vistṛte himavatpṛṣṭhe vimānaśatasaṃkule
sanatkumāra uvāca
vistṛte himavatpṛṣṭhe vimānaśatasaṃkule |
abhavatsa tu kālena śailaputryāḥ svayaṃvaraḥ
||1||विस्तृते हिमवत्पृष्ठे विमानशतसंकुले ।
अभवत्स तु कालेन शैलपुत्र्याः स्वयंवरः
atha parvatarājo'sau himavāndhyānakovidaḥ |
duhiturdevadevena jñātvā tadabhimantritam
||2||अथ पर्वतराजोऽसौ हिमवान्ध्यानकोविदः ।
दुहितुर्देवदेवेन ज्ञात्वा तदभिमन्त्रितम्
jānannapi mahāśailaḥ samācārakriyepsayā |
svayaṃvaraṃ tato devyāḥ sarvalokeṣvaghoṣayat
||3||जानन्नपि महाशैलः समाचारक्रियेप्सया ।
स्वयंवरं ततो देव्याः सर्वलोकेष्वघोषयत्
devadānavasiddhānāṃ sarvalokanivāsinām |
vṛṇuyātparameśānaṃ samakṣaṃ yena me sutā
||4||देवदानवसिद्धानां सर्वलोकनिवासिनाम् ।
वृणुयात्परमेशानं समक्षं येन मे सुता
tadeva sukṛtaṃ ślāghyaṃ mamābhyudayasammatam |
iti saṃcintya śailendraḥ kṛtvā hṛdi maheśvaram
||5||तदेव सुकृतं श्लाघ्यं ममाभ्युदयसम्मतम् ।
इति संचिन्त्य शैलेन्द्रः कृत्वा हृदि महेश्वरम्
ābrahmakeṣu lokeṣu devyāḥ śailendrasattamaḥ |
kṛtvā ratnākulaṃ deśaṃ svayaṃvaramacīkarat
||6||आब्रह्मकेषु लोकेषु देव्याः शैलेन्द्रसत्तमः ।
कृत्वा रत्नाकुलं देशं स्वयंवरमचीकरत्
athaivamāghoṣitamātra eva svayaṃvare vyāsa mahīdhraputryāḥ |
devādayaḥ sarvajagannivāsāḥ samāyayurdivyagṛhītaveṣāḥ
||7||अथैवमाघोषितमात्र एव स्वयंवरे व्यास महीध्रपुत्र्याः ।
देवादयः सर्वजगन्निवासाः समाययुर्दिव्यगृहीतवेषाः
praphullapadmāsanasaṃniviṣṭaḥ siddhairvṛto yogibhiraprameyaiḥ |
vijñāpitastena mahīdhrarājñā pitāmahastatra samājagāma
||8||प्रफुल्लपद्मासनसंनिविष्टः सिद्धैर्वृतो योगिभिरप्रमेयैः ।
विज्ञापितस्तेन महीध्रराज्ञा पितामहस्तत्र समाजगाम
akṣṇāṃ sahasraṃ surarāṭ sa bibhraddivyāṅgahārasragudāttarūpaḥ |
airāvataṃ sarvagajendramukhyaṃ sravanmadāsārakṛtapravāham |
āruhya sarvāmararāṭ sa vajraṃ bibhratsamāgātpurataḥ surāṇām
||9||अक्ष्णां सहस्रं सुरराट् स बिभ्रद्दिव्याङ्गहारस्रगुदात्तरूपः ।
ऐरावतं सर्वगजेन्द्रमुख्यं स्रवन्मदासारकृतप्रवाहम् ।
आरुह्य सर्वामरराट् स वज्रं बिभ्रत्समागात्पुरतः सुराणाम्
tejaḥpratāpādhikadivyarūpaḥ prodbhāsayansarvadiśo vivasvān |
haimaṃ vimānaṃ sacalatpatākamāruhya āgāttvaritaṃ javena
||10||तेजःप्रतापाधिकदिव्यरूपः प्रोद्भासयन्सर्वदिशो विवस्वान् ।
हैमं विमानं सचलत्पताकमारुह्य आगात्त्वरितं जवेन
maṇipradīptojjvalakuṇḍalaśca vahnyarkatejaḥpratime vimāne |
samabhyagātkaśyapaviprasūnurāditya āgādbhaganāmadhārī
||11||मणिप्रदीप्तोज्ज्वलकुण्डलश्च वह्न्यर्कतेजःप्रतिमे विमाने ।
समभ्यगात्कश्यपविप्रसूनुरादित्य आगाद्भगनामधारी
pīnāṅgayaṣṭiḥ sukṛtāṅgahārastejobalājñāsadṛśaprabhāvaḥ |
daṇḍaṃ samādāya kṛtānta āgādāruhya bhīmaṃ mahiṣaṃ javena
||12||पीनाङ्गयष्टिः सुकृताङ्गहारस्तेजोबलाज्ञासदृशप्रभावः ।
दण्डं समादाय कृतान्त आगादारुह्य भीमं महिषं जवेन
mahāmahīdhrocchrayapīnagātraḥ svarṇādiratnācitacāruveṣaḥ |
samīraṇaḥ sarvajagadvibhartā vimānamāruhya samabhyagāddhi
||13||महामहीध्रोच्छ्रयपीनगात्रः स्वर्णादिरत्नाचितचारुवेषः ।
समीरणः सर्वजगद्विभर्ता विमानमारुह्य समभ्यगाद्धि
saṃtāpayansarvasurāsureśāṃstejodhikastejasi saṃniviśya |
vahniḥ samabhyetya surendramadhye jvalanpratasthau varaveṣadhārī
||14||संतापयन्सर्वसुरासुरेशांस्तेजोधिकस्तेजसि संनिविश्य ।
वह्निः समभ्येत्य सुरेन्द्रमध्ये ज्वलन्प्रतस्थौ वरवेषधारी
nānāmaṇiprajvalitāṅgayaṣṭirjagaccarandivyavimānamagryam |
āruhya sarvadraviṇādhipeśaḥ sa rājarājastvarito'bhyagācca
||15||नानामणिप्रज्वलिताङ्गयष्टिर्जगच्चरन्दिव्यविमानमग्र्यम् ।
आरुह्य सर्वद्रविणाधिपेशः स राजराजस्त्वरितोऽभ्यगाच्च
āpyāyayansarvasurāsureśānkāntyā ca veṣeṇa ca cārurūpaḥ |
jvalanmahāratnavicitrarūpaṃ vimānamāruhya śaśī samāgāt
||16||आप्याययन्सर्वसुरासुरेशान्कान्त्या च वेषेण च चारुरूपः ।
ज्वलन्महारत्नविचित्ररूपं विमानमारुह्य शशी समागात्
śyāmāṅgayaṣṭiḥ suvicitraveṣaḥ sarvasragābaddhasugandhamālī |
tārkṣyaṃ samāruhya mahīdhrakalpaṃ gadādharo'sau tvaritaṃ sametaḥ
||17||श्यामाङ्गयष्टिः सुविचित्रवेषः सर्वस्रगाबद्धसुगन्धमाली ।
तार्क्ष्यं समारुह्य महीध्रकल्पं गदाधरोऽसौ त्वरितं समेतः
tathāśvinau devabhiṣagvarau tu ekaṃ vimānaṃ tvarayābhiruhya |
manoharāvujjvalacāruveṣāvājagmaturdevasadaḥ suvīrau
||18||तथाश्विनौ देवभिषग्वरौ तु एकं विमानं त्वरयाभिरुह्य ।
मनोहरावुज्ज्वलचारुवेषावाजग्मतुर्देवसदः सुवीरौ
śeṣaḥ sahasraṃ sphuradagnivarṇaṃ bibhratsphaṭānāṃ jvalanārkatejāḥ |
sārdhaṃ sa nāgairaparairmahātmā vimānamāruhya samabhyagācca
||19||शेषः सहस्रं स्फुरदग्निवर्णं बिभ्रत्स्फटानां ज्वलनार्कतेजाः ।
सार्धं स नागैरपरैर्महात्मा विमानमारुह्य समभ्यगाच्च
diteḥ sutānāṃ ca mahāsurāṇāṃ vahnyarkaśakrānilatulyabhāsām |
varānurūpaṃ pravidhāya veṣaṃ vṛndaṃ samāgātpurataḥ surāṇām
||20||दितेः सुतानां च महासुराणां वह्न्यर्कशक्रानिलतुल्यभासाम् ।
वरानुरूपं प्रविधाय वेषं वृन्दं समागात्पुरतः सुराणाम्
gandharvarājaḥ sa ca cārurūpī divyaṅgamo divyavimānacārī |
gandharvasaṃghaiḥ sahito'psarobhiḥ śakrājñayā tatra samājagāma
||21||गन्धर्वराजः स च चारुरूपी दिव्यङ्गमो दिव्यविमानचारी ।
गन्धर्वसंघैः सहितोऽप्सरोभिः शक्राज्ञया तत्र समाजगाम
anye ca devāstridivaukaseśāḥ pṛthakpṛthakcārugṛhītaveṣāḥ |
ājagmurāruhya vimānapṛṣṭhaṃ gandharvayakṣoragakiṃnarāśca
||22||अन्ये च देवास्त्रिदिवौकसेशाः पृथक्पृथक्चारुगृहीतवेषाः ।
आजग्मुरारुह्य विमानपृष्ठं गन्धर्वयक्षोरगकिंनराश्च
śacīpatistatra surendramadhye rājādhikārādhikalakṣyamūrtiḥ |
ājñābalaiśvaryakṛtapramoho vṛthādhikaṃ yatnamupācakāra
||23||शचीपतिस्तत्र सुरेन्द्रमध्ये राजाधिकाराधिकलक्ष्यमूर्तिः ।
आज्ञाबलैश्वर्यकृतप्रमोहो वृथाधिकं यत्नमुपाचकार
hetustrilokasya jagatprasūtermātā ca teṣāṃ sasurāsurāṇām |
patnī ca śambhoḥ puruṣasya dhāmno gītā purāṇe prakṛtiḥ parārthā |
dakṣasya kopāddhimavadgṛhaṃ sā kāryārthamāgātparameśapatnī
||24||हेतुस्त्रिलोकस्य जगत्प्रसूतेर्माता च तेषां ससुरासुराणाम् ।
पत्नी च शम्भोः पुरुषस्य धाम्नो गीता पुराणे प्रकृतिः परार्था ।
दक्षस्य कोपाद्धिमवद्गृहं सा कार्यार्थमागात्परमेशपत्नी
evaṃ yatastāṃ na viduḥ sureśā mohastatastānpara āviveśa |
varārthamājagmurato vimūḍhā īśena yasmādvṛḍitāḥ kṛtāste
||25||एवं यतस्तां न विदुः सुरेशा मोहस्ततस्तान्पर आविवेश ।
वरार्थमाजग्मुरतो विमूढा ईशेन यस्माद्वृडिताः कृतास्ते
tataḥ pranṛttābhirathāpsarobhirgandharvasaṃghaiśca sugītaśabdaiḥ |
sthitaiśca nānāvidharūpaveṣairdevāsurāditridivaukasaṃghaiḥ
||26||ततः प्रनृत्ताभिरथाप्सरोभिर्गन्धर्वसंघैश्च सुगीतशब्दैः ।
स्थितैश्च नानाविधरूपवेषैर्देवासुरादित्रिदिवौकसंघैः
vimānapṛṣṭhe maṇihemacitre sthitā calaccāmaravījitāṅgī |
sarvartupuṣpāṃ susugandhamālāṃ pragṛhya devī prasabhaṃ pratasthe
||27||विमानपृष्ठे मणिहेमचित्रे स्थिता चलच्चामरवीजिताङ्गी ।
सर्वर्तुपुष्पां सुसुगन्धमालां प्रगृह्य देवी प्रसभं प्रतस्थे
sanatkumāra uvāca
mālāṃ pragṛhya devyāṃ tu sthitāyāṃ devasaṃsadi |
śakrādyairāgatairdevaiḥ svayaṃvaramupāgataiḥ
||28||मालां प्रगृह्य देव्यां तु स्थितायां देवसंसदि ।
शक्राद्यैरागतैर्देवैः स्वयंवरमुपागतैः
devyā jijñāsayā śambhurbhūtvā pañcaśikhaḥ śiśuḥ |
utsaṅgatalasaṃsupto babhūva sahasā vibhuḥ
||29||देव्या जिज्ञासया शम्भुर्भूत्वा पञ्चशिखः शिशुः ।
उत्सङ्गतलसंसुप्तो बभूव सहसा विभुः
akasmādatha taṃ devī śiśuṃ pañcaśikhaṃ sthitam |
jñātvā yogasamādhānājjahṛṣe prītisaṃyutā
||30||अकस्मादथ तं देवी शिशुं पञ्चशिखं स्थितम् ।
ज्ञात्वा योगसमाधानाज्जहृषे प्रीतिसंयुता
atha sā śuddhasaṃkalpā kāṅkṣitaprāptasatphalā |
nirvṛteva tadā tasthau kṛtvā hṛdi tameva tu
||31||अथ सा शुद्धसंकल्पा काङ्क्षितप्राप्तसत्फला ।
निर्वृतेव तदा तस्थौ कृत्वा हृदि तमेव तु
tato dṛṣṭvā śiśuṃ devā devyā utsaṅgavartinam |
ko'yamatreti sammantrya cukrudhurbhṛśamārditāḥ
||32||ततो दृष्ट्वा शिशुं देवा देव्या उत्सङ्गवर्तिनम् ।
कोऽयमत्रेति सम्मन्त्र्य चुक्रुधुर्भृशमार्दिताः
vajramākārayattasya bāhumutkṣipya vṛtrahā |
sa bāhurutthitastasya tathaiva samatiṣṭhata
||33||वज्रमाकारयत्तस्य बाहुमुत्क्षिप्य वृत्रहा ।
स बाहुरुत्थितस्तस्य तथैव समतिष्ठत
stambhitaḥ śiśurūpeṇa devadevena śambhunā |
vajraṃ kṣeptuṃ na śaśāka bāhuṃ cālayituṃ na ca
||34||स्तम्भितः शिशुरूपेण देवदेवेन शम्भुना ।
वज्रं क्षेप्तुं न शशाक बाहुं चालयितुं न च
bhago nāma tato deva ādityaḥ kāśyapo balī |
utkṣipya muśalaṃ dīptaṃ kṣeptumaicchadvimohitaḥ |
tasyāpi bhagavānbāhuṃ tathaivāstambhayattadā
||35||भगो नाम ततो देव आदित्यः काश्यपो बली ।
उत्क्षिप्य मुशलं दीप्तं क्षेप्तुमैच्छद्विमोहितः ।
तस्यापि भगवान्बाहुं तथैवास्तम्भयत्तदा
śiraḥ prakampayanviṣṇuḥ sakrodhastamavaikṣata |
tasyāpi śiraso devaḥ khālityaṃ pracakāra ha
||36||शिरः प्रकम्पयन्विष्णुः सक्रोधस्तमवैक्षत ।
तस्यापि शिरसो देवः खालित्यं प्रचकार ह
pūṣā dantāndaśandantaiḥ śarvamaikṣata mohitaḥ |
tasyāpi daśanāḥ peturdṛṣṭamātrasya śambhunā
||37||पूषा दन्तान्दशन्दन्तैः शर्वमैक्षत मोहितः ।
तस्यापि दशनाः पेतुर्दृष्टमात्रस्य शम्भुना
yamasya stambhito daṇḍastejo vahneḥ śaśeḥ prabhā |
balaṃ vāyostathānyeṣāṃ tasminsarvadivaukasām |
balaṃ tejaśca yogaṃ ca tathaivāstambhayadvibhuḥ
||38||यमस्य स्तम्भितो दण्डस्तेजो वह्नेः शशेः प्रभा ।
बलं वायोस्तथान्येषां तस्मिन्सर्वदिवौकसाम् ।
बलं तेजश्च योगं च तथैवास्तम्भयद्विभुः
atha teṣu sthiteṣvevaṃ manyumatsu sureṣu tu |
brahmā paramasaṃvigno dhyānamāsthāya sādaram |
bubudhe devadeveśamumotsaṅgasamāsthitam
||39||अथ तेषु स्थितेष्वेवं मन्युमत्सु सुरेषु तु ।
ब्रह्मा परमसंविग्नो ध्यानमास्थाय सादरम् ।
बुबुधे देवदेवेशमुमोत्सङ्गसमास्थितम्
sa buddhvā parameśānaṃ śīghramutthāya sādaram |
vavande caraṇau śambhorastuvacca pitāmahaḥ |
paurāṇaiḥ sāmasaṃgītaiḥ puṇyākhyairguhyanāmabhiḥ
||40||स बुद्ध्वा परमेशानं शीघ्रमुत्थाय सादरम् ।
ववन्दे चरणौ शम्भोरस्तुवच्च पितामहः ।
पौराणैः सामसंगीतैः पुण्याख्यैर्गुह्यनामभिः
ajastvamamaro deva sraṣṭā hartā vibhuḥ paraḥ |
pradhānapuruṣastattvaṃ brahma dhyeyaṃ tadakṣayam
||41||अजस्त्वममरो देव स्रष्टा हर्ता विभुः परः ।
प्रधानपुरुषस्तत्त्वं ब्रह्म ध्येयं तदक्षयम्
amṛtaṃ paramātmā ca īśvaraḥ kāraṇaṃ mahat |
brahmakṛtprakṛteḥ sraṣṭā sarvasṛkparameśvaraḥ
||42||अमृतं परमात्मा च ईश्वरः कारणं महत् ।
ब्रह्मकृत्प्रकृतेः स्रष्टा सर्वसृक्परमेश्वरः
iyaṃ ca prakṛtirdevī sadā te sṛṣṭikāraṇam |
patnīrūpaṃ samāsthāya jagatkāraṇamāgatā
||43||इयं च प्रकृतिर्देवी सदा ते सृष्टिकारणम् ।
पत्नीरूपं समास्थाय जगत्कारणमागता
namastubhyaṃ sadeśāna devyāścaiva sadā namaḥ |
prasādāttava deveśa niyogācca mayā prajāḥ
||44||नमस्तुभ्यं सदेशान देव्याश्चैव सदा नमः ।
प्रसादात्तव देवेश नियोगाच्च मया प्रजाः
devādyāsta ime sṛṣṭā mūḍhāstvadyogamohitāḥ |
kuru prasādameteṣāṃ yathāpūrvaṃ bhavantvime
||45||देवाद्यास्त इमे सृष्टा मूढास्त्वद्योगमोहिताः ।
कुरु प्रसादमेतेषां यथापूर्वं भवन्त्विमे
tata evaṃ tadā brahmā vijñāpya parameśvaram |
stambhitānsarvadevāṃstānidamāha mahādyutiḥ
||46||तत एवं तदा ब्रह्मा विज्ञाप्य परमेश्वरम् ।
स्तम्भितान्सर्वदेवांस्तानिदमाह महाद्युतिः
mūḍhāḥ stha devatāḥ sarve nainaṃ budhyata śaṃkaram |
devadevamihāyātaṃ mamaivotpattikāraṇam
||47||मूढाः स्थ देवताः सर्वे नैनं बुध्यत शंकरम् ।
देवदेवमिहायातं ममैवोत्पत्तिकारणम्
ayaṃ rudro mahādevaḥ śarvo bhīmaḥ kapardimān |
ugra īśāna ātmā ca ajaḥ śaṃkara eva ca
||48||अयं रुद्रो महादेवः शर्वो भीमः कपर्दिमान् ।
उग्र ईशान आत्मा च अजः शंकर एव च
devadevaḥ paraṃ dhāma īśaḥ paśupatiḥ patiḥ |
jagatsraṣṭā jagaddhartā jagatsaṃsthitikāraṇam
||49||देवदेवः परं धाम ईशः पशुपतिः पतिः ।
जगत्स्रष्टा जगद्धर्ता जगत्संस्थितिकारणम्
gacchadhvaṃ śaraṇaṃ śīghramevamevāmareśvarāḥ |
sārdhaṃ mayaiva deveśaṃ paramātmānamavyayam
||50||गच्छध्वं शरणं शीघ्रमेवमेवामरेश्वराः ।
सार्धं मयैव देवेशं परमात्मानमव्ययम्
tataste stambhitāḥ sarve tathaiva tridivaukasaḥ |
praṇemurmanasā śarvaṃ bhāvaśuddhena cetasā
||51||ततस्ते स्तम्भिताः सर्वे तथैव त्रिदिवौकसः ।
प्रणेमुर्मनसा शर्वं भावशुद्धेन चेतसा
atha teṣāṃ prasanno'bhūddevadevo maheśvaraḥ |
yathāpūrvaṃ cakārāśu devatānāṃ tanūstadā
||52||अथ तेषां प्रसन्नोऽभूद्देवदेवो महेश्वरः ।
यथापूर्वं चकाराशु देवतानां तनूस्तदा
tata evaṃ pravṛtte tu sarvadevanivāraṇe |
vapuścakāra deveśastryakṣaṃ paramamadbhutam |
tejasā yasya devāste cakṣuraprārthayanvibhum
||53||तत एवं प्रवृत्ते तु सर्वदेवनिवारणे ।
वपुश्चकार देवेशस्त्र्यक्षं परममद्भुतम् ।
तेजसा यस्य देवास्ते चक्षुरप्रार्थयन्विभुम्
tebhyaḥ paramakaṃ cakṣuḥ svavapurdṛṣṭiśaktimat |
prādātparamadeveśaḥ apaśyaṃste tadā prabhum
||54||तेभ्यः परमकं चक्षुः स्ववपुर्दृष्टिशक्तिमत् ।
प्रादात्परमदेवेशः अपश्यंस्ते तदा प्रभुम्
te dṛṣṭvā parameśānaṃ tṛtīyekṣaṇadhāriṇam |
brahmādyā nemire tūrṇaṃ sarva eva sureśvarāḥ
||55||ते दृष्ट्वा परमेशानं तृतीयेक्षणधारिणम् ।
ब्रह्माद्या नेमिरे तूर्णं सर्व एव सुरेश्वराः
tasya devī tadā hṛṣṭā samakṣaṃ tridivaukasām |
pādayoḥ sthāpayāmāsa sragmālāmamitadyuteḥ
||56||तस्य देवी तदा हृष्टा समक्षं त्रिदिवौकसाम् ।
पादयोः स्थापयामास स्रग्मालाममितद्युतेः
sādhu sādhviti samprocya devatāste punarvibhum |
saha devyā namaścakruḥ śirobhirbhūtalāśritaiḥ
||57||साधु साध्विति सम्प्रोच्य देवतास्ते पुनर्विभुम् ।
सह देव्या नमश्चक्रुः शिरोभिर्भूतलाश्रितैः
athāsminnantare vyāsa brahmā lokapitāmahaḥ |
himavantaṃ mahāśailamidamāha mahādyutiḥ
||58||अथास्मिन्नन्तरे व्यास ब्रह्मा लोकपितामहः ।
हिमवन्तं महाशैलमिदमाह महाद्युतिः
ślāghyaḥ pūjyaśca vandyaśca sarveṣāṃ nastvamadya hi |
śarveṇa saha sambandho yasya te'bhūdayaṃ mahān |
kriyatāṃ cāśu udvāhaḥ kimarthaṃ sthīyate param
||59||श्लाघ्यः पूज्यश्च वन्द्यश्च सर्वेषां नस्त्वमद्य हि ।
शर्वेण सह सम्बन्धो यस्य तेऽभूदयं महान् ।
क्रियतां चाशु उद्वाहः किमर्थं स्थीयते परम्
tataḥ praṇamya himavāṃstaṃ devaṃ pratyabhāṣata |
tvameva kāraṇaṃ deva yena śarvādayaṃ mama
||60||ततः प्रणम्य हिमवांस्तं देवं प्रत्यभाषत ।
त्वमेव कारणं देव येन शर्वादयं मम
prasādaḥ sahasotpanno hetuścāpi tvameva hi |
udvāhaṃ tu yathā yādṛktadvidhatsva pitāmaha
||61||प्रसादः सहसोत्पन्नो हेतुश्चापि त्वमेव हि ।
उद्वाहं तु यथा यादृक्तद्विधत्स्व पितामह
tata evaṃ vacaḥ śrutvā girirājñaḥ pitāmahaḥ |
udvāhaḥ kriyatāṃ deva iti devamuvāca ha |
tamāha śaṃkaro devaṃ yatheṣṭamiti lokapaḥ
||62||तत एवं वचः श्रुत्वा गिरिराज्ञः पितामहः ।
उद्वाहः क्रियतां देव इति देवमुवाच ह ।
तमाह शंकरो देवं यथेष्टमिति लोकपः
tatkṣaṇācca tato vyāsa brahmaṇā kalpitaṃ puram |
udvāhārthaṃ maheśasya nānāratnopaśobhitam
||63||तत्क्षणाच्च ततो व्यास ब्रह्मणा कल्पितं पुरम् ।
उद्वाहार्थं महेशस्य नानारत्नोपशोभितम्
ratnāni maṇayaścitrā hema mauktikameva ca |
mūrtimanta upāgamya alaṃcakruḥ purottamam
||64||रत्नानि मणयश्चित्रा हेम मौक्तिकमेव च ।
मूर्तिमन्त उपागम्य अलंचक्रुः पुरोत्तमम्
citrā mārakatī bhūmiḥ sauvarṇastambhaśobhitā |
bhāsvatsphaṭikabhittībhirmuktāhārapralambitā
||65||चित्रा मारकती भूमिः सौवर्णस्तम्भशोभिता ।
भास्वत्स्फटिकभित्तीभिर्मुक्ताहारप्रलम्बिता
tasmiñchivapure ramye udvāhārthaṃ vinirmite |
śuśubhe devadevasya maheśasya mahātmanaḥ
||66||तस्मिञ्छिवपुरे रम्ये उद्वाहार्थं विनिर्मिते ।
शुशुभे देवदेवस्य महेशस्य महात्मनः
somādityau samaṃ tatra bhāsayantau mahāmaṇī |
saurabheyaṃ manoramyaṃ gandhamāghrāya mārutaḥ |
pravavau sukhasaṃsparśa īśe bhaktiṃ prasādayan
||67||सोमादित्यौ समं तत्र भासयन्तौ महामणी ।
सौरभेयं मनोरम्यं गन्धमाघ्राय मारुतः ।
प्रववौ सुखसंस्पर्श ईशे भक्तिं प्रसादयन्
samudrāstatra catvāraḥ śakrādyāśca surottamāḥ |
devanadyo mahānadyaḥ siddhā munaya eva ca
||68||समुद्रास्तत्र चत्वारः शक्राद्याश्च सुरोत्तमाः ।
देवनद्यो महानद्यः सिद्धा मुनय एव च
gandharvāpsarasaḥ sarve nāgā yakṣāḥ sarākṣasāḥ |
guhyakāḥ khecarāścānye kiṃnarā devacāraṇāḥ
||69||गन्धर्वाप्सरसः सर्वे नागा यक्षाः सराक्षसाः ।
गुह्यकाः खेचराश्चान्ये किंनरा देवचारणाः
tumbururnārado hāhā hūhū caiva tu sāmagāḥ |
ratnānyādāya vādyāṃśca tatrājagmustadā puram
||70||तुम्बुरुर्नारदो हाहा हूहू चैव तु सामगाः ।
रत्नान्यादाय वाद्यांश्च तत्राजग्मुस्तदा पुरम्
ṛṣayaḥ kṛtsnaśastatra vedagītāṃstapodhanāḥ |
puṇyānvaivāhikānmantrāñjepuḥ saṃhṛṣṭamānasāḥ
||71||ऋषयः कृत्स्नशस्तत्र वेदगीतांस्तपोधनाः ।
पुण्यान्वैवाहिकान्मन्त्राञ्जेपुः संहृष्टमानसाः
jagato mātaraḥ sarvā devakanyāśca kṛtsnaśaḥ |
gāyanti hṛṣitāḥ sarvā udvāhe parameṣṭhinaḥ
||72||जगतो मातरः सर्वा देवकन्याश्च कृत्स्नशः ।
गायन्ति हृषिताः सर्वा उद्वाहे परमेष्ठिनः
ṛtavaḥ ṣaṭ samaṃ tatra nānāgandhasukhāvahāḥ |
udvāhaḥ śaṃkarasyeti mūrtimanta upasthitāḥ
||73||ऋतवः षट् समं तत्र नानागन्धसुखावहाः ।
उद्वाहः शंकरस्येति मूर्तिमन्त उपस्थिताः
nīlajīmūtasaṃghātamandradhvānapraharṣitaiḥ |
kekāyamānaiḥ śikhibhirnṛtyamānaiśca sarvaśaḥ
||74||नीलजीमूतसंघातमन्द्रध्वानप्रहर्षितैः ।
केकायमानैः शिखिभिर्नृत्यमानैश्च सर्वशः
vilolapiṅgalaspaṣṭavidyullekhāvabhāsitā |
kumudāpītaśuklābhirbalākābhiśca śobhitā
||75||विलोलपिङ्गलस्पष्टविद्युल्लेखावभासिता ।
कुमुदापीतशुक्लाभिर्बलाकाभिश्च शोभिता
pratyagrasaṃjātaśilīndhrakandalā latādrumābhyudgatacārupallavā |
śubhāmbudhārāpraṇayaprabodhitairmadālasairbhekagaṇaiśca nāditā
||76||प्रत्यग्रसंजातशिलीन्ध्रकन्दला लताद्रुमाभ्युद्गतचारुपल्लवा ।
शुभाम्बुधाराप्रणयप्रबोधितैर्मदालसैर्भेकगणैश्च नादिता
priyeṣu mānonnatamānasānāṃ suniścitānāmapi kāminīnām |
mayūrakekābhirutaiḥ kṣaṇena manoharairmānavibhaṅgakartrī
||77||प्रियेषु मानोन्नतमानसानां सुनिश्चितानामपि कामिनीनाम् ।
मयूरकेकाभिरुतैः क्षणेन मनोहरैर्मानविभङ्गकर्त्री
tathā trivarṇojjvalacārumūrtinā śaśāṅkalekhākuṭilena sarvataḥ |
payodasaṃghātasamīpavartinā mahendracāpena bhṛśaṃ virājitā
||78||तथा त्रिवर्णोज्ज्वलचारुमूर्तिना शशाङ्कलेखाकुटिलेन सर्वतः ।
पयोदसंघातसमीपवर्तिना महेन्द्रचापेन भृशं विराजिता
vicitrapuṣpasparśātsugandhibhirghanāmbusamparkatayā suśītalaiḥ |
vikampayantī pavanairmanoharaiḥ surāṅganānāmalakāvalīḥ śubhāḥ
||79||विचित्रपुष्पस्पर्शात्सुगन्धिभिर्घनाम्बुसम्पर्कतया सुशीतलैः ।
विकम्पयन्ती पवनैर्मनोहरैः सुराङ्गनानामलकावलीः शुभाः
garjatpayodasthagitendubimbā navāmbusekodgatacārudūrvā |
nirīkṣitā sādaramutsukābhirniśvāsadhūmraṃ pathikāṅganābhiḥ
||80||गर्जत्पयोदस्थगितेन्दुबिम्बा नवाम्बुसेकोद्गतचारुदूर्वा ।
निरीक्षिता सादरमुत्सुकाभिर्निश्वासधूम्रं पथिकाङ्गनाभिः
haṃsanūpuraśabdāḍhyā samunnatapayodharā |
caladvidyullatākāñcī spaṣṭapadmavilocanā
||81||हंसनूपुरशब्दाढ्या समुन्नतपयोधरा ।
चलद्विद्युल्लताकाञ्ची स्पष्टपद्मविलोचना
asitajaladavṛndadhvānavitrastahaṃsā
surabhikusumareṇuk|lptasarvāṅgaśobhā giriduhitṛvivāhe
||82||असितजलदवृन्दध्वानवित्रस्तहंसा
सुरभिकुसुमरेणुक्।ल्प्तसर्वाङ्गशोभा गिरिदुहितृविवाहे
meghakañcukanirmuktā padmakośodgatastanī |
haṃsanūpuranirhrādā sarvaramyadigantarā
||83||मेघकञ्चुकनिर्मुक्ता पद्मकोशोद्गतस्तनी ।
हंसनूपुरनिर्ह्रादा सर्वरम्यदिगन्तरा
vistīrṇapulinaśroṇī kūjatsārasamekhalā |
praphullendīvarābhogavilocanamanoharā
||84||विस्तीर्णपुलिनश्रोणी कूजत्सारसमेखला ।
प्रफुल्लेन्दीवराभोगविलोचनमनोहरा
pakvabimbādharapuṭā kundadantaprahāsinī |
navaśyāmālatāśyāmaromarājīpariṣkṛtā
||85||पक्वबिम्बाधरपुटा कुन्ददन्तप्रहासिनी ।
नवश्यामालताश्यामरोमराजीपरिष्कृता
candrāṃśuhāravaryeṇa saudhoraḥsthalasarpiṇā |
prahlādayantī cetāṃsi sarveṣāṃ tridivaukasām
||86||चन्द्रांशुहारवर्येण सौधोरःस्थलसर्पिणा ।
प्रह्लादयन्ती चेतांसि सर्वेषां त्रिदिवौकसाम्
samadālikulodgītamadhurasvarabhāṣiṇī |
calatkumudasaṃghātacārukuṇḍalaśobhinī
||87||समदालिकुलोद्गीतमधुरस्वरभाषिणी ।
चलत्कुमुदसंघातचारुकुण्डलशोभिनी
raktāśokāgraśākhotthapallavāṅgulidhāriṇī |
tatpuṣpasaṃcayamayairvāsobhiḥ samalaṃkṛtā
||88||रक्ताशोकाग्रशाखोत्थपल्लवाङ्गुलिधारिणी ।
तत्पुष्पसंचयमयैर्वासोभिः समलंकृता
raktotpalāgracaraṇā jātīpuṣpanakhāvalī |
kadalīstambhacārūruḥ śaśāṅkavadanā tathā
||89||रक्तोत्पलाग्रचरणा जातीपुष्पनखावली ।
कदलीस्तम्भचारूरुः शशाङ्कवदना तथा
padmakiñjalkasampṛktapavanāgrakaraiḥ surān |
premṇā spṛśantī kānteva śaradāgānmanoramā
||90||पद्मकिञ्जल्कसम्पृक्तपवनाग्रकरैः सुरान् ।
प्रेम्णा स्पृशन्ती कान्तेव शरदागान्मनोरमा
nirmuktāsitameghakañcukapuṭā pūrṇendubimbānanā
nīlāmbhojavilocanāravindamukulaprodbhinnacārustanī |
nānāpuṣparajaḥsugandhipavanaprahlādanī cetasāṃ
tatrāgātkalahaṃsanūpuraravā devyā vivāhe śarat
||91||निर्मुक्तासितमेघकञ्चुकपुटा पूर्णेन्दुबिम्बानना
नीलाम्भोजविलोचनारविन्दमुकुलप्रोद्भिन्नचारुस्तनी ।
नानापुष्परजःसुगन्धिपवनप्रह्लादनी चेतसां
तत्रागात्कलहंसनूपुररवा देव्या विवाहे शरत्
atyarthaśītalāmbhobhiḥ plāvayantau gireḥ śilāḥ |
ṛtū śiśirahemantāvājagmaturatidyutī
||92||अत्यर्थशीतलाम्भोभिः प्लावयन्तौ गिरेः शिलाः ।
ऋतू शिशिरहेमन्तावाजग्मतुरतिद्युती
tābhyāmṛtubhyāṃ prāptābhyāṃ himavānsa nagottamaḥ |
prāleyacūrṇavarṣibhyāṃ kṣipraṃ raupya ivābabhau
||93||ताभ्यामृतुभ्यां प्राप्ताभ्यां हिमवान्स नगोत्तमः ।
प्रालेयचूर्णवर्षिभ्यां क्षिप्रं रौप्य इवाबभौ
tena prāleyavarṣeṇa ghanena sa himācalaḥ |
agādhena tadā reje kṣīroda iva sāgaraḥ
||94||तेन प्रालेयवर्षेण घनेन स हिमाचलः ।
अगाधेन तदा रेजे क्षीरोद इव सागरः
himasthāneṣu himavānnāśayāmāsa pādapān |
sādhūpacārānsahasā kṛtārtha iva durjanaḥ
||95||हिमस्थानेषु हिमवान्नाशयामास पादपान् ।
साधूपचारान्सहसा कृतार्थ इव दुर्जनः
prāleyapaṭalacchannaiḥ śṛṅgaiḥ sa śuśubhe nagaḥ |
chatrairiva mahābhogaiḥ pāṇḍaraiḥ pṛthivīpatiḥ
||96||प्रालेयपटलच्छन्नैः शृङ्गैः स शुशुभे नगः ।
छत्रैरिव महाभोगैः पाण्डरैः पृथिवीपतिः
pāṇḍarāṇi viśālāni śrīmanti subhagāni ca |
tuṅgāni cādriśṛṅgāṇi saudhānīva cakāśire
||97||पाण्डराणि विशालानि श्रीमन्ति सुभगानि च ।
तुङ्गानि चाद्रिशृङ्गाणि सौधानीव चकाशिरे
tasyācalendrasya darīṣvatīva vicitrasāraṅgakulākulāsu |
prāleyadhārāḥ śaśipādagaurā gokṣīradhārā iva saṃnipetuḥ
||98||तस्याचलेन्द्रस्य दरीष्वतीव विचित्रसारङ्गकुलाकुलासु ।
प्रालेयधाराः शशिपादगौरा गोक्षीरधारा इव संनिपेतुः
bahukusumarajobhirutkarāṅgā himakaṇasaṅgasuśītalāḥ samīrāḥ |
vavuramaragaṇeśvarāmbarāṇi pratanutamāni śanairvikampayantaḥ
||99||बहुकुसुमरजोभिरुत्कराङ्गा हिमकणसङ्गसुशीतलाः समीराः ।
ववुरमरगणेश्वराम्बराणि प्रतनुतमानि शनैर्विकम्पयन्तः
nirdhūtarūkṣānilaśītadoṣaḥ prodbhinnacūtāṅkurakarṇapūraḥ |
vasantakālaśca tamadriputrīsevārthamāgāddhimavantamāśu
||100||निर्धूतरूक्षानिलशीतदोषः प्रोद्भिन्नचूताङ्कुरकर्णपूरः ।
वसन्तकालश्च तमद्रिपुत्रीसेवार्थमागाद्धिमवन्तमाशु
tasminnṛtāvadrisutāvivāhasiṣevayā taṃ girimabhyupete |
prādurbabhūvuḥ kusumāvataṃsāḥ samantataḥ pādapagulmaṣaṇḍāḥ
||101||तस्मिन्नृतावद्रिसुताविवाहसिषेवया तं गिरिमभ्युपेते ।
प्रादुर्बभूवुः कुसुमावतंसाः समन्ततः पादपगुल्मषण्डाः
vavuḥ sugandhāḥ subhagāḥ suśītā vicitrapuṣpāgrarajotkarāṅgāḥ |
manobhavodrekakarāḥ surāṇāṃ surāṅganānāṃ ca muhuḥ samīrāḥ
||102||ववुः सुगन्धाः सुभगाः सुशीता विचित्रपुष्पाग्ररजोत्कराङ्गाः ।
मनोभवोद्रेककराः सुराणां सुराङ्गनानां च मुहुः समीराः
svacchāmbupūrṇāśca tathā nalinyaḥ padmotpalānāṃ mukulairupetāḥ |
īṣatsamudbhinnapayodharāgrā nāryo yathā ramyatamā babhūvuḥ
||103||स्वच्छाम्बुपूर्णाश्च तथा नलिन्यः पद्मोत्पलानां मुकुलैरुपेताः ।
ईषत्समुद्भिन्नपयोधराग्रा नार्यो यथा रम्यतमा बभूवुः
ṛtoḥ svabhāvācca madodbhavācca phullāsu śākhāsu nilīnapakṣāḥ |
cetobhirāmaṃ tridaśāṅganānāṃ puṃskokilāścātikalaṃ vineduḥ
||104||ऋतोः स्वभावाच्च मदोद्भवाच्च फुल्लासु शाखासु निलीनपक्षाः ।
चेतोभिरामं त्रिदशाङ्गनानां पुंस्कोकिलाश्चातिकलं विनेदुः
nātyuṣṇaśītāni saraḥpayāṃsi kiñjalkacūrṇaiḥ kapilīkṛtāni |
cakrāhvayugmairupanāditāni papuḥ prahṛṣṭāḥ suradantimukhyāḥ
||105||नात्युष्णशीतानि सरःपयांसि किञ्जल्कचूर्णैः कपिलीकृतानि ।
चक्राह्वयुग्मैरुपनादितानि पपुः प्रहृष्टाः सुरदन्तिमुख्याः
priyaṅgūścūtataravaścūtāṃścāpi priyaṅgavaḥ |
tarjayanta ivānyonyaṃ mañjarībhiścakāśire
||106||प्रियङ्गूश्चूततरवश्चूतांश्चापि प्रियङ्गवः ।
तर्जयन्त इवान्योन्यं मञ्जरीभिश्चकाशिरे
himaśukleṣu śṛṅgeṣu tilakāḥ kusumotkarāḥ |
śuśubhuḥ kāryamuddiśya vṛddhā iva samāgatāḥ
||107||हिमशुक्लेषु शृङ्गेषु तिलकाः कुसुमोत्कराः ।
शुशुभुः कार्यमुद्दिश्य वृद्धा इव समागताः
phullāśokalatāstatra rejire śālasaṃśritāḥ |
kāminya iva kāntānāṃ kaṇṭhālambitamūrtayaḥ
||108||फुल्लाशोकलतास्तत्र रेजिरे शालसंश्रिताः ।
कामिन्य इव कान्तानां कण्ठालम्बितमूर्तयः
samadālikulodgītalatākusumasaṃcayāḥ |
parasparaṃ hi mālatyo bhāṣantya iva rejire
||109||समदालिकुलोद्गीतलताकुसुमसंचयाः ।
परस्परं हि मालत्यो भाषन्त्य इव रेजिरे
nīlāni nīlāmburuhaiḥ payāṃsi gaurāṇi gauraiśca sanāladaṇḍaiḥ |
raktaiśca raktāni bhṛśaṃ kṛtāni
||110||नीलानि नीलाम्बुरुहैः पयांसि गौराणि गौरैश्च सनालदण्डैः ।
रक्तैश्च रक्तानि भृशं कृतानि
haimāni vistīrṇajaleṣu keṣucinnirantaraṃ mārakatāni keṣucit |
vaidūryanālāni saraḥsu keṣucitprajajñire padmavanāni sarvataḥ
||111||हैमानि विस्तीर्णजलेषु केषुचिन्निरन्तरं मारकतानि केषुचित् ।
वैदूर्यनालानि सरःसु केषुचित्प्रजज्ञिरे पद्मवनानि सर्वतः
vāpyastatrābhavanramyāḥ kamalotpalabhūṣitāḥ |
nānāvihagasaṃghuṣṭā hemasopānapaṅktayaḥ
||112||वाप्यस्तत्राभवन्रम्याः कमलोत्पलभूषिताः ।
नानाविहगसंघुष्टा हेमसोपानपङ्क्तयः
śṛṅgāṇi tasya tu gireḥ karṇikāraiḥ supuṣpitaiḥ |
samucchritānyaviralairhaimānīva babhurmune
||113||शृङ्गाणि तस्य तु गिरेः कर्णिकारैः सुपुष्पितैः ।
समुच्छ्रितान्यविरलैर्हैमानीव बभुर्मुने
īṣadudbhinnakusumaiḥ pāṭalaiścāpi pāṭalāḥ |
sambabhūvurdiśaḥ sarvāḥ pavanākampimūrtibhiḥ
||114||ईषदुद्भिन्नकुसुमैः पाटलैश्चापि पाटलाः ।
सम्बभूवुर्दिशः सर्वाः पवनाकम्पिमूर्तिभिः
kṛṣṇāñjanādriśṛṅgābhā nīlāśokamahīruhāḥ |
girau vavṛdhire phullāḥ spardhayeva parasparam
||115||कृष्णाञ्जनाद्रिशृङ्गाभा नीलाशोकमहीरुहाः ।
गिरौ ववृधिरे फुल्लाः स्पर्धयेव परस्परम्
cīruvākavighuṣṭāni kiṃśukānāṃ vanāni ca |
parvatasya nitambeṣu sarveṣvevābhijajñire
||116||चीरुवाकविघुष्टानि किंशुकानां वनानि च ।
पर्वतस्य नितम्बेषु सर्वेष्वेवाभिजज्ञिरे
tamālagulmaistasyāsīcchobhā himavatastadā |
nīlajīmūtasaṃghātairnilīnairiva sandhiṣu
||117||तमालगुल्मैस्तस्यासीच्छोभा हिमवतस्तदा ।
नीलजीमूतसंघातैर्निलीनैरिव सन्धिषु
nikāmapuṣpaiḥ suviśālaśākhaiḥ samucchritaiścampakapādapaiśca |
pramattapuṃskokilasampralāpairhimācalo'tīva tadā rarāja
||118||निकामपुष्पैः सुविशालशाखैः समुच्छ्रितैश्चम्पकपादपैश्च ।
प्रमत्तपुंस्कोकिलसम्प्रलापैर्हिमाचलोऽतीव तदा रराज
śrutvā śabdaṃ ṛtumadakalaṃ sarvataḥ kokilānāṃ
cañcatpakṣāḥ sumadhurarutaṃ nīlakaṇṭhā vineduḥ |
teṣāṃ śabdairupacitabalaḥ puṣpacāpeṣuhastaḥ
sajjībhūtastridaśavanitā veddhumaṅgeṣvanaṅgaḥ
||119||श्रुत्वा शब्दं ऋतुमदकलं सर्वतः कोकिलानां
चञ्चत्पक्षाः सुमधुररुतं नीलकण्ठा विनेदुः ।
तेषां शब्दैरुपचितबलः पुष्पचापेषुहस्तः
सज्जीभूतस्त्रिदशवनिता वेद्धुमङ्गेष्वनङ्गः
paṭusūryātapaścāpi prāyaḥ soṣṇajalāśayaḥ |
devīvivāhasevārthaṃ grīṣma āgāddhimācalam
||120||पटुसूर्यातपश्चापि प्रायः सोष्णजलाशयः ।
देवीविवाहसेवार्थं ग्रीष्म आगाद्धिमाचलम्
sa cāpi tarubhistatra bahubhiḥ kusumotkaraiḥ |
śobhayāmāsa śṛṅgāṇi prāleyādreḥ samantataḥ
||121||स चापि तरुभिस्तत्र बहुभिः कुसुमोत्करैः ।
शोभयामास शृङ्गाणि प्रालेयाद्रेः समन्ततः
tasyāpi ca ṛtostatra vāyavaḥ sumanoharāḥ |
vavuḥ pāṭalavistīrṇakadambārjunagandhinaḥ
||122||तस्यापि च ऋतोस्तत्र वायवः सुमनोहराः ।
ववुः पाटलविस्तीर्णकदम्बार्जुनगन्धिनः
vāpyaḥ praphullapadmaughāḥ kesarāruṇamūrtayaḥ |
abhavaṃstaṭasaṃghuṣṭakalahaṃsakadambakāḥ
||123||वाप्यः प्रफुल्लपद्मौघाः केसरारुणमूर्तयः ।
अभवंस्तटसंघुष्टकलहंसकदम्बकाः
tathā kuravakāścāpi kusumāpāṇḍumūrtayaḥ |
sarveṣu jajñuḥ śṛṅgeṣu bhramarāvalisevitāḥ
||124||तथा कुरवकाश्चापि कुसुमापाण्डुमूर्तयः ।
सर्वेषु जज्ञुः शृङ्गेषु भ्रमरावलिसेविताः
bakulāśca nitambeṣu viśāleṣu mahībhṛtaḥ |
utsasarjurmanojñāni kusumāni samantataḥ
||125||बकुलाश्च नितम्बेषु विशालेषु महीभृतः ।
उत्ससर्जुर्मनोज्ञानि कुसुमानि समन्ततः
iti kusumavicitrasarvavṛkṣā vividhavihaṃgamanādaramyadeśāḥ |
himagiritanayāvivāhabhūtyai ṣaḍupayayurṛtavo munipravīra
||126||इति कुसुमविचित्रसर्ववृक्षा विविधविहंगमनादरम्यदेशाः ।
हिमगिरितनयाविवाहभूत्यै षडुपययुरृतवो मुनिप्रवीर
tata evaṃ pravṛtte tu sarvabhūtasamāgame |
nānāvādyaśatākīrṇe brahmā mama pitā svayam
||127||तत एवं प्रवृत्ते तु सर्वभूतसमागमे ।
नानावाद्यशताकीर्णे ब्रह्मा मम पिता स्वयम्
śailaputrīmalaṃkṛtya yogyābharaṇasampadā |
puraṃ praveśayāmāsa svayamādāya lokadhṛk
||128||शैलपुत्रीमलंकृत्य योग्याभरणसम्पदा ।
पुरं प्रवेशयामास स्वयमादाय लोकधृक्
tatastu punareveśaṃ brahmā vyajñāpayadvibhum |
havirjuhomi vahnau tu upādhyāyapade sthitaḥ |
dadāsi mahyaṃ yadyājñāṃ kartavyo'yaṃ kriyāvidhiḥ
||129||ततस्तु पुनरेवेशं ब्रह्मा व्यज्ञापयद्विभुम् ।
हविर्जुहोमि वह्नौ तु उपाध्यायपदे स्थितः ।
ददासि मह्यं यद्याज्ञां कर्तव्योऽयं क्रियाविधिः
tamāha śaṃkaro devaṃ devadevo jagatpatiḥ |
yadyadiṣṭaṃ sureśāna tatkuruṣva yathepsitam |
kartāsmi vacanaṃ sarvaṃ brahmaṃstava jagadvibho
||130||तमाह शंकरो देवं देवदेवो जगत्पतिः ।
यद्यदिष्टं सुरेशान तत्कुरुष्व यथेप्सितम् ।
कर्तास्मि वचनं सर्वं ब्रह्मंस्तव जगद्विभो
tataḥ praṇamya hṛṣṭātmā brahmā lokapitāmahaḥ |
hastaṃ devasya devyāśca yogabandhe yuyoja ha
||131||ततः प्रणम्य हृष्टात्मा ब्रह्मा लोकपितामहः ।
हस्तं देवस्य देव्याश्च योगबन्धे युयोज ह
jvalanaṃ ca svayaṃ kṛtvā kṛtāñjalimupasthitam |
śrutigītairmahāmantrairmūrtimadbhirupasthitaiḥ
||132||ज्वलनं च स्वयं कृत्वा कृताञ्जलिमुपस्थितम् ।
श्रुतिगीतैर्महामन्त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपस्थितैः
yathoktavidhinā hutvā sarpistadamṛtaṃ ca hi |
triśca taṃ jvalanaṃ devaṃ kārayitvā pradakṣiṇam
||133||यथोक्तविधिना हुत्वा सर्पिस्तदमृतं च हि ।
त्रिश्च तं ज्वलनं देवं कारयित्वा प्रदक्षिणम्
muktvā hastasamāyogaṃ sahitaḥ sarvadevataiḥ |
sutaiśca mānasaiḥ sarvaiḥ prahṛṣṭenāntarātmanā |
vṛtte udvāhakāle tu praṇanāma vṛṣadhvajam
||134||मुक्त्वा हस्तसमायोगं सहितः सर्वदेवतैः ।
सुतैश्च मानसैः सर्वैः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।
वृत्ते उद्वाहकाले तु प्रणनाम वृषध्वजम्
yogenaiva tayorvyāsa tadomāparameśayoḥ |
udvāhaḥ sa paro vṛtto yaṃ devā na viduḥ kvacit
||135||योगेनैव तयोर्व्यास तदोमापरमेशयोः ।
उद्वाहः स परो वृत्तो यं देवा न विदुः क्वचित्
iti te sarvamākhyātaṃ svayaṃvaramidaṃ śubham |
udvāhaścaiva devasya śṛṇvataḥ paramādbhutam
||136||इति ते सर्वमाख्यातं स्वयंवरमिदं शुभम् ।
उद्वाहश्चैव देवस्य शृण्वतः परमाद्भुतम्
iti skandapurāṇe nāma trayodaśo'dhyāyaḥ ||