brahmalokaṃ samāsādya bhagavānsarvalokapaḥ
vāyuruvāca
brahmalokaṃ samāsādya bhagavānsarvalokapaḥ |
bhaikṣyaṃ bhaikṣyamiti procya dvāre samavatiṣṭhata
||1||ब्रह्मलोकं समासाद्य भगवान्सर्वलोकपः ।
भैक्ष्यं भैक्ष्यमिति प्रोच्य द्वारे समवतिष्ठत
taṃ dṛṣṭvā vikṛtaṃ brahmā kapālakarabhūṣaṇam |
jñātvā yogena mahatā tuṣṭāva bhuvaneśvaram
||2||तं दृष्ट्वा विकृतं ब्रह्मा कपालकरभूषणम् ।
ज्ञात्वा योगेन महता तुष्टाव भुवनेश्वरम्
tasya tuṣṭastadā devo varado'smītyabhāṣata |
vṛṇīṣva varamavyagro yaste manasi vartate
||3||तस्य तुष्टस्तदा देवो वरदोऽस्मीत्यभाषत ।
वृणीष्व वरमव्यग्रो यस्ते मनसि वर्तते
brahmovāca
icchāmi devadeveśa tvayā cihnamidaṃ kṛtam |
yena cihnena loko'yaṃ cihnitaḥ syājjagatpate
||4||इच्छामि देवदेवेश त्वया चिह्नमिदं कृतम् ।
येन चिह्नेन लोकोऽयं चिह्नितः स्याज्जगत्पते
tasya tadvacanaṃ śrutvā bhagavānvadatāṃ varaḥ |
sarvaśrutimayaṃ brahma omiti vyājahāra ha
||5||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भगवान्वदतां वरः ।
सर्वश्रुतिमयं ब्रह्म ओमिति व्याजहार ह
śambhorvyāhāramātreṇa vāgiyaṃ divyarūpiṇī |
niḥsṛtā vadanāddevī prahvā samavatiṣṭhata
||6||शम्भोर्व्याहारमात्रेण वागियं दिव्यरूपिणी ।
निःसृता वदनाद्देवी प्रह्वा समवतिष्ठत
tāmuvāca tadā devo vācā saṃjīvayanniva |
yasmāttvamakṣaro bhūtvā mama vāco viniḥsṛtā |
sarvavidyādhidevī tvaṃ tasmāddevi bhaviṣyasi
||7||तामुवाच तदा देवो वाचा संजीवयन्निव ।
यस्मात्त्वमक्षरो भूत्वा मम वाचो विनिःसृता ।
सर्वविद्याधिदेवी त्वं तस्माद्देवि भविष्यसि
yasmādbrahmasaraścedaṃ mukhaṃ mama samāśritā |
tasmātsarasvatītyeva loke khyātiṃ gamiṣyasi
||8||यस्माद्ब्रह्मसरश्चेदं मुखं मम समाश्रिता ।
तस्मात्सरस्वतीत्येव लोके ख्यातिं गमिष्यसि
imaṃ lokaṃ varāmbhobhiḥ pāvayitvā ca suprabhe |
sarvā/llokāṃstārayitrī punastvaṃ nātra saṃśayaḥ
||9||इमं लोकं वराम्भोभिः पावयित्वा च सुप्रभे ।
सर्वा/ल्लोकांस्तारयित्री पुनस्त्वं नात्र संशयः
yajñabhāgaṃ ca devāste dāsyanti sapitāmahāḥ |
puṇyā ca sarvasaritāṃ bhaviṣyasi na saṃśayaḥ
||10||यज्ञभागं च देवास्ते दास्यन्ति सपितामहाः ।
पुण्या च सर्वसरितां भविष्यसि न संशयः
tataḥ sā samanujñātā śaṃkareṇa vibhāvinī |
cakre brahmasaraḥ puṇyaṃ brahmaloke'tipāvanam
||11||ततः सा समनुज्ञाता शंकरेण विभाविनी ।
चक्रे ब्रह्मसरः पुण्यं ब्रह्मलोकेऽतिपावनम्
toyāmṛtasusampūrṇaṃ svarṇapadmopaśobhitam |
nānāpakṣigaṇākīrṇaṃ mīnasaṃkṣobhitodakam |
tato viniḥsṛtā bhūyaḥ semaṃ lokamapāvayat
||12||तोयामृतसुसम्पूर्णं स्वर्णपद्मोपशोभितम् ।
नानापक्षिगणाकीर्णं मीनसंक्षोभितोदकम् ।
ततो विनिःसृता भूयः सेमं लोकमपावयत्
taṃ gṛhītvā mahādevaḥ kapālamamitaujasam |
imaṃ lokamanuprāpya deśe śreṣṭhe'vatiṣṭhata
||13||तं गृहीत्वा महादेवः कपालममितौजसम् ।
इमं लोकमनुप्राप्य देशे श्रेष्ठेऽवतिष्ठत
tatra tacca mahaddivyaṃ kapālaṃ devatādhipaḥ |
sthāpayāmāsa dīptārcirgaṇānāmagrataḥ prabhuḥ
||14||तत्र तच्च महद्दिव्यं कपालं देवताधिपः ।
स्थापयामास दीप्तार्चिर्गणानामग्रतः प्रभुः
tatsthāpitamatho dṛṣṭvā gaṇāḥ sarve mahātmanaḥ |
anadansumahānādaṃ nādayanto diśo daśa |
kṣubdhārṇavāśaniprakhyaṃ nabho yena vyaśīryata
||15||तत्स्थापितमथो दृष्ट्वा गणाः सर्वे महात्मनः ।
अनदन्सुमहानादं नादयन्तो दिशो दश ।
क्षुब्धार्णवाशनिप्रख्यं नभो येन व्यशीर्यत
tena śabdena ghoreṇa asuro devakaṇṭakaḥ |
hālāhala iti khyātastaṃ deśaṃ so'bhyagacchata
||16||तेन शब्देन घोरेण असुरो देवकण्टकः ।
हालाहल इति ख्यातस्तं देशं सोऽभ्यगच्छत
amṛṣyamāṇaḥ krodhāndho durātmā yajñanāśakaḥ |
brahmadattavaraścaiva avadhyaḥ sarvajantubhiḥ |
mahiṣaśchannarūpāṇāmasurāṇāṃ śatairvṛtaḥ
||17||अमृष्यमाणः क्रोधान्धो दुरात्मा यज्ञनाशकः ।
ब्रह्मदत्तवरश्चैव अवध्यः सर्वजन्तुभिः ।
महिषश्छन्नरूपाणामसुराणां शतैर्वृतः
tamāpatantaṃ sakrodhaṃ mahiṣaṃ devakaṇṭakam |
samprekṣyāha gaṇādhyakṣo gaṇānsarvānpinākinaḥ
||18||तमापतन्तं सक्रोधं महिषं देवकण्टकम् ।
सम्प्रेक्ष्याह गणाध्यक्षो गणान्सर्वान्पिनाकिनः
daityo'yaṃ gaṇapā duṣṭastrailokyasurakaṇṭakaḥ |
āyāti tvarito yūyaṃ tasmādenaṃ nihanyatha
||19||दैत्योऽयं गणपा दुष्टस्त्रैलोक्यसुरकण्टकः ।
आयाति त्वरितो यूयं तस्मादेनं निहन्यथ
tataste gaṇapāḥ sarve samāyāntaṃ suradviṣam |
bhittvā śūlena saṃkruddhā vigatāsuṃ ca cakrire
||20||ततस्ते गणपाः सर्वे समायान्तं सुरद्विषम् ।
भित्त्वा शूलेन संक्रुद्धा विगतासुं च चक्रिरे
hate tasmiṃstadā devo diśaḥ sarvā avaikṣata |
tābhyaḥ piśācā vṛttāsyāḥ piśācyaśca mahābalāḥ |
abhyagacchanta deveśaṃ tābhyastaṃ vinivedayat
||21||हते तस्मिंस्तदा देवो दिशः सर्वा अवैक्षत ।
ताभ्यः पिशाचा वृत्तास्याः पिशाच्यश्च महाबलाः ।
अभ्यगच्छन्त देवेशं ताभ्यस्तं विनिवेदयत्
sa tābhirupayuktaśca viniyuktaśca sarvaśaḥ |
tameva cāpyathāvāsaṃ devādiṣṭaṃ prapedire
||22||स ताभिरुपयुक्तश्च विनियुक्तश्च सर्वशः ।
तमेव चाप्यथावासं देवादिष्टं प्रपेदिरे
bhakṣayanti sma mahiṣaṃ mitvā mitvā yatastu tāḥ |
kapālamātaraḥ proktāstasmāddevena dhīmatā
||23||भक्षयन्ति स्म महिषं मित्वा मित्वा यतस्तु ताः ।
कपालमातरः प्रोक्तास्तस्माद्देवेन धीमता
kapālaṃ sthāpitaṃ yasmāttasmindeśe pinākinā |
mahākapālaṃ tattasmāttriṣu lokeṣu gadyate
||24||कपालं स्थापितं यस्मात्तस्मिन्देशे पिनाकिना ।
महाकपालं तत्तस्मात्त्रिषु लोकेषु गद्यते
sthāpitasya kapālasya yathoktamabhavattadā |
khyātaṃ śivataḍāgaṃ tatsarvapāpapramocanam
||25||स्थापितस्य कपालस्य यथोक्तमभवत्तदा ।
ख्यातं शिवतडागं तत्सर्वपापप्रमोचनम्
āgatyātha tato brahmā devatānāṃ gaṇairvṛtaḥ |
kapardinamupāmantrya taṃ deśaṃ so'nvagṛhṇata
||26||आगत्याथ ततो ब्रह्मा देवतानां गणैर्वृतः ।
कपर्दिनमुपामन्त्र्य तं देशं सोऽन्वगृह्णत
ardhayojanavistīrṇaṃ kṣetrametatsamantataḥ |
bhaviṣyati na saṃdehaḥ siddhakṣetraṃ mahātmanaḥ
||27||अर्धयोजनविस्तीर्णं क्षेत्रमेतत्समन्ततः ।
भविष्यति न संदेहः सिद्धक्षेत्रं महात्मनः
śmeti hi procyate pāpaṃ kṣayaṃ śānaṃ vidurbudhāḥ |
dhyānena niyamaiścaiva śmaśānaṃ tena saṃjñitam |
guhyaṃ devātidevasya paraṃ priyamanuttamam
||28||श्मेति हि प्रोच्यते पापं क्षयं शानं विदुर्बुधाः ।
ध्यानेन नियमैश्चैव श्मशानं तेन संज्ञितम् ।
गुह्यं देवातिदेवस्य परं प्रियमनुत्तमम्
evaṃ tatra naraḥ pāpaṃ sarvameva prahāsyati |
trirātropoṣitaścaiva arcayitvā vṛṣadhvajam |
rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ yattadavāpsyati
||29||एवं तत्र नरः पापं सर्वमेव प्रहास्यति ।
त्रिरात्रोपोषितश्चैव अर्चयित्वा वृषध्वजम् ।
राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं यत्तदवाप्स्यति
yaśca prāṇānpriyāṃstatra parityakṣyati mānavaḥ |
sa guhyagaṇadevānāṃ samatāṃ samavāpsyati
||30||यश्च प्राणान्प्रियांस्तत्र परित्यक्ष्यति मानवः ।
स गुह्यगणदेवानां समतां समवाप्स्यति
vāyuruvāca |
tataḥ sa tatra saṃsthāpya devasyārcādvayaṃ śubham |
śūleśvaraṃ mahākāyaṃ rudrasyāyatanaṃ śubham
||31||वायुरुवाच ।
ततः स तत्र संस्थाप्य देवस्यार्चाद्वयं शुभम् ।
शूलेश्वरं महाकायं रुद्रस्यायतनं शुभम्
tatrābhigamanādeva kṛtvā pāpasya saṃkṣayam |
rudralokamavāpnoti sa prāhaivaṃ pitāmahaḥ
||32||तत्राभिगमनादेव कृत्वा पापस्य संक्षयम् ।
रुद्रलोकमवाप्नोति स प्राहैवं पितामहः
yatra cāpi śirastasya ciccheda bhuvaneśvaraḥ |
kaśmīraḥ so'bhavannāmnā deśaḥ puṇyatamaḥ sadā
||33||यत्र चापि शिरस्तस्य चिच्छेद भुवनेश्वरः ।
कश्मीरः सोऽभवन्नाम्ना देशः पुण्यतमः सदा
tato devaḥ saha gaṇai rūpaṃ vikṛtamāsthitaḥ |
paśyatāṃ sarvadevānāmantardhānamagātprabhuḥ
||34||ततो देवः सह गणै रूपं विकृतमास्थितः ।
पश्यतां सर्वदेवानामन्तर्धानमगात्प्रभुः
gate ca devanāthe'tha kapālasthānamavyayam |
sarvatīrthābhiṣekasya phalena samayojayat
||35||गते च देवनाथेऽथ कपालस्थानमव्ययम् ।
सर्वतीर्थाभिषेकस्य फलेन समयोजयत्
tadadyāpi mahaddivyaṃ sarastatra pradṛśyate |
mahākapālaṃ viprendrāḥ svargāstatrākṣayāḥ smṛtāḥ
||36||तदद्यापि महद्दिव्यं सरस्तत्र प्रदृश्यते ।
महाकपालं विप्रेन्द्राः स्वर्गास्तत्राक्षयाः स्मृताः
idaṃ śubhaṃ divyamadharmanāśanaṃ mahāphalaṃ sendrasurāsurārcitam |
mahākapālaṃ prakṛtopadarśanaṃ sureśalokādivigāhane hitam
||37||इदं शुभं दिव्यमधर्मनाशनं महाफलं सेन्द्रसुरासुरार्चितम् ।
महाकपालं प्रकृतोपदर्शनं सुरेशलोकादिविगाहने हितम्
tapodhanaiḥ siddhagaṇaiśca saṃstutaṃ diviṣṭhatulyadvijarājamaṇḍale |
paṭhennaro yaḥ śṛṇuyācca sarvadā tripiṣṭapaṃ gacchati
||38||तपोधनैः सिद्धगणैश्च संस्तुतं दिविष्ठतुल्यद्विजराजमण्डले ।
पठेन्नरो यः शृणुयाच्च सर्वदा त्रिपिष्टपं गच्छति
iti skandapurāṇe saptamo'dhyāyaḥ ||