ब्रह्मपुराणम्, अध्यायः ६९ — पुराणानि

बह्वाश्चर्यस् त्वया प्रोक्तो विष्णुलोको जगत्पते । नित्यानन्दकरः श्रीमान् भुक्तिमुक्तिफलप्रदः

॥१॥

क्षेत्रं च दुर्लभं लोके कीर्तितं पुरुषोत्तमम् । त्यक्त्वा यत्र नरो देहं याति सालोक्यतां हरेः

॥२॥

सम्यक् क्षेत्रस्य माहात्म्यं त्वया सम्यक् प्रकीर्तितम् । यत्र स्वदेहसन्त्यागाद् विष्णुलोकं व्रजेन् नरः

॥३॥

अहो मोक्षस्य मार्गोऽयं देहत्यागस् त्वयोदितः । नराणाम् उपकाराय पुरुषाख्ये न संशयः

॥४॥

अनायासेन देवेश देहं त्यक्त्वा नरोत्तमाः । तस्मिन् क्षेत्रे परं विष्णोः पदं यान्ति निरामयम्

॥५॥

श्रुत्वा क्षेत्रस्य माहात्म्यं विस्मयो नो महान् अभूत् । प्रयागपुष्करादीनि क्षेत्राण्य् आयतनानि च

॥६॥

पृथिव्यां सर्वतीर्थानि सरितश् च सरांसि च । न तथा तानि सर्वाणि प्रशंससि सुरोत्तम

॥७॥

यथा प्रशंससि क्षेत्रं पुरुषाख्यं पुनः पुनः । ज्ञातोऽस्माभिर् अभिप्रायस् तवेदानीं पितामह

॥८॥

येन प्रशंससि क्षेत्रं मुक्तिदं पुरुषोत्तमम् । पुरुषाख्यसमं नूनं क्षेत्रं नास्ति महीतले । तेन त्वं विबुधश्रेष्ठ प्रशंससि पुनः पुनः

॥९॥

सत्यं सत्यं मुनिश्रेष्ठा भवद्भिः समुदाहृतम् । पुरुषाख्यसमं क्षेत्रं नास्त्य् अत्र पृथिवीतले

॥१०॥

सन्ति यानि तु तीर्थानि पुण्यान्य् आयतनानि च । तानि श्रीपुरुषाख्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

॥११॥

यथा सर्वेश्वरो विष्णुः सर्वलोकोत्तमोत्तमः । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥१२॥

आदित्यानां यथा विष्णुः श्रेष्ठत्वे समुदाहृतः । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥१३॥

नक्षत्राणां यथा सोमः सरसां सागरो यथा । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥१४॥

वसूनां पावको यद्वद् रुद्राणां शङ्करो यथा । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥१५॥

वर्णानां ब्राह्मणो यद्वद् वैनतेयश् च पक्षिणाम् । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥१६॥

शिखरिणां यथा मेरुः पर्वतानां हिमालयः । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥१७॥

प्रमदानां यथा लक्ष्मीः सरितां जाह्नवी यथा । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥१८॥

ऐरावतो गजेन्द्राणां महर्षीणां भृगुर् यथा । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥१९॥

सेनानीनां यथा स्कन्दः सिद्धानां कपिलो यथा । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥२०॥

उच्चैःश्रवा यथाश्वानां कवीनाम् उशना कविः । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥२१॥

मुनीनां च यथा व्यासः कुबेरो यक्षरक्षसाम् । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥२२॥

इन्द्रियाणां मनो यद्वद् भूतानाम् अवनी यथा । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥२३॥

अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां पवनः प्लवतां यथा । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥२४॥

भूषणानां तु सर्वेषां यथा चूडामणिर् द्विजाः । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥२५॥

गन्धर्वाणां चित्ररथः शस्त्राणां कुलिशो यथा । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥२६॥

अकारः सर्ववर्णानां गायत्री छन्दसां यथा । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥२७॥

सर्वाङ्गेभ्यो यथा श्रेष्ठम् उत्तमाङ्गं द्विजोत्तमाः । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥२८॥

अरुन्धती यथा स्त्रीणां सतीनां श्रेष्ठतां गता । तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम्

॥२९॥

यथा समस्तविद्यानां मोक्षविद्या परा स्मृता । तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम्

॥३०॥

मनुष्याणां यथा राजा धेनूनाम् अपि कामधुक् । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥३१॥

सुवर्णं सर्वरत्नानां सर्पाणां वासुकिर् यथा । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥३२॥

प्रह्लादः सर्वदैत्यानां रामः शस्त्रभृतां यथा । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥३३॥

झषाणां मकरो यद्वन् मृगाणां मृगराड् यथा । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥३४॥

समुद्राणां यथा श्रेष्ठः क्षीरोदः सरितां पतिः । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥३५॥

वरुणो यादसां यद्वद् यमः संयमिनां यथा । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥३६॥

देवर्षीणां यथा श्रेष्ठो नारदो मुनिसत्तमाः । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥३७॥

धातूनां काञ्चनं यद्वत् पवित्राणां च दक्षिणा । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥३८॥

प्रजापतिर् यथा दक्ष ऋषीणां कश्यपो यथा । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥३९॥

ग्रहाणां भास्करो यद्वन् मन्त्राणां प्रणवो यथा । तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्

॥४०॥

अश्वमेधस् तु यज्ञानां यथा श्रेष्ठः प्रकीर्तितः । तथा समस्ततीर्थानां क्षेत्रं च तद् द्विजोत्तमाः

॥४१॥

ओषधीनां यथा धान्यं तृणेषु तृणराड् यथा । तथा समस्ततीर्थानाम् उत्तमं पुरुषोत्तमम्

॥४२॥

यथा समस्ततीर्थानां धर्मः संसारतारकः । तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम्

॥४३॥