युद्धवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
व्यास उवाच
कृतवान् किमु दैत्यः स गते तास्मिन्कलाधरे ।
कथमानीय दत्ताऽस्मै मूर्तिश्चिन्तामणेः शुभा
॥१॥एतत्कथय मे सर्व विस्तार्य चतुरानन ।
लीला गजाननीः शृण्वन् न तृप्यामि समासतः
॥२॥ब्रह्मोवाच
तस्मिन्गते यदकरोत् स दैत्यो मुनिसत्तम ।
तत्सर्वं कथयिष्यामि शृणुष्वावहितो मुने
॥३॥दूतौ सम्प्रेषयामास मन्दराद्रिस्थितं शिवम् ।
अशिक्षयच्छिवं गत्वा ब्रूतं मद्वाक्यमादरात्
॥४॥मूर्तिश्चिन्तामणेस्तेऽस्ति गृहे सर्वार्थदा शुभा ।
देहि तां दैत्यराजाय साम्नैव गिरिजापते
॥५॥पाताले स्वर्गलोके वा मर्त्ये वा पुनरद्भुतम् ।
तत्सर्वं तेन दैत्यैन ह्यानीतं स्वगृहे तलात्
॥६॥शीघ्नमानीयतां देव यावो दैत्यं महाबलम् ।
न दास्यसे यदा साम्ना तदा दैत्यः पराक्रमी
॥७॥ग्रहीष्यति बलात्तान्तु ततो दुःखमवाप्स्यसि ।
इति दैत्यवचः श्रुत्वा जग्मतुस्तौं शिवं प्रति
॥८॥आहतुस्तौ महादेवं दैत्यराजेन शिक्षितम् ।
इत्थं दूतवचः श्रुत्वा त्रिनेत्रः क्रोधमूर्छितः
॥९॥उवाच दूतौ दूतौ वामिति कृत्वा क्षमे वचः ।
कामस्येव भवेद् भस्म नो चेद्वां नात्र संशयः
॥१०॥किं कार्यं तेन दैत्येन तृणीभूतेन मे विभोः ।
आयातु युद्धमेवास्तु मर्तुकामो ममान्तिकम्
॥११॥नेयं मूर्तिस्तेन शक्या प्राप्तुं जन्मशतैरपि ।
प्रलयाग्निः पतङ्गेन किं शान्तिमधिगच्छति
॥१२॥मेरोः पातो मूषकेन शक्यः कर्तुं किमोजसा ।
असङ्ख्य जल निष्काशाच्छुष्कः स्यात्किं महोदधिः
॥१३॥ब्रह्मोवाच
श्रुत्वा तु शाङ्करीं वाणीं दैत्यो यातौयथागतम् ।
अब्रूतां स्वामिनं वाक्यं शम्भुना यदुदीरितम्
॥१४॥तदाकर्ण्य प्रजज्ज्वाल दैत्यो वाक्यार्थकोविदः ।
क्रोधानलेन दीप्तोऽसौ त्रैलोक्यं प्रदहन्निव
॥१५॥आज्ञापयच्च युद्धाय स्वसेनां चतुरङ्गिणीम् ।
निर्गता सहसा सेना मन्दराचलसम्मुखा
॥१६॥भूतलं छादयामास निर्मर्यादो यथाऽम्बुधिः ।
अनेकसूर्यसङ्काशा विकोशैः शस्त्रसञ्चयैः
॥१७॥गर्जन्ती घनवद् घोरं मृत्योर्मानसकम्पिनी ।
दैत्यस्त्रिपुरमारूह्य विमानसदृशं महत्
॥१८॥मनोवेगं ततः पश्चाज्जिघांसुः शम्भुमाययौ ।
बृहन्मणिमयं चारूकवचं कुण्डलेऽङ्गदे
॥१९॥मुक्तामालां मुद्रिकाश्च कटिसूत्रं च काञ्चनम् ।
मुकुण्ट रत्नखचितं महार्घं बिभ्रदुल्लसत्
॥२०॥यस्य शब्देन महता चकम्पे हरमानसम् ।
तद्धनुः स निषङ्गं च कौर्मं खेटमसिं दृढम्
॥२१॥शुशुभे शक्तिका दिव्याऽवहद् यां दैत्यपुङ्गवः ।
गायमाना नर्तमाना गन्धर्वाम्प्सरसां गणाः
॥२२॥बन्दिनश्चारणाश्चापि ययुरस्याग्रतो मुदा ।
शङ्करो दूतवाक्येन श्रुत्वा दैत्यं समागतम्
॥२३॥असङ्ख्यबलसंयुक्तं युयुत्सुं कालकर्षितम् ।
शूलपाणिरपि तदा सम्पूज्य द्विरदाननम्
॥२४॥प्रणम्य तं परिक्रम्य पुरस्कृत्य बलं बलात् ।
आययौ क्रोधदीप्ताक्षः स्वस्थलाद् रणमण्डलम्
॥२५॥ते वीरा वीरशब्देन नादयन्तो दिशो दश ।
अभिजग्मुः प्रहरणैः परस्परवधेप्सवः
॥२६॥अभूतां मीलिते सेने रजस्तिमिरसङ्कुले ।
स्वपरज्ञानरहिते जघ्नतू रणमूर्धनि
॥२७॥अभवत्तुमुलं युद्धं न प्राज्ञायत किञ्चन ।
गजाश्वरथवीराणां हतानां शोणितोक्षिते
॥२८॥शान्ते रजस्ययुध्यन्त वीरा वीरैः पृथक् पृथक् ।
केचित् प्रासैः केऽपि खड्गैः केचिद्बाणैः शिलाशितैः
॥२९॥ऋष्टिभिर्मुष्टिभिः केचित् केचित् परशुतोमरैः ।
हतानां तत्र वीराणां हयानां च पदातिनाम्
॥३०॥असृङ्नदी समभवत् केशशैवल वाहिनी ।
खेटकूर्मा खड्गमत्स्या शिरः कमलक्षूषणा
॥३१॥छत्रावर्ता घोरतरा कबन्धवृक्षवाहिनी ।
वीरसन्तोषजननी गृद्धगोमायुहर्षकृत्
॥३२॥दृष्टत्वा नदीं तु गिरिशो ययौ दैत्यान्तिकं बली ।
दैत्योऽपि त्रिपुरारूढो ययौ तस्य पुरः पुरः
॥३३॥नायको सङ्गतौ दृष्ट्वा द्वन्द्वशोऽन्ये परस्परम् ।
अव्याकुले युयुधिरे दैतेयाः शाम्भवास्तदा
॥३४॥नाना प्रहरणैर्दिव्यैः शत्रैरस्त्रैर्द्रुमैरपि ।
तेषां युद्धानि नामानि कथयिष्ये समासतः
॥३५॥इति श्रीगणेशपुराणे उपासनाखण्डे युद्धवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ४२ ॥