अध्यायः १६७
ब्रह्मोवाच:
विप्रतीर्थम् इति ख्यातं तथा नारायणं विदुः । तस्याख्यानं प्रवक्ष्यामि शृणु विस्मयकारकम्
॥१॥अन्तर्वेद्यां द्विजः कश्चिद् ब्राह्मणो वेदपारगः । तस्य पुत्रा महाप्राज्ञा गुणरूपदयान्विताः
॥२॥तेषां कनीयान् यो भ्राता शान्तो गुणगणैर् वृतः । आसन्दिव इति ख्यातः सर्वज्ञानो महामतिः
॥३॥विवाहाय पिता तस्माऐ आसन्दिवाय यत्नवान् । एतस्मिन्न् अन्तरे रात्रौ सुप्तं तं द्विजपुत्रकम्
॥४॥अविष्णुस्मरणं सौम्यशिरस्कम् असमाहितम् । आसन्दिवं क्रूररूपा राक्षसी कामरूपिणी
॥५॥तम् आदायागमच् छीघ्रं गौतम्या दक्षिणे तटे । श्रीगिरेर् उत्तरे पारे बहुब्राह्मणसेवितम्
॥६॥नगरं धर्मनिलयं लक्ष्म्या निलयम् एव च । तत्र राजा बृहत्कीर्तिः सर्वक्षत्रगुणान्वितः
॥७॥तस्यामितक्षेमसुभिक्षयुक्तं । निशावसाने द्विजपुत्रयुक्ता । सा राक्षसी तत् पुरम् आससाद । मनोज्ञरूपाणि बिभर्ति नित्यम्
॥८॥सा कामरूपेण चरत्य् अशेषां । महीम् इमां तेन समं द्विजेन । गोदावरीदक्षिणतीरभागे । वृद्धाकृतिस् तं द्विजम् आह भीमा
॥९॥राक्षस्य् उवाच:
एषा तु गङ्गा द्विजमुख्य सन्ध्या । उपास्यतां विप्रवरैः समेत्य । यथोचितं विप्रवरास् तु काले । नोपासते यत्नत एव सन्ध्याम्
॥१०॥नीचास् त एवाभिहिताः सुरेशैर् । अन्त्यावसायिप्रवरास् त एते । अहं जनित्री तव चेति वाच्यं । नो चेद् इदानीं त्वम् उपैषि नाशम्
॥११॥मद्वाक्यकर्तासि यदि द्विजेन्द्र । सुखं करिष्ये तव यत् प्रियं च । पुनश् च देशं निलयं गुरूंश् च । सम्प्रापयिष्ये ननु सत्यम् एतत्
॥१२॥ब्रह्मोवाच:
स प्राह का त्वं द्विजपुङ्गवोऽपि । सोवाच तं राक्षसी कामरूपा । विश्वासयन्ती शपथैर् अनेकैस् । तं भ्रान्तचित्तं मुनिराजपुत्रम्
॥१३॥कङ्कालिनी नाम जगत्प्रसिद्धा । विप्रोऽपि ताम् आह निवेदितं यत् । तद् एव कर्तास्मि न संशयोऽत्र । यत् तत् प्रियं वच्मि करोमि चैव
॥१४॥ब्रह्मोवाच:
तद् विप्रवचनं श्रुत्वा राक्षसी कामरूपिणी । वृद्धा तथापि चार्वङ्गी दिव्यालङ्कारभूषणा
॥१५॥द्विजम् आदाय सर्वत्र मत्सुतोऽयं गुणाकरः । एवं वदन्ती सर्वत्र याति वक्ति करोति च
॥१६॥तं विप्रं रूपसौभाग्यवयोविद्याविभूषितम् । तां च वृद्धां गुणोपेताम् अस्य मातेति मेनिरे
॥१७॥तत्र द्विजवरः कश्चित् स्वां कन्यां भूषणान्विताम् । राक्षसीं तां पुरस्कृत्य प्रादात् तस्मै द्विजातये
॥१८॥सा कन्या तं पतिं प्राप्य कृतार्थास्मीत्य् अचिन्तयत् । स द्विजोऽपि गुणैर् युक्तां पत्नीं दृष्ट्वा सुदुःखितः
॥१९॥द्विज उवाच:
माम् इयं भक्षयेद् एव राक्षसी पापरूपिणी । किं करोमि क्व गच्छामि कस्यैतत् कथयामि वा
॥२०॥महत् सङ्कटम् आपन्नं रक्षयिष्यति कोऽत्र माम् । भार्या ममेयं कल्याणी गुणरूपवयोयुता । एनाम् अप्य् अशुभाकस्माद् भक्षयिष्यति राक्षसी
॥२१॥ब्रह्मोवाच:
एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र भार्या सा गुणशालिनी । वृद्धाप्य् अतिदुराधर्षा सा गता कुत्रचित् तदा
॥२२॥प्रश्रयावनता भूत्वा बाला चापि पतिव्रता । भर्तारं दुःखितं ज्ञात्वा पतिं प्राह रहः शनैः
॥२३॥भार्योवाच:
कस्मात् ते दुःखम् आपन्नं स्वामिंस् तत्त्वं वदस्व मे
॥२४॥ब्रह्मोवाच:
शनैः प्रोवाच तां भार्यां यथावत् पूर्वविस्तरम् । किम् अकथ्यं प्रिये मित्रे कुलीनायां च योषिति
॥२५॥भर्तृवाक्यं निशम्येदं प्रोवाच वदतां वरा
॥२६॥भार्योवाच:
अनात्मनः सर्वतोऽपि भयम् अस्ति गृहेष्व् अपि । कुतो भयं ह्य् आत्मवतां किं पुनर् गौतमीतटे
॥२७॥वसतां विष्णुभक्तानां विरक्तानां विवेकिनाम् । अत्र स्नात्वा शुचिर् भूत्वा स्तुहि देवम् अनामयम्
॥२८॥ब्रह्मोवाच:
एतद् आकर्ण्य गङ्गायां स्नात्वा विगतकल्मषः । तुष्टाव गौतमीतीरे द्विजो नारायणं तथा
॥२९॥द्विज उवाच:
त्वम् अन्तरात्मा जगतोऽस्य नाथ । त्वम् एव कर्तास्य मुकुन्द हर्ता । त्वं पालकः पालयसे न दीनम् । अनाथबन्धो नरसिंह कस्मात्
॥३०॥श्रुत्वैतत् प्रार्थनं तस्य जगच्छोकनिवारणः । नारायणोऽपि तां पापां निजघान स राक्षसीम्
॥३१॥सुदर्शनेन चक्रेण सहस्रारेण भास्वता । तस्मै प्रादाद् वरान् इष्टान् प्रापयच् च गुरुं प्रभुः
॥३२॥ततः प्रभृति तत् तीर्थं विप्रं नारायणं विदुः । स्नानदानेन पूजाद्यैर् यत्र सिध्यति वाञ्छितम्
॥३३॥स्रोतः तथा उपयोगनियमः:SARIT. Based on the SARIT digital edition, edited by Peter Schreiner and Renate Söhnen; base e-text: the Tübingen Purāṇa Project; TEI editing and conversion: Richard Mahoney. Copyright 2014–2018 SARIT. Converted from IAST to Devanāgarī and segmented into chapter, stanza, and prose items for this reader. Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0).