गजानन पूजा निरूपणनाम पञ्चदशोऽध्यायः
भृगुरुवाच
व्यासायाकथयच्चाग्रे ब्रह्मा लोकपितामहः ।
सोमकान्त प्रवक्ष्यामि तां कथां शृणु सादरम्
॥१॥ब्रह्मोवाच
ततोऽहं सुमहत्स्वप्नं ददर्श मुनिसत्तम ।
भ्रमता भ्रमता व्योमजले दृष्टो वटो महान्
॥२॥महावातातपाद्भिस्तु नष्टे स्थावरजङ्गमे ।
अवशिष्टः कशमयमेकएव वटो महान्
॥३॥एवं संशयमापन्नस्तत्पत्रे बालकं लघुम् ।
चतुर्बाहुं सुमुकुटं कुण्डलाभ्यां विराजितम्
॥४॥मणिमुक्तामयं दाम विभ्रत्कण्ठे सुशोभितम् ।
अर्धचन्द्रं रक्तवस्त्रं कटिसूत्रं तथैव च
॥५॥एकदन्तं नरवपुर्गजास्यं तेजसा ज्वलत् ।
दृष्ट्वैवं तर्कयामास बालकं कथमत्र वै
॥६॥पुष्करेण च बालोऽसौ जलं मन्मस्तकेऽक्षिपत् ।
ततोऽहमाजहासोच्चैश्चिन्तानन्दसमन्वितः
॥७॥मय्याहसति बालः स उत्ततार वटात्ततः ।
स ममाङ्कं समागत्य मञ्जुवाक्यं जगाद ह
॥८॥बाल उवाच
लघोर्लघुतरोऽसि त्वं वृथा वृद्धोऽपि मूढधीः ।
विघ्नैरभिहतोऽसि त्वं सृष्टिचिन्तासमावृतः
॥९॥तपश्चिन्तापरो नित्यं विभ्रमञ्जलमध्यगः ।
सर्वचिन्ताहरं तेऽहुमुपायं चतुरानन
॥१०॥उपादिशामि ते मन्त्रमेकाक्षरमिमं मम ।
पुरश्चरणमार्गेण दशलक्षं जपस्व तम्
॥११॥ततः प्रत्यक्षतां यास्ये दास्ये सामर्थ्यमुत्तमम् ।
ब्रह्मोवाच ।
दृष्ट्वैवं स्वप्नमाश्चर्यं प्रतिबुद्धोंऽभवं ह्यहम्
॥१२॥शुशोच च कदा मे स्याद्दर्शनं परमेशितुः ।
दृष्टस्वप्नोऽभवं मग्न आनन्दमयसागरे
॥१३॥ततः स्नात्वा परं मन्त्रं जजाप बहुवासरम् ।
एकपादेन कमले तिष्ठन् ध्यायन गजाननम्
॥१४॥जितेन्द्रियो जिताहारः काष्ठपाषाणवत् स्थिरः ।
दिव्यवर्षसहस्रं स तपस्तेपे परं महत्
॥१५॥ततो मन्मुखतो ज्वालाः प्रादुरासन् दुरासदाः ।
ताभिः सर्वाणि भूतानि पीडामापुः सुदारुणाम्
॥१६॥ततो गजाननो दृष्ट्वा तां निष्ठां मम सुदृढाम् ।
तुतोष परया भक्त्या प्रादुरासीत्ततः पुरः
॥१७॥कोटिसूर्यसमानश्रीर्ज्वालामालीव हव्यभुक् ।
दहन्निव त्रिलोकीं स संहरन्निव रोदसी
॥१८॥परशुकमलधारी दिव्यमायाविभूषः सकलदुरितहारी सर्वसौन्दर्यकोशः ।
करिवरमुखशोभी भक्तवाञ्छाप्रपोषः सुरमनुजमुनीनां सर्वविघ्नैकनाशः
॥१९॥तेजोराशिमहं दृष्ट्वा चकम्पे व्यास सन्मुने ।
चिन्तामवाप परमां व्यग्रचित्तो जपाच्च्युतः
॥२०॥आच्छादितानीक्षणानि स्मृतिश्च विलयं गता ।
दृष्ट्वेदृशीमवस्थां तां शीघ्रं प्राहाऽथ विघ्नराट्
॥२१॥गणेश उवाच
न भयं कुरू लोकेश ! स एवाहं समागतः ।
येन ते मन्त्र आदेशि स्वप्न एकाक्षरः शुभः
॥२२॥तेन सिद्धिरनुप्राप्ता वरं दातुं समागतः ।
सौम्यभावं प्रपन्नोऽस्मि वरं वरय सुव्रत
॥२३॥दास्यामि ते प्रसन्नोऽहं यत् ते हृदि वर्तते ।
मयि प्रसन्ने सर्वं तद्भविता नात्र संशयः
॥२४॥मुनिरुवाच
इत्थं निशम्य गणनाथ वचो विशुद्धं ब्रह्मा जहर्ष परमं प्रसमीक्षमाणः ।
नत्वा चराचरगुरूं सकलैः शिरोभिः प्राह प्रसन्नहृदयः सफलं जनुर्मे
॥२५॥ब्रह्मोवाच
यो वेदानां सशास्त्राणां ज्ञानिनां योगिनामपि ।
सर्वोपनिषदां चैव गोचरो न कदाचन
॥२६॥स पुण्यनिचयैर्मैऽद्य यातः प्रत्यक्षतां विभुः ।
अनादिनिधनोऽनन्तोऽप्रमेयो निर्गुणोऽपि च
॥२७॥यदि प्रसन्नो देवेश विघ्नेश करूणाकर ।
तव भक्तिं दृढां देहि यया दुःखं न नःस्पृशेत्
॥२८॥इदानीं देहि सामरर्थ्यं नाना निर्माणने मम ।
विघ्नानिच शमं यान्तु यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो
॥२९॥स्मृतमात्रः सदा मे त्वं सर्वं कार्यं समापय ।
अन्ते मुक्तिं स्थिरां देहि ज्ञानञ्च विमलं मम
॥३०॥गजानन उवाच
एवमस्तु कुरुष्व त्वं सृष्टिं नानाविधां बहुम ।
मां स्मृत्वा सर्वविघ्नानि नाशं यास्यन्ति सर्वतः
॥३१॥दृढा भक्तिः शुभं ज्ञानं मत्प्रसादाद्भविष्यति ।
निःशङ्कं कुरू कार्याणि सर्वाणि चतुरानन
॥३२॥मुनिरूवाच
एवं लब्धवरो ब्रह्मा पूजयामास तं विभुम् ।
यद्यच्चितेऽचिन्तयत् स तत् तदेवोपतिष्ठते
॥३३॥पूजार्थं देवदेवस्य गणेशस्य प्रसादतः ।
दक्षिणावसरे द्वे तु कन्यके समुपस्थिते
॥३४॥चारुप्रसन्ननयनवदनैः सुविराजते ।
अनेकरत्नखचितनानालङ्कारशोभिते
॥३५॥दिव्यगन्धयुते दिव्यवस्त्रमालाविभूषते ।
ते तस्मै दक्षिणार्थं स कल्पयामास पद्मभूः
॥३६॥रम्भागर्भेण नीराज्य दिव्यं पुष्पाञ्जलिं ददौ ।
सहस्रनामभिः स्तुत्वा प्रदक्षिणमथाकरोत्
॥३७॥नमस्य प्रार्थयामास दीनानां शङ्करो भव ।
एवं सम्पूजितस्तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना
॥३८॥ततः प्रसन्नो भगवान् विघ्नहर्ता गजाननः ।
सिद्धिबुद्धी गृहीत्वा ते ह्यन्तर्धानमगाद्विभुः
॥३९॥कस्ततः कारयामास सृष्टिं पूर्ववदायताम् ।
आज्ञया परमेशस्य प्रसादाच्च प्रसन्नधीः
॥४०॥इति श्रीगणेशपुराणे उपासनाखण्डे गजानन पूजा निरूपणनाम पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥