gajānana pūjā nirūpaṇanāma pañcadaśo'dhyāyaḥ
bhṛguruvāca
vyāsāyākathayaccāgre brahmā lokapitāmahaḥ |
somakānta pravakṣyāmi tāṃ kathāṃ śaṛṇu sādaram
||1||व्यासायाकथयच्चाग्रे ब्रह्मा लोकपितामहः ।
सोमकान्त प्रवक्ष्यामि तां कथां शृणु सादरम्
brahmovāca
tato'haṃ sumahatsvapnaṃ dadarśa munisattama |
bhramatā bhramatā vyomajale dṛṣṭo vaṭo mahān
||2||ततोऽहं सुमहत्स्वप्नं ददर्श मुनिसत्तम ।
भ्रमता भ्रमता व्योमजले दृष्टो वटो महान्
mahāvātātapādbhistu naṣṭe sthāvarajaṅgame |
avaśiṣṭaḥ kaśamayamekaeva vaṭo mahān
||3||महावातातपाद्भिस्तु नष्टे स्थावरजङ्गमे ।
अवशिष्टः कशमयमेकएव वटो महान्
evaṃ saṃśayamāpannastatpatre bālakaṃ laghum |
caturbāhuṃ sumukuṭaṃ kuṇḍalābhyāṃ virājitam
||4||एवं संशयमापन्नस्तत्पत्रे बालकं लघुम् ।
चतुर्बाहुं सुमुकुटं कुण्डलाभ्यां विराजितम्
maṇimuktāmayaṃ dāma vibhratkaṇṭhe suśobhitam |
ardhacandraṃ raktavastraṃ kaṭisūtraṃ tathaiva ca
||5||मणिमुक्तामयं दाम विभ्रत्कण्ठे सुशोभितम् ।
अर्धचन्द्रं रक्तवस्त्रं कटिसूत्रं तथैव च
ekadantaṃ naravapurgajāsyaṃ tejasā jvalat |
dṛṣṭvaivaṃ tarkayāmāsa bālakaṃ kathamatra vai
||6||एकदन्तं नरवपुर्गजास्यं तेजसा ज्वलत् ।
दृष्ट्वैवं तर्कयामास बालकं कथमत्र वै
puṣkareṇa ca bālo'sau jalaṃ manmastake'kṣipat |
tato'hamājahāsoccaiścintānandasamanvitaḥ
||7||पुष्करेण च बालोऽसौ जलं मन्मस्तकेऽक्षिपत् ।
ततोऽहमाजहासोच्चैश्चिन्तानन्दसमन्वितः
mayyāhasati bālaḥ sa uttatāra vaṭāttataḥ |
sa mamāṅkaṃ samāgatya mañjuvākyaṃ jagāda ha
||8||मय्याहसति बालः स उत्ततार वटात्ततः ।
स ममाङ्कं समागत्य मञ्जुवाक्यं जगाद ह
bāla uvāca
laghorlaghutaro'si tvaṃ vṛthā vṛddho'pi mūḍhadhīḥ |
vighnairabhihato'si tvaṃ sṛṣṭicintāsamāvṛtaḥ
||9||लघोर्लघुतरोऽसि त्वं वृथा वृद्धोऽपि मूढधीः ।
विघ्नैरभिहतोऽसि त्वं सृष्टिचिन्तासमावृतः
tapaścintāparo nityaṃ vibhramañjalamadhyagaḥ |
sarvacintāharaṃ te'humupāyaṃ caturānana
||10||तपश्चिन्तापरो नित्यं विभ्रमञ्जलमध्यगः ।
सर्वचिन्ताहरं तेऽहुमुपायं चतुरानन
upādiśāmi te mantramekākṣaramimaṃ mama |
puraścaraṇamārgeṇa daśalakṣaṃ japasva tam
||11||उपादिशामि ते मन्त्रमेकाक्षरमिमं मम ।
पुरश्चरणमार्गेण दशलक्षं जपस्व तम्
tataḥ pratyakṣatāṃ yāsye dāsye sāmarthyamuttamam |
brahmovāca |
dṛṣṭvaivaṃ svapnamāścaryaṃ pratibuddhoṃ'bhavaṃ hyaham
||12||ततः प्रत्यक्षतां यास्ये दास्ये सामर्थ्यमुत्तमम् ।
ब्रह्मोवाच ।
दृष्ट्वैवं स्वप्नमाश्चर्यं प्रतिबुद्धोंऽभवं ह्यहम्
śuśoca ca kadā me syāddarśanaṃ parameśituḥ |
dṛṣṭasvapno'bhavaṃ magna ānandamayasāgare
||13||शुशोच च कदा मे स्याद्दर्शनं परमेशितुः ।
दृष्टस्वप्नोऽभवं मग्न आनन्दमयसागरे
tataḥ snātvā paraṃ mantraṃ jajāpa bahuvāsaram |
ekapādena kamale tiṣṭhan dhyāyana gajānanam
||14||ततः स्नात्वा परं मन्त्रं जजाप बहुवासरम् ।
एकपादेन कमले तिष्ठन् ध्यायन गजाननम्
jitendriyo jitāhāraḥ kāṣṭhapāṣāṇavat sthiraḥ |
divyavarṣasahasraṃ sa tapastepe paraṃ mahat
||15||जितेन्द्रियो जिताहारः काष्ठपाषाणवत् स्थिरः ।
दिव्यवर्षसहस्रं स तपस्तेपे परं महत्
tato manmukhato jvālāḥ prādurāsan durāsadāḥ |
tābhiḥ sarvāṇi bhūtāni pīḍāmāpuḥ sudāruṇām
||16||ततो मन्मुखतो ज्वालाः प्रादुरासन् दुरासदाः ।
ताभिः सर्वाणि भूतानि पीडामापुः सुदारुणाम्
tato gajānano dṛṣṭvā tāṃ niṣṭhāṃ mama sudṛḍhām |
tutoṣa parayā bhaktyā prādurāsīttataḥ puraḥ
||17||ततो गजाननो दृष्ट्वा तां निष्ठां मम सुदृढाम् ।
तुतोष परया भक्त्या प्रादुरासीत्ततः पुरः
koṭisūryasamānaśrīrjvālāmālīva havyabhuk |
dahanniva trilokīṃ sa saṃharanniva rodasī
||18||कोटिसूर्यसमानश्रीर्ज्वालामालीव हव्यभुक् ।
दहन्निव त्रिलोकीं स संहरन्निव रोदसी
paraśukamaladhārī divyamāyāvibhūṣaḥ sakaladuritahārī sarvasaundaryakośaḥ |
karivaramukhaśobhī bhaktavāñchāprapoṣaḥ suramanujamunīnāṃ sarvavighnaikanāśaḥ
||19||परशुकमलधारी दिव्यमायाविभूषः सकलदुरितहारी सर्वसौन्दर्यकोशः ।
करिवरमुखशोभी भक्तवाञ्छाप्रपोषः सुरमनुजमुनीनां सर्वविघ्नैकनाशः
tejorāśimahaṃ dṛṣṭvā cakampe vyāsa sanmune |
cintāmavāpa paramāṃ vyagracitto japāccyutaḥ
||20||तेजोराशिमहं दृष्ट्वा चकम्पे व्यास सन्मुने ।
चिन्तामवाप परमां व्यग्रचित्तो जपाच्च्युतः
ācchāditānīkṣaṇāni smṛtiśca vilayaṃ gatā |
dṛṣṭvedṛśīmavasthāṃ tāṃ śīghraṃ prāhā'tha vighnarāṭ
||21||आच्छादितानीक्षणानि स्मृतिश्च विलयं गता ।
दृष्ट्वेदृशीमवस्थां तां शीघ्रं प्राहाऽथ विघ्नराट्
gaṇeśa uvāca
na bhayaṃ kurū lokeśa ! sa evāhaṃ samāgataḥ |
yena te mantra ādeśi svapna ekākṣaraḥ śubhaḥ
||22||न भयं कुरू लोकेश ! स एवाहं समागतः ।
येन ते मन्त्र आदेशि स्वप्न एकाक्षरः शुभः
tena siddhiranuprāptā varaṃ dātuṃ samāgataḥ |
saumyabhāvaṃ prapanno'smi varaṃ varaya suvrata
||23||तेन सिद्धिरनुप्राप्ता वरं दातुं समागतः ।
सौम्यभावं प्रपन्नोऽस्मि वरं वरय सुव्रत
dāsyāmi te prasanno'haṃ yat te hṛdi vartate |
mayi prasanne sarvaṃ tadbhavitā nātra saṃśayaḥ
||24||दास्यामि ते प्रसन्नोऽहं यत् ते हृदि वर्तते ।
मयि प्रसन्ने सर्वं तद्भविता नात्र संशयः
muniruvāca
itthaṃ niśamya gaṇanātha vaco viśuddhaṃ brahmā jaharṣa paramaṃ prasamīkṣamāṇaḥ |
natvā carācaragurūṃ sakalaiḥ śirobhiḥ prāha prasannahṛdayaḥ saphalaṃ janurme
||25||इत्थं निशम्य गणनाथ वचो विशुद्धं ब्रह्मा जहर्ष परमं प्रसमीक्षमाणः ।
नत्वा चराचरगुरूं सकलैः शिरोभिः प्राह प्रसन्नहृदयः सफलं जनुर्मे
brahmovāca
yo vedānāṃ saśāstrāṇāṃ jñānināṃ yogināmapi |
sarvopaniṣadāṃ caiva gocaro na kadācana
||26||यो वेदानां सशास्त्राणां ज्ञानिनां योगिनामपि ।
सर्वोपनिषदां चैव गोचरो न कदाचन
sa puṇyanicayairmai'dya yātaḥ pratyakṣatāṃ vibhuḥ |
anādinidhano'nanto'prameyo nirguṇo'pi ca
||27||स पुण्यनिचयैर्मैऽद्य यातः प्रत्यक्षतां विभुः ।
अनादिनिधनोऽनन्तोऽप्रमेयो निर्गुणोऽपि च
yadi prasanno deveśa vighneśa karūṇākara |
tava bhaktiṃ dṛḍhāṃ dehi yayā duḥkhaṃ na naḥspṛśet
||28||यदि प्रसन्नो देवेश विघ्नेश करूणाकर ।
तव भक्तिं दृढां देहि यया दुःखं न नःस्पृशेत्
idānīṃ dehi sāmararthyaṃ nānā nirmāṇane mama |
vighnānica śamaṃ yāntu yadi tuṣṭo'si me prabho
||29||इदानीं देहि सामरर्थ्यं नाना निर्माणने मम ।
विघ्नानिच शमं यान्तु यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो
smṛtamātraḥ sadā me tvaṃ sarvaṃ kāryaṃ samāpaya |
ante muktiṃ sthirāṃ dehi jñānañca vimalaṃ mama
||30||स्मृतमात्रः सदा मे त्वं सर्वं कार्यं समापय ।
अन्ते मुक्तिं स्थिरां देहि ज्ञानञ्च विमलं मम
gajānana uvāca
evamastu kuruṣva tvaṃ sṛṣṭiṃ nānāvidhāṃ bahuma |
māṃ smṛtvā sarvavighnāni nāśaṃ yāsyanti sarvataḥ
||31||एवमस्तु कुरुष्व त्वं सृष्टिं नानाविधां बहुम ।
मां स्मृत्वा सर्वविघ्नानि नाशं यास्यन्ति सर्वतः
dṛḍhā bhaktiḥ śubhaṃ jñānaṃ matprasādādbhaviṣyati |
niḥśaṅkaṃ kurū kāryāṇi sarvāṇi caturānana
||32||दृढा भक्तिः शुभं ज्ञानं मत्प्रसादाद्भविष्यति ।
निःशङ्कं कुरू कार्याणि सर्वाणि चतुरानन
munirūvāca
evaṃ labdhavaro brahmā pūjayāmāsa taṃ vibhum |
yadyaccite'cintayat sa tat tadevopatiṣṭhate
||33||एवं लब्धवरो ब्रह्मा पूजयामास तं विभुम् ।
यद्यच्चितेऽचिन्तयत् स तत् तदेवोपतिष्ठते
pūjārthaṃ devadevasya gaṇeśasya prasādataḥ |
dakṣiṇāvasare dve tu kanyake samupasthite
||34||पूजार्थं देवदेवस्य गणेशस्य प्रसादतः ।
दक्षिणावसरे द्वे तु कन्यके समुपस्थिते
cāruprasannanayanavadanaiḥ suvirājate |
anekaratnakhacitanānālaṅkāraśobhite
||35||चारुप्रसन्ननयनवदनैः सुविराजते ।
अनेकरत्नखचितनानालङ्कारशोभिते
divyagandhayute divyavastramālāvibhūṣate |
te tasmai dakṣiṇārthaṃ sa kalpayāmāsa padmabhūḥ
||36||दिव्यगन्धयुते दिव्यवस्त्रमालाविभूषते ।
ते तस्मै दक्षिणार्थं स कल्पयामास पद्मभूः
rambhāgarbheṇa nīrājya divyaṃ puṣpāñjaliṃ dadau |
sahasranāmabhiḥ stutvā pradakṣiṇamathākarot
||37||रम्भागर्भेण नीराज्य दिव्यं पुष्पाञ्जलिं ददौ ।
सहस्रनामभिः स्तुत्वा प्रदक्षिणमथाकरोत्
namasya prārthayāmāsa dīnānāṃ śaṅkaro bhava |
evaṃ sampūjitastena brahmaṇā parameṣṭhinā
||38||नमस्य प्रार्थयामास दीनानां शङ्करो भव ।
एवं सम्पूजितस्तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना
tataḥ prasanno bhagavān vighnahartā gajānanaḥ |
siddhibuddhī gṛhītvā te hyantardhānamagādvibhuḥ
||39||ततः प्रसन्नो भगवान् विघ्नहर्ता गजाननः ।
सिद्धिबुद्धी गृहीत्वा ते ह्यन्तर्धानमगाद्विभुः
kastataḥ kārayāmāsa sṛṣṭiṃ pūrvavadāyatām |
ājñayā parameśasya prasādācca prasannadhīḥ
||40||कस्ततः कारयामास सृष्टिं पूर्ववदायताम् ।
आज्ञया परमेशस्य प्रसादाच्च प्रसन्नधीः
iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṇḍe gajānana pūjā nirūpaṇanāma pañcadaśo'dhyāyaḥ || 15 ||