skandopākhyāne ṣaḍaśītitamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
dṛṣṭavā sā tādṛśaṃ bālaṃ snehasnutapayodharā |
āliliṅga mudā bālaṃ taddhastahṛdayā satī
||1||दृष्टवा सा तादृशं बालं स्नेहस्नुतपयोधरा ।
आलिलिङ्ग मुदा बालं तद्धस्तहृदया सती
tāmūce mama bālo'yaṃ gaṅgā gambhīranisvanā |
mamāyamiti tāṃ prāha vahnirbālo gireḥ sutām
||2||तामूचे मम बालोऽयं गङ्गा गम्भीरनिस्वना ।
ममायमिति तां प्राह वह्निर्बालो गिरेः सुताम्
kṛttikādyāśca tāṃ prāhurasmajjāto'yamarbhakaḥ |
asmākameva bālo'yamiti cukruśurāturāḥ
||3||कृत्तिकाद्याश्च तां प्राहुरस्मज्जातोऽयमर्भकः ।
अस्माकमेव बालोऽयमिति चुक्रुशुरातुराः
evaṃ vivadamānāstā yātā vahnipurogamāḥ |
kailāse devanilaye giriśaṃ candraśekharam
||4||एवं विवदमानास्ता याता वह्निपुरोगमाः ।
कैलासे देवनिलये गिरिशं चन्द्रशेखरम्
gaurī viveśa prathamaṃ kaṭinyastasvabālakā |
śivo gṛhitvā taṃ svāṅke śirasyāghrāya mantrataḥ
||5||गौरी विवेश प्रथमं कटिन्यस्तस्वबालका ।
शिवो गृहित्वा तं स्वाङ्के शिरस्याघ्राय मन्त्रतः
ramayāmāsa parayā mudā devastrilocanaḥ |
gaṅgā vahniḥ ṣaṭstriyastā gṛhaṃ jagmuryathāgatam
||6||रमयामास परया मुदा देवस्त्रिलोचनः ।
गङ्गा वह्निः षट्स्त्रियस्ता गृहं जग्मुर्यथागतम्
tannāmakaraṇārthāya brahmaṇaṃ ca bṛhaspatim |
āhūya śiva ūce tau nāmāsya kriyatāmiti
||7||तन्नामकरणार्थाय ब्रह्मणं च बृहस्पतिम् ।
आहूय शिव ऊचे तौ नामास्य क्रियतामिति
brahmā bṛhaspatī ūcatuḥ
kārtike māsi jāto'yaṃ kārtikeya iti sphuṭam |
nāmāsya prathamaṃ deva pārvatīnandano'pi ca
||8||कार्तिके मासि जातोऽयं कार्तिकेय इति स्फुटम् ।
नामास्य प्रथमं देव पार्वतीनन्दनोऽपि च
śaradvīpe'yamutpannaḥ śarajanmā tato'pi ca |
kṛttikābhyo'pi jātatvāt kārtikeya iti smṛtaḥ
||9||शरद्वीपेऽयमुत्पन्नः शरजन्मा ततोऽपि च ।
कृत्तिकाभ्योऽपि जातत्वात् कार्तिकेय इति स्मृतः
yato'sya mātaraḥ ṣaṭ tā sa ṣāṇmātura ityapi |
ayaṃ putrastārakajit tārakaṃ ca vijeṣyati
||10||यतोऽस्य मातरः षट् ता स षाण्मातुर इत्यपि ।
अयं पुत्रस्तारकजित् तारकं च विजेष्यति
devasenāpatirbhāvī senānīriti śabditaḥ |
tata eva mahāsenaḥ ṣaṇmukhatvāt ṣaḍānanaḥ
||11||देवसेनापतिर्भावी सेनानीरिति शब्दितः ।
तत एव महासेनः षण्मुखत्वात् षडाननः
skannaṃ trivāraṃ reto yat tena skando'yamucyate |
tayo'stu vadatorevaṃ śakrādyā āyayu surāḥ
||12||स्कन्नं त्रिवारं रेतो यत् तेन स्कन्दोऽयमुच्यते ।
तयोऽस्तु वदतोरेवं शक्राद्या आययु सुराः
ānananduśca nemustaṃ pupūjustuṣṭuvurjaguḥ |
vyānaśe rodasī divyavādyaśabdo rasātalam
||13||आननन्दुश्च नेमुस्तं पुपूजुस्तुष्टुवुर्जगुः ।
व्यानशे रोदसी दिव्यवाद्यशब्दो रसातलम्
tataste prārthayāmāsuḥ senānyaṃ praṇipatya ca |
trailokyakaṇṭakaṃ deva jahi tvaṃ tārakāsuram
||14||ततस्ते प्रार्थयामासुः सेनान्यं प्रणिपत्य च ।
त्रैलोक्यकण्टकं देव जहि त्वं तारकासुरम्
nānābhiṣekasambhāraiḥ senāpatye'bhiṣicya tam |
vaidikaistāntrikairmantrairnānāmunisamīritaiḥ
||15||नानाभिषेकसम्भारैः सेनापत्येऽभिषिच्य तम् ।
वैदिकैस्तान्त्रिकैर्मन्त्रैर्नानामुनिसमीरितैः
tato'nujñāṃ gṛhītvā te devāḥ svasthānamāgaman |
ṛṣayo'pi nirudyogāstapastepuryathā purā
||16||ततोऽनुज्ञां गृहीत्वा ते देवाः स्वस्थानमागमन् ।
ऋषयोऽपि निरुद्योगास्तपस्तेपुर्यथा पुरा
senānyāṃ vidyamāne no na bhayaṃ vidyate kvacit |
sa bālo vavṛdhe'tyantaṃ śuklapakṣe yathā śaśī
||17||सेनान्यां विद्यमाने नो न भयं विद्यते क्वचित् ।
स बालो ववृधेऽत्यन्तं शुक्लपक्षे यथा शशी
ekadā bālabhāvāt sa uḍḍīya śaśinaṃ yayau |
gṛhituṃ brahmaṇā'vāri nedṛśaṃ sāhasaṃ kurū
||18||एकदा बालभावात् स उड्डीय शशिनं ययौ ।
गृहितुं ब्रह्मणाऽवारि नेदृशं साहसं कुरू
buddhyā bṛhaspati śaktyā jigāyendraṃ ca so'rbhakaḥ |
ekadā sukhamāsīnaṃ pārvatyā sahitaṃ śivam
||19||बुद्ध्या बृहस्पति शक्त्या जिगायेन्द्रं च सोऽर्भकः ।
एकदा सुखमासीनं पार्वत्या सहितं शिवम्
praṇamya paripapraccha sarvakāmārthasiddhaye ||
skanda uvāca |
pitarmayā'śrāvi mahākathā nānāvidhāḥ śubhāḥ
||20||प्रणम्य परिपप्रच्छ सर्वकामार्थसिद्धये ॥
स्कन्द उवाच ।
पितर्मयाऽश्रावि महाकथा नानाविधाः शुभाः
sarvasiddhikaraṃ deva putrasampatpravarddhanam |
sarvapāpaharaṃ caiva dharmārthakāmamokṣadam
||21||सर्वसिद्धिकरं देव पुत्रसम्पत्प्रवर्द्धनम् ।
सर्वपापहरं चैव धर्मार्थकाममोक्षदम्
trailokyasya gurostvattastṛptirnāsti tathāpi me |
vada me sarvaśatrūṇāṃ jayakāri vrataṃ śubham
||22||त्रैलोक्यस्य गुरोस्त्वत्तस्तृप्तिर्नास्ति तथापि मे ।
वद मे सर्वशत्रूणां जयकारि व्रतं शुभम्
īśvara uvāca
samyakpṛṣṭaṃ tvayā skanda sarvalokopakārakam |
vrataṃ te'haṃ pravakṣyāmi sarvasiddhikaraṃ nṛṇām
||23||सम्यक्पृष्टं त्वया स्कन्द सर्वलोकोपकारकम् ।
व्रतं तेऽहं प्रवक्ष्यामि सर्वसिद्धिकरं नृणाम्
sarvapāpakṣayakaraṃ dharmārthakāmamokṣadam |
sarvaśatrukṣayakaraṃ putrasampatpravarddhanam
||24||सर्वपापक्षयकरं धर्मार्थकाममोक्षदम् ।
सर्वशत्रुक्षयकरं पुत्रसम्पत्प्रवर्द्धनम्
alakṣmīsaṅkaṭaharaṃ gaṇanāthasya toṣakṛta |
yaḥ karoti naro bhaktyā sapūjyastridaśairapi
||25||अलक्ष्मीसङ्कटहरं गणनाथस्य तोषकृत ।
यः करोति नरो भक्त्या सपूज्यस्त्रिदशैरपि
icchāvihārī bhavati sṛṣṭisthityantakṛcca saḥ |
darśanāt tasya cānyeṣāṃ mahāpāpaṃ layaṃ vrajet
||26||इच्छाविहारी भवति सृष्टिस्थित्यन्तकृच्च सः ।
दर्शनात् तस्य चान्येषां महापापं लयं व्रजेत्
nāstyeṣāṃ skanda varadacaturthīvratatulyatā |
evamākarṇya vacanaṃ senānīḥ śaṅkareritam
||27||नास्त्येषां स्कन्द वरदचतुर्थीव्रततुल्यता ।
एवमाकर्ण्य वचनं सेनानीः शङ्करेरितम्
punaḥ papraccha pitaraṃ mahimānaṃ vratasya saḥ |
skanda uvāca |
vistareṇa mama brūhi māhātmyaṃ vratasambhavam
||28||पुनः पप्रच्छ पितरं महिमानं व्रतस्य सः ।
स्कन्द उवाच ।
विस्तरेण मम ब्रूहि माहात्म्यं व्रतसम्भवम्
kasminmāsi dine cāsya prārambhaḥ kriyate hara |
ko vidhiḥ kiṃ phalaṃ cāsya kasyābhūt pratyayo'sya ca
||29||कस्मिन्मासि दिने चास्य प्रारम्भः क्रियते हर ।
को विधिः किं फलं चास्य कस्याभूत् प्रत्ययोऽस्य च
etanme sakalaṃ brūhi yadi tuṣṭo'si śaṅkara |
sarvalokopakārāya vratasyāsya prasiddhaye
||30||एतन्मे सकलं ब्रूहि यदि तुष्टोऽसि शङ्कर ।
सर्वलोकोपकाराय व्रतस्यास्य प्रसिद्धये
iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṇḍe skandopākhyāne śivaskandasaṃvādo nāma ṣaḍaśītitamo'dhyāyaḥ || 86 ||