te dṛṣṭvā devadeveśaṃ sarve sabrahmakāḥ surāḥ
sanatkumāra uvāca
te dṛṣṭvā devadeveśaṃ sarve sabrahmakāḥ surāḥ |
astuvanvāgbhiriṣṭābhiḥ praṇamya vṛṣavāhanam
||1||ते दृष्ट्वा देवदेवेशं सर्वे सब्रह्मकाः सुराः ।
अस्तुवन्वाग्भिरिष्टाभिः प्रणम्य वृषवाहनम्
pitāmaha uvāca
namaḥ śivāya somāya bhaktānāṃ bhayahāriṇe |
namaḥ śūlāgrahastāya kamaṇḍaludharāya ca
||2||नमः शिवाय सोमाय भक्तानां भयहारिणे ।
नमः शूलाग्रहस्ताय कमण्डलुधराय च
daṇḍine nīlakaṇṭhāya karāladaśanāya ca |
tretāgnidīptanetrāya trinetrāya harāya ca
||3||दण्डिने नीलकण्ठाय करालदशनाय च ।
त्रेताग्निदीप्तनेत्राय त्रिनेत्राय हराय च
namaḥ pinākine caiva namo'stvaśanidhāriṇe |
vyālayajñopavītāya kuṇḍalābharaṇāya ca
||4||नमः पिनाकिने चैव नमोऽस्त्वशनिधारिणे ।
व्यालयज्ञोपवीताय कुण्डलाभरणाय च
namaścakradharāyaiva vyāghracarmadharāya ca |
kṛṣṇājinottarīyāya sarpamekhaline tathā
||5||नमश्चक्रधरायैव व्याघ्रचर्मधराय च ।
कृष्णाजिनोत्तरीयाय सर्पमेखलिने तथा
varadātre ca rudrāya sarasvatīsṛje tathā |
somasūryarkṣamālāya akṣasūtrakarāya ca
||6||वरदात्रे च रुद्राय सरस्वतीसृजे तथा ।
सोमसूर्यर्क्षमालाय अक्षसूत्रकराय च
jvālāmālāsahasrāya ūrdhvaliṅgāya vai namaḥ |
namaḥ parvatavāsāya śirohartre ca me purā
||7||ज्वालामालासहस्राय ऊर्ध्वलिङ्गाय वै नमः ।
नमः पर्वतवासाय शिरोहर्त्रे च मे पुरा
hālāhalavināśāya kapālavaradhāriṇe |
vimānavaravāhāya janakāya mamaiva ca |
varadāya variṣṭhāya śmaśānarataye namaḥ
||8||हालाहलविनाशाय कपालवरधारिणे ।
विमानवरवाहाय जनकाय ममैव च ।
वरदाय वरिष्ठाय श्मशानरतये नमः
namo narasya kartre ca sthitikartre namaḥ sadā |
utpattipralayānāṃ ca kartre sarvasahāya ca
||9||नमो नरस्य कर्त्रे च स्थितिकर्त्रे नमः सदा ।
उत्पत्तिप्रलयानां च कर्त्रे सर्वसहाय च
ṛṣidaivatanāthāya sarvabhūtādhipāya ca |
śivaḥ saumyaśca deveśa bhava no bhaktavatsala
||10||ऋषिदैवतनाथाय सर्वभूताधिपाय च ।
शिवः सौम्यश्च देवेश भव नो भक्तवत्सल
sanatkumāra uvāca
brahmaṇyathaivaṃ stuvati devadevaḥ sa lokapaḥ |
uvāca tuṣṭastāndevānṛṣīṃśca tapasaidhitān
||11||ब्रह्मण्यथैवं स्तुवति देवदेवः स लोकपः ।
उवाच तुष्टस्तान्देवानृषींश्च तपसैधितान्
tuṣṭo'smyanena vaḥ samyaktapasā ṛṣidevatāḥ |
varaṃ brūta pradāsyāmi suniścintya sa ucyatām
||12||तुष्टोऽस्म्यनेन वः सम्यक्तपसा ऋषिदेवताः ।
वरं ब्रूत प्रदास्यामि सुनिश्चिन्त्य स उच्यताम्
sanatkumāra uvāca
atha sarvānabhiprekṣya saṃtuṣṭāṃstapasaidhitān |
darśanenaiva viprendra brahmā vacanamabravīt
||13||अथ सर्वानभिप्रेक्ष्य संतुष्टांस्तपसैधितान् ।
दर्शनेनैव विप्रेन्द्र ब्रह्मा वचनमब्रवीत्
brahmovāca
yadi tuṣṭo'si deveśa yadi deyo varaśca naḥ |
tasmācchivaśca saumyaśca dṛśyaścaiva bhavasva naḥ
||14||यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरश्च नः ।
तस्माच्छिवश्च सौम्यश्च दृश्यश्चैव भवस्व नः
sukhasaṃvyavahāryaśca nityaṃ tuṣṭamanāstathā |
sarvakāryeṣu ca sadā hitaḥ pathyaśca śaṃkaraḥ
||15||सुखसंव्यवहार्यश्च नित्यं तुष्टमनास्तथा ।
सर्वकार्येषु च सदा हितः पथ्यश्च शंकरः
saha devyā sasūnuśca saha devagaṇairapi |
eṣa no dīyatāṃ deva varo varasahasrada
||16||सह देव्या ससूनुश्च सह देवगणैरपि ।
एष नो दीयतां देव वरो वरसहस्रद
sanatkumāra uvāca
evamuktaḥ sa bhagavānbrahmaṇā devasattamaḥ |
svakaṃ tejo mahaddivyaṃ vyasṛjatsarvayogavit
||17||एवमुक्तः स भगवान्ब्रह्मणा देवसत्तमः ।
स्वकं तेजो महद्दिव्यं व्यसृजत्सर्वयोगवित्
ardhena tejasaḥ svasya mukhādulkāṃ sasarja ha |
tāmāha bhava nārīti bhagavānviśvarūpadhṛk
||18||अर्धेन तेजसः स्वस्य मुखादुल्कां ससर्ज ह ।
तामाह भव नारीति भगवान्विश्वरूपधृक्
sākāśaṃ dyāṃ ca bhūmiṃ ca mahimnā vyāpya viṣṭhitā |
upatasthe ca deveśaṃ dīpyamānā yathā taḍit
||19||साकाशं द्यां च भूमिं च महिम्ना व्याप्य विष्ठिता ।
उपतस्थे च देवेशं दीप्यमाना यथा तडित्
tāmāha prahasandevo devīṃ kamalalocanām |
brahmāṇaṃ devi varadamārādhaya śucismite
||20||तामाह प्रहसन्देवो देवीं कमललोचनाम् ।
ब्रह्माणं देवि वरदमाराधय शुचिस्मिते
sā tatheti pratijñāya tapastaptuṃ pracakrame |
rudraśca tānṛṣīnāha śṛṇudhvaṃ mama toṣaṇe |
phalaṃ phalavatāṃ śreṣṭhā yadbravīmi tapodhanāḥ
||21||सा तथेति प्रतिज्ञाय तपस्तप्तुं प्रचक्रमे ।
रुद्रश्च तानृषीनाह शृणुध्वं मम तोषणे ।
फलं फलवतां श्रेष्ठा यद्ब्रवीमि तपोधनाः
amarā jarayā tyaktā arogā janmavarjitāḥ |
madbhaktāstapasā yuktā ihaiva ca nivatsyatha
||22||अमरा जरया त्यक्ता अरोगा जन्मवर्जिताः ।
मद्भक्तास्तपसा युक्ता इहैव च निवत्स्यथ
ayaṃ caivāśramaḥ śreṣṭhaḥ svarṇaśṛṅgo'calottamaḥ |
puṇyaṃ pavitraṃ sthānaṃ vai bhaviṣyati na saṃśayaḥ
||23||अयं चैवाश्रमः श्रेष्ठः स्वर्णशृङ्गोऽचलोत्तमः ।
पुण्यं पवित्रं स्थानं वै भविष्यति न संशयः
maināke parvate śreṣṭhe svarṇo'hamabhavaṃ yataḥ |
svarṇākṣīṃ cāsṛjaṃ devīṃ svarṇākṣaṃ tena tatsmṛtam
||24||मैनाके पर्वते श्रेष्ठे स्वर्णोऽहमभवं यतः ।
स्वर्णाक्षीं चासृजं देवीं स्वर्णाक्षं तेन तत्स्मृतम्
svarṇākṣe ṛṣayo yūyaṃ ṣaṭkulīyāstapodhanāḥ |
nivatsyatha mayājñaptāḥ svarṇākṣaṃ vai tataśca ha |
samantādyojanaṃ kṣetraṃ pavitraṃ tanna saṃśayaḥ
||25||स्वर्णाक्षे ऋषयो यूयं षट्कुलीयास्तपोधनाः ।
निवत्स्यथ मयाज्ञप्ताः स्वर्णाक्षं वै ततश्च ह ।
समन्ताद्योजनं क्षेत्रं पवित्रं तन्न संशयः
devagandharvacaritamapsarogaṇasevitam |
siṃhebhaśarabhākīrṇaṃ śārdūlarkṣamṛgākulam |
anekavihagākīrṇaṃ latāvṛkṣakṣupākulam
||26||देवगन्धर्वचरितमप्सरोगणसेवितम् ।
सिंहेभशरभाकीर्णं शार्दूलर्क्षमृगाकुलम् ।
अनेकविहगाकीर्णं लतावृक्षक्षुपाकुलम्
brahmacārī niyamavāñjitakrodho jitendriyaḥ |
upoṣya triguṇāṃ rātriṃ caruṃ kṛtvā nivedya ca |
yatra tatra mṛtaḥ so'pi brahmaloke nivatsyati
||27||ब्रह्मचारी नियमवाञ्जितक्रोधो जितेन्द्रियः ।
उपोष्य त्रिगुणां रात्रिं चरुं कृत्वा निवेद्य च ।
यत्र तत्र मृतः सोऽपि ब्रह्मलोके निवत्स्यति
yo'pyevameva kāmātmā paśyettatra vṛṣadhvajam |
gosahasraphalaṃ so'pi matprasādādavāpsyati |
niyamena mṛtaścātra mayā saha cariṣyati
||28||योऽप्येवमेव कामात्मा पश्येत्तत्र वृषध्वजम् ।
गोसहस्रफलं सोऽपि मत्प्रसादादवाप्स्यति ।
नियमेन मृतश्चात्र मया सह चरिष्यति
yāvatsthāsyanti lokāśca mainākaścāpyayaṃ giriḥ |
tāvatsaha mayā devā matprasādāccariṣyatha
||29||यावत्स्थास्यन्ति लोकाश्च मैनाकश्चाप्ययं गिरिः ।
तावत्सह मया देवा मत्प्रसादाच्चरिष्यथ
evaṃ sa tānṛṣīnuktvā dṛṣṭvā saumyena cakṣuṣā |
paśyatāmeva sarveṣāṃ tatraivāntaradhīyata
||30||एवं स तानृषीनुक्त्वा दृष्ट्वा सौम्येन चक्षुषा ।
पश्यतामेव सर्वेषां तत्रैवान्तरधीयत
sanatkumāra uvāca
ya imaṃ śṛṇuyānmartyo dvijātīñchrāvayeta vā |
so'pi tatphalamāsādya carenmṛtyuvivarjitaḥ
||31||य इमं शृणुयान्मर्त्यो द्विजातीञ्छ्रावयेत वा ।
सोऽपि तत्फलमासाद्य चरेन्मृत्युविवर्जितः
jayati jaladavāhaḥ sarvabhūtāntakālaḥ śamadamaniyatānāṃ
jananamaraṇahartā ceṣṭatāṃ dhārmikāṇāṃ vividhakaraṇayuktaḥ
||32||जयति जलदवाहः सर्वभूतान्तकालः शमदमनियतानां
जननमरणहर्ता चेष्टतां धार्मिकाणां विविधकरणयुक्तः
madanapuravidārī netradantāvapātī vigatabhayaviṣādaḥ
satatamabhidadhānaścekitānātmacittaḥ karacaraṇalalāmaḥ
||33||मदनपुरविदारी नेत्रदन्तावपाती विगतभयविषादः
सततमभिदधानश्चेकितानात्मचित्तः करचरणललामः
iti skandapurāṇe navamo'dhyāyaḥ ||