śivapārvatī saṃyogonāma pañcapañcāśattamo'dhyāyaḥ
himavānuvāca
samāpte tu vrate tasyā gaṇeśasya prasādataḥ |
pātāle nāgakanyānāmanyathā'bhūnmatistadā
||1||समाप्ते तु व्रते तस्या गणेशस्य प्रसादतः ।
पाताले नागकन्यानामन्यथाऽभून्मतिस्तदा
mocayāmāsa rājānaṃ pupūjaśca yathāvidhi |
vastrairābharaṇaiścaiva nānāratnamahādhanaiḥ
||2||मोचयामास राजानं पुपूजश्च यथाविधि ।
वस्त्रैराभरणैश्चैव नानारत्नमहाधनैः
aśvaṃ manojavaṃ dattvā visasarjurnṛpaṃ tadā |
kāsārādbahirāgatya badhvā cāśvaṃ mahādrume
||3||अश्वं मनोजवं दत्त्वा विससर्जुर्नृपं तदा ।
कासाराद्बहिरागत्य बध्वा चाश्वं महाद्रुमे
snāti yāvannāgarikaiḥ dṛṣṭaḥ katipayairnṛpaḥ |
apare praṇipatyainaṃ papracchuḥ ko bhavāniti
||4||स्नाति यावन्नागरिकैः दृष्टः कतिपयैर्नृपः ।
अपरे प्रणिपत्यैनं पप्रच्छुः को भवानिति
kutratyaḥ kuta āyātaḥ kiṃ nāmā vada naḥ prabho |
iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā papraccha nṛpasattamaḥ
||5||कुत्रत्यः कुत आयातः किं नामा वद नः प्रभो ।
इति तेषां वचः श्रुत्वा पप्रच्छ नृपसत्तमः
indumatyāḥ kumārasya kuśalaṃ khedasaṃyutaḥ |
tato bubudhire te tamāliliṅgurmudā janāḥ
||6||इन्दुमत्याः कुमारस्य कुशलं खेदसंयुतः ।
ततो बुबुधिरे ते तमालिलिङ्गुर्मुदा जनाः
ūcuśca nṛpa te bhāryā snātvedānīṃ gatā gṛham |
upavāsavratavatī kṛśā dhamanisaṃyutā
||7||ऊचुश्च नृप ते भार्या स्नात्वेदानीं गता गृहम् ।
उपवासव्रतवती कृशा धमनिसंयुता
kumāre jīvamāsthāya jīvamātrāvaśeṣitā |
kecicca nagaraṃ gatvā śubhāṃ vārtāmaghoṣayan
||8||कुमारे जीवमास्थाय जीवमात्रावशेषिता ।
केचिच्च नगरं गत्वा शुभां वार्तामघोषयन्
atyāptajanavākyena śrutvā sā nṛpamāgatam |
ānandābdhau nimagnā'bhūd brahmajñānīva yogavit
||9||अत्याप्तजनवाक्येन श्रुत्वा सा नृपमागतम् ।
आनन्दाब्धौ निमग्नाऽभूद् ब्रह्मज्ञानीव योगवित्
tato'mātyānpuraskṛtya sainyānyapreṣayacca tam |
citradhvajapatākābhiraśobhayata sā puram
||10||ततोऽमात्यान्पुरस्कृत्य सैन्यान्यप्रेषयच्च तम् ।
चित्रध्वजपताकाभिरशोभयत सा पुरम्
vīthīrāsiñcayāmāsa sabhāḥ sampādya yatnataḥ |
svātmānaṃ bhūṣayāmāsa vāso'laṅkāra bhūṣaṇaiḥ
||11||वीथीरासिञ्चयामास सभाः सम्पाद्य यत्नतः ।
स्वात्मानं भूषयामास वासोऽलङ्कार भूषणैः
gobhūhiraṇyadānādyaistoṣayitvā dvijān bahūna |
ārārtikyaṃ kare datvā pativatstrījanasya sā
||12||गोभूहिरण्यदानाद्यैस्तोषयित्वा द्विजान् बहून ।
आरार्तिक्यं करे दत्वा पतिवत्स्त्रीजनस्य सा
gītavāditraghoṣeṇa purātsara upāgamat |
amātyāstu puro gatvā praṇamya nṛpapuṅgavam
||13||गीतवादित्रघोषेण पुरात्सर उपागमत् ।
अमात्यास्तु पुरो गत्वा प्रणम्य नृपपुङ्गवम्
āliliṅgurmudā sarve praṇemuśca yathākramam |
upaviṣṭe tu nṛpatāvupaviṣṭāstadājñayā
||14||आलिलिङ्गुर्मुदा सर्वे प्रणेमुश्च यथाक्रमम् ।
उपविष्टे तु नृपतावुपविष्टास्तदाज्ञया
sarvān kuśalapraśnādyaistoṣayitvā yathākramam |
mānayitvā tathā lokāndatvā tāmbūlavāsasī
||15||सर्वान् कुशलप्रश्नाद्यैस्तोषयित्वा यथाक्रमम् ।
मानयित्वा तथा लोकान्दत्वा ताम्बूलवाससी
svayaṃ jagāma śibiramindumatyā nṛpottamaḥ |
kārayāmāsa sa vidhiṃ dvādaśābdadṛśairdvijaiḥ
||16||स्वयं जगाम शिबिरमिन्दुमत्या नृपोत्तमः ।
कारयामास स विधिं द्वादशाब्ददृशैर्द्विजैः
puṇyāhavācanaṃ kṛtvā gaṇeśārcanapūrvakam |
sampūjya śaṅkaraṃ samyagdvijāṃśca dakṣiṇādibhiḥ
||17||पुण्याहवाचनं कृत्वा गणेशार्चनपूर्वकम् ।
सम्पूज्य शङ्करं सम्यग्द्विजांश्च दक्षिणादिभिः
babhañja śrīphalaṃ tyaktvā tatastatpurato yayau |
dadarśa tatrendumatīmindoḥ śeṣāṃ kalāmiva
||18||बभञ्ज श्रीफलं त्यक्त्वा ततस्तत्पुरतो ययौ ।
ददर्श तत्रेन्दुमतीमिन्दोः शेषां कलामिव
nīrājayitvā rājānaṃ yuvatībhiḥ sabhartṛbhiḥ |
lājapuṣpamayīṃ vṛṣṭiṃ tābhiḥsā'kārayat tadā
||19||नीराजयित्वा राजानं युवतीभिः सभर्तृभिः ।
लाजपुष्पमयीं वृष्टिं ताभिःसाऽकारयत् तदा
pramṛjya nayane samyagānandāśrupariplute |
harṣaśokānvitau tau tu parasparamathocatuḥ
||20||प्रमृज्य नयने सम्यगानन्दाश्रुपरिप्लुते ।
हर्षशोकान्वितौ तौ तु परस्परमथोचतुः
paraspara viyogādhiṃ kathayāmāsatuḥ śucā |
anivāryaprakṛtibhiḥ sāntvitau bahuloktibhiḥ
||21||परस्पर वियोगाधिं कथयामासतुः शुचा ।
अनिवार्यप्रकृतिभिः सान्त्वितौ बहुलोक्तिभिः
ānayitvā tu rājānaṃ samārohya mahāgaje |
nānālaṅkārasaṃyukte patākācchatrasaṃyute
||22||आनयित्वा तु राजानं समारोह्य महागजे ।
नानालङ्कारसंयुक्ते पताकाच्छत्रसंयुते
pādacāraiḥ parivṛte caturghaṇṭāvirājite |
śataṃ yaṣṭidharāstasya vārayanto yayuḥ puraḥ
||23||पादचारैः परिवृते चतुर्घण्टाविराजिते ।
शतं यष्टिधरास्तस्य वारयन्तो ययुः पुरः
agniśastradharāścāśvarathārohā anekaśaḥ |
savyadakṣiṇato rājño gajalakṣaṃ yayurlaghu
||24||अग्निशस्त्रधराश्चाश्वरथारोहा अनेकशः ।
सव्यदक्षिणतो राज्ञो गजलक्षं ययुर्लघु
naṭā nṛtyāṅganā vādyavādakā bandinaḥ puraḥ |
tataḥ paścādgajānīkāḥ puraṃ viviśurādarāt
||25||नटा नृत्याङ्गना वाद्यवादका बन्दिनः पुरः ।
ततः पश्चाद्गजानीकाः पुरं विविशुरादरात्
sainyena rajasā vyāpte dinanāthe hataprabhe |
alaṅkṛte pure tasminna prājñāyata kiñcana
||26||सैन्येन रजसा व्याप्ते दिननाथे हतप्रभे ।
अलङ्कृते पुरे तस्मिन्न प्राज्ञायत किञ्चन
tataḥ parasparaṃ natvā jagmuḥ svaṃ svaṃ niveśanam |
mukhyā rājagṛhaṃ nītāḥ punā rājñā prapūjitāḥ
||27||ततः परस्परं नत्वा जग्मुः स्वं स्वं निवेशनम् ।
मुख्या राजगृहं नीताः पुना राज्ञा प्रपूजिताः
vastratāmbūladānena tenājñātā gṛhaṃ yayuḥ |
rājā'tha brāhmaṇānbhojya bubhuje jñātibhiḥ saha
||28||वस्त्रताम्बूलदानेन तेनाज्ञाता गृहं ययुः ।
राजाऽथ ब्राह्मणान्भोज्य बुभुजे ज्ञातिभिः सह
tato rātrau suṣupatuḥ paryaṅke cārunirmite |
parārdhyāstaraṇopete paricchadupadhānvite
||29||ततो रात्रौ सुषुपतुः पर्यङ्के चारुनिर्मिते ।
परार्ध्यास्तरणोपेते परिच्छदुपधान्विते
ūcatuḥ sva sva duḥkhaṃ tau śocantau ca punaḥ punaḥ |
purodhasā sāntvitau tau śayāte sma sukhaṃ tataḥ
||30||ऊचतुः स्व स्व दुःखं तौ शोचन्तौ च पुनः पुनः ।
पुरोधसा सान्त्वितौ तौ शयाते स्म सुखं ततः
śrutvā vināyakavratamahimānaṃ nṛpottamaḥ |
patntyā'nubhūtaṃ sakalaṃ svayaṃ kartuṃ mano dadhe
||31||श्रुत्वा विनायकव्रतमहिमानं नृपोत्तमः ।
पत्न्त्याऽनुभूतं सकलं स्वयं कर्तुं मनो दधे
āgate śrāvaṇe māsi rājā candrāṅgadastadā |
mahotsavena kṛtavāna vratametacchubhānane
||32||आगते श्रावणे मासि राजा चन्द्राङ्गदस्तदा ।
महोत्सवेन कृतवान व्रतमेतच्छुभानने
ṛṣiruvāca
evaṃ pitṛvacaḥ śrutvā pārvatī bhṛśaharṣitaḥ |
nabhomāsaṃ samāsādya cakāra vratamādarāt
||33||एवं पितृवचः श्रुत्वा पार्वती भृशहर्षितः ।
नभोमासं समासाद्य चकार व्रतमादरात्
yathoktavidhinā mūrtiṃ kṛtvā pūjāṃ ca yatnataḥ |
bhakṣayantī payomātraṃ dhyāyantī dviradānanam
||34||यथोक्तविधिना मूर्तिं कृत्वा पूजां च यत्नतः ।
भक्षयन्ती पयोमात्रं ध्यायन्ती द्विरदाननम्
tataścañcalatāṃ yātaṃ śaṅkarasyāpi mānasam |
āsasādāśramaṃ tasyāḥ pārvatyāḥ śūlabhṛt svayam
||35||ततश्चञ्चलतां यातं शङ्करस्यापि मानसम् ।
आससादाश्रमं तस्याः पार्वत्याः शूलभृत् स्वयम्
gaṇeśasya caturthyāṃ tu sampūrṇaṃ tadvrate śubhe |
paśyati sma haraṃ devī vṛṣāruḍhaṃ nijāśrame
||36||गणेशस्य चतुर्थ्यां तु सम्पूर्णं तद्व्रते शुभे ।
पश्यति स्म हरं देवी वृषारुढं निजाश्रमे
utthāya praṇanāmāsya pādāmbuja yugaṃ mudā |
pūjayāmāsa vidhivacchaṅkaraṃ lokaśaṅkaram
||37||उत्थाय प्रणनामास्य पादाम्बुज युगं मुदा ।
पूजयामास विधिवच्छङ्करं लोकशङ्करम्
uvāca ca mahādevaṃ pārvatī premavivhalā |
devyuvāca |
kathaṃ māṃ tyajya gatavān kiṃ māṃ vismṛtavānasi
||38||उवाच च महादेवं पार्वती प्रेमविव्हला ।
देव्युवाच ।
कथं मां त्यज्य गतवान् किं मां विस्मृतवानसि
tvadviyogānnimeṣo'pi kalpakalpo'bhavadvibho |
gaṇeśasya vratamidaṃ pitrā''diṣṭaṃ kṛtaṃ mayā
||39||त्वद्वियोगान्निमेषोऽपि कल्पकल्पोऽभवद्विभो ।
गणेशस्य व्रतमिदं पित्राऽऽदिष्टं कृतं मया
varadasya prasādena samprāptaṃ darśanaṃ tava
||40||वरदस्य प्रसादेन सम्प्राप्तं दर्शनं तव
brahmovāca
etasminneva kāle tu himavānupajagmivān |
satyāḥ karaṃ kare tasya nyavedayata sādaram
||41||एतस्मिन्नेव काले तु हिमवानुपजग्मिवान् ।
सत्याः करं करे तस्य न्यवेदयत सादरम्
tato devāḥ sagandharvā dviradānanamādarāt |
pūjayāmāsuratha tau śivau śivakarau satām
||42||ततो देवाः सगन्धर्वा द्विरदाननमादरात् ।
पूजयामासुरथ तौ शिवौ शिवकरौ सताम्
deva dundubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiḥ papāta ha |
sarve gajānanaṃ natvā stutvā ca vividhaiḥ stavaiḥ
||43||देव दुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात ह ।
सर्वे गजाननं नत्वा स्तुत्वा च विविधैः स्तवैः
jayaśabdaiḥ śaṅkaro'pi tuṣṭāva dviradānanam |
ardhāṅge pārvatīṃ kṛtvā vṛṣamāruhya satvaraḥ
||44||जयशब्दैः शङ्करोऽपि तुष्टाव द्विरदाननम् ।
अर्धाङ्गे पार्वतीं कृत्वा वृषमारुह्य सत्वरः
yayauṃ kailāsa śikharaṃ sarve svaṃ svaṃ padaṃ yayuḥ
||45||ययौं कैलास शिखरं सर्वे स्वं स्वं पदं ययुः
brahmovāca
iti te kathitaṃ sarva vyāsa pṛṣṭaṃ tvayā tu yat |
mahātmyaṃ gaṇanāthasya vratasya ca mahāmune
||46||इति ते कथितं सर्व व्यास पृष्टं त्वया तु यत् ।
महात्म्यं गणनाथस्य व्रतस्य च महामुने
idānīṃ punaratyañca kathayāmi kathānakam |
yacchrutvā sarvapāpebhyo muktaḥ kāmām̐llabhenara
||47||इदानीं पुनरत्यञ्च कथयामि कथानकम् ।
यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुक्तः कामाँल्लभेनर
iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṇḍe śivapārvatīsaṃyogonāma pañcapañcāśattamo'dhyāyaḥ || 55 ||