ṣaṭṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
kauḍinya uvāca
dharāmātrāsanau tau tu nabhaḥprāvārasaṃyutaiḥ |
digambaro sarvadhātusaṃsparśavarjitāvubhau
||1||धरामात्रासनौ तौ तु नभःप्रावारसंयुतैः ।
दिगम्बरो सर्वधातुसंस्पर्शवर्जितावुभौ
ayācitabhujau nityaṃ jalenaivākhilāḥ kriyāḥ |
dvijarūpadharo'paśyat kurvāṇau sattvaśuddhaye
||2||अयाचितभुजौ नित्यं जलेनैवाखिलाः क्रियाः ।
द्विजरूपधरोऽपश्यत् कुर्वाणौ सत्त्वशुद्धये
gṛhaṃ ca makṣikāpuñjairmaśakairabhito vṛtam |
mūrtiṃ ca gaṇanāthasya pūjitāṃ puṣpapallavaiḥ
||3||गृहं च मक्षिकापुञ्जैर्मशकैरभितो वृतम् ।
मूर्तिं च गणनाथस्य पूजितां पुष्पपल्लवैः
ananyabhaktyā tābhyāṃ ca tatparābhyāṃ dadarśa saḥ |
tāvūce śrūyatāṃ vākyaṃ yanmayā procyate'naghau
||4||अनन्यभक्त्या ताभ्यां च तत्पराभ्यां ददर्श सः ।
तावूचे श्रूयतां वाक्यं यन्मया प्रोच्यतेऽनघौ
mithilādhipateḥ kīrtiṃ śrutvāhaṃ kṣudhito bhṛśam |
tṛptikāmaḥ samāyāto na sa tṛptiṃ samākarot
||5||मिथिलाधिपतेः कीर्तिं श्रुत्वाहं क्षुधितो भृशम् ।
तृप्तिकामः समायातो न स तृप्तिं समाकरोत्
karmaṇā dāmbhikenaiva sattvaṃ na parirakṣyate |
mama tṛptikaraṃ kiñcid gṛhe cedasti dīyatām
||6||कर्मणा दाम्भिकेनैव सत्त्वं न परिरक्ष्यते ।
मम तृप्तिकरं किञ्चिद् गृहे चेदस्ति दीयताम्
dampatī ūcatuḥ
cakravartī nṛpo yo'sau tena tṛptirna te kṛtā |
āvābhyāṃ tu daridrābhyāṃ kiṃ deyaṃ tṛptikārakam
||7||चक्रवर्ती नृपो योऽसौ तेन तृप्तिर्न ते कृता ।
आवाभ्यां तु दरिद्राभ्यां किं देयं तृप्तिकारकम्
nadī nada jalairabdhirasaṅkhyairyo na pūryate |
bindumātreṇa payasā sa kathaṃ pūryate vada
||8||नदी नद जलैरब्धिरसङ्ख्यैर्यो न पूर्यते ।
बिन्दुमात्रेण पयसा स कथं पूर्यते वद
dvija uvāca
bhaktyā dattaṃ svalpamapi bahutṛptikaraṃ mama |
abhaktyā vā'tha dambhena bahu dattaṃ vṛthā bhavet
||9||भक्त्या दत्तं स्वल्पमपि बहुतृप्तिकरं मम ।
अभक्त्या वाऽथ दम्भेन बहु दत्तं वृथा भवेत्
tāvūcatuḥ
āvayorna gṛhe kiñcicchapathaste dvijottama |
pūjāyai gaṇanāthasya prātardūrvāṅkurā hṛtāḥ
||10||आवयोर्न गृहे किञ्चिच्छपथस्ते द्विजोत्तम ।
पूजायै गणनाथस्य प्रातर्दूर्वाङ्कुरा हृताः
pūjito gaṇanāthastaistata eko'vaśiṣyate |
dvija uvāca |
bhaktyā dattaḥ sa eko'pi tṛptaye syāt pradīyatām
||11||पूजितो गणनाथस्तैस्तत एकोऽवशिष्यते ।
द्विज उवाच ।
भक्त्या दत्तः स एकोऽपि तृप्तये स्यात् प्रदीयताम्
kauḍinya uvāca
virocanā dadau tasmai śratvā vākyaṃ tadīritam |
ekaṃ dūrvāṅkuraṃ bhaktyā tena tṛpto'bhavadvijaḥ
||12||विरोचना ददौ तस्मै श्रत्वा वाक्यं तदीरितम् ।
एकं दूर्वाङ्कुरं भक्त्या तेन तृप्तोऽभवद्विजः
śālyannaṃ pāyasānnaṃ ca nānā pakvānnameva ca |
vyañjanāni ca sarvāṇi lehyacoṣyānyanekadhā
||13||शाल्यन्नं पायसान्नं च नाना पक्वान्नमेव च ।
व्यञ्जनानि च सर्वाणि लेह्यचोष्यान्यनेकधा
virocanā dadau kalpya tasmin dūrvāṅkure ca tam |
gṛhītvā brāhmaṇastaṃ tu babhakṣa parayā mudā
||14||विरोचना ददौ कल्प्य तस्मिन् दूर्वाङ्कुरे च तम् ।
गृहीत्वा ब्राह्मणस्तं तु बभक्ष परया मुदा
tasmin dūrvāṅkure bhaktyā datte tenātha bhaktitaḥ |
praśaśāma dvijasyāsya tatkṣaṇājjaṭharānalaḥ
||5||तस्मिन् दूर्वाङ्कुरे भक्त्या दत्ते तेनाथ भक्तितः ।
प्रशशाम द्विजस्यास्य तत्क्षणाज्जठरानलः
tṛptiśca paramā tena prāptā tat kṣaṇamātrataḥ |
āliliṅga triśirasaṃ tṛpto harṣād dvijastadā
||16||तृप्तिश्च परमा तेन प्राप्ता तत् क्षणमात्रतः ।
आलिलिङ्ग त्रिशिरसं तृप्तो हर्षाद् द्विजस्तदा
tatyāja kutsitaṃ rūpaṃ prakaṭo'bhūda gajānanaḥ |
caturbhujo'ravindākṣaḥ śuṇḍādaṇḍavirājitaḥ
||17||तत्याज कुत्सितं रूपं प्रकटोऽभूद गजाननः ।
चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षः शुण्डादण्डविराजितः
kamalaṃ paraśuṃ mālāṃ dantaṃ karatalairdadhat |
mahārhamukuṭo rājatkarṇakuṇḍalamaṇḍitaḥ
||18||कमलं परशुं मालां दन्तं करतलैर्दधत् ।
महार्हमुकुटो राजत्कर्णकुण्डलमण्डितः
divyavastraparīdhāno divyagandhānulepanaḥ |
uvāca tau prasannātmā dampatī sa gajānanaḥ
||19||दिव्यवस्त्रपरीधानो दिव्यगन्धानुलेपनः ।
उवाच तौ प्रसन्नात्मा दम्पती स गजाननः
vṛṇītaṃ taṃ varaṃ śīghraṃ manasā yaṃ yamicchathaḥ |
tāvūcatuḥ |
janmanī yatra nau syātāṃ tatra te dṛḍhabhaktitā
||20||वृणीतं तं वरं शीघ्रं मनसा यं यमिच्छथः ।
तावूचतुः ।
जन्मनी यत्र नौ स्यातां तत्र ते दृढभक्तिता
muktirvā dīyatāṃ deva dustarād bhavasāgarāt |
nāvayościttayoranyarapekṣitamibhānana
||21||मुक्तिर्वा दीयतां देव दुस्तराद् भवसागरात् ।
नावयोश्चित्तयोरन्यरपेक्षितमिभानन
kauṇḍinya uvāca
iti tadvākyamākarṇya tathetyuktvā gajānanaḥ |
punarāliṅgya pidadhe bhaktaṃ triśirasaṃ mudā
||22||इति तद्वाक्यमाकर्ण्य तथेत्युक्त्वा गजाननः ।
पुनरालिङ्ग्य पिदधे भक्तं त्रिशिरसं मुदा
etasmātkāraṇād dūrvāṅkuro'smai dīyate mayā |
asaṅkhyabhakṣaṇād yo na tṛptiṃ devaḥ samāyayau
||23||एतस्मात्कारणाद् दूर्वाङ्कुरोऽस्मै दीयते मया ।
असङ्ख्यभक्षणाद् यो न तृप्तिं देवः समाययौ
dūrvāṅkureṇa caikena sa tṛptiṃ paramāṃ yayau |
iti te kathitaḥ samyagāśraye mahimā śubhaḥ |
dūrvāsamarpaṇabhavaḥ śravaṇāt sarvakāmadaḥ
||24||दूर्वाङ्कुरेण चैकेन स तृप्तिं परमां ययौ ।
इति ते कथितः सम्यगाश्रये महिमा शुभः ।
दूर्वासमर्पणभवः श्रवणात् सर्वकामदः
itihāsamimaṃ bhaktyā śaṛṇute śrāvayecca yaḥ |
sa putra dhanakāmāḍhyaḥ paratreha ca modate
||25||इतिहासमिमं भक्त्या शृणुते श्रावयेच्च यः ।
स पुत्र धनकामाढ्यः परत्रेह च मोदते
gajānane labhed bhaktiṃ niṣkāmo muktimāpnuyāt |
gaṇā ūcuḥ |
śrutvāpītthamitīhāsamāśrayā saṃśayaṃ punaḥ
||26||गजानने लभेद् भक्तिं निष्कामो मुक्तिमाप्नुयात् ।
गणा ऊचुः ।
श्रुत्वापीत्थमितीहासमाश्रया संशयं पुनः
prapede hṛdi taṃ jñātvā kauṇḍinyaḥ punarabravīt |
āśraye śaṛṇu me vākyaṃ saṃśayasyāpanuttaye
||27||प्रपेदे हृदि तं ज्ञात्वा कौण्डिन्यः पुनरब्रवीत् ।
आश्रये शृणु मे वाक्यं संशयस्यापनुत्तये
yad bravīmi hṛdisthasya mayā jñātasya te'naghe |
ekaṃ dūrvāṅkuraṃ gṛhya gaccha śīghraṃ biḍaujasam
||28||यद् ब्रवीमि हृदिस्थस्य मया ज्ञातस्य तेऽनघे ।
एकं दूर्वाङ्कुरं गृह्य गच्छ शीघ्रं बिडौजसम्
vadāśīrvacanaṃ pūrvaṃ paścād yācasva kāñcanam |
dūrvāṅkureṇa tulitaṃ gṛhītvā tadihānaya
||29||वदाशीर्वचनं पूर्वं पश्चाद् याचस्व काञ्चनम् ।
दूर्वाङ्कुरेण तुलितं गृहीत्वा तदिहानय
na nyūnaṃ nādhikaṃ grāhayaṃ tasya bhārācchubhāvane
||30||न न्यूनं नाधिकं ग्राहयं तस्य भाराच्छुभावने
gaṇā ūcuḥ
iti vāṇīṃ tasya śrutvā gṛhītvaikaṃ tadāśrayā |
dūrvāṅkuraṃ yayau śakraṃ bhartṛvākya parāyaṇā
||31||इति वाणीं तस्य श्रुत्वा गृहीत्वैकं तदाश्रया ।
दूर्वाङ्कुरं ययौ शक्रं भर्तृवाक्य परायणा
iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṇḍe dūrvāmahimākathanaṃ nāma ṣaṭṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 66 ||