stotra nirūpaṇaṃ nāma catvāriṃśo'dhyāyaḥ
brahmovāca
ākramya devadhiṣṇyāni daityo'gād brahmaṇaḥ padam |
parākramaṃ daityakṛtaṃ śrutvā deva mukhāt purā
||1||आक्रम्य देवधिष्ण्यानि दैत्योऽगाद् ब्रह्मणः पदम् ।
पराक्रमं दैत्यकृतं श्रुत्वा देव मुखात् पुरा
brahmā yayau nābhipadmaṃ viṣṇuḥ kṣīranidhiṃ yayau |
daityasya mānasau putrau pracaṇḍaścaṇḍa eva ca
||2||ब्रह्मा ययौ नाभिपद्मं विष्णुः क्षीरनिधिं ययौ ।
दैत्यस्य मानसौ पुत्रौ प्रचण्डश्चण्ड एव च
pracaṇḍaṃ sthāpayāmāsa brahmaloke'dhināyakam |
tataścaṇḍaṃ ca vaikuṇṭhe cakāra svāminaṃ svayam
||3||प्रचण्डं स्थापयामास ब्रह्मलोकेऽधिनायकम् ।
ततश्चण्डं च वैकुण्ठे चकार स्वामिनं स्वयम्
tataḥ kailāsamagamat taṃ ca daurbhyāmacālayat |
bhayabhītā ca girijā''liliṅge śaṅkaraṃ bhṛśam
||4||ततः कैलासमगमत् तं च दौर्भ्यामचालयत् ।
भयभीता च गिरिजाऽऽलिलिङ्गे शङ्करं भृशम्
tataḥ kailāsamagamad yuddhākāṅkṣī mahāsuraḥ |
tena tuṣṭo mahādevo daityasya paurūṣeṇa ca
||5||ततः कैलासमगमद् युद्धाकाङ्क्षी महासुरः ।
तेन तुष्टो महादेवो दैत्यस्य पौरूषेण च
bahiryayau varaṃ dātuṃ nijabhaktasukhapradaḥ |
dadarśa tripuraṃ daityaṃ varaṃ vṛṇvityathā'bravīt
||6||बहिर्ययौ वरं दातुं निजभक्तसुखप्रदः ।
ददर्श त्रिपुरं दैत्यं वरं वृण्वित्यथाऽब्रवीत्
sa vavre yadi tuṣṭo'si dehi kailāsamadya me |
gaccha mandāraśikharaṃ yāvanmama manorathaḥ
||7||स वव्रे यदि तुष्टोऽसि देहि कैलासमद्य मे ।
गच्छ मन्दारशिखरं यावन्मम मनोरथः
śaṅkaro'pi dadau tasme kailāsaṃ svalpakāline |
svayaṃ jagāma giriśo mandārādriṃ gaṇairvṛtaḥ
||8||शङ्करोऽपि ददौ तस्मे कैलासं स्वल्पकालिने ।
स्वयं जगाम गिरिशो मन्दाराद्रिं गणैर्वृतः
kailāsaśikharārūḍho jaharṣa tripurāsuraḥ |
evaṃ devānvaśe kṛtvā punarāyād rasātalam
||9||कैलासशिखरारूढो जहर्ष त्रिपुरासुरः ।
एवं देवान्वशे कृत्वा पुनरायाद् रसातलम्
bhīmakāyo'pi balavān bhūmaṇḍala gato balāt |
vaśe cakāra nṛpatīn ṛṣīn sarvān babandha ca
||10||भीमकायोऽपि बलवान् भूमण्डल गतो बलात् ।
वशे चकार नृपतीन् ऋषीन् सर्वान् बबन्ध च
agnikuṇḍāni sarvāṇi devatṛptikarāṇi ca |
āśramāṃśca babhañjā''śu tīrthāni ca viśeṣataḥ
||11||अग्निकुण्डानि सर्वाणि देवतृप्तिकराणि च ।
आश्रमांश्च बभञ्जाऽऽशु तीर्थानि च विशेषतः
tāpasāṃsrāsayāmāsa kārāgāra samāśrayāt |
svāhāsvadhāvaṣaṭkārān vedasyābhyasanāni ca
||12||तापसांस्रासयामास कारागार समाश्रयात् ।
स्वाहास्वधावषट्कारान् वेदस्याभ्यसनानि च
sadācārān sadā dveṣṭi sarvagarvasamanvita |
vajradaṃṣṭro'tha saptāpi pātālāni vaśe'nayat
||13||सदाचारान् सदा द्वेष्टि सर्वगर्वसमन्वित ।
वज्रदंष्ट्रोऽथ सप्तापि पातालानि वशेऽनयत्
śeṣaṃ ca vāsukiṃ caiva takṣakaṃ sarvabhoginaḥ |
nirviṣān saviṣāṃścaiva cakāra vaśavartinaḥ |
vajradaṃṣṭro ratnajātaṃ bubhuje'preṣayacca tam
||14||शेषं च वासुकिं चैव तक्षकं सर्वभोगिनः ।
निर्विषान् सविषांश्चैव चकार वशवर्तिनः ।
वज्रदंष्ट्रो रत्नजातं बुभुजेऽप्रेषयच्च तम्
nāgāṅganābhiśca kutūhalena reme sadā'sau samado'tiharṣāt |
bhogān vibhuñjan vividhāni ratnānyādāya yātastripurāntike saḥ
||15||नागाङ्गनाभिश्च कुतूहलेन रेमे सदाऽसौ समदोऽतिहर्षात् ।
भोगान् विभुञ्जन् विविधानि रत्नान्यादाय यातस्त्रिपुरान्तिके सः
pātālavaśyatāṃ śaṃsan lebhe mānaṃ tato'dhikam
||16||पातालवश्यतां शंसन् लेभे मानं ततोऽधिकम्
vastrāṇi ca mahārhāṇi grāmān dāsānanekaśaḥ |
evaṃ trilokān vaśagān kṛtvā daityo nananda ha
||17||वस्त्राणि च महार्हाणि ग्रामान् दासाननेकशः ।
एवं त्रिलोकान् वशगान् कृत्वा दैत्यो ननन्द ह
devāḥ sarve guhāvāsāścintayāmāsuranvaham |
kathamasya vadhaḥ kasminkāle vāpi bhaviṣyati
||18||देवाः सर्वे गुहावासाश्चिन्तयामासुरन्वहम् ।
कथमस्य वधः कस्मिन्काले वापि भविष्यति
kasmādveti na jānīmo labdho'nena varaṃ kutaḥ |
evaṃ vyākucitteṣu sureṣu munisattama
||19||कस्माद्वेति न जानीमो लब्धोऽनेन वरं कुतः ।
एवं व्याकुचित्तेषु सुरेषु मुनिसत्तम
āyayau nāradastatra trailokyacara icchayā |
dadarśaṃ dīnāndevāṃstānuttatāra nabhaḥ pathāt
||20||आययौ नारदस्तत्र त्रैलोक्यचर इच्छया ।
ददर्शं दीनान्देवांस्तानुत्ततार नभः पथात्
dṛṣṭvā sarve nāradaṃ tamuttasthu sahasā''darāt |
āliliṅguśca nemuśca pupūjuśca yathākramam
||21||दृष्ट्वा सर्वे नारदं तमुत्तस्थु सहसाऽऽदरात् ।
आलिलिङ्गुश्च नेमुश्च पुपूजुश्च यथाक्रमम्
viśrāntaṃ paripapracchustripurasyavarādikam |
devā ūcuḥ |
tripureṇa samākrāntaṃ trailokyaṃ sacarācarām
||22||विश्रान्तं परिपप्रच्छुस्त्रिपुरस्यवरादिकम् ।
देवा ऊचुः ।
त्रिपुरेण समाक्रान्तं त्रैलोक्यं सचराचराम्
sthāthāni no gṛhītāni keśāstenāpi nirjitāḥ |
śaraṇaṃ kaṃ vrajāmo'dya kathaṃ tasya vadho bhavet
||23||स्थाथानि नो गृहीतानि केशास्तेनापि निर्जिताः ।
शरणं कं व्रजामोऽद्य कथं तस्य वधो भवेत्
varāśca kena dattā no vadā'sya tripurasya bhoḥ |
nārada uvāca |
kathayāmi samāsena daityasya ceṣṭitaṃ mahat
||24||वराश्च केन दत्ता नो वदाऽस्य त्रिपुरस्य भोः ।
नारद उवाच ।
कथयामि समासेन दैत्यस्य चेष्टितं महत्
divyavarṣasahasraṃ sa tatāpa paramaṃ tapaḥ |
prasādayāmāsa vibhuṃ gaṇeśaṃ devanāyakam
||25||दिव्यवर्षसहस्रं स तताप परमं तपः ।
प्रसादयामास विभुं गणेशं देवनायकम्
tenā'smai durdharā dattā varāḥ sarvabhayaṅkarāḥ |
devarṣipitṛbhūtebhyo yakṣarakṣa piśācataḥ
||26||तेनाऽस्मै दुर्धरा दत्ता वराः सर्वभयङ्कराः ।
देवर्षिपितृभूतेभ्यो यक्षरक्ष पिशाचतः
na nāgebhyo bhayaṃ dattaṃ vinaikaṃ śaṅkaraṃ vibhum |
prasādayantu deveśaṃ dviradānanamādarāt
||27||न नागेभ्यो भयं दत्तं विनैकं शङ्करं विभुम् ।
प्रसादयन्तु देवेशं द्विरदाननमादरात्
ārādhayantu sarve'pi vighneśaṃ sarvasiddhidam |
devā ūcuḥ |
kathamārādhanaṃ tasya devadevasya dhīmataḥ
||28||आराधयन्तु सर्वेऽपि विघ्नेशं सर्वसिद्धिदम् ।
देवा ऊचुः ।
कथमाराधनं तस्य देवदेवस्य धीमतः
kartavyaṃ muniśārdūla kṛpayā tadvadasva naḥ |
nārada uvāca |
ahamekākṣaraṃ mantraṃ kathayāmyakhilān prati
||29||कर्तव्यं मुनिशार्दूल कृपया तद्वदस्व नः ।
नारद उवाच ।
अहमेकाक्षरं मन्त्रं कथयाम्यखिलान् प्रति
tena mantreṇa te sarve mayā dattena bhaktitaḥ |
anuṣṭhānaṃ prakurvantu sarve'pi sthiramānasāḥ
||30||तेन मन्त्रेण ते सर्वे मया दत्तेन भक्तितः ।
अनुष्ठानं प्रकुर्वन्तु सर्वेऽपि स्थिरमानसाः
yāvataṃ pratyakṣatāmeti devo'sau gaṇanāyakaḥ |
sa eva tadvadhopāyaṃ vadiṣyatyakhilānprati
||31||यावतं प्रत्यक्षतामेति देवोऽसौ गणनायकः ।
स एव तद्वधोपायं वदिष्यत्यखिलान्प्रति
nānyopāyaṃ prapaśyāmi tasmāt kurvantume vacaḥ |
brahmovāca |
ityuktvā nāradaḥ sarvānupadiśya manuṃ ca tam
||32||नान्योपायं प्रपश्यामि तस्मात् कुर्वन्तुमे वचः ।
ब्रह्मोवाच ।
इत्युक्त्वा नारदः सर्वानुपदिश्य मनुं च तम्
jagāma tatkṣaṇādeva vīṇāgānarato muniḥ |
tataḥ sarve suravarā gaṇeśadhyānatatparāḥ
||33||जगाम तत्क्षणादेव वीणागानरतो मुनिः ।
ततः सर्वे सुरवरा गणेशध्यानतत्पराः
ekapādasthitāḥ kecitkecitapadmāsanasthitāḥ |
kecidvīrāsanayutāḥ kecinmīlitalocanā |
nirāhārā jitaśvāsā jepurmantraṃ munīritam
||34||एकपादस्थिताः केचित्केचितपद्मासनस्थिताः ।
केचिद्वीरासनयुताः केचिन्मीलितलोचना ।
निराहारा जितश्वासा जेपुर्मन्त्रं मुनीरितम्
tato bahugate kāle karūṇābdhirgajānanaḥ |
anuṣṭhānaṃ nirīkṣyaiṣāṃ devānāṃ cirakālajam
||35||ततो बहुगते काले करूणाब्धिर्गजाननः ।
अनुष्ठानं निरीक्ष्यैषां देवानां चिरकालजम्
āvirbabhūva gaṇapasteṣāmagre varapradaḥ |
ullasatsvarṇamukuṭaścārūkuṇḍalamaṇḍitaḥ
||36||आविर्बभूव गणपस्तेषामग्रे वरप्रदः ।
उल्लसत्स्वर्णमुकुटश्चारूकुण्डलमण्डितः
dantanyastakaro rājatkaṭisūtravarāṅgadaḥ |
pāśaṃ sṛṇiṃ ca paraśuṃ kamalaṃ ca bhujairdadhat
||37||दन्तन्यस्तकरो राजत्कटिसूत्रवराङ्गदः ।
पाशं सृणिं च परशुं कमलं च भुजैर्दधत्
raktacandanakastūrīsindūraśaśibhūṣaṇaḥ |
vidyuttejolasatkāntiḥ koṭisūryasamaprabhaḥ
||38||रक्तचन्दनकस्तूरीसिन्दूरशशिभूषणः ।
विद्युत्तेजोलसत्कान्तिः कोटिसूर्यसमप्रभः
dṛṣṭvaivaṃ sahasā devaṃ vināyakamanāmayam |
tejasā dharṣitāḥ sarve bhayamāpuśca kecana
||39||दृष्ट्वैवं सहसा देवं विनायकमनामयम् ।
तेजसा धर्षिताः सर्वे भयमापुश्च केचन
praṇemuḥ sahasā kecid devāstaṃ dviradānanam |
pūjayāmāsurapare harṣagadgadabhāṣiṇaḥ
||40||प्रणेमुः सहसा केचिद् देवास्तं द्विरदाननम् ।
पूजयामासुरपरे हर्षगद्गदभाषिणः
svasaṅkaṣṭa vināśāya tuṣṭuvu ko'pi taṃ vibhum |
prasādasumukhaṃ devaṃ sumukhaṃ saṅkaṭāpaham
||41||स्वसङ्कष्ट विनाशाय तुष्टुवु कोऽपि तं विभुम् ।
प्रसादसुमुखं देवं सुमुखं सङ्कटापहम्
devā ūcuḥ
namo namaste paramārtharūpa namo namaste'khilakāraṇāya |
namo namaste'khilakāraṇāya sarvendriyāṇāmadhivāsine'pi
||42||नमो नमस्ते परमार्थरूप नमो नमस्तेऽखिलकारणाय ।
नमो नमस्तेऽखिलकारणाय सर्वेन्द्रियाणामधिवासिनेऽपि
namo namo bhūtamayāya te'stu namo namo bhūtakṛte sureśa |
namo namaḥ sarvadhiyāṃ prabodha namo namo viśvalayodbhavāya
||43||नमो नमो भूतमयाय तेऽस्तु नमो नमो भूतकृते सुरेश ।
नमो नमः सर्वधियां प्रबोध नमो नमो विश्वलयोद्भवाय
namo namo viśvabhṛte'khileśa namo namaḥ kāraṇakāraṇāya |
namo namo vedavidāmadṛśya namo namaḥ sarvavarapradāya
||44||नमो नमो विश्वभृतेऽखिलेश नमो नमः कारणकारणाय ।
नमो नमो वेदविदामदृश्य नमो नमः सर्ववरप्रदाय
namo namo vāgavicārabhūta namo namo vighnanivāraṇāya |
namo namo'bhaktamanorathaghna namo namo bhaktamanorathajña
||45||नमो नमो वागविचारभूत नमो नमो विघ्ननिवारणाय ।
नमो नमोऽभक्तमनोरथघ्न नमो नमो भक्तमनोरथज्ञ
namo namo'bhaktamanoratheśa namo namo viśvavidhānadakṣa |
namo namo daityavināśaheto namo namaḥ saṅkaṭanāśakāya
||46||नमो नमोऽभक्तमनोरथेश नमो नमो विश्वविधानदक्ष ।
नमो नमो दैत्यविनाशहेतो नमो नमः सङ्कटनाशकाय
namo namaḥ kārūṇikottamāya namo namo jñānamayāya te'stu |
namo namo'jñānavināśanāya namo namo bhaktavibhūtidāya
||47||नमो नमः कारूणिकोत्तमाय नमो नमो ज्ञानमयाय तेऽस्तु ।
नमो नमोऽज्ञानविनाशनाय नमो नमो भक्तविभूतिदाय
namo namo'bhaktavibhūtihantre namo namo bhaktavimocanāya |
namo namo'bhakta vibandhanāya namo namaste pravibhaktamūrte
||48||नमो नमोऽभक्तविभूतिहन्त्रे नमो नमो भक्तविमोचनाय ।
नमो नमोऽभक्त विबन्धनाय नमो नमस्ते प्रविभक्तमूर्ते
namo namastattvavibodhakāya namo namastattvaviduttamāya |
namo namaste'khilakarmasākṣiṇe namo namaste guṇanāyakāya
||49||नमो नमस्तत्त्वविबोधकाय नमो नमस्तत्त्वविदुत्तमाय ।
नमो नमस्तेऽखिलकर्मसाक्षिणे नमो नमस्ते गुणनायकाय
brahmovāca
evaṃ stuta surairdevo dviradānana īśvaraḥ |
uvāca paramaprīto harṣayat surasattamān
||50||एवं स्तुत सुरैर्देवो द्विरदानन ईश्वरः ।
उवाच परमप्रीतो हर्षयत् सुरसत्तमान्
gaṇeśa uvāca
stotreṇa tapasā caiva surāḥ santuṣṭimāgataḥ |
dadāmi sakalābhīṣṭaṃ tad vṛṇudhvaṃ sureśvarāḥ
||51||स्तोत्रेण तपसा चैव सुराः सन्तुष्टिमागतः ।
ददामि सकलाभीष्टं तद् वृणुध्वं सुरेश्वराः
devā ūcuḥ
yadi tuṣṭo'si deveśa tripuraṃ jahi dānavama |
sarvaiṣāmadhikārān no gṛhītvā yastu tiṣṭhati
||52||यदि तुष्टोऽसि देवेश त्रिपुरं जहि दानवम ।
सर्वैषामधिकारान् नो गृहीत्वा यस्तु तिष्ठति
tvayaivāsyā'bhayaṃ dattaṃ sarvāmarasamūhataḥ |
ataḥ sma saṅkaṭaṃ prāptāḥ saṅkaṭānmocayā''śu naḥ
||53||त्वयैवास्याऽभयं दत्तं सर्वामरसमूहतः ।
अतः स्म सङ्कटं प्राप्ताः सङ्कटान्मोचयाऽऽशु नः
tvāme śaraṇaṃ prāptā eṣa eva varo hi naḥ |
gaṇeśa uvāca |
vārayiṣye bhayaṃ sarvaṃ tasmād ghoratarād hi vaḥ
||54||त्वामे शरणं प्राप्ता एष एव वरो हि नः ।
गणेश उवाच ।
वारयिष्ये भयं सर्वं तस्माद् घोरतराद् हि वः
bhavatkṛtamidaṃ stotramatiprītikaraṃ mam |
saṅkaṣṭanāśanamiti vikhyātaṃ ca bhaviṣyati
||55||भवत्कृतमिदं स्तोत्रमतिप्रीतिकरं मम् ।
सङ्कष्टनाशनमिति विख्यातं च भविष्यति
paṭhatāṃ śaṛṇvatāṃ caiva sarvakāmapradaṃ nṛṇām |
trisandhyaṃ yaḥ paṭhedetat saṅkaṣṭaṃ nāpnuyāta kvacit
||56||पठतां शृण्वतां चैव सर्वकामप्रदं नृणाम् ।
त्रिसन्ध्यं यः पठेदेतत् सङ्कष्टं नाप्नुयात क्वचित्
brahmovāca
iti dattvā varaṃ teṣāṃ surāṇāṃ jagadīśvaraḥ |
paśyatāṃ munidevānāṃ tatraivā'ntardadhe vibhuḥ
||57||इति दत्त्वा वरं तेषां सुराणां जगदीश्वरः ।
पश्यतां मुनिदेवानां तत्रैवाऽन्तर्दधे विभुः
iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṇḍe stotranirūpaṇaṃ nāma catvāriṃśo'dhyāyaḥ || 40 ||