
॥४३॥ज्वलद्वह्निस्फुलिङ्गोर्मिवेष्टितं त्रिशिखं हृदि । सकृन् न्यस्तं दहेत् सर्वं वृजिनं जन्मकोटिजम्
॥४४॥विषे न्यस्तं विषं हन्यात् कुष्ठं हन्यात् तनौ स्थितम् । स्वदेहे भ्रूणहत्यादि कृत्वा दिव्येन शुध्यति
॥४५॥महाग्रहगृहीतेषु ज्वलमानं विचिन्तयेत् । हृदन्ते वै ततः शीघ्रं नश्येयुर् दारुणा ग्रहाः
॥४६॥बालानां कण्ठके बद्धं रक्षा भवति नित्यशः । गण्डपिण्डकलूतानां नाशनं कुरुते ध्रुवम्
॥४७॥व्याधिजाते समिद्भिश् च घृतक्षीरेण होमयेत् । त्रिसन्ध्यं मासम् एकं तु सर्वरोगान् विनाशयेत्
॥४८॥असाध्यं तु न पश्यामि त्रैलोक्ये सचराचरे । यां यां कामयते सिद्धिं तां तां प्राप्नोति स ध्रुवम्
॥४९॥अष्टोत्तरशतं त्व् एके पूजयित्वा मृगाधिपम् । मृत्तिकाः सप्त वल्मीके श्मशाने च चतुष्पथे
॥५०॥रक्तचन्दनसम्मिश्रा गवां क्षीरेण लोडयेत् । सिंहस्य प्रतिमां कृत्वा प्रमाणेन षडङ्गुलाम्
॥५१॥लिम्पेत् तथा भूर्जपत्त्रे रोचनया समालिखेत् । नरसिंहस्य कण्ठे तु बद्ध्वा चैव हि मन्त्रवित्
॥५२॥जपेत् सङ्ख्याविहीनं तु पूजयित्वा जलाशये । यावत् सप्ताहमात्रं तु जपेत् संयमितेन्द्रियः
॥५३॥जलाकीर्णा मुहूर्तेन जायते सर्वमेदिनी । अथवा शुष्कवृक्षाग्रे नरसिंहं तु पूजयेत्
॥५४॥जप्त्वा चाष्टशतं तत्त्वं वर्षन्तं विनिवारयेत् । तम् एवं पिञ्जके बद्ध्वा भ्रामयेत् साधकोत्तमः
॥५५॥महावातो मुहूर्तेन आगच्छेन् नात्र संशयः । पुनश् च धारयेत् क्षिप्रं सप्तसप्तेन वारिणा
॥५६॥अथ तां प्रतिमां द्वारि निखनेद् यस्य साधकः । गोत्रोत्सादो भवेत् तस्य उद्धृते चैव शान्तिदः
॥५७॥तस्मात् तं मुनिशार्दूला भक्त्या सम्पूजयेत् सदा । मृगराजं महावीर्यं सर्वकामफलप्रदम्
॥५८॥विमुक्तः सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्त्रियः शूद्रान्त्यजातयः
॥५९॥सम्पूज्य तं सुरश्रेष्ठं भक्त्या सिंहवपुर्धरम् । मुच्यन्ते चाशुभैर् दुःखैर् जन्मकोटिसमुद्भवैः
॥६०॥सम्पूज्य तं सुरश्रेष्ठं प्राप्नुवन्त्य् अभिवाञ्छितम् । देवत्वम् अमरेशत्वं गन्धर्वत्वं च भो द्विजाः
॥६१॥यक्षविद्याधरत्वं च तथान्यच् चाभिवाञ्छितम् । दृष्ट्वा स्तुत्वा नमस्कृत्वा सम्पूज्य नरकेसरीम्
॥६२॥प्राप्नुवन्ति नरा राज्यं स्वर्गं मोक्षं च दुर्लभम् । नरसिंहं नरो दृष्ट्वा लभेद् अभिमतं फलम्
॥६३॥निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति । सकृद् दृष्ट्वा तु तं देवं भक्त्या सिंहवपुर्धरम्
॥६४॥मुच्यते चाशुभैर् दुःखैर् जन्मकोटिसमुद्भवैः । सङ्ग्रामे सङ्कटे दुर्गे चोरव्याघ्रादिपीडिते
॥६५॥कान्तारे प्राणसन्देहे विषवह्निजलेषु च । राजादिभ्यः समुद्रेभ्यो ग्रहरोगादिपीडिते
॥६६॥स्मृत्वा तं पुरुषः सर्वै राजग्रामैर् विमुच्यते । सूर्योदये यथा नाशं तमोऽभ्येति महत्तरम्
॥६७॥तथा सन्दर्शने तस्य विनाशं यान्त्य् उपद्रवाः । गुटिकाञ्जनपातालपादुके च रसायनम्
॥६८॥नरसिंहे प्रसन्ने तु प्राप्नोत्य् अन्यांश् च वाञ्छितान् । यान् यान् कामान् अभिध्यायन् भजते नरकेसरीम्
॥६९॥तांस् तान् कामान् अवाप्नोति नरो नास्त्य् अत्र संशयः । दृष्ट्वा तं देवदेवेशं भक्त्यापूज्य प्रणम्य च
॥७०॥दशानाम् अश्वमेधानां फलं दशगुणं लभेत् । पापैः सर्वैर् विनिर्मुक्तो गुणैः सर्वैर् अलङ्कृतः
॥७१॥सर्वकामसमृद्धात्मा जरामरणवर्जितः । सौवर्णेन विमानेन किङ्किणीजालमालिना
॥७२॥सर्वकामसमृद्धेन कामगेन सुवर्चसा । तरुणादित्यवर्णेन मुक्ताहारावलम्बिना
॥७३॥दिव्यस्त्रीशतयुक्तेन दिव्यगन्धर्वनादिना । कुलैकविंशम् उद्धृत्य देववन् मुदितः सुखी
॥७४॥स्तूयमानोऽप्सरोभिश् च विष्णुलोकं व्रजेन् नरः । भुक्त्वा तत्र वरान् भोगान् विष्णुलोके द्विजोत्तमाः
॥७५॥गन्धर्वैर् अप्सरैर् युक्तः कृत्वा रूपं चतुर्भुजम् । मनोह्लादकरं सौख्यं यावद् आभूतसम्प्लवम्
॥७६॥पुण्यक्षयाद् इहायातः प्रवरे योगिनां कुले । चतुर्वेदी भवेद् विप्रो वेदवेदाङ्गपारगः । वैष्णवं योगम् आस्थाय ततो मोक्षम् अवाप्नुयात्
॥७७॥स्रोतः तथा उपयोगनियमः:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).