paśyantī madhyamā'tho tadanu bhagavatī vaikharīvarṇarūpā sā'smadvācaṃ prasanna…
śrīdurgādevyai namaḥ śrīmaddevībhāgavatamāhātmyam sṛṣṭī yā sargarūpā jagadavanavidhau pālinī yā ca raudrī saṃhāre cāpi yasyā jagadidamakhilaṃ krīḍanaṃ yā'parākhyā |
paśyantī madhyamā'tho tadanu bhagavatī vaikharīvarṇarūpā sā'smadvācaṃ prasannā vidhiharigiriśārādhitā'laṅkarotu
||1||श्रीदुर्गादेव्यै नमः श्रीमद्देवीभागवतमाहात्म्यम् सृष्टी या सर्गरूपा जगदवनविधौ पालिनी या च रौद्री संहारे चापि यस्या जगदिदमखिलं क्रीडनं याऽपराख्या ।
पश्यन्ती मध्यमाऽथो तदनु भगवती वैखरीवर्णरूपा साऽस्मद्वाचं प्रसन्ना विधिहरिगिरिशाराधिताऽलङ्करोतु
nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam |
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet
||2||नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
ṛṣaya ūcuḥ
sūta jīva samā bahvīryastvaṃ śrāvayasīha naḥ |
kathā manoharāḥ puṇyā vyāsaśiṣya mahāmate
||3||सूत जीव समा बह्वीर्यस्त्वं श्रावयसीह नः ।
कथा मनोहराः पुण्या व्यासशिष्य महामते
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ viṣṇoścaritamadbhutam |
avatāra kathopetamasmābhirbhaktitaḥ śrutam
||4||सर्वपापहरं पुण्यं विष्णोश्चरितमद्भुतम् ।
अवतार कथोपेतमस्माभिर्भक्तितः श्रुतम्
śivasya caritaṃ divyaṃ bhasmarudrākṣayostathā |
setihāsaṃ ca māhātmyaṃ śrutaṃ tava mukhāmbujāt
||5||शिवस्य चरितं दिव्यं भस्मरुद्राक्षयोस्तथा ।
सेतिहासं च माहात्म्यं श्रुतं तव मुखाम्बुजात्
adhunā śrotumicchāmaḥ pāvanātpāvanaṃ param |
bhuktimuktipradaṃ nṝṇāmanāyāsena sarvaśaḥ
||6||अधुना श्रोतुमिच्छामः पावनात्पावनं परम् ।
भुक्तिमुक्तिप्रदं नॄणामनायासेन सर्वशः
tattvaṃ brūhi mahābhāga yena siddhyanti mānavāḥ |
kalāvapi varaṃ tvatto na vidyaḥ saṃśayacchidam
||7||तत्त्वं ब्रूहि महाभाग येन सिद्ध्यन्ति मानवाः ।
कलावपि वरं त्वत्तो न विद्यः संशयच्छिदम्
sūta uvāca
sādhu pṛṣṭaṃ mahābhāgā lokānāṃ hitakāmyayā |
sarvaśāstrasya yatsāraṃ to vakṣyāmyaśeṣataḥ
||8||साधु पृष्टं महाभागा लोकानां हितकाम्यया ।
सर्वशास्त्रस्य यत्सारं तो वक्ष्याम्यशेषतः
tāvadgarjanti tīrthāni purāṇāni vratāni ca |
yāvanna śrūyate samyagdevībhāgavataṃ naraiḥ
||9||तावद्गर्जन्ति तीर्थानि पुराणानि व्रतानि च ।
यावन्न श्रूयते सम्यग्देवीभागवतं नरैः
tāvatpāpāṭavī nṝṇāṃ kleśadā'dabhrakaṇṭakā |
yāvanna paraśuḥ prāpto devībhāgavatābhidhaḥ
||10||तावत्पापाटवी नॄणां क्लेशदाऽदभ्रकण्टका ।
यावन्न परशुः प्राप्तो देवीभागवताभिधः
tāvatkleśāvahaṃ nṝṇāmupasargamahātamaḥ |
yāvannaivodayaṃ prāpto devībhāgavatoṣṇaguḥ
||11||तावत्क्लेशावहं नॄणामुपसर्गमहातमः ।
यावन्नैवोदयं प्राप्तो देवीभागवतोष्णगुः
ṛṣaya ūcuḥ
sūta sūta mahābhāga vada no vadatāṃvara |
kīdṛśaṃ tatpurāyaṇaṃ hi vidhistacchravaṇe ca kaḥ
||12||सूत सूत महाभाग वद नो वदतांवर ।
कीदृशं तत्पुरायणं हि विधिस्तच्छ्रवणे च कः
katibhirvāsarairetacchrotavyaṃ kiṃ ca pūjanam |
kairmānavaiḥ śrutaṃ pūrvaṃ kānkānkāmānavāpnuyuḥ
||13||कतिभिर्वासरैरेतच्छ्रोतव्यं किं च पूजनम् ।
कैर्मानवैः श्रुतं पूर्वं कान्कान्कामानवाप्नुयुः
sūta uvāca
viṣṇoraṃśo munirjātaḥ satyavatyāṃ parāśarāt |
vibhajya vedāṃścaturaḥ śiṣyānadhyāpayatpurā
||14||विष्णोरंशो मुनिर्जातः सत्यवत्यां पराशरात् ।
विभज्य वेदांश्चतुरः शिष्यानध्यापयत्पुरा
vrātyānāṃ dvijabandhūnāṃ vedeṣvanadhikāriṇām |
strīṇāṃ durmedhasāṃ nṝṇāṃ dharmajñānaṃ kathaṃ bhavet
||15||व्रात्यानां द्विजबन्धूनां वेदेष्वनधिकारिणाम् ।
स्त्रीणां दुर्मेधसां नॄणां धर्मज्ञानं कथं भवेत्
vicāryaitattu manasā bhagavānbādarāyaṇaḥ |
purāṇaṃ saṃhitāṃ dadhyau teṣāṃ dharmavidhitsayā
||16||विचार्यैतत्तु मनसा भगवान्बादरायणः ।
पुराणं संहितां दध्यौ तेषां धर्मविधित्सया
aṣṭādaśa purāṇāni sa kṛtvā bhagavānmuniḥ |
māmevādhyāpayāmāsa bhāratākhyānameva ca
||17||अष्टादश पुराणानि स कृत्वा भगवान्मुनिः ।
मामेवाध्यापयामास भारताख्यानमेव च
devībhāgavataṃ tatra purāṇaṃ bhogamokṣadam |
svayaṃ tu śrāvayāmāsa janamejayabhūpatim
||18||देवीभागवतं तत्र पुराणं भोगमोक्षदम् ।
स्वयं तु श्रावयामास जनमेजयभूपतिम्
pūrvaṃ yasya pitā rājā parīkṣittakṣakāhinā |
saṃdaṣṭastasya saṃśuddhyai rājñā bhāgavataṃ śrutam
||19||पूर्वं यस्य पिता राजा परीक्षित्तक्षकाहिना ।
संदष्टस्तस्य संशुद्ध्यै राज्ञा भागवतं श्रुतम्
navabhirdivasai: śrīmadvedavyāsamukhāmbujāt |
trailokyamātaraṃ devīṃ pūjayitvā vidhānataḥ
||20||नवभिर्दिवसै: श्रीमद्वेदव्यासमुखाम्बुजात् ।
त्रैलोक्यमातरं देवीं पूजयित्वा विधानतः
navāha yajñe sampūrṇe parīkṣidapi bhūpatiḥ |
divyarūpadharo devyāḥ sālokyaṃ tatkṣaṇādagāt
||21||नवाह यज्ञे सम्पूर्णे परीक्षिदपि भूपतिः ।
दिव्यरूपधरो देव्याः सालोक्यं तत्क्षणादगात्
piturdivyāṃ gati rājā vilokya janamejayaḥ |
vyāsaṃ muniṃ samabhyarcya parāṃ mudamavāpa ha
||22||पितुर्दिव्यां गति राजा विलोक्य जनमेजयः ।
व्यासं मुनिं समभ्यर्च्य परां मुदमवाप ह
aṣṭādaśapurāṇānāṃ madhye sarvottamaṃ param |
devībhāgavataṃ nāma dharmakāmārthamokṣadam
||23||अष्टादशपुराणानां मध्ये सर्वोत्तमं परम् ।
देवीभागवतं नाम धर्मकामार्थमोक्षदम्
ye śṛṇvanti sadā bhaktyā devyā bhāgavatīṃ kathām |
teṣāṃ siddhirna dūrasthā tasmātsevyā sadā nṛbhiḥ
||24||ये शृण्वन्ति सदा भक्त्या देव्या भागवतीं कथाम् ।
तेषां सिद्धिर्न दूरस्था तस्मात्सेव्या सदा नृभिः
dinamarddhaṃ tadardhaṃ vā muhūrtaṃ kṣaṇameva vā |
ye śṛṇvanti narā bhaktyā na teṣāṃ durgatiḥ kvacit |
sarvayajñeṣu tīrtheṣu sarvadāneṣu yatphalam |
sakṛtpurāṇaśravaṇāttatphalaṃ labhate naraḥ
||26||दिनमर्द्धं तदर्धं वा मुहूर्तं क्षणमेव वा ।
ये शृण्वन्ति नरा भक्त्या न तेषां दुर्गतिः क्वचित् ।
सर्वयज्ञेषु तीर्थेषु सर्वदानेषु यत्फलम् ।
सकृत्पुराणश्रवणात्तत्फलं लभते नरः
kṛtā do bahavo dharmāḥ kalau dharmastu kevalam |
purāṇaśravaṇādanyo vidyate nāparo nṛṇām
||27||कृता दो बहवो धर्माः कलौ धर्मस्तु केवलम् ।
पुराणश्रवणादन्यो विद्यते नापरो नृणाम्
dharmācāravihīnānāṃ kalāvalpāyuṣāṃ nṛṇām |
vyāso hitāya vidadhe purāṇākhyaṃ sudhārasam
||28||धर्माचारविहीनानां कलावल्पायुषां नृणाम् ।
व्यासो हिताय विदधे पुराणाख्यं सुधारसम्
sudhāṃ pibanneka eva naraḥ syādajarāmaraḥ |
devyāḥ kathāmṛtaṃ kuryātkulamevājarāmaram
||29||सुधां पिबन्नेक एव नरः स्यादजरामरः ।
देव्याः कथामृतं कुर्यात्कुलमेवाजरामरम्
māsānāṃ niyamo nātra dinānāṃ niyamo'pi na |
sadā sevyaṃ sadā sevyaṃ devībhāgavataṃ naraiḥ
||30||मासानां नियमो नात्र दिनानां नियमोऽपि न ।
सदा सेव्यं सदा सेव्यं देवीभागवतं नरैः
āśvine madhumāse vā tapomāse śucau tathā |
caturṣu navarātreṣu viśeṣātphaladāyakam
||31||आश्विने मधुमासे वा तपोमासे शुचौ तथा ।
चतुर्षु नवरात्रेषु विशेषात्फलदायकम्
ato navāhayajño'yaṃ sarvasmātpuṇyakarmaṇaḥ |
phalādhikapradānena proktaḥ puṇyaprado nṛṇām
||32||अतो नवाहयज्ञोऽयं सर्वस्मात्पुण्यकर्मणः ।
फलाधिकप्रदानेन प्रोक्तः पुण्यप्रदो नृणाम्
ye durhṛdaḥ pāparatā vimūḍhā mitradruho vedaviniṃdakāśca |
hiṃsāratā nāstikamārgasaktā navāhayajñena punaṃti te kalau
||33||ये दुर्हृदः पापरता विमूढा मित्रद्रुहो वेदविनिंदकाश्च ।
हिंसारता नास्तिकमार्गसक्ता नवाहयज्ञेन पुनंति ते कलौ
parasvadārāhaṇeti'lubdhā ye vai narāḥ kalmaṣabhārabhājaḥ |
godevatā brāhmaṇabhaktihīnā navāhajñena bhavanti śuddhāḥ
||34||परस्वदाराहणेतिऽलुब्धा ये वै नराः कल्मषभारभाजः ।
गोदेवता ब्राह्मणभक्तिहीना नवाहज्ञेन भवन्ति शुद्धाः
tapobhirugrairvratatīrthasevanairdānairanekairniyamairmakhaiśca |
hutairjapairyacca phalena labhyate navāhayajñena tadāpyate nṛṇām
||35||तपोभिरुग्रैर्व्रततीर्थसेवनैर्दानैरनेकैर्नियमैर्मखैश्च ।
हुतैर्जपैर्यच्च फलेन लभ्यते नवाहयज्ञेन तदाप्यते नृणाम्
tathā na gaṅgā na gayā na kāśī na naimiṣaṃ no mathurā na puṣkaram |
punāti sadyo badarīvanaṃ no yathā hi devīmakha eṣa viprāḥ
||36||तथा न गङ्गा न गया न काशी न नैमिषं नो मथुरा न पुष्करम् ।
पुनाति सद्यो बदरीवनं नो यथा हि देवीमख एष विप्राः
ato bhāgavataṃ devyāḥ purāṇaṃ parataḥ param |
dharmārthakāmamokṣāṇāmuttamaṃ sādhanaṃ matam
||37||अतो भागवतं देव्याः पुराणं परतः परम् ।
धर्मार्थकाममोक्षाणामुत्तमं साधनं मतम्
āśvinasya site pakṣe kanyārāśigate ravau |
mahāṣṭamyāṃ samabhyarcya haikasiṃhāsanasthitam
||38||आश्विनस्य सिते पक्षे कन्याराशिगते रवौ ।
महाष्टम्यां समभ्यर्च्य हैकसिंहासनस्थितम्
devīprītipadaṃ bhaktyā śrībhāgavatapustakam |
dadyādviprāya yogyāya sa devyāḥ padavīṃ labhet
||39||देवीप्रीतिपदं भक्त्या श्रीभागवतपुस्तकम् ।
दद्याद्विप्राय योग्याय स देव्याः पदवीं लभेत्
devī bhāgavatasyāpi ślokaṃ ślokārddhameva vā |
bhaktyā yaśca paṭhennityaṃ sa devyāḥ prītibhāgbhavet |
upasargabhavaṃ ghoraṃ mahāmārīsamudbhavam |
utpātānakhilāṃścāpi haṃti śravaṇamātrataḥ
||41||देवी भागवतस्यापि श्लोकं श्लोकार्द्धमेव वा ।
भक्त्या यश्च पठेन्नित्यं स देव्याः प्रीतिभाग्भवेत् ।
उपसर्गभवं घोरं महामारीसमुद्भवम् ।
उत्पातानखिलांश्चापि हंति श्रवणमात्रतः
bālagrahakṛtaṃ yacca bhūtapretakṛtaṃ bhayam |
devībhāgavatasyāsya śravaṇādyāti dūrataḥ
||42||बालग्रहकृतं यच्च भूतप्रेतकृतं भयम् ।
देवीभागवतस्यास्य श्रवणाद्याति दूरतः
yastu bhāgavataṃ devyāḥ paṭhedbhaktyā śṛṇoti vā |
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ ca labhate naraḥ
||43||यस्तु भागवतं देव्याः पठेद्भक्त्या शृणोति वा ।
धर्ममर्थं च कामं च मोक्षं च लभते नरः
śravaṇādvasudevo'sya prasenānveṣaṇe gatam |
cirāyitaṃ priyaṃ putraṃ kṛṣṇaṃ labdhvā mumoda ha
||44||श्रवणाद्वसुदेवोऽस्य प्रसेनान्वेषणे गतम् ।
चिरायितं प्रियं पुत्रं कृष्णं लब्ध्वा मुमोद ह
ya etāṃ śṛṇuyādbhaktyā śrīmadbhāgavatīṃ kathām |
bhuktiṃ muktiṃ sa labhate bhaktyā yaśca paṭhedimām |
aputro labhate putraṃ daridro dhanavānbhavet |
rogī rogātpramucyeta śrutvā bhāgavatāmṛtam
||46||य एतां शृणुयाद्भक्त्या श्रीमद्भागवतीं कथाम् ।
भुक्तिं मुक्तिं स लभते भक्त्या यश्च पठेदिमाम् ।
अपुत्रो लभते पुत्रं दरिद्रो धनवान्भवेत् ।
रोगी रोगात्प्रमुच्येत श्रुत्वा भागवतामृतम्
vaṃdhyā vā kākavaṃdhyā vā mṛtavatsā ca yāṅganā |
devībhāgavataṃ śrutvā labhetputraṃ cirāyuṣam
||47||वंध्या वा काकवंध्या वा मृतवत्सा च याङ्गना ।
देवीभागवतं श्रुत्वा लभेत्पुत्रं चिरायुषम्
pūjitaṃ yadgṛhe nityaṃ śrībhāgavatapustakam |
tadgṛhaṃ tīrthaṃbhūtaṃ hi vasatāṃ pāpanāśakam
||48||पूजितं यद्गृहे नित्यं श्रीभागवतपुस्तकम् ।
तद्गृहं तीर्थंभूतं हि वसतां पापनाशकम्
aṣṭamyāṃ vā caturdaśyāṃ navamyāṃ bhaktisaṃyutaḥ |
yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi sa siddhiṃ labhate parām
||49||अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां नवम्यां भक्तिसंयुतः ।
यः पठेच्छृणुयाद्वापि स सिद्धिं लभते पराम्
paṭhandvijo vedavidagraṇīrbhavedvāhuprajāto dharaṇīpatiḥ syāt |
vaiśyaḥ paṭhanvittasamṛddhimeti śūdro'pi śṛṇvansvakṛtottamaḥ syāt
||50||पठन्द्विजो वेदविदग्रणीर्भवेद्वाहुप्रजातो धरणीपतिः स्यात् ।
वैश्यः पठन्वित्तसमृद्धिमेति शूद्रोऽपि शृण्वन्स्वकृतोत्तमः स्यात्
iti śrīskanda purāṇe mānasakhaṇḍe devībhāgavatamāhātmye prathamo'dhyāyaḥ || 1 ||