paramparāvarṇanaṃ nāma ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ
viśvāmitra uvāca
ekasmindivase śubhagrahayutelagne śubhe vāsare |
yoge cāruphale jane ca nagare nānāvidhe melite |
mālāṃ ratnamayīṃ dadau narapate rājñī kareṇoḥ kare |
samprārthya dviradaṃ kuruṣva nṛpatiṃ lokeṣu yaste mataḥ
||1||एकस्मिन्दिवसे शुभग्रहयुतेलग्ने शुभे वासरे ।
योगे चारुफले जने च नगरे नानाविधे मेलिते ।
मालां रत्नमयीं ददौ नरपते राज्ञी करेणोः करे ।
सम्प्रार्थ्य द्विरदं कुरुष्व नृपतिं लोकेषु यस्ते मतः
tāmājñāṃ pratigṛhaya vāraṇapatiḥ saṃrañjito dhātubhi- rbabhrāma dvijabandicāraṇagaṇairāśāsitaḥ sarvataḥ |
nānāvādyakarairvṛtau nṛpabhaṭai rājyārthibhiḥ pūrūṣai- rjighran sarvajanaṃ sabhāparigataṃ yāto bahiḥ pattanāt
||2||तामाज्ञां प्रतिगृहय वारणपतिः संरञ्जितो धातुभि- र्बभ्राम द्विजबन्दिचारणगणैराशासितः सर्वतः ।
नानावाद्यकरैर्वृतौ नृपभटै राज्यार्थिभिः पूरूषै- र्जिघ्रन् सर्वजनं सभापरिगतं यातो बहिः पत्तनात्
nāryastannagare śiśūnatha patīn kṛtvā puro'vasthitān rājyārthaṃ vividhā narāśca bahudhā śreṇīmukhāśca sthitāḥ |
te sarve vimanaskatāṃ parigatāḥ svaṃ svaṃ gṛhaṃ cāgatā |
yāte'smin gahane kariṇyatha puro yātā bahiścāpare
||3||नार्यस्तन्नगरे शिशूनथ पतीन् कृत्वा पुरोऽवस्थितान् राज्यार्थं विविधा नराश्च बहुधा श्रेणीमुखाश्च स्थिताः ।
ते सर्वे विमनस्कतां परिगताः स्वं स्वं गृहं चागता ।
यातेऽस्मिन् गहने करिण्यथ पुरो याता बहिश्चापरे
gajastu yātaḥ kamalāsutaṃ taṃ sampūjayantaṃ dviradānanantam |
dṛṣṭvaiva tasminnidadhe sa mālāṃ paśyatsu lokeṣu sureṣu nāke
||4||गजस्तु यातः कमलासुतं तं सम्पूजयन्तं द्विरदाननन्तम् ।
दृष्ट्वैव तस्मिन्निदधे स मालां पश्यत्सु लोकेषु सुरेषु नाके
vastrāṇi mālyāni ca bhūṣaṇāni dakṣāya dattāni tadaiva lokaiḥ |
jñātvā mataṃ paurajanasya rājā rājñaḥ prakṛtyorubhayostadaiva
||5||वस्त्राणि माल्यानि च भूषणानि दक्षाय दत्तानि तदैव लोकैः ।
ज्ञात्वा मतं पौरजनस्य राजा राज्ञः प्रकृत्योरुभयोस्तदैव
vavadurvādyasaṅghāśca divyā bhaumā anekaśaḥ |
mumucuḥ puṣpavarṣaṃ te devā harṣayutāḥ śubham
||6||ववदुर्वाद्यसङ्घाश्च दिव्या भौमा अनेकशः ।
मुमुचुः पुष्पवर्षं ते देवा हर्षयुताः शुभम्
upaviṣṭāstadā lokā yathāsthānaṃ yathākramam |
nemuśca taṃ dakṣanṛpamamātyadvayasaṃyutam
||7||उपविष्टास्तदा लोका यथास्थानं यथाक्रमम् ।
नेमुश्च तं दक्षनृपममात्यद्वयसंयुतम्
tāmbūlāni ca vastrāṇi janebhyaḥ pradadau nṛpaḥ |
brāhmaṇān pūjayitvaiva dattvā dānānyanekaśaḥ
||8||ताम्बूलानि च वस्त्राणि जनेभ्यः प्रददौ नृपः ।
ब्राह्मणान् पूजयित्वैव दत्त्वा दानान्यनेकशः
sampūjya mātaraṃ tāṃ tu vastrālaṅkaraṇādibhiḥ |
dāpayāmāsa dānāni brāhmaṇebhyo yathāvidhi
||9||सम्पूज्य मातरं तां तु वस्त्रालङ्करणादिभिः ।
दापयामास दानानि ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि
narayāne samāropya svayamārararuhe gajam |
alaṅkṛtaṃ siktamārgaṃ patākādhvajasaṃyutam
||10||नरयाने समारोप्य स्वयमारररुहे गजम् ।
अलङ्कृतं सिक्तमार्गं पताकाध्वजसंयुतम्
aśvāruḍhāvamātyau tau puraskṛtya yayau puram |
stuvanti bandinaḥ paurā nṛtyantyapsarasaḥ puraḥ |
gandharvā gānaniṣṇātā dhāvitvā yāntyamuṃ puraḥ
||11||अश्वारुढावमात्यौ तौ पुरस्कृत्य ययौ पुरम् ।
स्तुवन्ति बन्दिनः पौरा नृत्यन्त्यप्सरसः पुरः ।
गन्धर्वा गाननिष्णाता धावित्वा यान्त्यमुं पुरः
jayaśabdairnamaḥ śabdo vādyaśabdo'gamad divam |
nṛpadvāraṃ samāsādya natvā kecid gṛhaṃ yayuḥ
||12||जयशब्दैर्नमः शब्दो वाद्यशब्दोऽगमद् दिवम् ।
नृपद्वारं समासाद्य नत्वा केचिद् गृहं ययुः
sabhāyāṃ viviśuḥ sarve saṅkhyātītā nṛpāstadā |
nṛyānaṃ preṣayāmāsa mudgalāya mahāmatiḥ
||13||सभायां विविशुः सर्वे सङ्ख्यातीता नृपास्तदा ।
नृयानं प्रेषयामास मुद्गलाय महामतिः
chatraṃ dhvajaṃ cāmaraṃ ca sumantuṃ prakṛtiṃ tathā |
āyāntaṃ mudgalaṃ dṛṣṭvā svāsanāt purato yayau
||14||छत्रं ध्वजं चामरं च सुमन्तुं प्रकृतिं तथा ।
आयान्तं मुद्गलं दृष्ट्वा स्वासनात् पुरतो ययौ
sa kirīṭena śirasā pādayoḥ praṇanāma tam |
nyaveśayat svāsane taṃ tenājñapto'nya āsane
||15||स किरीटेन शिरसा पादयोः प्रणनाम तम् ।
न्यवेशयत् स्वासने तं तेनाज्ञप्तोऽन्य आसने
upaviṣṭo rājasaṅghaiḥ pūjayāmāsa taṃ munim |
gāṃ cāpi pradadau tatra brāhmaṇāya mahāmatiḥ
||16||उपविष्टो राजसङ्घैः पूजयामास तं मुनिम् ।
गां चापि प्रददौ तत्र ब्राह्मणाय महामतिः
uvāca taṃ nṛpo dakṣo bho mudgala mahāmune |
adya te mahimā jñāto lokairetairmahānayam
||17||उवाच तं नृपो दक्षो भो मुद्गल महामुने ।
अद्य ते महिमा ज्ञातो लोकैरेतैर्महानयम्
śarīre cārutā rājyaprāptiśca tvatprasādataḥ |
kva sā'vasthā pūrvatanoḥ kvandṛk rājyaṃ mahāmune
||18||शरीरे चारुता राज्यप्राप्तिश्च त्वत्प्रसादतः ।
क्व साऽवस्था पूर्वतनोः क्वन्दृक् राज्यं महामुने
vināyakamahaṃ jāne tvāmeva munisattama |
punarme mastake brahman nidhehi karapaṅkajam
||19||विनायकमहं जाने त्वामेव मुनिसत्तम ।
पुनर्मे मस्तके ब्रह्मन् निधेहि करपङ्कजम्
yenā'haṃ sarvakāmānāṃ bhājanaṃ syācciraṃ mune |
viśvāmitra uvāca |
ākarṇya vacanaṃ tasya mudgalo'thābravīcca tam
||20||येनाऽहं सर्वकामानां भाजनं स्याच्चिरं मुने ।
विश्वामित्र उवाच ।
आकर्ण्य वचनं तस्य मुद्गलोऽथाब्रवीच्च तम्
na te bhayaṃ ripukṛtaṃ bhaviṣyati kadācana |
yaṃ yaṃ kāmayase kāmaṃ sarvataste bhaviṣyati
||21||न ते भयं रिपुकृतं भविष्यति कदाचन ।
यं यं कामयसे कामं सर्वतस्ते भविष्यति
tatastasmai dadau grāmān vāsoratnadhanādikam |
anyeṣāṃ brāhmaṇānāṃ ca godhanānyaṃśukāni ca
||22||ततस्तस्मै ददौ ग्रामान् वासोरत्नधनादिकम् ।
अन्येषां ब्राह्मणानां च गोधनान्यंशुकानि च
āśīrbhirabhinandyā'tha yayuste brāhmaṇā gṛham |
amātyābhyāṃ gṛhibhyaśca dadau grāmānanekaśaḥ
||23||आशीर्भिरभिनन्द्याऽथ ययुस्ते ब्राह्मणा गृहम् ।
अमात्याभ्यां गृहिभ्यश्च ददौ ग्रामाननेकशः
prāsādaṃ kārayāmāsa gaṇeśasya bṛhattaram |
kuṇḍine nagare tasmin prāktanaṃ saṃsthitaṃ laghum |
visarjayāmāsa sabhāṃ praviveśa gṛhaṃ nṛpaḥ
||24||प्रासादं कारयामास गणेशस्य बृहत्तरम् ।
कुण्डिने नगरे तस्मिन् प्राक्तनं संस्थितं लघुम् ।
विसर्जयामास सभां प्रविवेश गृहं नृपः
āyayau vallabhastatra śrutvāṃ vārtāṃ janeritām |
vīraseno narapatiḥ svāṃ sutāṃ patimicchatīm
||25||आययौ वल्लभस्तत्र श्रुत्वां वार्तां जनेरिताम् ।
वीरसेनो नरपतिः स्वां सुतां पतिमिच्छतीम्
dadau tasmai svapnagatagaṇeśasyājñayā śubham |
dakṣāya rājñe mahate trilokaśrutakīrtaye
||26||ददौ तस्मै स्वप्नगतगणेशस्याज्ञया शुभम् ।
दक्षाय राज्ञे महते त्रिलोकश्रुतकीर्तये
tasmāṃ tasyā'bhavatputro bṛhadbhānuriti śrutaḥ |
tato'bhavat khaḍgadharaḥ sulabhastatsuto'bhavat
||27||तस्मां तस्याऽभवत्पुत्रो बृहद्भानुरिति श्रुतः ।
ततोऽभवत् खड्गधरः सुलभस्तत्सुतोऽभवत्
padmākarastattanayo vapurdīptastu tatsutaḥ |
citrasenastatsuto'bhūccitrasenāt tvameva hi
||28||पद्माकरस्तत्तनयो वपुर्दीप्तस्तु तत्सुतः ।
चित्रसेनस्तत्सुतोऽभूच्चित्रसेनात् त्वमेव हि
brahmovāca
viśvāmitramukhāt sarvaṃ śrutvā vaṃśaparamparām |
tataḥ sa naraśārdūlo bhīmo nāma mahīpatiḥ
||29||विश्वामित्रमुखात् सर्वं श्रुत्वा वंशपरम्पराम् ।
ततः स नरशार्दूलो भीमो नाम महीपतिः
santoṣya taṃ muniṃ prārthyaṃ papraccha dvijapuṅgavam |
bhīma uvāca |
vināyakaḥ kadā me syāt suprasanno mahāmune
||30||सन्तोष्य तं मुनिं प्रार्थ्यं पप्रच्छ द्विजपुङ्गवम् ।
भीम उवाच ।
विनायकः कदा मे स्यात् सुप्रसन्नो महामुने
tamupāyaṃ vada vibho yena me tadanugrahaḥ |
kadā'haṃ kṛtakṛtyaḥ syāṃ dṛṣṭvā devaṃ gajānanam
||31||तमुपायं वद विभो येन मे तदनुग्रहः ।
कदाऽहं कृतकृत्यः स्यां दृष्ट्वा देवं गजाननम्
iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṇḍe paramparāvarṇanaṃ nāma ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ || 26 ||