siddhakṣetrotpatti kathanaṃ nāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ
somakānta uvāca
katha jajāpa hariḥ kutra vā mantramuttamam |
siddhiṃ cāvāpa sa kathaṃ vada me tat savistaram
||1||कथ जजाप हरिः कुत्र वा मन्त्रमुत्तमम् ।
सिद्धिं चावाप स कथं वद मे तत् सविस्तरम्
bhṛgurūvāca
siddhikṣetramitikhyātaṃ bhuvi siddhikaraṃ param |
tatra gatvā mahāviṣṇustatāpa paramaṃ tapaḥ
||2||सिद्धिक्षेत्रमितिख्यातं भुवि सिद्धिकरं परम् ।
तत्र गत्वा महाविष्णुस्तताप परमं तपः
dhyāyan vināyakaṃ devaṃ ṣaḍakṣaravidhānataḥ |
ārādhayāmāsa tadā jitvā khāni prayatnataḥ
||3||ध्यायन् विनायकं देवं षडक्षरविधानतः ।
आराधयामास तदा जित्वा खानि प्रयत्नतः
bāṇāstreṇa tu kṛtvaiva pūrva digbandhamādṛtaḥ |
bhūtaśuddhiṃ vidhāyaiva prāṇānāṃ sthāpanaṃ tathā
||4||बाणास्त्रेण तु कृत्वैव पूर्व दिग्बन्धमादृतः ।
भूतशुद्धिं विधायैव प्राणानां स्थापनं तथा
kṛtvā'ntarmātṛkānyāsamādhārādikrameṇa tu |
bahiśca mātṛkānyāsaṃ mastakādikrameṇa ca
||5||कृत्वाऽन्तर्मातृकान्यासमाधारादिक्रमेण तु ।
बहिश्च मातृकान्यासं मस्तकादिक्रमेण च
prāṇānāyamya mūlena dhyātvā devaṃ gajānanam |
āvāhanyādimudrābhiḥ pūjayitvā manomayaiḥ
||6||प्राणानायम्य मूलेन ध्यात्वा देवं गजाननम् ।
आवाहन्यादिमुद्राभिः पूजयित्वा मनोमयैः
dravyairnānāvidhaiścaiva ṣoḍaśaiścaupacārakaiḥ |
jajāpa paramaṃ mantraṃ viṣṇuryogeśvareśvaraḥ
||7||द्रव्यैर्नानाविधैश्चैव षोडशैश्चौपचारकैः ।
जजाप परमं मन्त्रं विष्णुर्योगेश्वरेश्वरः
gate varṣaśate kāle paramātmā gaṇādhipaḥ |
pratyakṣatāṃ yayau tasya koṭi sūryāgnisannibhaḥ
||8||गते वर्षशते काले परमात्मा गणाधिपः ।
प्रत्यक्षतां ययौ तस्य कोटि सूर्याग्निसन्निभः
atiprasannahṛdayo babhāṣe garuḍadhvajam |
yācasva tvaṃ varānmatto yāṃstvaṃ kāmayase hare
||9||अतिप्रसन्नहृदयो बभाषे गरुडध्वजम् ।
याचस्व त्वं वरान्मत्तो यांस्त्वं कामयसे हरे
dadāmi tānahaṃ sarvāṃstapasā'nena toṣitaḥ |
pūrvamevārcitaḥ syāṃ cedvijayaste dhruvaṃ bhavet
||10||ददामि तानहं सर्वांस्तपसाऽनेन तोषितः ।
पूर्वमेवार्चितः स्यां चेद्विजयस्ते ध्रुवं भवेत्
hariruvāca
brahmeśānāvindramukhyāśca devāṃ yaṃ tvāṃ draṣṭuṃ naiva śaktāstapobhiḥ |
taṃ tvāṃ nānārūpamekaskarūpaṃ paśye vyaktā'vyaktarūpaṃ gaṇeśam
||11||ब्रह्मेशानाविन्द्रमुख्याश्च देवां यं त्वां द्रष्टुं नैव शक्तास्तपोभिः ।
तं त्वां नानारूपमेकस्करूपं पश्ये व्यक्ताऽव्यक्तरूपं गणेशम्
tvaṃ yo'ṇubhyo'ṇusvarūpo mahadbhyo vyomādibhyastvaṃ mahān sattvarūpaḥ |
sṛṣṭiṃ cāntaṃ pālanaṃ tvaṃ karoṣi vāraṃvāraṃ prāṇināṃ daivayogāt
||12||त्वं योऽणुभ्योऽणुस्वरूपो महद्भ्यो व्योमादिभ्यस्त्वं महान् सत्त्वरूपः ।
सृष्टिं चान्तं पालनं त्वं करोषि वारंवारं प्राणिनां दैवयोगात्
sarvasyātmā sarvagaḥ sarvaśaktiḥ sarvavyāpī sarvakartā pareśaḥ |
sarvadraṣṭā saṃhārakarttā pātā dhātā viśvanetā pitā'pi
||13||सर्वस्यात्मा सर्वगः सर्वशक्तिः सर्वव्यापी सर्वकर्ता परेशः ।
सर्वद्रष्टा संहारकर्त्ता पाता धाता विश्वनेता पिताऽपि
etādṛśasya te deva darśanānmama siddhayaḥ |
sambhaviṣyanti sarvatra tathā'pyekaṃ vadāmi te
||14||एतादृशस्य ते देव दर्शनान्मम सिद्धयः ।
सम्भविष्यन्ति सर्वत्र तथाऽप्येकं वदामि ते
mamaiva yoganidrānte śrutermalasamudbhavau |
madhukaiṭabhau mahāsattvau kaṃ tau khāditumudyatau
||15||ममैव योगनिद्रान्ते श्रुतेर्मलसमुद्भवौ ।
मधुकैटभौ महासत्त्वौ कं तौ खादितुमुद्यतौ
tābhyāmahaṃ tato yuddhaṃ kṛtavān bahuvatsaram |
tataḥkṣīṇabalastvā'haṃ śaraṇaṃ samupāgataḥ |
ato yathā tayormatto vadhaḥ syāttadvicāryatām
||16||ताभ्यामहं ततो युद्धं कृतवान् बहुवत्सरम् ।
ततःक्षीणबलस्त्वाऽहं शरणं समुपागतः ।
अतो यथा तयोर्मत्तो वधः स्यात्तद्विचार्यताम्
anyeṣāmapi daityānāṃ jayena yaśa uttamam |
dehi me parameśāna bhaktiṃ te hyanapāyinīm
||17||अन्येषामपि दैत्यानां जयेन यश उत्तमम् ।
देहि मे परमेशान भक्तिं ते ह्यनपायिनीम्
yayāme kīrtiratulā trailokyaṃ pāvayiṣyati |
gaṇeśa uvāca |
yadyate prāthitaṃ viṣṇo tattatte bhavitā dhruvam
||18||ययामे कीर्तिरतुला त्रैलोक्यं पावयिष्यति ।
गणेश उवाच ।
यद्यते प्राथितं विष्णो तत्तत्ते भविता ध्रुवम्
yaśo balaṃ parā kirtiravighnaśca bhaviṣyati |
muniruvāca |
evamuktvā mahāviṣṇuṃ tatraivā'ntardadhe vibhuḥ
||19||यशो बलं परा किर्तिरविघ्नश्च भविष्यति ।
मुनिरुवाच ।
एवमुक्त्वा महाविष्णुं तत्रैवाऽन्तर्दधे विभुः
tata ānandapūrṇo'sau mene tāvasurau jitau |
prāsādaṃ nirmame tatra sphāṭikaṃ bhūriratnakam
||20||तत आनन्दपूर्णोऽसौ मेने तावसुरौ जितौ ।
प्रासादं निर्ममे तत्र स्फाटिकं भूरिरत्नकम्
lasatkāñcanaśikharaṃ caturdvāra suśobhanam |
pratimāṃ sthāpayāmāsa gaṇḍakīyopalaiḥ kṛtām
||21||लसत्काञ्चनशिखरं चतुर्द्वार सुशोभनम् ।
प्रतिमां स्थापयामास गण्डकीयोपलैः कृताम्
devāśca munayaḥ siddhivināyaka iti prathām |
cakruratra yataḥ siddhiḥ prāpteyaṃ hariṇā śubhā
||22||देवाश्च मुनयः सिद्धिविनायक इति प्रथाम् ।
चक्रुरत्र यतः सिद्धिः प्राप्तेयं हरिणा शुभा
siddhakṣetraṃ tatastattu paprathe bhuvi sarvaśaḥ |
tato jagāma sa hariryatra tau madhukaiṭabhau
||23||सिद्धक्षेत्रं ततस्तत्तु पप्रथे भुवि सर्वशः ।
ततो जगाम स हरिर्यत्र तौ मधुकैटभौ
dṛṣṭvā tau harimāyāntaṃ jahasaturninindatuḥ |
meghaśyāmaṃ mukhaṃ te'dya darśitaṃ nau kutaḥ punaḥ
||24||दृष्ट्वा तौ हरिमायान्तं जहसतुर्निनिन्दतुः ।
मेघश्यामं मुखं तेऽद्य दर्शितं नौ कुतः पुनः
āvāntu te mahāmuktiṃ dāsyāvo'taḥ punaḥ kila |
laghutāñca prayāto'si kimarthaṃ raṇamāgataḥ
||25||आवान्तु ते महामुक्तिं दास्यावोऽतः पुनः किल ।
लघुताञ्च प्रयातोऽसि किमर्थं रणमागतः
hariruvāca
sahasā dahate sarvaṃ laghureva hutāśanaḥ |
laghudīpo mahadrātrau yathā saṃharate tamaḥ
||26||सहसा दहते सर्वं लघुरेव हुताशनः ।
लघुदीपो महद्रात्रौ यथा संहरते तमः
tathā vā mahamadyaiva śakto nāśāya durmadau |
muniruvāca |
iti tasya vacaḥ śrutvā'ti kruddhau madhukaiṭabhau
||27||तथा वा महमद्यैव शक्तो नाशाय दुर्मदौ ।
मुनिरुवाच ।
इति तस्य वचः श्रुत्वाऽति क्रुद्धौ मधुकैटभौ
sahasā jaghnaturviṣṇuṃ muṣṭibhyāṃ hṛdaye bhṛśam |
tataḥ punarmallayuddhaṃ tayostasya vyavarddhata
||28||सहसा जघ्नतुर्विष्णुं मुष्टिभ्यां हृदये भृशम् ।
ततः पुनर्मल्लयुद्धं तयोस्तस्य व्यवर्द्धत
yuddhvā bahudinaṃ tābhyāṃ varaṃ dātuṃ sumutsukaḥ |
uvācaślakṣṇayā vācā haristau madhukaiṭabhau
||29||युद्ध्वा बहुदिनं ताभ्यां वरं दातुं सुमुत्सुकः ।
उवाचश्लक्ष्णया वाचा हरिस्तौ मधुकैटभौ
mama prahārānhi yuvāṃ sahārtha bahulāḥ samāḥ |
yuvayoḥ puruṣārthena prīto'haṃ daityapuṅgavau
||30||मम प्रहारान्हि युवां सहार्थ बहुलाः समाः ।
युवयोः पुरुषार्थेन प्रीतोऽहं दैत्यपुङ्गवौ
yuvayoḥ sadṛśau naiva sambhūto na bhaviṣyataḥ |
tāvūcatuḥ |
asmattastvaṃ varān brūhi dāsyavastān hare bahūn
||31||युवयोः सदृशौ नैव सम्भूतो न भविष्यतः ।
तावूचतुः ।
अस्मत्तस्त्वं वरान् ब्रूहि दास्यवस्तान् हरे बहून्
āvāṃ hi tava yuddhena santuṣṭau ca bhṛśaṃ tvayi |
muniruvāca |
tayorvacanamākarṇya māyāmohitaryohariḥ
||32||आवां हि तव युद्धेन सन्तुष्टौ च भृशं त्वयि ।
मुनिरुवाच ।
तयोर्वचनमाकर्ण्य मायामोहितर्योहरिः
śrutvā babhāṇa daityau me varān dātuṃ samudyatau |
tadā me vadhyatāṃ yātaṃ vara eṣa vṛto mayā
||33||श्रुत्वा बभाण दैत्यौ मे वरान् दातुं समुद्यतौ ।
तदा मे वध्यतां यातं वर एष वृतो मया
tadā sarvaṃ jalamayaṃ dṛṣṭvā tau madhukaiṭabhau |
ūcatuḥ paramaprītau tava hastān mṛtiḥ śubhā
||34||तदा सर्वं जलमयं दृष्ट्वा तौ मधुकैटभौ ।
ऊचतुः परमप्रीतौ तव हस्तान् मृतिः शुभा
ante tvaccintanātsadyo muktiṃ yānti sanātanīm |
yatra norvī jalamayī tatra nau jahi mādhava
||35||अन्ते त्वच्चिन्तनात्सद्यो मुक्तिं यान्ति सनातनीम् ।
यत्र नोर्वी जलमयी तत्र नौ जहि माधव
sarvaṃ tyajāvo no satyaṃ satye sarvaṃ pratiṣṭhitam |
muniruvāca |
tayoritthaṃ vacaḥ śrutvā jaghane tau dadhāra ha
||36||सर्वं त्यजावो नो सत्यं सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
मुनिरुवाच ।
तयोरित्थं वचः श्रुत्वा जघने तौ दधार ह
cakreṇa kṣuradhāreṇa ciccheda śirasī tayoḥ |
tato devā mumudire vavarṣuḥ kusumāni ca
||37||चक्रेण क्षुरधारेण चिच्छेद शिरसी तयोः ।
ततो देवा मुमुदिरे ववर्षुः कुसुमानि च
gandharvā nanṛtuḥ sarve jagurapsarasāṅgaṇāḥ |
tatastu viṣṇurabhyetya brahmāṇaṃ parameṣṭhinam
||38||गन्धर्वा ननृतुः सर्वे जगुरप्सरसाङ्गणाः ।
ततस्तु विष्णुरभ्येत्य ब्रह्माणं परमेष्ठिनम्
kathayāmāsa vṛttāttaṃ sarvaṃ harṣavinirbharaḥ |
hariruvāca |
yadā'śakto vijetuṃ tau tadāhaṃ giriśaṃ gataḥ
||39||कथयामास वृत्तात्तं सर्वं हर्षविनिर्भरः ।
हरिरुवाच ।
यदाऽशक्तो विजेतुं तौ तदाहं गिरिशं गतः
śaṅkareṇopadiṣṭo'haṃ ṣaḍarṇaṃ mantramuttamam |
ārādhayamahaṃ tena devaṃ vighneśvaraṃ vibhum
||40||शङ्करेणोपदिष्टोऽहं षडर्णं मन्त्रमुत्तमम् ।
आराधयमहं तेन देवं विघ्नेश्वरं विभुम्
tena dattā varā mahayaṃ nānākāmaphalapradāḥ |
tatprabhāvān mayā duṣṭau nihatau madhukaiṭabhau
||14||तेन दत्ता वरा महयं नानाकामफलप्रदाः ।
तत्प्रभावान् मया दुष्टौ निहतौ मधुकैटभौ
stutaḥ sampūjitaḥ so'tha tadaivā'ntardadhe vibhuḥ |
vijñāto mahimā tasya gaṇeśasya mahātmanaḥ
||42||स्तुतः सम्पूजितः सोऽथ तदैवाऽन्तर्दधे विभुः ।
विज्ञातो महिमा तस्य गणेशस्य महात्मनः
śaṅkarasya prasādena haniṣye daityadānavān |
devāśca munayaḥ sarve stutvā devaṃ gajānanam
||43||शङ्करस्य प्रसादेन हनिष्ये दैत्यदानवान् ।
देवाश्च मुनयः सर्वे स्तुत्वा देवं गजाननम्
brahmāṇaṃ śaṅkaraṃ māṃ ca yayuḥ svaṃ svaṃ niketanam |
ya idaṃ śaṛṇuyānnityaṃ māhātmyaṃ pāpanāśanam
||44||ब्रह्माणं शङ्करं मां च ययुः स्वं स्वं निकेतनम् ।
य इदं शृणुयान्नित्यं माहात्म्यं पापनाशनम्
kasmādapi bhayaṃ nasyāllabhate sārvakāmikam
||45||कस्मादपि भयं नस्याल्लभते सार्वकामिकम्
iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṇḍe siddhakṣetrotpattikathanaṃ nāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ || 18 ||