evaṃ tava pitā vyāsa rakṣaḥsattraṃ samāharat
sanatkumāra uvāca
evaṃ tava pitā vyāsa rakṣaḥsattraṃ samāharat |
samāpayitvā ca punastapastepe ca bhāsvaram
||1||एवं तव पिता व्यास रक्षःसत्त्रं समाहरत् ।
समापयित्वा च पुनस्तपस्तेपे च भास्वरम्
tamāgatya vasiṣṭhastu tapasā bhāskaradyutim |
uvāca prītisampannamidamarthavadavyayaḥ
||2||तमागत्य वसिष्ठस्तु तपसा भास्करद्युतिम् ।
उवाच प्रीतिसम्पन्नमिदमर्थवदव्ययः
vasiṣṭha uvāca
pitaraḥ putrakāmā vai tapaḥ kṛtvātiduścaram |
putramutpādayanti sma tapojñānasamanvitam
||3||पितरः पुत्रकामा वै तपः कृत्वातिदुश्चरम् ।
पुत्रमुत्पादयन्ति स्म तपोज्ञानसमन्वितम्
ayaṃ naḥ saṃtatiṃ caiva jñānavāṃstapasānvitaḥ |
kariṣyati gatiṃ caiva iti vedavido viduḥ
||4||अयं नः संततिं चैव ज्ञानवांस्तपसान्वितः ।
करिष्यति गतिं चैव इति वेदविदो विदुः
sa tvaṃ taponvitaścaiva jñānavānyaśasānvitaḥ |
putraḥ putravatāṃ śreṣṭho vihīnaḥ prajayā vibho
||5||स त्वं तपोन्वितश्चैव ज्ञानवान्यशसान्वितः ।
पुत्रः पुत्रवतां श्रेष्ठो विहीनः प्रजया विभो
tasmātpitṝṇāmānṛṇyaṃ gaccha vratavatāṃ vara |
sutamutpādaya kṣipramadhikaṃ samameva vā
||6||तस्मात्पितॄणामानृण्यं गच्छ व्रतवतां वर ।
सुतमुत्पादय क्षिप्रमधिकं सममेव वा
sanatkumāra uvāca
sa evamuktastejasvī vasiṣṭhenāmitātmanā |
mainākaṃ parvataṃ prāpya tapastepe suduścaram
||7||स एवमुक्तस्तेजस्वी वसिष्ठेनामितात्मना ।
मैनाकं पर्वतं प्राप्य तपस्तेपे सुदुश्चरम्
tasya kālena mahatā tapasā bhāvitasya tu |
umāpatirvaraṃ prādātsa ca vavre sutaṃ śubham
||8||तस्य कालेन महता तपसा भावितस्य तु ।
उमापतिर्वरं प्रादात्स च वव्रे सुतं शुभम्
sa labdhavara āgamya yayāce putrakāraṇāt |
kṣetraṃ supariśuddhaṃ ca svaputro yatra sambhavet
||9||स लब्धवर आगम्य ययाचे पुत्रकारणात् ।
क्षेत्रं सुपरिशुद्धं च स्वपुत्रो यत्र सम्भवेत्
sambhramandāśarājasya duhitṛtvamupāgatām |
pitṛkanyāṃ tataḥ kālīmapaśyaddivyarūpiṇīm
||10||सम्भ्रमन्दाशराजस्य दुहितृत्वमुपागताम् ।
पितृकन्यां ततः कालीमपश्यद्दिव्यरूपिणीम्
matsīgarbhasamutpannāṃ vasorbījāśanātpurā |
adrikāmapsaraḥśreṣṭhāṃ brahmatejomayīṃ śubhām
||11||मत्सीगर्भसमुत्पन्नां वसोर्बीजाशनात्पुरा ।
अद्रिकामप्सरःश्रेष्ठां ब्रह्मतेजोमयीं शुभाम्
tasyāṃ sa janayāmāsa varaṃ dattvā mahātapāḥ |
bhavantaṃ tapasāṃ yoniṃ śrautasmārtapravartakam
||12||तस्यां स जनयामास वरं दत्त्वा महातपाः ।
भवन्तं तपसां योनिं श्रौतस्मार्तप्रवर्तकम्
tava putro'bhavaccāpi śuko yogavidāṃ varaḥ |
tasya putrāśca catvāraḥ kanyā caikā sumadhyamā
||13||तव पुत्रोऽभवच्चापि शुको योगविदां वरः ।
तस्य पुत्राश्च चत्वारः कन्या चैका सुमध्यमा
vyāsa uvāca
kathaṃ vairaṃ samabhavadviśvāmitravasiṣṭhayoḥ |
kathaṃ cāpagataṃ bhūya etadicchāmi veditum
||14||कथं वैरं समभवद्विश्वामित्रवसिष्ठयोः ।
कथं चापगतं भूय एतदिच्छामि वेदितुम्
sanatkumāra uvāca
parāśare tu garbhasthe vipratvaṃ gādhije gate |
sarasvatyāṃ kurukṣetre dvayorapyāśramau tayoḥ
||15||पराशरे तु गर्भस्थे विप्रत्वं गाधिजे गते ।
सरस्वत्यां कुरुक्षेत्रे द्वयोरप्याश्रमौ तयोः
tatra vairamanusmṛtya viśvāmitreṇa dhīmatā |
miṣatastu vasiṣṭhasya hataṃ putraśataṃ ruṣā
||16||तत्र वैरमनुस्मृत्य विश्वामित्रेण धीमता ।
मिषतस्तु वसिष्ठस्य हतं पुत्रशतं रुषा
munirapyāha tatrāsau viśvāmitraḥ pratāpavān |
sarasvatīmathaikānte vasiṣṭhaṃ me mahāpage |
srotasā mahatākṣipya snāyamānamihānaya
||17||मुनिरप्याह तत्रासौ विश्वामित्रः प्रतापवान् ।
सरस्वतीमथैकान्ते वसिष्ठं मे महापगे ।
स्रोतसा महताक्षिप्य स्नायमानमिहानय
saivamuktā tu taṃ gatvā vasiṣṭhaṃ prāha duḥkhitā |
yaduktavāṃstu gādheyaḥ sa covāca mahānadīm
||18||सैवमुक्ता तु तं गत्वा वसिष्ठं प्राह दुःखिता ।
यदुक्तवांस्तु गाधेयः स चोवाच महानदीम्
evaṃ kuru mahābhāge māṃ nayasva yathepsitam |
mā te krūraḥ sa gādheyaḥ śāpaṃ dadyātsudustaram
||19||एवं कुरु महाभागे मां नयस्व यथेप्सितम् ।
मा ते क्रूरः स गाधेयः शापं दद्यात्सुदुस्तरम्
sanatkumāra uvāca
gādheyasya tataḥ sā tu juhvato'gniṃ divākare |
madhyaṃ prāpte'nayadvegādvasiṣṭhaṃ srotasā śubhā
||20||गाधेयस्य ततः सा तु जुह्वतोऽग्निं दिवाकरे ।
मध्यं प्राप्तेऽनयद्वेगाद्वसिष्ठं स्रोतसा शुभा
taṃ dṛṣṭvāpahṛtaṃ vyāsa srotasā munisattamam |
uvāca cchadmanā yasmādvegenāpahṛtastvayā |
tasmāttvaṃ karmaṇānena sāsṛktoyā bhaviṣyasi
||21||तं दृष्ट्वापहृतं व्यास स्रोतसा मुनिसत्तमम् ।
उवाच च्छद्मना यस्माद्वेगेनापहृतस्त्वया ।
तस्मात्त्वं कर्मणानेन सासृक्तोया भविष्यसि
viśvāmitreṇa sā śaptā nadī lokasukhapradā |
avahadrudhiraṃ caiva māṃsamedastathaiva ca
||22||विश्वामित्रेण सा शप्ता नदी लोकसुखप्रदा ।
अवहद्रुधिरं चैव मांसमेदस्तथैव च
atha tīrthaprasaṅgena munibhiḥ samupāgataiḥ |
anugrahaḥ kṛtastasyā yena svacchajalābhavat
||23||अथ तीर्थप्रसङ्गेन मुनिभिः समुपागतैः ।
अनुग्रहः कृतस्तस्या येन स्वच्छजलाभवत्
mahatastapasaḥ śaktyā kālena mahatā tadā |
vasiṣṭhasya ca tāṃ kṣāntiṃ jñātvā sa ṛṣipuṃgavaḥ
||24||महतस्तपसः शक्त्या कालेन महता तदा ।
वसिष्ठस्य च तां क्षान्तिं ज्ञात्वा स ऋषिपुंगवः
viśvāmitro mahātejā vasiṣṭhe vairamatyajat |
evaṃ tau vairamanyonyaṃ jahaturmunisattamau
||25||विश्वामित्रो महातेजा वसिष्ठे वैरमत्यजत् ।
एवं तौ वैरमन्योन्यं जहतुर्मुनिसत्तमौ
sanatkumāra uvāca
ya imaṃ śṛṇuyānnityaṃ brāhmaṇāñchrāvayīta vā |
sa dustarāṇi durgāṇi taratyaśrāntapauruṣaḥ
||26||य इमं शृणुयान्नित्यं ब्राह्मणाञ्छ्रावयीत वा ।
स दुस्तराणि दुर्गाणि तरत्यश्रान्तपौरुषः
hrīpauruṣaudāryavihārasattvaiḥ samanvitaḥ sojjvalacāruveṣaḥ |
bhavecca sarvāmararājatulyastripiṣṭape krīḍati cecchayā svayam
||27||ह्रीपौरुषौदार्यविहारसत्त्वैः समन्वितः सोज्ज्वलचारुवेषः ।
भवेच्च सर्वामरराजतुल्यस्त्रिपिष्टपे क्रीडति चेच्छया स्वयम्
evaṃ tadabhavadvyāsa viśvāmitravasiṣṭhayoḥ |
vairaṃ samāptaṃ lokānāṃ hitārthaṃ punareva ca
||28||एवं तदभवद्व्यास विश्वामित्रवसिष्ठयोः ।
वैरं समाप्तं लोकानां हितार्थं पुनरेव च
iti skandapurāṇe ūnaviṃśatitamo'dhyāyaḥ ||