varānsa labdhvā bhagavānvasiṣṭho'smatpitāmahaḥ
vyāsa uvāca
varānsa labdhvā bhagavānvasiṣṭho'smatpitāmahaḥ |
kaṃ putraṃ janayāmāsa ātmanaḥ sadṛśadyutim
||1||वरान्स लब्ध्वा भगवान्वसिष्ठोऽस्मत्पितामहः ।
कं पुत्रं जनयामास आत्मनः सदृशद्युतिम्
sanatkumāra uvāca
tenāsau varadānena devadevasya śūlinaḥ |
arundhatyāmajanayattapoyogabalānvitam |
brahmiṣṭhaṃ śaktināmānaṃ putraṃ putraśatāgrajam
||2||तेनासौ वरदानेन देवदेवस्य शूलिनः ।
अरुन्धत्यामजनयत्तपोयोगबलान्वितम् ।
ब्रह्मिष्ठं शक्तिनामानं पुत्रं पुत्रशताग्रजम्
tasya bālyātprabhṛtyeva vāsiṣṭhasya mahātmanaḥ |
pareṇa cetasā bhaktirabhavadgovṛṣadhvaje
||3||तस्य बाल्यात्प्रभृत्येव वासिष्ठस्य महात्मनः ।
परेण चेतसा भक्तिरभवद्गोवृषध्वजे
sa kadācidapatyārthamārādhayadumāpatim |
tasya tuṣṭo mahādevo varado'smītyabhāṣata
||4||स कदाचिदपत्यार्थमाराधयदुमापतिम् ।
तस्य तुष्टो महादेवो वरदोऽस्मीत्यभाषत
atha dṛṣṭvā tamīśānamidamāhānatānanaḥ |
kena stoṣyāmi te deva yastvaṃ sarvajagatpatiḥ |
sarvāndhārayase lokānātmanā samayādvibho
||5||अथ दृष्ट्वा तमीशानमिदमाहानताननः ।
केन स्तोष्यामि ते देव यस्त्वं सर्वजगत्पतिः ।
सर्वान्धारयसे लोकानात्मना समयाद्विभो
tvameva bhoktā bhojyaṃ ca kartā kāryaṃ tathā kriyā |
utpādakastathotpādya utpattiścaiva sarvaśaḥ
||6||त्वमेव भोक्ता भोज्यं च कर्ता कार्यं तथा क्रिया ।
उत्पादकस्तथोत्पाद्य उत्पत्तिश्चैव सर्वशः
ātmānaṃ putranāmānaṃ mama tulyaṃ guṇairvibho |
icchāmi dattaṃ deveśa eṣa me dīyatāṃ varaḥ
||7||आत्मानं पुत्रनामानं मम तुल्यं गुणैर्विभो ।
इच्छामि दत्तं देवेश एष मे दीयतां वरः
sanatkumāra uvāca
tamevaṃvādinaṃ devaḥ prahasya vadatāṃ varaḥ |
uvāca vacasā vyāsa diśaḥ sarvā vinādayan
||8||तमेवंवादिनं देवः प्रहस्य वदतां वरः ।
उवाच वचसा व्यास दिशः सर्वा विनादयन्
tvayāhaṃ yācitaḥ śakte sa ca te sambhaviṣyati |
tvatsamaḥ sarvavedajñastvadīyo munipuṃgava
||9||त्वयाहं याचितः शक्ते स च ते सम्भविष्यति ।
त्वत्समः सर्ववेदज्ञस्त्वदीयो मुनिपुंगव
bījātmā ca tathodbhūtaḥ svayamevāṅkurātmanā |
bījātmanā na bhavati pariṇāmāntaraṃ gataḥ
||10||बीजात्मा च तथोद्भूतः स्वयमेवाङ्कुरात्मना ।
बीजात्मना न भवति परिणामान्तरं गतः
evaṃ sa ātmanātmā vaḥ sambhūto'patyasaṃjñitaḥ |
svenātmanā na bhavitā pariṇāmāntaraṃ gataḥ
||11||एवं स आत्मनात्मा वः सम्भूतोऽपत्यसंज्ञितः ।
स्वेनात्मना न भविता परिणामान्तरं गतः
sanatkumāra uvāca
evamuktvā tu taṃ devaḥ prahasya ca nirīkṣya ca |
jagāma sahasā yogī adṛśyatvamatidyutiḥ
||12||एवमुक्त्वा तु तं देवः प्रहस्य च निरीक्ष्य च ।
जगाम सहसा योगी अदृश्यत्वमतिद्युतिः
tasmingate mahādeve śaktistava pitāmahaḥ |
vacastatpariniścintya evamevetyamanyata
||13||तस्मिन्गते महादेवे शक्तिस्तव पितामहः ।
वचस्तत्परिनिश्चिन्त्य एवमेवेत्यमन्यत
atha kāle'timahati samatīte śubhavrate |
tapasā bhāvitaścāpi mahatāgnisamaprabhaḥ |
adṛśyantyāṃ mahāprajña ādadhe garbhamuttamam
||14||अथ कालेऽतिमहति समतीते शुभव्रते ।
तपसा भावितश्चापि महताग्निसमप्रभः ।
अदृश्यन्त्यां महाप्रज्ञ आदधे गर्भमुत्तमम्
tasyāmāpannasattvāyāṃ rājā kalmāṣapādṛṣim |
bhakṣayāmāsa saṃrabdho rakṣasā hṛtacetanaḥ
||15||तस्यामापन्नसत्त्वायां राजा कल्माषपादृषिम् ।
भक्षयामास संरब्धो रक्षसा हृतचेतनः
iti skandapurāṇe ṣoḍaśo'dhyāyaḥ ||