aṣṭāśītitamo'dhyāyaḥ
muniruvāca
śrutamākhyānakaṃ brahman gajānanavratāśrayam |
dagdhaścenmadanastena śaṅkareṇa ruṣāgninā
||1||श्रुतमाख्यानकं ब्रह्मन् गजाननव्रताश्रयम् ।
दग्धश्चेन्मदनस्तेन शङ्करेण रुषाग्निना
dṛśyate sarvalokeṣu madano'dyāpi tatkatham |
etat kathaya me sarvaṃ vistarāccaturānana
||2||दृश्यते सर्वलोकेषु मदनोऽद्यापि तत्कथम् ।
एतत् कथय मे सर्वं विस्तराच्चतुरानन
brahmovāca
tṛtīyaṃ tu tadā netraṃ ruṣodghāṭitavān haraḥ |
aparādhaṃ tu vijñāya madanasya ratistadā
||3||तृतीयं तु तदा नेत्रं रुषोद्घाटितवान् हरः ।
अपराधं तु विज्ञाय मदनस्य रतिस्तदा
ākrandatī mṛtaṃ kāmaṃ harāntikamupāgamat |
sāṣṭāṅga praṇipatyainaṃ tuṣṭāva ca yathāmati
||4||आक्रन्दती मृतं कामं हरान्तिकमुपागमत् ।
साष्टाङ्ग प्रणिपत्यैनं तुष्टाव च यथामति
ratiruvāca
namāmi devaṃ girijāsahāyaṃ vṛṣadhvajaṃ bhālavilocanaṃ ca |
yaḥ pāti lokān khalu sattvayukto nirmāti lokān rajasā guṇena
||5||नमामि देवं गिरिजासहायं वृषध्वजं भालविलोचनं च ।
यः पाति लोकान् खलु सत्त्वयुक्तो निर्माति लोकान् रजसा गुणेन
yaḥ svecchayā saṃharate'khileśo jagat tamoviṣṭatanurmaheśaḥ |
yo nuḥ kapālaṃ vahate janānāṃ bhikṣāśanaḥ pūrayate'khilārthān
||6||यः स्वेच्छया संहरतेऽखिलेशो जगत् तमोविष्टतनुर्महेशः ।
यो नुः कपालं वहते जनानां भिक्षाशनः पूरयतेऽखिलार्थान्
dīnānukampī bhagavān maheśo gatapriyāyāḥ śaraṇaṃ mamāstām |
kartuṃ tathā'kartumadīnasattvaḥ śakto'nyathā kartumapīha devaḥ
||7||दीनानुकम्पी भगवान् महेशो गतप्रियायाः शरणं ममास्ताम् ।
कर्तुं तथाऽकर्तुमदीनसत्त्वः शक्तोऽन्यथा कर्तुमपीह देवः
sa me vidhattāṃ śaraṇaṃ gatāyā saubhāgyamuccairmṛtajīvanena |
no cedahaṃ prāṇavisarjanena yaśaḥ karīṣye viparītamīśa
||8||स मे विधत्तां शरणं गताया सौभाग्यमुच्चैर्मृतजीवनेन ।
नो चेदहं प्राणविसर्जनेन यशः करीष्ये विपरीतमीश
brahmovāca
evaṃ tayā stutaḥ śambhuḥ prasannastāmathābravīt |
śambhuruvāca |
varaṃ vṛṇu mahābhāge kāmapatni śubhānane
||9||एवं तया स्तुतः शम्भुः प्रसन्नस्तामथाब्रवीत् ।
शम्भुरुवाच ।
वरं वृणु महाभागे कामपत्नि शुभानने
dadāmi tuṣṭaḥ stotreṇa sarvān kāmān hṛdi sthitān |
itthaṃ śivavacaḥ śrutvā ratirhṛṣṭā praṇamya tam
||10||ददामि तुष्टः स्तोत्रेण सर्वान् कामान् हृदि स्थितान् ।
इत्थं शिववचः श्रुत्वा रतिर्हृष्टा प्रणम्य तम्
saubhāgyakāmā taṃ devaṃ nijagāda bhṛśāturā |
ratiruvāca |
svāmin yadi prasannaścecchruṇu me paramaṃ vacaḥ
||11||सौभाग्यकामा तं देवं निजगाद भृशातुरा ।
रतिरुवाच ।
स्वामिन् यदि प्रसन्नश्चेच्छ्रुणु मे परमं वचः
rasāyāṃ divi bhūmau vā kāntāḥ syuḥ kāminīguṇāḥ |
mama lāvaṇyaleśo na teṣu kvā'pi trilocana
||12||रसायां दिवि भूमौ वा कान्ताः स्युः कामिनीगुणाः ।
मम लावण्यलेशो न तेषु क्वाऽपि त्रिलोचन
māṃ dṛṣṭvā mumucuḥ śakramukhyā vīryamapatrapāḥ |
tato me mahatī lajjā jātā me tāmapākurū
||13||मां दृष्ट्वा मुमुचुः शक्रमुख्या वीर्यमपत्रपाः ।
ततो मे महती लज्जा जाता मे तामपाकुरू
lāvaṇyaṃ ca vṛthā jātaṃ vinā kāmena śaṅkara |
ayaśo dahate mahyaṃ ratiḥ sā vidhevati ca
||14||लावण्यं च वृथा जातं विना कामेन शङ्कर ।
अयशो दहते मह्यं रतिः सा विधेवति च
bhartturdānena deveśa māṃ jīvaya dayānidhe |
evaṃ tayā prāthito'sau śaṅkaro lokaśaṅkaraḥ
||15||भर्त्तुर्दानेन देवेश मां जीवय दयानिधे ।
एवं तया प्राथितोऽसौ शङ्करो लोकशङ्करः
uvāca ślakṣṇayā vācā harṣayan kāmayoṣitam |
śiva uvāca |
cintā māṃ kurū kalyāṇi na lajjāṃ kartumarhasi
||16||उवाच श्लक्ष्णया वाचा हर्षयन् कामयोषितम् ।
शिव उवाच ।
चिन्ता मां कुरू कल्याणि न लज्जां कर्तुमर्हसि
smṛtamātrastvayā bāle kāmaḥ syāddṛṣṭigocaraḥ |
manasā cintito vāpi manobhūriti saṃjñitaḥ
||17||स्मृतमात्रस्त्वया बाले कामः स्याद्दृष्टिगोचरः ।
मनसा चिन्तितो वापि मनोभूरिति संज्ञितः
pūrayiṣyati te kāmān mānyā tvaṃ ca bhaviṣyasi |
viṣṇoḥ sakāśādutpattiṃ ramāyāṃ prāpasyate yadā
||18||पूरयिष्यति ते कामान् मान्या त्वं च भविष्यसि ।
विष्णोः सकाशादुत्पत्तिं रमायां प्रापस्यते यदा
bhartā tava jane khyāto nāmnā pradyumna saṃjñitaḥ |
bhaviṣyati mahābhāge gacchedānīṃ nijālayam
||19||भर्ता तव जने ख्यातो नाम्ना प्रद्युम्न संज्ञितः ।
भविष्यति महाभागे गच्छेदानीं निजालयम्
sā''gatā śivavākyena mandiraṃ bhṛśasundaram |
sasmāra taṃ patiṃ sā tu puro'naṅgaḥ samāyayau
||20||साऽऽगता शिववाक्येन मन्दिरं भृशसुन्दरम् ।
सस्मार तं पतिं सा तु पुरोऽनङ्गः समाययौ
īśvarecchāvaśāt tasyāḥ pratyakṣaṃ samajāyata |
itiścāścaryayuktā sā jahṛṣe patinā saha
||21||ईश्वरेच्छावशात् तस्याः प्रत्यक्षं समजायत ।
इतिश्चाश्चर्ययुक्ता सा जहृषे पतिना सह
tato'naṅgo yayau śambhuṃ praṇamyābhidadhe vacaḥ |
anaṅga uvāca |
vinā'parādhaṃ deveśa gamitonaṅgatāṃ katham
||22||ततोऽनङ्गो ययौ शम्भुं प्रणम्याभिदधे वचः ।
अनङ्ग उवाच ।
विनाऽपराधं देवेश गमितोनङ्गतां कथम्
indrādidevatāvṛndaistārakāsurapīḍitaiḥ |
munibhiśca viśākhasya tvatta utpattivedibhiḥ
||23||इन्द्रादिदेवतावृन्दैस्तारकासुरपीडितैः ।
मुनिभिश्च विशाखस्य त्वत्त उत्पत्तिवेदिभिः
prārthitastava niṣṭhāyā bhaṅgaṃ kartumahaṃ vibho |
upakārāya sarveṣāmakārṣa karma tādṛśam
||24||प्रार्थितस्तव निष्ठाया भङ्गं कर्तुमहं विभो ।
उपकाराय सर्वेषामकार्ष कर्म तादृशम्
upakārasamaṃ puṇyaṃ na cāsti bhuvanatraye |
viparītaṃ tu tajjātaṃ mama daivād sureśvara
||25||उपकारसमं पुण्यं न चास्ति भुवनत्रये ।
विपरीतं तु तज्जातं मम दैवाद् सुरेश्वर
trayastriṃśatkoṭideveṣvahaṃ cārutaraḥ purā |
upamā cārupuruṣe mamaiva dīyate'khilaiḥ
||26||त्रयस्त्रिंशत्कोटिदेवेष्वहं चारुतरः पुरा ।
उपमा चारुपुरुषे ममैव दीयतेऽखिलैः
kathaṃ tiṣṭhāmi deveśa svāṅgahīnaḥ paretavat |
ato mayi mahādeva kṛpayāṃ'nugrahaṃ kurū
||27||कथं तिष्ठामि देवेश स्वाङ्गहीनः परेतवत् ।
अतो मयि महादेव कृपयांऽनुग्रहं कुरू
brahmovāca
tata ekākṣaraṃ mantraṃ gaṇeśasya dadau śivaḥ |
anaṅgāya praṇamate'nuṣṭhānaṃ cādiśacca tam
||28||तत एकाक्षरं मन्त्रं गणेशस्य ददौ शिवः ।
अनङ्गाय प्रणमतेऽनुष्ठानं चादिशच्च तम्
tato'naṅgo yayau ramyaṃ janasthānaṃ susiddhidam |
tatrānuṣṭhānamakarodanaṅgaḥ śaṅkarājñayā
||29||ततोऽनङ्गो ययौ रम्यं जनस्थानं सुसिद्धिदम् ।
तत्रानुष्ठानमकरोदनङ्गः शङ्कराज्ञया
saṃvatsaraśataṃ pūrṇaṃ tatāpa sa tapo mahat |
ekākṣaraṃ japan mantraṃ gaṇeśadhyānatatparaḥ
||30||संवत्सरशतं पूर्णं तताप स तपो महत् ।
एकाक्षरं जपन् मन्त्रं गणेशध्यानतत्परः
vāyumātrāśano nityaṃ sadā rati sahāyavān |
tataḥ prasanno bhagavān devadevo gajānanaḥ
||31||वायुमात्राशनो नित्यं सदा रति सहायवान् ।
ततः प्रसन्नो भगवान् देवदेवो गजाननः
āvirāsīd daśabhujo mahāmukuṭaśobhitaḥ |
jvaladratnaprabhācārūkuṇḍalāṅgada maṇḍitaḥ
||32||आविरासीद् दशभुजो महामुकुटशोभितः ।
ज्वलद्रत्नप्रभाचारूकुण्डलाङ्गद मण्डितः
koṭisūryapratīkāśo muktāmālāvibhūṣitaḥ |
divyamālyāmbaradharo divyagandhānulepanaḥ
||33||कोटिसूर्यप्रतीकाशो मुक्तामालाविभूषितः ।
दिव्यमाल्याम्बरधरो दिव्यगन्धानुलेपनः
sindūrāruṇaśuṇḍāsyo daśāyudhalasatkaraḥ |
śeṣālaṅkṛtanābhiśca nānālaṅkārarājitaḥ
||34||सिन्दूरारुणशुण्डास्यो दशायुधलसत्करः ।
शेषालङ्कृतनाभिश्च नानालङ्कारराजितः
siṃhaskandho mahāśrīmāṃścītkāratrāsitākhilaḥ |
indrādayo'pi munaya āvirbhūte gajānane
||35||सिंहस्कन्धो महाश्रीमांश्चीत्कारत्रासिताखिलः ।
इन्द्रादयोऽपि मुनय आविर्भूते गजानने
āyayurapsarobhiśca yakṣagandharvakinnaraiḥ |
divyavāditranirghoṣaiḥ pupūjuste gajānanam
||36||आययुरप्सरोभिश्च यक्षगन्धर्वकिन्नरैः ।
दिव्यवादित्रनिर्घोषैः पुपूजुस्ते गजाननम्
upacāraiḥ ṣoḍaśabhirbhaktyā devaṃ pṛthakpṛthak |
kāmo'pi tata utthāya praṇipatyākhilān surān
||37||उपचारैः षोडशभिर्भक्त्या देवं पृथक्पृथक् ।
कामोऽपि तत उत्थाय प्रणिपत्याखिलान् सुरान्
vande devacaraṇau pūrvaṃ natvā munīnapi |
praśaśaṃsa tadā devaṃ vikaṭaṃ karūṇākaram
||38||वन्दे देवचरणौ पूर्वं नत्वा मुनीनपि ।
प्रशशंस तदा देवं विकटं करूणाकरम्
kāma uvāca
dhanyastvamasi deveṣu parabrahmasvarūpavān |
nirākāro'pi sākāro jāto'si bhaktavatsala
||39||धन्यस्त्वमसि देवेषु परब्रह्मस्वरूपवान् ।
निराकारोऽपि साकारो जातोऽसि भक्तवत्सल
adya dhanyaṃ mama janustapo dhanyataraṃ ca me |
yat tavāṅghriyugaṃ dṛṣṭaṃ sarvaduḥkhavimocanam
||40||अद्य धन्यं मम जनुस्तपो धन्यतरं च मे ।
यत् तवाङ्घ्रियुगं दृष्टं सर्वदुःखविमोचनम्
kāraṇaṃ sarvasiddhināṃ dharmārthakāmamokṣadam |
dhanye netrayuge me'dya yābhyāṃ dṛṣṭaḥ paraḥ pumān
||41||कारणं सर्वसिद्धिनां धर्मार्थकाममोक्षदम् ।
धन्ये नेत्रयुगे मेऽद्य याभ्यां दृष्टः परः पुमान्
yaṃ na jānanti vedāntāḥ sāṅkhyāḥ pātañjalādayaḥ |
neti neti vadan tūṣṇīṃ vedo'pi yatra kuṇṭhitaḥ
||42||यं न जानन्ति वेदान्ताः साङ्ख्याः पातञ्जलादयः ।
नेति नेति वदन् तूष्णीं वेदोऽपि यत्र कुण्ठितः
anantakoṭibrahmāṇḍaromakūpo'khileśvaraḥ |
yena mantreṇa so'darśi mantro dhanyataro'pi saḥ
||43||अनन्तकोटिब्रह्माण्डरोमकूपोऽखिलेश्वरः ।
येन मन्त्रेण सोऽदर्शि मन्त्रो धन्यतरोऽपि सः
gaṇeśa uvāca
samyaguktaṃ ratipate na māṃ brahmādayo viduḥ |
yadā sākāratāṃ yāmi te'pi jānanti māṃ tadā
||44||सम्यगुक्तं रतिपते न मां ब्रह्मादयो विदुः ।
यदा साकारतां यामि तेऽपि जानन्ति मां तदा
mamaivānugrahāt kāma dṛṣṭavānasi māṃ tadā |
yato'haṃ parituṣṭaste tapasā manunā tathā
||45||ममैवानुग्रहात् काम दृष्टवानसि मां तदा ।
यतोऽहं परितुष्टस्ते तपसा मनुना तथा
vṛṇu yattekhilān kāmān kāma kāmaṃ dadāmi te |
brahmovāca |
iti devavacaḥ śrutvā punaruce manobhavaḥ
||46||वृणु यत्तेखिलान् कामान् काम कामं ददामि ते ।
ब्रह्मोवाच ।
इति देववचः श्रुत्वा पुनरुचे मनोभवः
ānupūrvyeṇa sakalaṃ vṛtāntaṃ śivakāritam |
tasmai cākathayat kāmaḥ prasannārthapradāyine
||47||आनुपूर्व्येण सकलं वृतान्तं शिवकारितम् ।
तस्मै चाकथयत् कामः प्रसन्नार्थप्रदायिने
anaṅgatāṃ svasya raterākrandaṃ manumeva ca |
anuṣṭhānaṃ cirakṛtaṃ śivadattaṃ varaṃ tathā
||48||अनङ्गतां स्वस्य रतेराक्रन्दं मनुमेव च ।
अनुष्ठानं चिरकृतं शिवदत्तं वरं तथा
vṛṇoti sma varaṃ tasmāt suprasannād gajānanāt |
kāma uvāca |
yadi prasanno bhagavāṃstanme dedi sadehatām
||49||वृणोति स्म वरं तस्मात् सुप्रसन्नाद् गजाननात् ।
काम उवाच ।
यदि प्रसन्नो भगवांस्तन्मे देदि सदेहताम्
mānyatāṃ sarva deveṣu prāgvallāvaṇyameva ca |
bhakti dṛḍhāṃ tvaccaraṇe trailokya vijayaṃ tathā
||50||मान्यतां सर्व देवेषु प्राग्वल्लावण्यमेव च ।
भक्ति दृढां त्वच्चरणे त्रैलोक्य विजयं तथा
iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṇḍe kāmavarayācanaṃ nāmā'ṣṭāśītitamo'dhyāyaḥ || 88 ||
āditaḥ ślokānāṃ samaṣṭyaḍkāḥ - 3837 + 50 = 3887