इन्दुमती नारद संवादे चतु।पञ्चाशत्तमोऽध्यायः
पार्वत्युवाच
तस्यां तु मूर्छितायां तु किमकुर्वन् जनास्तदा ।
तन्मे विस्तरतो ब्रूहि हृदयानन्दनं पितः
॥१॥हिमवानुवाच
तदा सर्वे नागरिका नानावाक्यविशारदाः ।
प्रमृज्य स्वानि चाश्रूणि समादध्युर्नृपस्त्रियम्
॥२॥जना ऊचुः
मातरुत्तिष्ठ मा शोकं कुरु पुत्रे मनः कृथाः ।
प्रेतं दहति शोकाश्रु तस्माद्भर्तृहितं कुरु
॥३॥मर्त्येषु न हि दृष्टोऽस्ति चिरञ्जीवी शुभानने ।
यथा जीर्णं परित्यज्य वासोऽन्यद्गृह्यते जनैः
॥४॥वर्ष्मापि देहिना तद्वत् त्यक्त्वाऽन्यद् गुह्यते शुभम् ।
अत्याश्चर्यमिदं भद्रे स्वयं मृत्युमुखे स्थितः
॥५॥शोचते मृतमपरं स्वयं मरण धर्मवान् ।
स्वदेहेन वियोगं च न वेत्ति भाविनं जनः
॥६॥मदीयं मन्यते सर्वं दैवकालवशे स्थितम् ।
ब्रह्मादिस्थावरान्तं यद् विश्वं साब्धिचराचरम्
॥७॥ज्ञात्वा तं नश्वरं शोकं त्यक्त्वोत्तिष्ठ सुपुत्रिणि ।
धर्मवान् पुण्यशीलस्ते भर्ता मुक्तिं गतो भवेत्
॥८॥जीवन् यदि भवेत् स्वर्गे तदा यास्यति कर्हिचित् ।
अतिपुण्यान्मानवोऽपि याति स्वर्गं गतः पुनः ।
अथवा परिपृच्छामो मुनिं कञ्चिदिहागतम्
॥९॥अतीतानागतविदं कथयिष्यति सोऽखिलम् ।
अनन्तरं हि यत्कार्यं तत्सर्वं विदधामहे
॥१०॥हिमवानुवाच
एवं प्रबोधिता लोकैः क्षणमिन्दुमती तदा ।
आश्वस्ता सर्ववाक्येन प्रमृज्याश्रूणि वाससा
॥११॥विसर्जयामास तदा लोकान् सर्वान् समागतान् ।
त्यक्त्वा सौभाग्यचिन्हानि प्रपेदे कृशतां भृशम्
॥१२॥रुदती शोचती तस्थौ श्वसती मूर्छिता मुहुः ।
ततो द्वादशवर्षान्ते नारदो दिव्यदर्शनः
॥१३॥आजगाम गृहं तस्या यदृच्छाविचरन्मुनिः ।
दृष्ट्वा तं विललापाशु वदन्ती भर्तृचेष्टितम्
॥१४॥दुःख चाकथयत्तस्मै जातं द्वादशवार्षिकम् ।
निशम्य रुदितं तस्या हर्षयन् मुनिरब्रवीत्
॥१५॥नारद उवाच
क्वापि तिष्ठति ते भर्त्ता न तं शोचितुमर्हसि ।
शिरश्छादय नीलेन वाससा कर्णभूषणे
॥१६॥कर्णयोः कुरु भाले त्वं बिभ्रती कुङ्कुमं शुभम् ।
वलयानि च करयोः कण्ठे मङ्गलसूत्रकम्
॥१७॥हिमवानुवाच
सर्वज्ञस्य मुनेर्वाक्याद्विश्वस्ता सत्यवादिनः ।
तत्कालं सर्वमानाय्य हर्षिता सा तथाऽकरोत्
॥१८॥आकार्य ब्राह्मणान् सर्वान् सम्पूज्य नारदं पुरा ।
सम्पूज्य सकलांस्तांस्तु ददौ दानान्यनेकशः
॥१९॥वादयामास वाद्यानि शर्करां च गृहेगृहे ।
प्रेषयामास च तदा हर्षादिन्दुमती शुभा
॥२०॥वस्त्रताम्बूल दानेन ददावाज्ञां जनस्य सा ।
प्रणिपत्य पुनर्देव मुनिं नारदमादरात्
॥२१॥स्वभर्तृप्राप्तयेऽपृच्छदुपायं राजकन्यका ।
इन्दुमत्युवाच ।
कुत्र तिष्ठति मे भर्ता कथं तिष्ठति वा मुने
॥२२॥केनोपायेन वेदज्ञ दर्शनं तस्य मे भवेत् ।
अनुग्रहं कुरु मुने तमुपायं वदस्व मे ।
व्रतं दानं तपो वापि दुःसाध्यमपि यद्भवेत्
॥२३॥नारद उवाच
व्रतं तु परमं तेऽहं कथयामि समासतः ।
नभः शुक्लचतुर्थ्यां तदारभेत् परया मुदा
॥२४॥नद्यां तडागे वाप्यां वा दन्तधावनपूर्वकम् ।
स्नानं प्रभातसमये कुरु सङ्कल्प पूर्वकम्
॥२५॥शुक्लवासा गृहं गत्वा मृन्मयीं मूर्तिमुत्तमाम् ।
कुर्याच्चतुर्भुजां सम्यग्गणेशस्य मनोरमाम्
॥२६॥उपचारैः षोडशभिः पूजयेत् स्थिरचेतसा ।
एकान्नमेकभुक्तं वा स्वयं कुर्यात्पप्रयत्नतः ।
उपोषणं वा कुर्वीत यावद् भाद्रचतुर्थिका
॥२७॥गीतवादित्र नृत्याद्यैर्ब्राह्मणानां च भोजनैः ।
महोत्सवं प्रकुरर्वीत विभवे सति शोभने
॥२८॥एवं व्रतं कुरु शुभे भर्त्रा सह समेष्यसि ।
पाताले नागकन्याभिः रुद्धेन जीविता शुभे
॥२९॥सत्यं ब्रवीमि ते सत्ये नान्यथा मम भाषितम् ।
हिमवानुवाच ।
इत्युक्ता तेन मुनिना व्रतं प्रारम्भदादरात्
॥३०॥गते मुनौ नभोमासि दिनैः कतिभिरागते ।
द्विरदाननमूर्तिं सा चकार पार्थिवीं शुभाम्
॥३१॥पूर्वोक्तविधिना पूजां चकार सुमनोहराम् ।
दिव्यगन्धैर्दिव्यवस्त्रैर्दिव्यैश्च कुसुमैरपि
॥३२॥दिव्यैर्नानाविधैश्चैव नैवेद्यैः फलकाञ्चनैः ।
दीपैः पुष्पाञ्जलीभिश्च प्रक्रमैर्नतिभिःस्तवैः
॥३॥तन्नामस्मरणैर्ध्यानैस्तोषयामास तं विभुम् ।
गीतवादित्रनृत्याद्यैर्ब्राह्मणानां च भोजनैः
॥३४॥पलमात्रं पयो भुक्त्वा चकार व्रतमुत्तमम् ।
नभः शुक्लचतुर्थ्यादि चिरनष्टप्रियाप्तये
॥३६॥नारदस्य मुनेर्वाक्याद् यावद्भाद्रचतुर्थिका
॥३६॥इति श्रीगणेशपुराणे उपासनाखण्डे इन्दुमतीनारदसंवादो चतुपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५४ ॥