brahmavyāsa bhṛgusomakānta saṃvāde gajānananāmanirūpaṇaṃ nāma dvinavatitamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
evaṃ natvā ca stutvā ca sarve te tu gajānanam |
punarucurgaṇādhyakṣamadya dhanyatamā vayam
||1||एवं नत्वा च स्तुत्वा च सर्वे ते तु गजाननम् ।
पुनरुचुर्गणाध्यक्षमद्य धन्यतमा वयम्
dhanyaṃ tapo no dānaṃ ca jñānaṃ yajñaśca pūrvajāḥ |
adya no dṛṣṭayo dhanyā yābhirdṛṣṭo gajānanaḥ
||2||धन्यं तपो नो दानं च ज्ञानं यज्ञश्च पूर्वजाः ।
अद्य नो दृष्टयो धन्या याभिर्दृष्टो गजाननः
evaṃ vākyāmṛtaisteṣāṃ stutibhiḥ paritoṣitaḥ |
uvāca śaṛṇvatāṃ teṣāṃ gāmbhīryād dviradānanaḥ
||3||एवं वाक्यामृतैस्तेषां स्तुतिभिः परितोषितः ।
उवाच शृण्वतां तेषां गाम्भीर्याद् द्विरदाननः
naitādṛśaṃ mayā'darśi brahmaviṣṇuśivādiṣu |
yat sākṣād dṛśyate sarvai rūpaṃ me nirguṇasya yat
||4||नैतादृशं मयाऽदर्शि ब्रह्मविष्णुशिवादिषु ।
यत् साक्षाद् दृश्यते सर्वै रूपं मे निर्गुणस्य यत्
atituṣṭo'nayā stutyā varān dātumihāgataḥ |
yad yad vo vāñchitaṃ tat tad vṛṇudhvamakhilaṃ tu yat
||5||अतितुष्टोऽनया स्तुत्या वरान् दातुमिहागतः ।
यद् यद् वो वाञ्छितं तत् तद् वृणुध्वमखिलं तु यत्
evamuktāstadā tena vikaṭena munīśvara |
yasya yad vāñchitaṃ tat tad vavrustasmād gajānanāt
||6||एवमुक्तास्तदा तेन विकटेन मुनीश्वर ।
यस्य यद् वाञ्छितं तत् तद् वव्रुस्तस्माद् गजाननात्
asaṅkhyatvāt tadvarāṇāṃ nāsti śaktiścaturmukhaiḥ |
gadituṃ sarvathā tasmāduktaṃ saṅkṣepato mayā
||7||असङ्ख्यत्वात् तद्वराणां नास्ति शक्तिश्चतुर्मुखैः ।
गदितुं सर्वथा तस्मादुक्तं सङ्क्षेपतो मया
tām̐stān dadau varān yān yān sarve vavrurgajānanam |
punarapyavadat sarvānidaṃ stotraṃ mama priyam |
trisandhyaṃ yaḥ paṭhedetad vidyāvān putravān bhavet |
āyurārogyamaiśvaryaṃ yaśo vṛddhiṃ jayodayam |
prāpnuyād vāñchitānarthānante ca paramaṃ padam |
punarūce gaṇādhīśaḥ stotra metajjapennaraḥ |
trisandhyaṃ trinidaṃ tasya sarva kāryaṃ bhaviṣyati
||8||ताँस्तान् ददौ वरान् यान् यान् सर्वे वव्रुर्गजाननम् ।
पुनरप्यवदत् सर्वानिदं स्तोत्रं मम प्रियम् ।
त्रिसन्ध्यं यः पठेदेतद् विद्यावान् पुत्रवान् भवेत् ।
आयुरारोग्यमैश्वर्यं यशो वृद्धिं जयोदयम् ।
प्राप्नुयाद् वाञ्छितानर्थानन्ते च परमं पदम् ।
पुनरूचे गणाधीशः स्तोत्र मेतज्जपेन्नरः ।
त्रिसन्ध्यं त्रिनिदं तस्य सर्व कार्यं भविष्यति
yo japedaṣṭadivasaṃ ślokāṣṭakamidaṃ śubham |
aṣṭavāraṃ caturthyāṃ tu so'ṣṭasiddhiravāpnuyāt
||9||यो जपेदष्टदिवसं श्लोकाष्टकमिदं शुभम् ।
अष्टवारं चतुर्थ्यां तु सोऽष्टसिद्धिरवाप्नुयात्
yaḥ paṭhenmāsamatraṃ tu daśavāraṃ dine dine |
sa mocayed bandhanāt taṃ rājabaddhaṃ na saṃśayaḥ
||10||यः पठेन्मासमत्रं तु दशवारं दिने दिने ।
स मोचयेद् बन्धनात् तं राजबद्धं न संशयः
vidyākāmo labhet vidyāṃ putrārthī putramāpnuyāt |
vāñchitaṃ labhate sarvamekaviṃśativārataḥ
||11||विद्याकामो लभेत् विद्यां पुत्रार्थी पुत्रमाप्नुयात् ।
वाञ्छितं लभते सर्वमेकविंशतिवारतः
yo japet parayā bhaktyā gajānanaparo naraḥ |
evamuktvā tato devaḥ sarveṣāmeva paśyatām
||12||यो जपेत् परया भक्त्या गजाननपरो नरः ।
एवमुक्त्वा ततो देवः सर्वेषामेव पश्यताम्
antardadhe'khilādhāraḥ sumukho'sau gajānanaḥ |
te ca cakrustadā mūrtiṃ gaṇeśasya śubhānanām
||13||अन्तर्दधेऽखिलाधारः सुमुखोऽसौ गजाननः ।
ते च चक्रुस्तदा मूर्तिं गणेशस्य शुभाननाम्
pratiṣṭhāpya ca tāṃ sthūle prāsāde ratnanirmite |
sumukheti ca tasyāste nāma cakruḥsuviśrutam
||14||प्रतिष्ठाप्य च तां स्थूले प्रासादे रत्ननिर्मिते ।
सुमुखेति च तस्यास्ते नाम चक्रुःसुविश्रुतम्
sampūjya ca namaskṛtvā svaṃ svaṃ sthānaṃ yayuḥ surāḥ |
sarve te munayo lokāḥ sarvakāryaratāstadā
||15||सम्पूज्य च नमस्कृत्वा स्वं स्वं स्थानं ययुः सुराः ।
सर्वे ते मुनयो लोकाः सर्वकार्यरतास्तदा
kecittasyā nāma cakrurekadanta iti sphuṭam |
gandharvaiḥ kinnarairanyā sthāpitā mūrtiruttamā
||16||केचित्तस्या नाम चक्रुरेकदन्त इति स्फुटम् ।
गन्धर्वैः किन्नरैरन्या स्थापिता मूर्तिरुत्तमा
prāsāde kāñcane śreṣṭhe'nekadhā paripūjya ca |
kapile ti ca nāmāsyāḥ sthāpayāmāsuruttamam
||17||प्रासादे काञ्चने श्रेष्ठेऽनेकधा परिपूज्य च ।
कपिले ति च नामास्याः स्थापयामासुरुत्तमम्
guhyakāścāraṇāḥ siddhā mūrtimanyāṃ pracakrire |
mahālaye pratiṣṭhāpya nemuśca pupujuśca tām
||18||गुह्यकाश्चारणाः सिद्धा मूर्तिमन्यां प्रचक्रिरे ।
महालये प्रतिष्ठाप्य नेमुश्च पुपुजुश्च ताम्
gajakarṇeti nāmāsyāścakruste tu sphuṭārthakam |
tat prabhāvādvimānasthāḥ sarve te divamākraman
||19||गजकर्णेति नामास्याश्चक्रुस्ते तु स्फुटार्थकम् ।
तत् प्रभावाद्विमानस्थाः सर्वे ते दिवमाक्रमन्
lambodareti nāmnā ca sthāpitā sarva mānavaiḥ |
śvāpadairakhilairanyā sthāpitā mūrtiruttamā
||20||लम्बोदरेति नाम्ना च स्थापिता सर्व मानवैः ।
श्वापदैरखिलैरन्या स्थापिता मूर्तिरुत्तमा
vikaṭeti ca nāmnā tāṃ pupūjuste yayurvanam |
girayaśca drumāścānyāṃ mūrtiṃ sthāpya prapūjya ca
||21||विकटेति च नाम्ना तां पुपूजुस्ते ययुर्वनम् ।
गिरयश्च द्रुमाश्चान्यां मूर्तिं स्थाप्य प्रपूज्य च
vighnanāśana ityevaṃ nāma kṛtvā sthitāstu kau |
tatprasādacca te khyātāḥ parvatāśca drumāstathā
||22||विघ्ननाशन इत्येवं नाम कृत्वा स्थितास्तु कौ ।
तत्प्रसादच्च ते ख्याताः पर्वताश्च द्रुमास्तथा
sarvaiḥ pakṣigaṇairmūrtiḥ sthāpitā ratnakāñcanī |
gaṇādhipeti nāmnā taiḥ pūjitā ca namaskṛtā
||23||सर्वैः पक्षिगणैर्मूर्तिः स्थापिता रत्नकाञ्चनी ।
गणाधिपेति नाम्ना तैः पूजिता च नमस्कृता
sarvairviṣadharairekā sthāpitā gaṇanāyakī |
yasyā hūtiḥ kṛtā taistu dhūmaketuriti sphuṭā
||24||सर्वैर्विषधरैरेका स्थापिता गणनायकी ।
यस्या हूतिः कृता तैस्तु धूमकेतुरिति स्फुटा
sarvairjalāśayairekā pratimā sthāpitā śubhā |
gaṇādhyakṣeti nāmnā sā pūjitā paramotsavaiḥ
||25||सर्वैर्जलाशयैरेका प्रतिमा स्थापिता शुभा ।
गणाध्यक्षेति नाम्ना सा पूजिता परमोत्सवैः
kṛmikīṭādinicayairvanaspatyoṣadhīgaṇaiḥ |
sthāpitā paramā mūrtirbhālacandreti viśrutā
||26||कृमिकीटादिनिचयैर्वनस्पत्योषधीगणैः ।
स्थापिता परमा मूर्तिर्भालचन्द्रेति विश्रुता
anyaiḥ sacetanairanyā ratnaprāsādamadhyagā |
vaināyakī mahāmūrtiḥ pūjitā bhaktibhāvataḥ
||27||अन्यैः सचेतनैरन्या रत्नप्रासादमध्यगा ।
वैनायकी महामूर्तिः पूजिता भक्तिभावतः
gajānanākhyayā khyātā sarveṣāṃ sarvakāmadā |
te te jagattraye khyātāstattajjātyā babhūvire
||28||गजाननाख्यया ख्याता सर्वेषां सर्वकामदा ।
ते ते जगत्त्रये ख्यातास्तत्तज्जात्या बभूविरे
sukhinaḥ svasvakāryeṣu dakṣā deva prasādataḥ |
pratyekanāmakathanena śaktirmama varttate
||29||सुखिनः स्वस्वकार्येषु दक्षा देव प्रसादतः ।
प्रत्येकनामकथनेन शक्तिर्मम वर्त्तते
sāraṃ sāraṃ pragṛhyaiva kṛtaṃ nāmnā sahasrakam |
tato'pi sārabhūtāni proktāni dvādaśaiva tu
||30||सारं सारं प्रगृह्यैव कृतं नाम्ना सहस्रकम् ।
ततोऽपि सारभूतानि प्रोक्तानि द्वादशैव तु
samudramathanād yadvad ratnānī va caturdaśa |
evaṃ saṅkṣepato brahman mahimā te'bhivarṇitaḥ
||31||समुद्रमथनाद् यद्वद् रत्नानी व चतुर्दश ।
एवं सङ्क्षेपतो ब्रह्मन् महिमा तेऽभिवर्णितः
vistarād gadituṃ śeṣo neśo neśo'pyahaṃ hariḥ |
indrādimaśakānāṃ ca jīvānāṃ yakṣarakṣasām
||32||विस्तराद् गदितुं शेषो नेशो नेशोऽप्यहं हरिः ।
इन्द्रादिमशकानां च जीवानां यक्षरक्षसाम्
tatra kā gaṇanā kāryā mayā satyavatīsuta |
tasmāt sarveṣu kāryeṣu pūjanīyo gajānanaḥ
||33||तत्र का गणना कार्या मया सत्यवतीसुत ।
तस्मात् सर्वेषु कार्येषु पूजनीयो गजाननः
yo na pūjayate devadevaṃ vighnavināśanam |
sa durātmā parityājyaścāṇḍāla iva dūrataḥ
||34||यो न पूजयते देवदेवं विघ्नविनाशनम् ।
स दुरात्मा परित्याज्यश्चाण्डाल इव दूरतः
muniruvāca
anukrameṇa kathaya nāmāni dvādaśaiva me |
śravaṇāt paṭhanādeṣāṃ sarvaṃ nirvighnatāmiyāt
||35||अनुक्रमेण कथय नामानि द्वादशैव मे ।
श्रवणात् पठनादेषां सर्वं निर्विघ्नतामियात्
brahmovāca
sumukhaścaikadantaśca kapilo gajakarṇakaḥ |
lambodaraśca vikaṭo vighnanāśo gaṇādhipaḥ
||36||सुमुखश्चैकदन्तश्च कपिलो गजकर्णकः ।
लम्बोदरश्च विकटो विघ्ननाशो गणाधिपः
dhūmraketurgaṇādhyakṣo bhālacandro gajānanaḥ |
dvādaśaitāni nāmāni yaḥ paṭhecchṛṇuyādapi
||37||धूम्रकेतुर्गणाध्यक्षो भालचन्द्रो गजाननः ।
द्वादशैतानि नामानि यः पठेच्छृणुयादपि
vidyārambhe vivāhe ca praveśe nirgame tathā |
saṅgrāme saṅkaṭe caiva vighnastasya na jāyate
||38||विद्यारम्भे विवाहे च प्रवेशे निर्गमे तथा ।
सङ्ग्रामे सङ्कटे चैव विघ्नस्तस्य न जायते
śuklāmbaradharaṃ devaṃ śaśivarṇaṃ caturbhujam |
prasannavadanaṃ dhyāyet sarvavighnopaśāntaye
||39||शुक्लाम्बरधरं देवं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ।
प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये
koṭikanyāpradānāni koṭiyajñaṃ vratāni ca |
tapāṃsi yāni sarvāṇi tīrthānyāyatanāni ca
||40||कोटिकन्याप्रदानानि कोटियज्ञं व्रतानि च ।
तपांसि यानि सर्वाणि तीर्थान्यायतनानि च
svarṇabhārasahasrāṇi koṭidānāni yānyapi |
kṛcchrāṇi taptakṛcchrāṇi parākenduvratāni ca
||41||स्वर्णभारसहस्राणि कोटिदानानि यान्यपि ।
कृच्छ्राणि तप्तकृच्छ्राणि पराकेन्दुव्रतानि च
śatāṃśameṣāṃ puṇyasya tāni nāmnāṃ na yānti ca |
imāni prātarutthāya śucirbhūtvā samāhitaḥ
||42||शतांशमेषां पुण्यस्य तानि नाम्नां न यान्ति च ।
इमानि प्रातरुत्थाय शुचिर्भूत्वा समाहितः
yaḥ paṭhenmānavo bhaktyā vighnā no yānti taṃ naram |
siddhayanti sarvakāryāṇi mokṣamante vrajatyasau
||43||यः पठेन्मानवो भक्त्या विघ्ना नो यान्ति तं नरम् ।
सिद्धयन्ति सर्वकार्याणि मोक्षमन्ते व्रजत्यसौ
tasya darśanato lokā devāḥ pūtā bhavanti ca |
ata eva mune saurāḥ śāktāḥ śaivāśca vaiṣṇavāḥ
||44||तस्य दर्शनतो लोका देवाः पूता भवन्ति च ।
अत एव मुने सौराः शाक्ताः शैवाश्च वैष्णवाः
uktvā dvādaśa nāmāni sarvakāryāṇi kurvate |
gāṇeśā api kurvanti kimatrāpi ca kautukam
||45||उक्त्वा द्वादश नामानि सर्वकार्याणि कुर्वते ।
गाणेशा अपि कुर्वन्ति किमत्रापि च कौतुकम्
na siddhanti hi kāryāṇi dvādaśānyatamasya ha |
uccāraṇaṃ vinā brahmam̐stasmādekaṃ samuccaret
||46||न सिद्धन्ति हि कार्याणि द्वादशान्यतमस्य ह ।
उच्चारणं विना ब्रह्मँस्तस्मादेकं समुच्चरेत्
duṣṭānāṃ nāstikānāṃ ca kāryaṃ yad yaddhisiddhyati |
te'pi bījaṃ samuccāryamajñānādapi kurvate
||47||दुष्टानां नास्तिकानां च कार्यं यद् यद्धिसिद्ध्यति ।
तेऽपि बीजं समुच्चार्यमज्ञानादपि कुर्वते
evaṃ te mahimā sarvaḥ kathito leśato mune |
upāsanāphalaṃ nānā yathāmati nirūpitam
||48||एवं ते महिमा सर्वः कथितो लेशतो मुने ।
उपासनाफलं नाना यथामति निरूपितम्
viṣṇunāṃ kathitaṃ yāvat tāvat tava nirūpitam |
so'pi nāntaṃ jagāmāsya gaṇeśopāsanasya ha
||49||विष्णुनां कथितं यावत् तावत् तव निरूपितम् ।
सोऽपि नान्तं जगामास्य गणेशोपासनस्य ह
gaṇeśanāma mahimā pūrṇo jñāto na tena ca |
bhṛguruvāca |
evaṃ te kathitāṃ rājannadbhuto mahimā mayā
||50||गणेशनाम महिमा पूर्णो ज्ञातो न तेन च ।
भृगुरुवाच ।
एवं ते कथितां राजन्नद्भुतो महिमा मया
brahmaṇā suprasannena yo vyāsāya nirūpitaḥ |
upāsanākhaṇḍamidaṃ varṇitaṃ nṛpate mayā
||51||ब्रह्मणा सुप्रसन्नेन यो व्यासाय निरूपितः ।
उपासनाखण्डमिदं वर्णितं नृपते मया
yadi te śravaṇe śraddhā tadānyadapi varṇaye |
caritaṃ gaṇanāthasya somakāntāghanāśanam
||52||यदि ते श्रवणे श्रद्धा तदान्यदपि वर्णये ।
चरितं गणनाथस्य सोमकान्ताघनाशनम्
sūta uvāca
iti vaḥ kathitaṃ nānākathāntarasamanvitam |
upāsanaṃ gaṇeśasya śaunakādyā maharṣayaḥ
||53||इति वः कथितं नानाकथान्तरसमन्वितम् ।
उपासनं गणेशस्य शौनकाद्या महर्षयः
vedavyāsāya munaye brahmaṇā yat samīritam |
bhṛguṇā somakāntāya varṇitaṃ pāpanāśanam
||54||वेदव्यासाय मुनये ब्रह्मणा यत् समीरितम् ।
भृगुणा सोमकान्ताय वर्णितं पापनाशनम्
śaṛṇuyād yo gaṇeśasya purāṇamidamuttamam |
sa sarvāmāpadaṃ hitvā bhuktvā bhogānanekaśaḥ
||55||शृणुयाद् यो गणेशस्य पुराणमिदमुत्तमम् ।
स सर्वामापदं हित्वा भुक्त्वा भोगाननेकशः
putrapautrasamāyukto jñānavijñānasaṃyutaḥ |
labhate paramāṃ muktiṃ gaṇeśasya prasādataḥ
||56||पुत्रपौत्रसमायुक्तो ज्ञानविज्ञानसंयुतः ।
लभते परमां मुक्तिं गणेशस्य प्रसादतः
na tasya punarāvṛttiḥ kalpakoṭiśatairapi |
yaḥ śrāvayen mahābhaktyā yathoktaphalabhāgbhavet
||57||न तस्य पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि ।
यः श्रावयेन् महाभक्त्या यथोक्तफलभाग्भवेत्
yathāptaṃ somakāntena śaṛṇvatāparamādarāt
||58||यथाप्तं सोमकान्तेन शृण्वतापरमादरात्
iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṇḍe brahmavyāsabhṛgusomakāntasaṃvāde gajānananāmanirūpaṇaṃ nāma dvinavatitamo'dhyāyaḥ || 92 ||
śrīmadgajānanārpaṇamastu | śrīśaṃvande || iti śrīmadgaṇeśamahāpurāṇe pūrvakhaṇḍaṃ (upāsanākhaṇḍaṃ) samāptam | ādita ślokānāṃ samaṣṭyaṅkāḥ = 4038 + 58 =4096 (Continued with the second part krīḍākhaṇḍam in a separate file.) Proofread by Manish Gavkar ``` % Text title : Ganesha Puranam 1 purvakhaNDam or Upasanakhandam % File name : gaNeshapurANam1.itx % itxtitle : gaNeshapurANam 1 pUrvakhaNDaM athavA upAsanAkhaNDam % engtitle : Ganesha Puranam 1 purvakhaNDam or Upasanakhandam % Category : purana, ganesha % Location : doc_purana % Sublocation : purana % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/religion % Proofread by : Manish Gavkar % Indexextra : (Scans 1, 2, 3, 4, 5, Hindi, Thesis 1, 2, TOC, Analysis) % Latest update : March 20, 2025 % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % Site access : https://sanskritdocuments.org ```