ब्रह्मव्यास भृगुसोमकान्त संवादे गजानननामनिरूपणं नाम द्विनवतितमोऽध्यायः
क उवाच
एवं नत्वा च स्तुत्वा च सर्वे ते तु गजाननम् ।
पुनरुचुर्गणाध्यक्षमद्य धन्यतमा वयम्
॥१॥धन्यं तपो नो दानं च ज्ञानं यज्ञश्च पूर्वजाः ।
अद्य नो दृष्टयो धन्या याभिर्दृष्टो गजाननः
॥२॥एवं वाक्यामृतैस्तेषां स्तुतिभिः परितोषितः ।
उवाच शृण्वतां तेषां गाम्भीर्याद् द्विरदाननः
॥३॥नैतादृशं मयाऽदर्शि ब्रह्मविष्णुशिवादिषु ।
यत् साक्षाद् दृश्यते सर्वै रूपं मे निर्गुणस्य यत्
॥४॥अतितुष्टोऽनया स्तुत्या वरान् दातुमिहागतः ।
यद् यद् वो वाञ्छितं तत् तद् वृणुध्वमखिलं तु यत्
॥५॥एवमुक्तास्तदा तेन विकटेन मुनीश्वर ।
यस्य यद् वाञ्छितं तत् तद् वव्रुस्तस्माद् गजाननात्
॥६॥असङ्ख्यत्वात् तद्वराणां नास्ति शक्तिश्चतुर्मुखैः ।
गदितुं सर्वथा तस्मादुक्तं सङ्क्षेपतो मया
॥७॥ताँस्तान् ददौ वरान् यान् यान् सर्वे वव्रुर्गजाननम् ।
पुनरप्यवदत् सर्वानिदं स्तोत्रं मम प्रियम् ।
त्रिसन्ध्यं यः पठेदेतद् विद्यावान् पुत्रवान् भवेत् ।
आयुरारोग्यमैश्वर्यं यशो वृद्धिं जयोदयम् ।
प्राप्नुयाद् वाञ्छितानर्थानन्ते च परमं पदम् ।
पुनरूचे गणाधीशः स्तोत्र मेतज्जपेन्नरः ।
त्रिसन्ध्यं त्रिनिदं तस्य सर्व कार्यं भविष्यति
॥८॥यो जपेदष्टदिवसं श्लोकाष्टकमिदं शुभम् ।
अष्टवारं चतुर्थ्यां तु सोऽष्टसिद्धिरवाप्नुयात्
॥९॥यः पठेन्मासमत्रं तु दशवारं दिने दिने ।
स मोचयेद् बन्धनात् तं राजबद्धं न संशयः
॥१०॥विद्याकामो लभेत् विद्यां पुत्रार्थी पुत्रमाप्नुयात् ।
वाञ्छितं लभते सर्वमेकविंशतिवारतः
॥११॥यो जपेत् परया भक्त्या गजाननपरो नरः ।
एवमुक्त्वा ततो देवः सर्वेषामेव पश्यताम्
॥१२॥अन्तर्दधेऽखिलाधारः सुमुखोऽसौ गजाननः ।
ते च चक्रुस्तदा मूर्तिं गणेशस्य शुभाननाम्
॥१३॥प्रतिष्ठाप्य च तां स्थूले प्रासादे रत्ननिर्मिते ।
सुमुखेति च तस्यास्ते नाम चक्रुःसुविश्रुतम्
॥१४॥सम्पूज्य च नमस्कृत्वा स्वं स्वं स्थानं ययुः सुराः ।
सर्वे ते मुनयो लोकाः सर्वकार्यरतास्तदा
॥१५॥केचित्तस्या नाम चक्रुरेकदन्त इति स्फुटम् ।
गन्धर्वैः किन्नरैरन्या स्थापिता मूर्तिरुत्तमा
॥१६॥प्रासादे काञ्चने श्रेष्ठेऽनेकधा परिपूज्य च ।
कपिले ति च नामास्याः स्थापयामासुरुत्तमम्
॥१७॥गुह्यकाश्चारणाः सिद्धा मूर्तिमन्यां प्रचक्रिरे ।
महालये प्रतिष्ठाप्य नेमुश्च पुपुजुश्च ताम्
॥१८॥गजकर्णेति नामास्याश्चक्रुस्ते तु स्फुटार्थकम् ।
तत् प्रभावाद्विमानस्थाः सर्वे ते दिवमाक्रमन्
॥१९॥लम्बोदरेति नाम्ना च स्थापिता सर्व मानवैः ।
श्वापदैरखिलैरन्या स्थापिता मूर्तिरुत्तमा
॥२०॥विकटेति च नाम्ना तां पुपूजुस्ते ययुर्वनम् ।
गिरयश्च द्रुमाश्चान्यां मूर्तिं स्थाप्य प्रपूज्य च
॥२१॥विघ्ननाशन इत्येवं नाम कृत्वा स्थितास्तु कौ ।
तत्प्रसादच्च ते ख्याताः पर्वताश्च द्रुमास्तथा
॥२२॥सर्वैः पक्षिगणैर्मूर्तिः स्थापिता रत्नकाञ्चनी ।
गणाधिपेति नाम्ना तैः पूजिता च नमस्कृता
॥२३॥सर्वैर्विषधरैरेका स्थापिता गणनायकी ।
यस्या हूतिः कृता तैस्तु धूमकेतुरिति स्फुटा
॥२४॥सर्वैर्जलाशयैरेका प्रतिमा स्थापिता शुभा ।
गणाध्यक्षेति नाम्ना सा पूजिता परमोत्सवैः
॥२५॥कृमिकीटादिनिचयैर्वनस्पत्योषधीगणैः ।
स्थापिता परमा मूर्तिर्भालचन्द्रेति विश्रुता
॥२६॥अन्यैः सचेतनैरन्या रत्नप्रासादमध्यगा ।
वैनायकी महामूर्तिः पूजिता भक्तिभावतः
॥२७॥गजाननाख्यया ख्याता सर्वेषां सर्वकामदा ।
ते ते जगत्त्रये ख्यातास्तत्तज्जात्या बभूविरे
॥२८॥सुखिनः स्वस्वकार्येषु दक्षा देव प्रसादतः ।
प्रत्येकनामकथनेन शक्तिर्मम वर्त्तते
॥२९॥सारं सारं प्रगृह्यैव कृतं नाम्ना सहस्रकम् ।
ततोऽपि सारभूतानि प्रोक्तानि द्वादशैव तु
॥३०॥समुद्रमथनाद् यद्वद् रत्नानी व चतुर्दश ।
एवं सङ्क्षेपतो ब्रह्मन् महिमा तेऽभिवर्णितः
॥३१॥विस्तराद् गदितुं शेषो नेशो नेशोऽप्यहं हरिः ।
इन्द्रादिमशकानां च जीवानां यक्षरक्षसाम्
॥३२॥तत्र का गणना कार्या मया सत्यवतीसुत ।
तस्मात् सर्वेषु कार्येषु पूजनीयो गजाननः
॥३३॥यो न पूजयते देवदेवं विघ्नविनाशनम् ।
स दुरात्मा परित्याज्यश्चाण्डाल इव दूरतः
॥३४॥मुनिरुवाच
अनुक्रमेण कथय नामानि द्वादशैव मे ।
श्रवणात् पठनादेषां सर्वं निर्विघ्नतामियात्
॥३५॥ब्रह्मोवाच
सुमुखश्चैकदन्तश्च कपिलो गजकर्णकः ।
लम्बोदरश्च विकटो विघ्ननाशो गणाधिपः
॥३६॥धूम्रकेतुर्गणाध्यक्षो भालचन्द्रो गजाननः ।
द्वादशैतानि नामानि यः पठेच्छृणुयादपि
॥३७॥विद्यारम्भे विवाहे च प्रवेशे निर्गमे तथा ।
सङ्ग्रामे सङ्कटे चैव विघ्नस्तस्य न जायते
॥३८॥शुक्लाम्बरधरं देवं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ।
प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये
॥३९॥कोटिकन्याप्रदानानि कोटियज्ञं व्रतानि च ।
तपांसि यानि सर्वाणि तीर्थान्यायतनानि च
॥४०॥स्वर्णभारसहस्राणि कोटिदानानि यान्यपि ।
कृच्छ्राणि तप्तकृच्छ्राणि पराकेन्दुव्रतानि च
॥४१॥शतांशमेषां पुण्यस्य तानि नाम्नां न यान्ति च ।
इमानि प्रातरुत्थाय शुचिर्भूत्वा समाहितः
॥४२॥यः पठेन्मानवो भक्त्या विघ्ना नो यान्ति तं नरम् ।
सिद्धयन्ति सर्वकार्याणि मोक्षमन्ते व्रजत्यसौ
॥४३॥तस्य दर्शनतो लोका देवाः पूता भवन्ति च ।
अत एव मुने सौराः शाक्ताः शैवाश्च वैष्णवाः
॥४४॥उक्त्वा द्वादश नामानि सर्वकार्याणि कुर्वते ।
गाणेशा अपि कुर्वन्ति किमत्रापि च कौतुकम्
॥४५॥न सिद्धन्ति हि कार्याणि द्वादशान्यतमस्य ह ।
उच्चारणं विना ब्रह्मँस्तस्मादेकं समुच्चरेत्
॥४६॥दुष्टानां नास्तिकानां च कार्यं यद् यद्धिसिद्ध्यति ।
तेऽपि बीजं समुच्चार्यमज्ञानादपि कुर्वते
॥४७॥एवं ते महिमा सर्वः कथितो लेशतो मुने ।
उपासनाफलं नाना यथामति निरूपितम्
॥४८॥विष्णुनां कथितं यावत् तावत् तव निरूपितम् ।
सोऽपि नान्तं जगामास्य गणेशोपासनस्य ह
॥४९॥गणेशनाम महिमा पूर्णो ज्ञातो न तेन च ।
भृगुरुवाच ।
एवं ते कथितां राजन्नद्भुतो महिमा मया
॥५०॥ब्रह्मणा सुप्रसन्नेन यो व्यासाय निरूपितः ।
उपासनाखण्डमिदं वर्णितं नृपते मया
॥५१॥यदि ते श्रवणे श्रद्धा तदान्यदपि वर्णये ।
चरितं गणनाथस्य सोमकान्ताघनाशनम्
॥५२॥सूत उवाच
इति वः कथितं नानाकथान्तरसमन्वितम् ।
उपासनं गणेशस्य शौनकाद्या महर्षयः
॥५३॥वेदव्यासाय मुनये ब्रह्मणा यत् समीरितम् ।
भृगुणा सोमकान्ताय वर्णितं पापनाशनम्
॥५४॥शृणुयाद् यो गणेशस्य पुराणमिदमुत्तमम् ।
स सर्वामापदं हित्वा भुक्त्वा भोगाननेकशः
॥५५॥पुत्रपौत्रसमायुक्तो ज्ञानविज्ञानसंयुतः ।
लभते परमां मुक्तिं गणेशस्य प्रसादतः
॥५६॥न तस्य पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि ।
यः श्रावयेन् महाभक्त्या यथोक्तफलभाग्भवेत्
॥५७॥यथाप्तं सोमकान्तेन शृण्वतापरमादरात्
॥५८॥इति श्रीगणेशपुराणे उपासनाखण्डे ब्रह्मव्यासभृगुसोमकान्तसंवादे गजानननामनिरूपणं नाम द्विनवतितमोऽध्यायः ॥ ९२ ॥
श्रीमद्गजाननार्पणमस्तु । श्रीशंवन्दे ॥ इति श्रीमद्गणेशमहापुराणे पूर्वखण्डं (उपासनाखण्डं) समाप्तम् । आदित श्लोकानां समष्ट्यङ्काः = ४०३८ + ५८ =४०९६ (Continued with the second part क्रीडाखण्डम् in a separate file.) Proofread by Manish Gavkar ``` % Text title : Ganesha Puranam 1 purvakhaNDam or Upasanakhandam % File name : gaNeshapurANam1.itx % itxtitle : gaNeshapurANam 1 pUrvakhaNDaM athavA upAsanAkhaNDam % engtitle : Ganesha Puranam 1 purvakhaNDam or Upasanakhandam % Category : purana, ganesha % Location : doc_purana % Sublocation : purana % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/religion % Proofread by : Manish Gavkar % Indexextra : (Scans 1, 2, 3, 4, 5, Hindi, Thesis 1, 2, TOC, Analysis) % Latest update : March 20, 2025 % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % Site access : https://sanskritdocuments.org ```