agnitīrthanāradaśilāmārkaṇḍeyaśilāmāhātmyavarṇanam
skanda uvāca
bhagavansarvabhūteṣu sarvadharmaviśārada ||
agnitīrthasya māhātmyaṃ kṛpayā vada me pitaḥ
||1||भगवन्सर्वभूतेषु सर्वधर्मविशारद ॥
अग्नितीर्थस्य माहात्म्यं कृपया वद मे पितः
śiva uvāca
atiguhyatamaṃ tīrthaṃ sarvatīrthaniṣevitam ||
saṃkṣepātkathayāmyetattavādaravaśādaham
||2||अतिगुह्यतमं तीर्थं सर्वतीर्थनिषेवितम् ॥
संक्षेपात्कथयाम्येतत्तवादरवशादहम्
mahāpātakino ye ca atipātakinastathā ||
snānamātreṇa śuddhyaṃti vināyāsena putraka
||3||महापातकिनो ये च अतिपातकिनस्तथा ॥
स्नानमात्रेण शुद्ध्यंति विनायासेन पुत्रक
prāyaścittena yatpāpaṃ na gacchenmaraṇāṃtikam ||
snānamātreṇa tīrthasya pāvakasya viśuddhyati
||4||प्रायश्चित्तेन यत्पापं न गच्छेन्मरणांतिकम् ॥
स्नानमात्रेण तीर्थस्य पावकस्य विशुद्ध्यति
atyaṃtamalasaṃbaddhaṃ yathā śuddhyati hāṭakam ||
tathāgnitīrthamāsādya dehī pāpairviśuddhyati
||5||अत्यंतमलसंबद्धं यथा शुद्ध्यति हाटकम् ॥
तथाग्नितीर्थमासाद्य देही पापैर्विशुद्ध्यति
kuśāgreṇodabiṃduṃ ca pītvā varṣatrayaṃ naraḥ ||
anyakṣetre tapaḥ kṛtvā tadatra snānamātrataḥ
||6||कुशाग्रेणोदबिंदुं च पीत्वा वर्षत्रयं नरः ॥
अन्यक्षेत्रे तपः कृत्वा तदत्र स्नानमात्रतः
brāhmaṇānbhojayitvāsminyathāvibhavasaṃbhavaiḥ ||
daridratā kule teṣāṃ na kadācitprajāyate
||7||ब्राह्मणान्भोजयित्वास्मिन्यथाविभवसंभवैः ॥
दरिद्रता कुले तेषां न कदाचित्प्रजायते
upavāsena yaḥ prāṇānvahnitīrthe tyajennaraḥ ||
sa bhittvā sūryalokādīnviṣṇulokaṃ prapadyate
||8||उपवासेन यः प्राणान्वह्नितीर्थे त्यजेन्नरः ॥
स भित्त्वा सूर्यलोकादीन्विष्णुलोकं प्रपद्यते
cāṃdrāyaṇasahasraistu kṛcchraiḥ koṭibhireva ca ||
yatphalaṃ labhate martyastatsnānādvahnitīrthataḥ
||9||चांद्रायणसहस्रैस्तु कृच्छ्रैः कोटिभिरेव च ॥
यत्फलं लभते मर्त्यस्तत्स्नानाद्वह्नितीर्थतः
paṃcadhā ye prakurvaṃti pāpamasminṣaḍānana ||
japena pavanāyāmairviśuddhiriti me matiḥ
||10||पंचधा ये प्रकुर्वंति पापमस्मिन्षडानन ॥
जपेन पवनायामैर्विशुद्धिरिति मे मतिः
jñānena mohavaśataḥ pāpaṃ kurvanti ye'dhamāḥ ||
paiśācīṃ yonimāyāmati yāvadiṃdrāścaturdaśa
||11||ज्ञानेन मोहवशतः पापं कुर्वन्ति येऽधमाः ॥
पैशाचीं योनिमायामति यावदिंद्राश्चतुर्दश
anāśramī cāśramī vā yāvaddehasyadhāraṇam ||
na tīrthe pāvake kuryātpātakaṃ buddhipūrvakam
||12||अनाश्रमी चाश्रमी वा यावद्देहस्यधारणम् ॥
न तीर्थे पावके कुर्यात्पातकं बुद्धिपूर्वकम्
snānaṃ dānaṃ japo homaḥ saṃdhyā devārcanaṃ tathā ||
atrānaṃtaguṇaṃ proktamanyatīrthātṣaḍānana
||13||स्नानं दानं जपो होमः संध्या देवार्चनं तथा ॥
अत्रानंतगुणं प्रोक्तमन्यतीर्थात्षडानन
bahūni saṃti tīrthāni pāvanāni mahāṃtyapi ||
vahnitīrthasamaṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati
||14||बहूनि संति तीर्थानि पावनानि महांत्यपि ॥
वह्नितीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति
na brahmā na śivaḥ śeṣo na devā na ca tāpasāḥ ||
śaknuvaṃti phalaṃ nālaṃ vaktuṃ pāvakatīrthajam
||15||न ब्रह्मा न शिवः शेषो न देवा न च तापसाः ॥
शक्नुवंति फलं नालं वक्तुं पावकतीर्थजम्
kiṃ teṣāṃ bahubhiryajñaiḥ kiṃ dānairniyamairyamaiḥ ||
yeṣāṃ pāvakatīrthe'sminsnānaṃ daśadinaṃ bhavet
||16||किं तेषां बहुभिर्यज्ञैः किं दानैर्नियमैर्यमैः ॥
येषां पावकतीर्थेऽस्मिन्स्नानं दशदिनं भवेत्
upavāsena yaḥ prāṇānvahnitīrthe jayennaraḥ ||
upavāsatrayaṃ kṛtvā pūjayitvā janārddanam ||
naraḥ pāvakatīrthe'sminsa bhavetpāvakopamaḥ
||17||उपवासेन यः प्राणान्वह्नितीर्थे जयेन्नरः ॥
उपवासत्रयं कृत्वा पूजयित्वा जनार्द्दनम् ॥
नरः पावकतीर्थेऽस्मिन्स भवेत्पावकोपमः
śilāpaṃcakamadhyasthaṃ sānnidhyaṃ nityadā hareḥ ||
tatraiva pāvakaṃ tīrthaṃ sarvapāpapraṇāśanam
||18||शिलापंचकमध्यस्थं सान्निध्यं नित्यदा हरेः ॥
तत्रैव पावकं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम्
skaṃda uvāca
kathaṃ tatra śilāḥ paṃca kena vā tatra nirmitāḥ ||
kiṃ puṇyaṃ kiṃ phalaṃ tāsāṃ vaktumarhasyaśeṣataḥ
||19||कथं तत्र शिलाः पंच केन वा तत्र निर्मिताः ॥
किं पुण्यं किं फलं तासां वक्तुमर्हस्यशेषतः
śiva uvāca
nāradī nārasiṃhī ca vārāhī gāruḍī tathā ||
mārkaṃḍeyīti vikhyātāḥ śilāḥ sarvārthasiddhidāḥ
||20||नारदी नारसिंही च वाराही गारुडी तथा ॥
मार्कंडेयीति विख्याताः शिलाः सर्वार्थसिद्धिदाः
nārado bhagavāṃstepe tapaḥ paramadāruṇam ||
darśanārthaṃ mahāviṣṇoḥ śilāyāṃ vāyubhojanaḥ
||21||नारदो भगवांस्तेपे तपः परमदारुणम् ॥
दर्शनार्थं महाविष्णोः शिलायां वायुभोजनः
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi śilāyāṃ vṛkṣavṛttimān ||
tadāsau bhagavānviṣṇustatra brāhmaṇarūpadhṛk
||22||षष्टिवर्षसहस्राणि शिलायां वृक्षवृत्तिमान् ॥
तदासौ भगवान्विष्णुस्तत्र ब्राह्मणरूपधृक्
jagāma puratastasya kṛpayā munisattamam ||
uvāca vacanaṃ cāru kimiti kliśyate hyṛṣe ||
kiṃ vā tavepsitaṃ brūhi tapasā kṣīṇakalmaṣa
||23||जगाम पुरतस्तस्य कृपया मुनिसत्तमम् ॥
उवाच वचनं चारु किमिति क्लिश्यते ह्यृषे ॥
किं वा तवेप्सितं ब्रूहि तपसा क्षीणकल्मष
nārada uvāca
ko bhavānvijane'raṇye mamānugrahatatparaḥ ||
manaḥ prasannatāmeti darśanātte dvijottama
||24||को भवान्विजनेऽरण्ये ममानुग्रहतत्परः ॥
मनः प्रसन्नतामेति दर्शनात्ते द्विजोत्तम
ityukto nāradenāsau śaṃkhacakragadādharaḥ ||
pītāṃbaralasatpadmavanamālāvibhūṣaṇaḥ
||25||इत्युक्तो नारदेनासौ शंखचक्रगदाधरः ॥
पीतांबरलसत्पद्मवनमालाविभूषणः
śrīvatsakaustubhabhrājatkamalāvimalālayaḥ ||
sunaṃdanapramukhyaiḥ sa stūyamāno janārddanaḥ
||26||श्रीवत्सकौस्तुभभ्राजत्कमलाविमलालयः ॥
सुनंदनप्रमुख्यैः स स्तूयमानो जनार्द्दनः
darśayāmāsa rūpaṃ svaṃ nāradāya kṛpārditaḥ ||
taṃ dṛṣṭvā sahasotthāya tanuṃ prāṇa ivāgataḥ
||27||दर्शयामास रूपं स्वं नारदाय कृपार्दितः ॥
तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय तनुं प्राण इवागतः
kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā namaskṛtya punaḥ punaḥ ||
tuṣṭāva praṇato bhūtvā jagatāmīśvareśvaram
||28||कृतांजलिपुटो भूत्वा नमस्कृत्य पुनः पुनः ॥
तुष्टाव प्रणतो भूत्वा जगतामीश्वरेश्वरम्
nārada uvāca
yaḥ sarvasākṣī jagatāmadhīśvaro bhaktecchayā jātaśarīrasaṃpadaḥ ||
kṛpāmahāṃbhonidhirāśritānāṃ prasīdatāṃ pāvanadivyamūrtiḥ
||29||यः सर्वसाक्षी जगतामधीश्वरो भक्तेच्छया जातशरीरसंपदः ॥
कृपामहांभोनिधिराश्रितानां प्रसीदतां पावनदिव्यमूर्तिः
hitāya lokasya satāṃ punarmanaḥ sutoṣaṇāyāciramutkalādibhiḥ ||
prasannalīlāhasitāvalokanaḥ prasīdatāṃ sattvanikāyamūrtimān
||30||हिताय लोकस्य सतां पुनर्मनः सुतोषणायाचिरमुत्कलादिभिः ॥
प्रसन्नलीलाहसितावलोकनः प्रसीदतां सत्त्वनिकायमूर्तिमान्
kaṃdarppalāvaṇyavilāsasuṃdaraḥ prasannagaṃbhīragireṃdirotsavaḥ ||
svamāśritānāṃ varakalpapādapaḥ prasīdatāṃ dīnadayārdramānasaḥ
||31||कंदर्प्पलावण्यविलाससुंदरः प्रसन्नगंभीरगिरेंदिरोत्सवः ॥
स्वमाश्रितानां वरकल्पपादपः प्रसीदतां दीनदयार्द्रमानसः
yadaṃghripadmārcananirmalāṃtarā jñānāsinā śātitabaṃdhahetavaḥ ||
vidaṃti yadbrahmasukhaṃ gataklamāḥ prasīdatāṃ dīnadayārdramānasaḥ
||32||यदंघ्रिपद्मार्चननिर्मलांतरा ज्ञानासिना शातितबंधहेतवः ॥
विदंति यद्ब्रह्मसुखं गतक्लमाः प्रसीदतां दीनदयार्द्रमानसः
saṃsāravārāṃnidhibaddhaseturyaḥ sṛṣṭipālāṃtavidhānahetuḥ ||
upāṃtanāmā guṇalabdhamūrtiḥ prasīdatāṃ brahmasukhānubhūtiḥ
||33||संसारवारांनिधिबद्धसेतुर्यः सृष्टिपालांतविधानहेतुः ॥
उपांतनामा गुणलब्धमूर्तिः प्रसीदतां ब्रह्मसुखानुभूतिः
ya iṃdriyādhiṣṭhitabhūtasūkṣmādvikāsaheturdyutimadvariṣṭhaḥ ||
jīvātmatāṃ gacchati māyayā svayā sa eka īśo bhagavānprasīdatām
||34||य इंद्रियाधिष्ठितभूतसूक्ष्माद्विकासहेतुर्द्युतिमद्वरिष्ठः ॥
जीवात्मतां गच्छति मायया स्वया स एक ईशो भगवान्प्रसीदताम्
svadṛgguṇairyena vilipyate mahānguṇāśrayaṃ yena ca pāñcabhautikam ||
eko'pi nānāguṇasaṃprayuktaḥ prasīdatāṃ dīnadayāluvaryaḥ
||35||स्वदृग्गुणैर्येन विलिप्यते महान्गुणाश्रयं येन च पाञ्चभौतिकम् ॥
एकोऽपि नानागुणसंप्रयुक्तः प्रसीदतां दीनदयालुवर्यः
yasyānuvartino devā vipadāṃ padamaṃbudhim ||
kṛtvā vatsapadaṃ svarge nirātaṃkā vasaṃti hi
||36||यस्यानुवर्तिनो देवा विपदां पदमंबुधिम् ॥
कृत्वा वत्सपदं स्वर्गे निरातंका वसंति हि
namaste vāsudevāya namaḥ saṃkarṣaṇāya ca ||
pradyumnāyāniruddhāya sarvabhūtātmane namaḥ
||37||नमस्ते वासुदेवाय नमः संकर्षणाय च ॥
प्रद्युम्नायानिरुद्धाय सर्वभूतात्मने नमः
adya me jīvitaṃ dhanyamadya me saphalaṃ tapaḥ ||
adya me saphalaṃ jñānaṃ darśanātte janārdana
||38||अद्य मे जीवितं धन्यमद्य मे सफलं तपः ॥
अद्य मे सफलं ज्ञानं दर्शनात्ते जनार्दन
śrībhagavānuvāca
tuṣṭo'haṃ tapasānena stotreṇa tava nārada ||
tvatto bhakto na me kaścittriṣu lokeṣu vidyate
||39||तुष्टोऽहं तपसानेन स्तोत्रेण तव नारद ॥
त्वत्तो भक्तो न मे कश्चित्त्रिषु लोकेषु विद्यते
varaṃ varaya bhadraṃ te varado'haṃ tavāgrataḥ ||
maddarśanātte kāmaḥ syātsaṃsiddho viddhi nārada
||40||वरं वरय भद्रं ते वरदोऽहं तवाग्रतः ॥
मद्दर्शनात्ते कामः स्यात्संसिद्धो विद्धि नारद
nārada uvāca
varado yadi me deva varārho yadi vāpyaham ||
bhaktiṃ tava padāṃbhoje niścalāṃ dehi me vibho
||41||वरदो यदि मे देव वरार्हो यदि वाप्यहम् ॥
भक्तिं तव पदांभोजे निश्चलां देहि मे विभो
pacchilāsannidhānaṃ ca na tyājyaṃ te kadācana ||
mattīrthadarśanātsparśātsnānādācamanāttathā ||
dehairna yujyate deyastatīyastu varo mama
||42||पच्छिलासन्निधानं च न त्याज्यं ते कदाचन ॥
मत्तीर्थदर्शनात्स्पर्शात्स्नानादाचमनात्तथा ॥
देहैर्न युज्यते देयस्ततीयस्तु वरो मम
śrībhagavānuvāca
evamastu tava snehāttava tīrthe vasāmyaham ||
carācarāṇāṃ jaṃtūnāṃ videhāya na saṃśayaḥ
||43||एवमस्तु तव स्नेहात्तव तीर्थे वसाम्यहम् ॥
चराचराणां जंतूनां विदेहाय न संशयः
evamuktvā hariḥ sākṣāttatraivāṃtaradhīyata ||
nārado'pi mahātejā dināni katicitsaha ||
badarīmāvasanhṛṣṭo yayau madhupurīṃ tataḥ
||44||एवमुक्त्वा हरिः साक्षात्तत्रैवांतरधीयत ॥
नारदोऽपि महातेजा दिनानि कतिचित्सह ॥
बदरीमावसन्हृष्टो ययौ मधुपुरीं ततः
skaṃda uvāca
mārkaṃḍeyaśilāyāstu mahimānaṃ vadasva me ||
kiṃ puṇyaṃ kiṃ phalaṃ tasyāḥ saṃjñā ca tādṛśī katham
||45||मार्कंडेयशिलायास्तु महिमानं वदस्व मे ॥
किं पुण्यं किं फलं तस्याः संज्ञा च तादृशी कथम्
śiva uvāca
purā tretāyugasyāṃte mṛkaṃḍutanayo mahān ||
svalpāyuṣaṃ nijaṃ jñātvā jajāpa paramaṃ japam
||46||पुरा त्रेतायुगस्यांते मृकंडुतनयो महान् ॥
स्वल्पायुषं निजं ज्ञात्वा जजाप परमं जपम्
dvādaśākṣaramaṃtreṇa pūjito hariravyayaḥ ||
saptakalpāyuṣaṃ jñātvā tatraivāṃtarato yayau
||47||द्वादशाक्षरमंत्रेण पूजितो हरिरव्ययः ॥
सप्तकल्पायुषं ज्ञात्वा तत्रैवांतरतो ययौ
mārkaṃḍeyastataḥ śrutvā tīrthāṭanapariśramam ||
darśanaṃ nāradasyāsīnmathurāyāṃ ṣaḍānana
||48||मार्कंडेयस्ततः श्रुत्वा तीर्थाटनपरिश्रमम् ॥
दर्शनं नारदस्यासीन्मथुरायां षडानन
pūjito vaṃditastena nārado munisattamaḥ ||
kathayāmāsa māhātmyaṃ badaryā yatra keśavaḥ
||49||पूजितो वंदितस्तेन नारदो मुनिसत्तमः ॥
कथयामास माहात्म्यं बदर्या यत्र केशवः
nārada uvāca
kimiti kliśyate sādho tīrthāṭanapariśramaiḥ ||
badaryākhyaṃ mahākṣetraṃ sānnidhyaṃ nityadā hareḥ
||50||किमिति क्लिश्यते साधो तीर्थाटनपरिश्रमैः ॥
बदर्याख्यं महाक्षेत्रं सान्निध्यं नित्यदा हरेः
tatra yāhi yatra sākṣāddhariṃ paśyasi cakṣuṣā ||
tacchrutvā vismayopeto viśālāmāyayāvṛṣiḥ
||51||तत्र याहि यत्र साक्षाद्धरिं पश्यसि चक्षुषा ॥
तच्छ्रुत्वा विस्मयोपेतो विशालामाययावृषिः
snātvā śilāmupaviśañjajāpāṣṭākṣaraṃ param ||
tataḥprasanno bhagavām̐strirātryaṃte janārdanaḥ
||52||स्नात्वा शिलामुपविशञ्जजापाष्टाक्षरं परम् ॥
ततःप्रसन्नो भगवाँस्त्रिरात्र्यंते जनार्दनः
śaṃkhacakragadāpadmavanamālāvibhūṣaṇam ||
taṃ dṛṣṭvā sahasotthāya premagadgadayā girā ||
tuṣṭāva praṇato bhūtvā mārkaṃḍeyo janārdanam
||53||शंखचक्रगदापद्मवनमालाविभूषणम् ॥
तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय प्रेमगद्गदया गिरा ॥
तुष्टाव प्रणतो भूत्वा मार्कंडेयो जनार्दनम्
mārkaṃḍeya uvāca
aśāśvate ca saṃsāre sāre te caraṇāṃbuje ||
samuddhāraḥ kathaṃ nṛṇāṃ trāhi māṃ parameśvara
||54||अशाश्वते च संसारे सारे ते चरणांबुजे ॥
समुद्धारः कथं नृणां त्राहि मां परमेश्वर
tāpatrayapariśrāṃtamanekājñānajṛṃbhitam ||
saṃsārakuhare bhrāṃtaṃ trāhi māṃ kṛpayā'cyuta
||55||तापत्रयपरिश्रांतमनेकाज्ञानजृंभितम् ॥
संसारकुहरे भ्रांतं त्राहि मां कृपयाऽच्युत
anekayoniyaṃtreṣu niḥsṛtestanuvedanām ||
garbhavāsakṛtāṃ prāptaṃ trāhi māṃ karuṇāṃbudhe
||56||अनेकयोनियंत्रेषु निःसृतेस्तनुवेदनाम् ॥
गर्भवासकृतां प्राप्तं त्राहि मां करुणांबुधे
kṛmibhakṣitasarvāṃgaṃ kṣutpipāsākulaṃ ca hi ||
āṃtramālākulegarbhe trāhi māṃ madhusūdana
||57||कृमिभक्षितसर्वांगं क्षुत्पिपासाकुलं च हि ॥
आंत्रमालाकुलेगर्भे त्राहि मां मधुसूदन
amedhyādibhirāliptaṃ niśceṣṭaśramamākulam ||
smaraṃtaṃ nijakarmotthaṃ trāhi māṃ madhusūdana
||58||अमेध्यादिभिरालिप्तं निश्चेष्टश्रममाकुलम् ॥
स्मरंतं निजकर्मोत्थं त्राहि मां मधुसूदन
vacanādānaniḥśvāsāśaktaṃ bhayamupāgatam ||
garbhavāsamahāduḥkhaṃ trāhi māṃ madhusūdana
||59||वचनादाननिःश्वासाशक्तं भयमुपागतम् ॥
गर्भवासमहादुःखं त्राहि मां मधुसूदन
jarāmaraṇabālyādiduḥkhasaṃsārapīḍitam ||
duḥkhābdhau sukhabuddhiṃ māṃ kṛpāsiṃdho prapālaya
||60||जरामरणबाल्यादिदुःखसंसारपीडितम् ॥
दुःखाब्धौ सुखबुद्धिं मां कृपासिंधो प्रपालय
kadācitkṛmitāṃ prāptaṃ kadācitsvedajanmitām ||
kadācidudbhijjatvaṃ ca kadācinnaratāṃ gatam
||61||कदाचित्कृमितां प्राप्तं कदाचित्स्वेदजन्मिताम् ॥
कदाचिदुद्भिज्जत्वं च कदाचिन्नरतां गतम्
sarvayonisamāpannaṃ vipannaṃ vigataprabham ||
anāthaṃ tvāṃ samāpannaṃ trāhi māṃ kṛpayā'cyuta
||62||सर्वयोनिसमापन्नं विपन्नं विगतप्रभम् ॥
अनाथं त्वां समापन्नं त्राहि मां कृपयाऽच्युत
evaṃ stutastataḥ kṛṣṇo mārkaṇḍeyena dhīmatā ||
prītastamāha viprarṣe varaṃ me vriyatāmiti
||63||एवं स्तुतस्ततः कृष्णो मार्कण्डेयेन धीमता ॥
प्रीतस्तमाह विप्रर्षे वरं मे व्रियतामिति
śrīmārkaṃḍeya uvāca
yadi tuṣṭo bhavānmahyaṃ bhagavandīnavatsala ||
niścalāṃ dehi me bhaktiṃ pūjāyāṃ darśane tava ||
śilāyāṃ tava sānnidhyameṣa eva varo mama
||64||यदि तुष्टो भवान्मह्यं भगवन्दीनवत्सल ॥
निश्चलां देहि मे भक्तिं पूजायां दर्शने तव ॥
शिलायां तव सान्निध्यमेष एव वरो मम
sūta uvāca
tathetyuktvā mahāviṣṇuryayāvaṃtarhitaṃ dvija ||
mārkaṃḍeyastatastuṣṭo jagāma piturāśramam
||65||तथेत्युक्त्वा महाविष्णुर्ययावंतर्हितं द्विज ॥
मार्कंडेयस्ततस्तुष्टो जगाम पितुराश्रमम्
upasthānamidaṃ puṇyaṃ sarvapāpapraṇāśanam ||
śṛṇuyācchrāvayenmartyo govinde labhate gatim
||66||उपस्थानमिदं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥
शृणुयाच्छ्रावयेन्मर्त्यो गोविन्दे लभते गतिम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śivakārtikeyasaṃvāde agnitīrthanāradaśilāmārkaṇḍeyaśilāmāhātmyavarṇanaṃnāma tṛtīyo'dhyāyaḥ || 3 ||