parīkṣidādīnāmuddhavadarśanavarṇanaḥ
śrīṛṣaya ūcuḥ
śāṃḍilye tau samādiśya parāvṛtte svamāśramam ||
ki kathaṃ cakratustau tu rājānau sūta tadvada
||1||शांडिल्ये तौ समादिश्य परावृत्ते स्वमाश्रमम् ॥
कि कथं चक्रतुस्तौ तु राजानौ सूत तद्वद
śrīsūta uvāca
tatastu viṣṇurātena śreṇīmukhvāḥ sahasraśaḥ ||
indraprasthātsamānāyya mathurāsthānamāpitāḥ
||2||ततस्तु विष्णुरातेन श्रेणीमुख्वाः सहस्रशः ॥
इन्द्रप्रस्थात्समानाय्य मथुरास्थानमापिताः
māthurānbrāhmaṇāṃstatra vānarāṃśca purātanān ||
vijñāya mānanīyatvaṃ teṣu sthāpitavānsvarādaṭ
||3||माथुरान्ब्राह्मणांस्तत्र वानरांश्च पुरातनान् ॥
विज्ञाय माननीयत्वं तेषु स्थापितवान्स्वरादट्
vajrastu tatsahāyena śāṇḍilyasyā'pyanugrahāt ||
govindagopagopīnāṃ līlāsthānānyanukramāt
||4||वज्रस्तु तत्सहायेन शाण्डिल्यस्याऽप्यनुग्रहात् ॥
गोविन्दगोपगोपीनां लीलास्थानान्यनुक्रमात्
vijñāyā'bhidhayā''sthāpya grāmānāvāsayadbahūn ||
kuṇḍakūpādipūrtena śivādisthāpanena ca
||5||विज्ञायाऽभिधयाऽऽस्थाप्य ग्रामानावासयद्बहून् ॥
कुण्डकूपादिपूर्तेन शिवादिस्थापनेन च
govindaharidevādisvarūpā''ropaṇena ca ||
kṛṣṇaikabhaktiṃ sve rājyaṃ tatāna ca mumoda ha
||6||गोविन्दहरिदेवादिस्वरूपाऽऽरोपणेन च ॥
कृष्णैकभक्तिं स्वे राज्यं ततान च मुमोद ह
prajāstu muditāstasya kṛṣṇakīrtanatatparāḥ ||
paramānandasampannā rājyaṃ tasyaiva tuṣṭuvuḥ
||7||प्रजास्तु मुदितास्तस्य कृष्णकीर्तनतत्पराः ॥
परमानन्दसम्पन्ना राज्यं तस्यैव तुष्टुवुः
ekadā kṛṣṇapatnyastu śrīkṛṣṇavirahāturāḥ ||
kālindīṃ muditā vīkṣya papracchurgatamatsarāḥ
||8||एकदा कृष्णपत्न्यस्तु श्रीकृष्णविरहातुराः ॥
कालिन्दीं मुदिता वीक्ष्य पप्रच्छुर्गतमत्सराः
śrīkṛṣṇapatnya ūcuḥ
yathā vayaṃ kṛṣṇapatnyastathā tvamapi śobhane ||
vayaṃ virahaduḥkhārtāstvaṃ na kālindi tadvada
||9||यथा वयं कृष्णपत्न्यस्तथा त्वमपि शोभने ॥
वयं विरहदुःखार्तास्त्वं न कालिन्दि तद्वद
tacchrutvā smayamānā sā kālindī vākyamabravīt ||
sāpatnyaṃ vīkṣya tattāsāṃ karuṇāparamānasā
||10||तच्छ्रुत्वा स्मयमाना सा कालिन्दी वाक्यमब्रवीत् ॥
सापत्न्यं वीक्ष्य तत्तासां करुणापरमानसा
śrīkālindyuvāca
ātmārāmasya kṛṣṇasya dhruvamātmāsti rādhikā ||
tasyā dāsyaprabhāveṇa viraho'smānna saṃspṛśet
||11||आत्मारामस्य कृष्णस्य ध्रुवमात्मास्ति राधिका ॥
तस्या दास्यप्रभावेण विरहोऽस्मान्न संस्पृशेत्
tasyā evāṃśavistārāḥ sarvāḥ śrīkṛṣṇanāyikāḥ ||
nityasaṃbhoga evāsti tasyāḥ sāmmukhyayogataḥ
||12||तस्या एवांशविस्ताराः सर्वाः श्रीकृष्णनायिकाः ॥
नित्यसंभोग एवास्ति तस्याः साम्मुख्ययोगतः
sa eva sā sa saivāsti vaṃśī tatpremarūpikā ||
śrīkṛṣṇanakhacandrālisaṃgāccandrāvalī smṛtā
||13||स एव सा स सैवास्ति वंशी तत्प्रेमरूपिका ॥
श्रीकृष्णनखचन्द्रालिसंगाच्चन्द्रावली स्मृता
rūpāntaraṃ ca gṛhṇānā tayoḥ sevātilālasā ||
rukmiṇyādisamāveśo mayātraiva vilokitaḥ
||14||रूपान्तरं च गृह्णाना तयोः सेवातिलालसा ॥
रुक्मिण्यादिसमावेशो मयात्रैव विलोकितः
yuṣmākamapi kṛṣṇena viraho naiva sarvataḥ ||
kintu evaṃ na jānītha tasmādvyākulatāmitāḥ
||15||युष्माकमपि कृष्णेन विरहो नैव सर्वतः ॥
किन्तु एवं न जानीथ तस्माद्व्याकुलतामिताः
evamevātra gopīnāmakrūrāvasare purā ||
virahābhāsa evāsīduddhavena samāhitaḥ
||16||एवमेवात्र गोपीनामक्रूरावसरे पुरा ॥
विरहाभास एवासीदुद्धवेन समाहितः
tenaiva bhavatīnāṃ cedbhavedatra samāgamaḥ ||
tarhi nityaṃ svakāntena vihāramapi lapsyatha
||17||तेनैव भवतीनां चेद्भवेदत्र समागमः ॥
तर्हि नित्यं स्वकान्तेन विहारमपि लप्स्यथ
śrīsūta uvāca
evamuktāstu tāḥ patnyaḥ prasannāṃ punarabruvan ||
uddhavālokanenātmapreṣṭhasaṃgamalālasāḥ
||18||एवमुक्तास्तु ताः पत्न्यः प्रसन्नां पुनरब्रुवन् ॥
उद्धवालोकनेनात्मप्रेष्ठसंगमलालसाः
śrīkṛṣṇapatnya ūcuḥ
dhanyāsi sakhi kāntena yasyā naivāsti vicyutiḥ ||
yataste svārthasaṃsiddhistasyā dāsyo babhūvima
||19||धन्यासि सखि कान्तेन यस्या नैवास्ति विच्युतिः ॥
यतस्ते स्वार्थसंसिद्धिस्तस्या दास्यो बभूविम
parantūddhavalābhe syādasmatsarvārthasādhanam ||
tathā vadasva kālindi tallābho'pi yathā bhavet
||20||परन्तूद्धवलाभे स्यादस्मत्सर्वार्थसाधनम् ॥
तथा वदस्व कालिन्दि तल्लाभोऽपि यथा भवेत्
śrīsūta uvāca
evamuktā tu kālindī pratyuvācātha tāstathā ||
smarantī kṛṣṇacandrasya kalāṣoḍaśarūpiṇī
||21||एवमुक्ता तु कालिन्दी प्रत्युवाचाथ तास्तथा ॥
स्मरन्ती कृष्णचन्द्रस्य कलाषोडशरूपिणी
sādhanabhūmirbadarī vrajatā kṛṣṇena maṃtriṇe proktā ||
tatrāste sa tu sākṣāttadvayunaṃ grāhayam̐llokān
||22||साधनभूमिर्बदरी व्रजता कृष्णेन मंत्रिणे प्रोक्ता ॥
तत्रास्ते स तु साक्षात्तद्वयुनं ग्राहयँल्लोकान्
phalabhūmirvrajabhūmirdattā tasmai puraiva sarahasyam ||
phalamiha tirohitaṃ sattadihedānīṃ sa uddhavo'lakṣyaḥ
||23||फलभूमिर्व्रजभूमिर्दत्ता तस्मै पुरैव सरहस्यम् ॥
फलमिह तिरोहितं सत्तदिहेदानीं स उद्धवोऽलक्ष्यः
govarddhanagirinikaṭe sakhīsthale tadrajaḥkāmaḥ ||
tatratyāṅkuravallīrūpeṇāste sa uddhavo nūnam
||24||गोवर्द्धनगिरिनिकटे सखीस्थले तद्रजःकामः ॥
तत्रत्याङ्कुरवल्लीरूपेणास्ते स उद्धवो नूनम्
ātmotsavarūpatvaṃ hariṇā tasmai samarpitaṃ niyatam ||
tasmāttatra sthitvā kusumasaraḥparisare savajrābhiḥ
||25||आत्मोत्सवरूपत्वं हरिणा तस्मै समर्पितं नियतम् ॥
तस्मात्तत्र स्थित्वा कुसुमसरःपरिसरे सवज्राभिः
vīṇāveṇumṛdaṃgaiḥ kīrtanakāvyādisarasasaṃgītaiḥ ||
utsava ārabdhavyo hariratalokānsamānāyya
||26||वीणावेणुमृदंगैः कीर्तनकाव्यादिसरससंगीतैः ॥
उत्सव आरब्धव्यो हरिरतलोकान्समानाय्य
tatroddhavāvaloko bhavitā niyataṃ mahotsave vitate ||
yauṣmākīṇāmabhimatasiddhiṃ savitā sa eva savitānām
||27||तत्रोद्धवावलोको भविता नियतं महोत्सवे वितते ॥
यौष्माकीणामभिमतसिद्धिं सविता स एव सवितानाम्
śrīsūta uvāca
iti śrutvā prasannāstāḥ kālindīmabhivandya tat ||
kathayāmāsurāgatya vajraṃ prati parīkṣitam
||28||इति श्रुत्वा प्रसन्नास्ताः कालिन्दीमभिवन्द्य तत् ॥
कथयामासुरागत्य वज्रं प्रति परीक्षितम्
viṣṇurātastu tacchrutvā prasannastadyutastadā ||
tatraivāgatya tatsarvaṃ kārayāmāsa satvaram
||29||विष्णुरातस्तु तच्छ्रुत्वा प्रसन्नस्तद्युतस्तदा ॥
तत्रैवागत्य तत्सर्वं कारयामास सत्वरम्
govardhanādadūreṇa vṛndāraṇye sakhīsthale ||
pravṛttaḥ kusumāmbhodhau kṛṣṇasaṃkīrtanotsavaḥ
||30||गोवर्धनाददूरेण वृन्दारण्ये सखीस्थले ॥
प्रवृत्तः कुसुमाम्भोधौ कृष्णसंकीर्तनोत्सवः
vṛṣabhānusutākāntavihāre kīrtanaśriyā ||
sākṣādiva samāvṛtte sarve'nanyadṛśo'bhavan
||31||वृषभानुसुताकान्तविहारे कीर्तनश्रिया ॥
साक्षादिव समावृत्ते सर्वेऽनन्यदृशोऽभवन्
tataḥ paśyatsu sarveṣu tṛṇagulmalatācayāt ||
ājagāmoddhavaḥ sragvī śyāmaḥ pītāmbarāvṛtaḥ
||32||ततः पश्यत्सु सर्वेषु तृणगुल्मलताचयात् ॥
आजगामोद्धवः स्रग्वी श्यामः पीताम्बरावृतः
guñjāmālādharo gāyanballavīvallabhaṃ muhuḥ ||
tadāgamanato reje bhṛśaṃ saṃkīrtanotsavaḥ
||33||गुञ्जामालाधरो गायन्बल्लवीवल्लभं मुहुः ॥
तदागमनतो रेजे भृशं संकीर्तनोत्सवः
candrikāgamato yadvatsphāṭikāṭṭālabhūmaṇiḥ ||
atha sarve sukhāmbhodhau magnāḥ sarvaṃ visasmaruḥ
||34||चन्द्रिकागमतो यद्वत्स्फाटिकाट्टालभूमणिः ॥
अथ सर्वे सुखाम्भोधौ मग्नाः सर्वं विसस्मरुः
kṣaṇenāgatavijñānā dṛṣṭvā śrīkṛṣṇarūpiṇam ||
uddhavaṃ pūjayāṃcakruḥ pratilabdhamanorathāḥ
||35||क्षणेनागतविज्ञाना दृष्ट्वा श्रीकृष्णरूपिणम् ॥
उद्धवं पूजयांचक्रुः प्रतिलब्धमनोरथाः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīmadbhāgavatamāhātmye govarddhanaparvatasamīpe parīkṣidādīnāmuddhavadarśanavarṇanonāma dvitīyo'dhyāyaḥ || 2 ||