ṣaṭpañcāśattamo'dhyāyaḥ
bhṛguruvāca
evaṃ te kathitaṃ rājan māhātmyaṃ sakalaṃ mayā |
punaśca śaṛṇu vyāsena yacchrutaṃ brahmaṇo mukhāt
||1||एवं ते कथितं राजन् माहात्म्यं सकलं मया ।
पुनश्च शृणु व्यासेन यच्छ्रुतं ब्रह्मणो मुखात्
somakānta uvāca
kathaṃ śrutaṃ brahmamukhādvyāsenāmitabuddhinā |
na tṛptimadhigacchāmi tanme vada mahāmune
||2||कथं श्रुतं ब्रह्ममुखाद्व्यासेनामितबुद्धिना ।
न तृप्तिमधिगच्छामि तन्मे वद महामुने
bhṛguruvāca
evaṃ śrutvā kathāṃ vyāso'pṛcchad brahmāṇamādarāt |
sa cāpi kathayāmāsa sādaraṃ pṛcchate'nagha
||3||एवं श्रुत्वा कथां व्यासोऽपृच्छद् ब्रह्माणमादरात् ।
स चापि कथयामास सादरं पृच्छतेऽनघ
vyāsa uvāca
punaḥ kathaya me brahman gaṇanāthakathāṃ parām |
tṛṣṇā me vardhate bhūyaḥ śrotuṃ vighneśa satkathām
||4||पुनः कथय मे ब्रह्मन् गणनाथकथां पराम् ।
तृष्णा मे वर्धते भूयः श्रोतुं विघ्नेश सत्कथाम्
brahmovāca
aparāṃ śaṛṇu me vyāsa kathāṃ kautukasaṃyutām |
śūrasenaprabhṛtibhiranubhūtāṃ gajānanīm
||5||अपरां शृणु मे व्यास कथां कौतुकसंयुताम् ।
शूरसेनप्रभृतिभिरनुभूतां गजाननीम्
madhyadeśe'bhavadrājā śūraseno mahābalī |
sahasrākhya pure ramye vedavedāṅgapāragaḥ
||6||मध्यदेशेऽभवद्राजा शूरसेनो महाबली ।
सहस्राख्य पुरे रम्ये वेदवेदाङ्गपारगः
dhanavān rūpavān dātā hotā pātā janasya ha |
śaktitrayayuto mānī ṣāḍguṇyapariniṣṭhitaḥ
||7||धनवान् रूपवान् दाता होता पाता जनस्य ह ।
शक्तित्रययुतो मानी षाड्गुण्यपरिनिष्ठितः
upāyānāṃ caturṇāñca cālane caturo'rihā |
caturvidhabalopeto dvijadeveṣu bhaktimān
||8||उपायानां चतुर्णाञ्च चालने चतुरोऽरिहा ।
चतुर्विधबलोपेतो द्विजदेवेषु भक्तिमान्
pṛthivīmaṇḍalaṃ yasya vaśavartyabhavatsadā |
nagaraṃ śakranagarād viśiṣṭaṃ bhāti bhūtale
||9||पृथिवीमण्डलं यस्य वशवर्त्यभवत्सदा ।
नगरं शक्रनगराद् विशिष्टं भाति भूतले
yasya patnī puṇyaśīlā nāmnā'bhūt puṇyaśālinī |
yasyā rūpeṇa sadṛśī nāsīt trailokyamaṇḍale
||10||यस्य पत्नी पुण्यशीला नाम्नाऽभूत् पुण्यशालिनी ।
यस्या रूपेण सदृशी नासीत् त्रैलोक्यमण्डले
pātivratyaguṇairyasyā lajjāṃ prāptā'pyarundhatī |
asūyātyāgayogenāpyanasūyā'bhavallaghuḥ
||11||पातिव्रत्यगुणैर्यस्या लज्जां प्राप्ताऽप्यरुन्धती ।
असूयात्यागयोगेनाप्यनसूयाऽभवल्लघुः
sa kadācinnṛpo'mātyaiḥ saṃvṛto vīrasattamaiḥ |
upaviṣṭo nṛpasabhāṃ dadṛśe gaganecaram
||12||स कदाचिन्नृपोऽमात्यैः संवृतो वीरसत्तमैः ।
उपविष्टो नृपसभां ददृशे गगनेचरम्
vimāna vahnisadṛśaṃ netratejoharaṃ param |
gānaśravaṇasaktāste rājñā saha sabhāsadaḥ
||13||विमान वह्निसदृशं नेत्रतेजोहरं परम् ।
गानश्रवणसक्तास्ते राज्ञा सह सभासदः
vivhalāste kiṃ kimiti jñātuṃ dūtānacodayan |
te dūtāḥ prāgamandraṣṭuṃ vimānaṃ sūryasannibham
||14||विव्हलास्ते किं किमिति ज्ञातुं दूतानचोदयन् ।
ते दूताः प्रागमन्द्रष्टुं विमानं सूर्यसन्निभम्
kasyacid vaiśyaputrasya rājadūtasya kuṣṭhinaḥ |
patitaṃ dṛṣṭipātena tadvimānaṃ mahītale
||15||कस्यचिद् वैश्यपुत्रस्य राजदूतस्य कुष्ठिनः ।
पतितं दृष्टिपातेन तद्विमानं महीतले
tatoṃ dūtāḥ samāgamya śaśaṃsurnṛpatiṃ tadā |
tadvimānaṃ mahārāja puṇyakṛddevasaṃyutam
||16||ततों दूताः समागम्य शशंसुर्नृपतिं तदा ।
तद्विमानं महाराज पुण्यकृद्देवसंयुतम्
daidipyamānaṃ patitaṃ duṣṭadṛṣṭayā mahītale |
tato'tiharṣito rājā prakṛtidvayasaṃyutaḥ
||17||दैदिप्यमानं पतितं दुष्टदृष्टया महीतले ।
ततोऽतिहर्षितो राजा प्रकृतिद्वयसंयुतः
aśvāruḍho yayau tatra vimānaṃ draṣṭumutsukaḥ |
manyamāno mahābhāgyaṃ svajanaiḥ parivāritaḥ
||18||अश्वारुढो ययौ तत्र विमानं द्रष्टुमुत्सुकः ।
मन्यमानो महाभाग्यं स्वजनैः परिवारितः
anekavādyanirghorṣairvimānasyāntikaṃ yayuḥ |
dadṛśustatra śakraṃ te nemuruttīrya yānataḥ
||19||अनेकवाद्यनिर्घोर्षैर्विमानस्यान्तिकं ययुः ।
ददृशुस्तत्र शक्रं ते नेमुरुत्तीर्य यानतः
nānālaṅkārasaṃyuktaṃ sarvadevagaṇairyutam |
baddhāñjalipuṭo rājā provāca balasūdanam
||20||नानालङ्कारसंयुक्तं सर्वदेवगणैर्युतम् ।
बद्धाञ्जलिपुटो राजा प्रोवाच बलसूदनम्
dhanyeyamadya dharaṇī dhanyaṃ janma ca sampadaḥ |
pūrvajāḥ sarvacakṣūṃṣi dhanyānyadya śacīpate
||21||धन्येयमद्य धरणी धन्यं जन्म च सम्पदः ।
पूर्वजाः सर्वचक्षूंषि धन्यान्यद्य शचीपते
yaddarśanaṃ mṛtyuloke bhavatāṃ sānugasya me |
yasya te vaśagā lokā brahmeśānādayaḥ surāḥ
||22||यद्दर्शनं मृत्युलोके भवतां सानुगस्य मे ।
यस्य ते वशगा लोका ब्रह्मेशानादयः सुराः
śatāśvamedhato dṛśyo nānyathā jāyate kvacit |
na jāne kena puṇyena so'dya dṛṣṭo'khilairjanaiḥ
||23||शताश्वमेधतो दृश्यो नान्यथा जायते क्वचित् ।
न जाने केन पुण्येन सोऽद्य दृष्टोऽखिलैर्जनैः
idaṃ ca te vimānaṃ yat kathaṃ nipatitaṃ bhuvi |
etanme saṃśaya deva chettumarhasi sāmpratam
||24||इदं च ते विमानं यत् कथं निपतितं भुवि ।
एतन्मे संशय देव छेत्तुमर्हसि साम्प्रतम्
yātavān kutra ca bhavān gantā vā śaṃsa me prabho |
śakra uvāca |
rājan śaṛṇu mahāścaryaṃ kathitaṃ nāradena me
||25||यातवान् कुत्र च भवान् गन्ता वा शंस मे प्रभो ।
शक्र उवाच ।
राजन् शृणु महाश्चर्यं कथितं नारदेन मे
tadahaṃ kathayiṣye tvāṃ śaṛṇuṣvaikamanā nṛpa |
nārada uvāca |
mṛtyulokaṃ gataḥ śakra bhruśuṇḍerāśramaṃ prati |
gaṇeśasya svarūpeṇa tiṣṭhato japato'niśam
||26||तदहं कथयिष्ये त्वां शृणुष्वैकमना नृप ।
नारद उवाच ।
मृत्युलोकं गतः शक्र भ्रुशुण्डेराश्रमं प्रति ।
गणेशस्य स्वरूपेण तिष्ठतो जपतोऽनिशम्
taddhyānāttatsvarūpasya dṛṣṭaṃ kautukamadbhutam |
pūjitastena muninā gajānanasvarupiṇā
||27||तद्ध्यानात्तत्स्वरूपस्य दृष्टं कौतुकमद्भुतम् ।
पूजितस्तेन मुनिना गजाननस्वरुपिणा
natvā taṃ munimāpṛcchya darśanārthaṃ tavāgataḥ |
bhūmau sārūpyatā naiva dṛṣṭā'nyatra śatakrato
||28||नत्वा तं मुनिमापृच्छ्य दर्शनार्थं तवागतः ।
भूमौ सारूप्यता नैव दृष्टाऽन्यत्र शतक्रतो
śakra uvāca
ahaṃ ca nāradaṃ pūjya visṛjya ca kṣaṇena tam |
atyutsukatayā yāto muniṃ dṛṣṭaṃ tathāvidham
||29||अहं च नारदं पूज्य विसृज्य च क्षणेन तम् ।
अत्युत्सुकतया यातो मुनिं दृष्टं तथाविधम्
vimānavaramāsthāya manomarutavegavat |
muniṃ dṛṣṭvā ca sampūjya dviradānanarūpiṇam
||30||विमानवरमास्थाय मनोमरुतवेगवत् ।
मुनिं दृष्ट्वा च सम्पूज्य द्विरदाननरूपिणम्
bhruśuṇḍi praṇipatyā'tha tasya pūjāṃ pragṛhya ca |
calitaḥ saparīvāro gantukāmo'marāvatīm
||31||भ्रुशुण्डि प्रणिपत्याऽथ तस्य पूजां प्रगृह्य च ।
चलितः सपरीवारो गन्तुकामोऽमरावतीम्
yāvatte nagarābhyāśe vimānamidamāgatam |
tāvaddūtasya te dṛṣṭyā kuṣṭhinaḥ pāpakāriṇaḥ
||32||यावत्ते नगराभ्याशे विमानमिदमागतम् ।
तावद्दूतस्य ते दृष्ट्या कुष्ठिनः पापकारिणः
patitaṃ bhūmibhāge'smi sarvaṃ te kathitaṃ nṛpa |
śūrasena uvāca |
tapasā kena vā śakra gajānanasvarūpatā
||33||पतितं भूमिभागेऽस्मि सर्वं ते कथितं नृप ।
शूरसेन उवाच ।
तपसा केन वा शक्र गजाननस्वरूपता
prāptā bhruśuṇḍinā tena tadvadasva mama prabho |
na hi me tṛptirastīha śaṛṇvatastatkathāmṛtam
||34||प्राप्ता भ्रुशुण्डिना तेन तद्वदस्व मम प्रभो ।
न हि मे तृप्तिरस्तीह शृण्वतस्तत्कथामृतम्
iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṇḍe indravimānapatanaṃ nāma ṣaṭpañcāśattamo'dhyāyaḥ || 56 ||