ब्रह्मचिन्तावर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः
राजोवाच
ततः किमकरोद् ब्रह्मा वीक्ष्याण्डानि सहस्रशः ।
कथञ्च सृष्टिमकरोदाज्ञां प्राप्य गजाननात्
॥१॥भृगुरुवाच
अभवद् गर्वसम्पन्नः स्वात्मन्येवं विचारयत् ।
वेद्मि शास्त्राणि वेदाँश्च पुराणान्यागमानपि
॥२॥ज्ञानविज्ञानसम्पन्नः शापानुग्रहशक्तिमान् ।
ब्रह्माण्डानि च दृष्टानि सष्टीनां रचनास्तथा
॥३॥इदानीं सृष्टिकरणेऽशक्यं मे नैव किञ्चन ।
इत्येवं सर्वसम्पन्ने सृष्टयर्थं कमलोद्भवे
॥४॥विघ्ना नानाविधा भूप प्रादुरासन् सहस्रशः ।
तं वेष्टयित्वा ब्रह्माणं स्थिताः परमदारुणाः
॥५॥यथा मत्ताः पुष्परसैः सरघा मधुजालकम् ।
त्रिनेत्राः पञ्चहस्ताश्च कूपास्याः तप्तपाणयः
॥६॥त्र्यङ्घ्रयः पञ्चतुण्डाश्च सप्ततुण्डाः षडङ्घ्रयः ।
दशास्याः पञ्चपादाश्च तालदन्ता वृकोदराः
॥७॥नानारूपा महासत्त्वाः सङ्ख्यातुं न च ते क्षमाः ।
चकम्पे द्रुहिणस्तेषां नानारावान् निशम्य तान्
॥८॥केचित् तं मुष्टिभिर्जघ्नुर्नेमुश्च नुनुवुः परे ।
चतुःशिखासु सङ्गृह्य दोलयामासुरादरात्
॥९॥चत्वार्यपि मुखान्यस्य जहसुस्तं तथा परे ।
निनिन्दुश्च प्रशंसाञ्च चक्रुः केचित् सिषेविरे
॥१०॥मोचमायामासुरपरे बबन्धुरपरे पुनः ।
मोचितुं पुनरप्यन्ये विचकर्षुरितस्ततः
॥११॥आलिलिङ्गुश्च तं केचिच्चुचुम्बुः शिशुवत् परे ।
अष्टश्मश्रुषु तं धृत्वा ननर्ते कोष्ठहस्तवान्
॥१२॥एवं स परवान्ब्रह्मा चिन्ताशोकसमन्वितः ।
अखर्वं सृष्टिगर्वं तं तत्याज हृदि सङ्गतम्
॥१३॥जगाम महतीं मूर्छां निराशः स्वस्य जीवने ।
मुहूर्तमात्रे तु गते सस्मार मनसा विभुम् ।
प्रार्थयामास कारुण्याद् रुदन्निव गजाननम्
॥१४॥ब्रह्मोवाच
न चायुष्यं स्वल्पं विविधजनने सक्तमनसो न मे तत्त्वज्ञानं भवजलधितारं सुविमलम् ।
जनुर्भूमौ लब्ध्वा तव भजनतो यामि परमां कदा भुक्तिं मुक्तिं निरुपमसुखां वाऽखिलगुरो
॥१५॥त्वत्कटाक्षामृतेनाक्तो भक्तः सीदति ते विभो ।
इयं लज्जा तवैवास्तां न मे मृत्युश्चिरायुषः
॥१६॥भृगुरुवाच
इत्यसौ प्रार्थयन्नेव शुश्राव गगनेरिताम् ।
गिरं तपस्वेति ततः प्रार्थयामास तां पुनः
॥१७॥अन्तर्हिताश्च ते विघ्नाः श्रुतायां नभसो गिरि ।
नानारूपा महावीर्या मुक्त्वा तं कमलासनम्
॥१८॥स मुक्तश्चिन्तयामास पद्मयोनिर्महायशाः ।
विना मन्त्रं विना स्थानं कथं तप्स्ये तपो महत्
॥१९॥इति व्याकुल चित्तोऽसौ बभ्राम जलमध्यतः ।
अनन्यमनसा ध्यायन् गजाननमनामयम्
॥२०॥मुकुटेन विराजन्तं मुक्तारत्नयुजा शुभम् ।
रक्तचन्दनलिप्ताङ्गं सिन्दूरारुणमस्तकम्
॥२१॥मुक्तादामलसत्कण्ठं सर्पयज्ञोपवीतिनम् ।
अनर्घ्यरत्नघटितबाहुभूषणभूषितम्
॥२२॥स्फुरन्मरकतभ्राजदङ्गुलीयकशोभितम् ।
महाहिवेष्टित बृहन्नाभिशोभिमहोदरम्
॥२३॥विचित्ररत्नखचितकटिसूत्रविराजितम् ।
सुवर्णसूत्रविलसद्रक्तवस्त्रसमावृतम्
॥२४॥भालचन्द्रं लसद्दन्त शोभाराजत्करं परम् ।
एवं ध्यायति तस्मिँस्तु पुनरेव नभोवचः
॥२५॥उदियाय वटं पश्य वटं पश्येति सुन्दरम् ।
श्रुत्वेति वचनं ब्रह्मा पुनश्चिन्तामवाप सः
॥२६॥इति श्रीगणेशपुराणे उपासनाखण्डे ब्रह्मचिन्तावर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥