दूर्वामाहात्म्ये सप्तषष्टितमोऽध्यायः
गणा ऊचुः
आज्ञप्ता तेन मुनिना स्वाभिप्रेतार्थसिद्धये ।
एक दुर्वाङ्कुरं गृह्य शक्रसन्निधिमाययौ
॥१॥तमुवाचाऽऽश्रया शक्र देहि मे काञ्चनं शुभम् ।
याचितुं त्वां समायाता भर्तृवाक्यात् सुरेश्वर
॥२॥इन्द्र उवाच
किमर्थं त्वमिहायाता यद्याज्ञा प्रेषिता भवेत् ।
मया सम्प्रेषितं स्यात्ते जातरूपं स्वशक्तितः
॥३॥आश्रयो वाच
दूर्वाङ्कुरस्य तुलया यद्भवेत् काञ्चनं सुर ।
तत् ग्रहीष्ये शचीभर्त्तर्नन्यूनं न च वाधिकम्
॥४॥शक्र उवाच
दूतैनां नय शीघ्रं त्वं कुबेरभवनं प्रति ।
स दास्यति सुवर्णं च दूर्वाङ्कुरमितं शुभम्
॥५॥गणा ऊचुः
आज्ञया देवराज्यस्य देवदूतस्तया सह ।
प्रायात् कुबेरभवनं शक्रस्य वचनात्तदा
॥६॥अस्यै दूर्वाङ्कुरमितं जातरूपं प्रदीयताम् ।
इन्द्रेण प्रेषिता साध्वी मुनिपत्नी मया सह ।
प्रापिता भवनं तेऽद्य यामि देव नमोऽस्तु ते
॥७॥कुबेर उवाच
अत्याश्चर्य महं मन्ये मुनिः शक्रस्तथाऽऽश्रया ।
मोहाविष्टा न जानन्ति दूर्वाङ्कुरमितं कियत्
॥८॥काञ्चनं तेन किं वा स्यात् बहुलं किं न याचितम् ।
गणाः ऊचूः ।
एवमेव ददौ तस्यै बहुलं काञ्चनं सह
॥९॥न जग्राह भयाद् भर्तुर्न्यूनाधिकविशङ्कया ।
स्वर्णकारतुलायान्तं दुर्वाङ्कूरमधारयत्
॥१०॥नाभवत् तुलया तस्य पर्याप्तं तत्तु हाटकम् ।
वणिक्तुला समानीता तत्रापि नाभवत समम्
॥११॥तैलकारतुलायां तु दुर्वाङ्कुरसमं न च ।
घटो बद्धस्ततस्तत्र हाटकं दत्तमेकतः
॥१२॥दूर्वाङ्कुरोऽपरत्रापि याति पत्रमधस्तदा ।
अन्यदन्यद् दधौं तत्र कुबेरः काञ्चनं बहु
॥१३॥तच्चापि नाभवत्तेन समं दूर्वाङ्कुरेण च ।
सर्व कोशगतं द्रव्यं दत्तं तेन गिरीन्द्रवत्
॥१४॥तथापि नाभवत् साम्यं तेन दूर्वाङ्कुरेण तत् ।
पत्नीमाहूयः तां प्राह कुबेरः कौतुकान्वितः
॥१५॥कुरू मद्वाक्यतः सुभ्रु घटारोहणमग्रतः ।
न समं चेत् समारोक्ष्ये निजसत्त्वरिरक्षया
॥१६॥पतिव्रताऽऽज्ञया तस्य घटमारुरुहे तदा ।
न समा साऽपि तेनासीत् ततः सर्वां पुरी ददौ
॥१७॥घटमध्ये कुबेरोऽसौ न चोर्ध्वं जायतेङ्कुरः ।
श्रुत्वा दूतमुखादिन्न्द्रो गजारूढः समाययौ
॥१८॥स्वकीयद्रव्यसहितो घटमारुरुहे स्वयम् ।
दूर्वाङ्कुरो न चोर्ध्वं स तथापि समजायत
॥१९॥अधोमुखो गतश्चिन्तां किमेतदिति चिन्तयन् ।
विष्णुं हरं च सस्मार तत्रारोहणकाम्यया
॥२०॥तत्रागतौ स नगरौ घटमारुहतां तदा ।
तथापि नोर्ध्वमगमत् तदा दूर्वाङ्कुरं स्फुटम्
॥२१॥ततस्ते तत उत्तेरुः शिवविष्णुधनेश्वराः ।
वरुणेन्द्राग्निमरुतः कौण्डिन्यमभितो ययुः
॥२२॥देवा देवर्षयश्चैव सिद्धविद्याधरोरगाः ।
दिनान्ते समनुप्राप्ते स्वं नीडमिव पक्षिणः
॥२३॥नमस्कृत्य मुनिं सर्वे प्रोचुरूद्विग्नचेतसः ।
सर्व ऊचुः ।
वृजिनं विलयं यातं दर्शनात् तव भो मुने
॥२४॥पूर्वपुण्यभवादग्रे कल्याणं नो भविष्यति ।
तव पत्न्या हृतं सत्त्वं सर्वेषामद्य नः स्फुटम्
॥२५॥महिमानं न जानीमो दूर्वाङ्कुरसमुद्भवम् ।
एकदूर्वाङ्कुरतुलां त्रैलोक्यमपि नालभत्
॥२६॥गजाननशिरस्थस्य त्वया भक्त्याऽर्पितस्य च ।
जानीयान्महिमानं कः सम्यक् दूर्वाङ्कुरस्य ह ।
यज्ञदानव्रततपः स्वाध्यायोऽपि न तत्समः
॥२७॥गजाननैकभक्तस्य जपतस्तपतोऽनिशम् ।
तवापि महिमानं को जानीयात् सर्वदेहिनः
॥२८॥एवमुक्त्वा मुनिं सर्वे पूर्वं पूज्य गजाननम् ।
सर्वे सभार्य पुपूजुस्तुष्टुवुर्ननृतुर्जगुः
॥२९॥न ब्रह्मा न हरिःशिवेन्द्रमरुतो नाग्निर्विवस्वान् यमः ।
शेषोऽशेषकलानिधिश्च वरुणो नो चन्द्रमा नाश्विनौ ।
नो वाचामधिपो न चैव गरूडो नो यक्षराट् नाङ्गिरा ।
माहात्म्यं परिवेद देव नियमैरज्ञातरूपस्य ते
॥३०॥एवं सन्तोष्य सर्वे ते देवदेवं गजाननम् ।
मुनिं च समनुज्ञाप्य ययुः स्वं स्वं निकेतनम्
॥३१॥आश्रयाऽपि ततो ज्ञात्वा दूर्वामाहात्म्यमुत्तमम् ।
विश्वस्ता भर्तृवाक्ये सा दूर्वाभिः प्रत्यपूजयत्
॥३२॥विघ्नेश्वरं सर्वदेवं सर्वैर्दूवाभिरर्चितम् ।
प्रणनाम च कौण्डिन्यं भर्तारं सत्यवादिनम्
॥३३॥उवा च सुप्रसन्ना सा स्वात्मानं निन्दती भृशम् ।
आश्रयोवाच ।
मादृशी नैव दुष्टाऽस्ति याते वाक्ये ससंशया
॥३४॥विशेषविदुषा स्वामिन् विशेषविदुषा त्वया ।
सम्यक् कृतं मम विभो सर्वभूतदयावता
॥३५॥तत् क्षमस्वापराधं मे त्वामहं शरणागता ।
ततः प्रातः समुत्थाय दूर्वामादाय सत्वरौ
॥३६॥स्नात्वा देवं समभ्यर्च्य दूर्वार्पणमकुर्वताम् ।
अनन्यभक्त्या ज्ञात्वा तौ दूर्वामाहात्म्यमुत्तमम्
॥३७॥सायं प्रातर्देवदेवं पूजयन्तौ निरन्तरम् ।
त्यक्त्वा यज्ञ व्रतं दानं ज्ञात्वा देवो गजाननः
॥३८॥कृपया परयाऽऽविष्टः स्वधाम प्रत्यपादयत् ।
गणाः ऊचुः ।
अगाधं वर्णितं दूर्वामाहात्म्यमिदमुत्तमम्
॥३९॥अशेषवर्णने शेषो नेशो नैशौ हरीश्वरौ ।
त्रैलोक्यं तुलया यस्याः पत्रेणैवाऽऽभवत् समम्
॥४०॥दूर्वेतिस्मरणात् पापं त्रिविधं विलयं व्रजेत् ।
तत्स्मृतौ स्मर्यते देवो यतः सोऽपि गजाननः
॥४१॥इति चिन्तामणिक्षेत्रमहिमा वर्णितः स्फुटम् ।
श्रवणात् कीर्तनात् ध्यानाद् भुक्तिमुक्तिफलप्रदः
॥४२॥एतस्मात् कारणाद् यानं त्रयाणां प्रेषितं शुभम् ।
रासभस्य मुखाद् दूर्वा गता देवे वृषस्य च
॥४३॥चाण्डाल्या शीतनाशाय त्वानीता तृणभारतः ।
वायुना प्रबलेनापि गता दूर्वा गजानने
॥४४॥यतस्तस्य प्रिया दूर्वा सन्तुष्टोऽसौ विनायकः ।
निष्पापत्वात् त्रयाणां स सान्निध्यं दत्तवान्निजम्
॥४५॥गन्धमात्रेण दूर्वायाः सन्तुष्टो जायते विभुः ।
प्रसङ्गेन तु भक्त्या वा किं पुनर्मस्तकार्पणात्
॥४६॥ब्रह्मोवाच
इति दूत मुखाद् राज्ञा स श्रुतो महिमा तदा ।
दूर्वाया मुनिभिः सर्वैर्न दृष्टों न च संश्रुतः
॥४७॥स्नात्वा दूर्वाङ्कुरान् गृह्य पुपूजुस्ते विनायकम् ।
सेवकाश्चापि दुर्वाभिरानर्चुः श्रीगजाननम्
॥४८॥आसन् सर्वे दिव्यदेहास्तेजसा सूर्यवर्चसः ।
शृण्वन्तो देववाद्यानां नानारावान् समन्ततः
॥४९॥विमानवरमारूढा दिव्यवस्त्रानुलेपिनः ।
याता वैनायकं धाम केचित् तद्रूपधारिणः
॥५०॥नरा नागरिकाः केचिदागतास्तं महोत्सवम् ।
द्रष्टुं दूर्वाभिरानर्चुरेकविंशतिभिः पृथक्
॥५१॥भुक्त्वां भोगांश्च ते सर्वे गाणेशंस्थानमागमन् ।
विमानं चापि चलितमूर्ध्वं तत् पुण्यपुञ्जतः
॥५२॥तस्माद् गणेशभक्तेन कार्यं दूर्वाभिरर्चनम् ।
न करोति नरो यस्तु प्रमोदात् ताभिरर्चनम्
॥५३॥स चाण्डालस्तु विज्ञेयो नरकान् प्राप्नुयाद् बहून् ।
न तन्मुखं निरीक्षेत कदाचिदपि मानवः
॥५४॥यस्तु दूर्वाभिरर्चेत् तं देवदेवं गजाननम् ।
तस्य दर्शनतोऽन्योऽपि पापः शुद्धिमवाप्नुयात्
॥५५॥अलाभे बहूदूर्वाणामेकयैवाऽभिपूजयेत् ।
तेनापि कोटिगुणिता कृता पूजा न संशयः
॥५६॥ब्रह्मोवाच
इति नानाविधो राजन् महिमा कथितस्तव ।
सेतिहासस्तु दूर्वाणां श्रवणात् पापनाशनः
॥५७॥नाख्येयो दुष्टबुद्धेस्तु प्रिये पुत्रे निवेदयेत् ।
इन्द्र उवाच ।
इति ब्रह्ममुखाच्छ्रुत्वा परमाख्यानमुत्तमम्
॥५८॥ननन्द परमप्रीतो ननाम कमलासनम् ।
तदाज्ञया ययौ स्थानं स्वकीयं विस्मयान्वितः
॥५९॥इति श्रीगणेशपुराणे उपासनाखण्डे दूर्वामाहात्म्यं नाम सप्तषष्टितमोऽध्यायः ॥ ६७ ॥