kasmātsa rājā tamṛṣiṃ cakhāda tapasānvitam
vyāsa uvāca
kasmātsa rājā tamṛṣiṃ cakhāda tapasānvitam |
rakṣasā sa kimarthaṃ ca hṛtacetābhavannṛpaḥ
||1||कस्मात्स राजा तमृषिं चखाद तपसान्वितम् ।
रक्षसा स किमर्थं च हृतचेताभवन्नृपः
sanatkumāra uvāca
vasiṣṭhayājyo rājāsīnnāmnā mitrasahaḥ prabhuḥ |
sudāsaputro balavānindracandrasamadyutiḥ
||2||वसिष्ठयाज्यो राजासीन्नाम्ना मित्रसहः प्रभुः ।
सुदासपुत्रो बलवानिन्द्रचन्द्रसमद्युतिः
tamāgamyocivāñchaktiścariṣye dīkṣito vratam |
tatra me niśi rājendra sadaiva piśitāśanam
||3||तमागम्योचिवाञ्छक्तिश्चरिष्ये दीक्षितो व्रतम् ।
तत्र मे निशि राजेन्द्र सदैव पिशिताशनम्
ihāgatasya yacchasva śuci sarvaguṇānvitam |
apratīkārasaṃyuktamekadaikānta eva ca
||4||इहागतस्य यच्छस्व शुचि सर्वगुणान्वितम् ।
अप्रतीकारसंयुक्तमेकदैकान्त एव च
evamastviti tenokto jagāma sa mahāmanāḥ |
athāsyāntarhitaṃ rakṣo nṛpaterabhavattadā |
nājñāpayattadā sūdaṃ tasyārthe munisattama
||5||एवमस्त्विति तेनोक्तो जगाम स महामनाः ।
अथास्यान्तर्हितं रक्षो नृपतेरभवत्तदा ।
नाज्ञापयत्तदा सूदं तस्यार्थे मुनिसत्तम
gate'tha divase tāta saṃsmṛtya prayatātmavān |
sūdamāhūya covāca ārtavatsa narādhipaḥ
||6||गतेऽथ दिवसे तात संस्मृत्य प्रयतात्मवान् ।
सूदमाहूय चोवाच आर्तवत्स नराधिपः
saudāsa uvāca
mayāmṛtavaso prātarguruputrasya dhīmataḥ |
piśitaṃ sampratijñātaṃ bhojanaṃ niśi saṃskṛtam |
tatkuruṣva tathā kṣipraṃ kālo no nātyagādyathā
||7||मयामृतवसो प्रातर्गुरुपुत्रस्य धीमतः ।
पिशितं सम्प्रतिज्ञातं भोजनं निशि संस्कृतम् ।
तत्कुरुष्व तथा क्षिप्रं कालो नो नात्यगाद्यथा
sa evamuktaḥ provāca sūdo'mṛtavasustadā |
rājaṃstvayā no nākhyātaṃ prāgeva narapuṃgava |
sāmprataṃ nāsti piśitaṃ stokamapyabhikāṅkṣitam
||8||स एवमुक्तः प्रोवाच सूदोऽमृतवसुस्तदा ।
राजंस्त्वया नो नाख्यातं प्रागेव नरपुंगव ।
साम्प्रतं नास्ति पिशितं स्तोकमप्यभिकाङ्क्षितम्
piśitasyaiva cālpatvādbahūnāṃ caiva tadbhujām |
amitasya pradānācca na kiṃcidavaśiṣyate
||9||पिशितस्यैव चाल्पत्वाद्बहूनां चैव तद्भुजाम् ।
अमितस्य प्रदानाच्च न किंचिदवशिष्यते
rājovāca
jāne sarvopayogaṃ ca jāne cāduṣṭatāṃ tava |
jāne stokaṃ ca piśitaṃ kāryaṃ cedaṃ tathāvidham |
mṛgyatāṃ piśitaṃ kṣipraṃ labdhavyaṃ yatra manyase
||10||जाने सर्वोपयोगं च जाने चादुष्टतां तव ।
जाने स्तोकं च पिशितं कार्यं चेदं तथाविधम् ।
मृग्यतां पिशितं क्षिप्रं लब्धव्यं यत्र मन्यसे
sanatkumāra uvāca
evamukto'mṛtavasuḥ prayatnaṃ mahadāsthitaḥ |
piśitaṃ mṛgayansamyaśṇnāpyavindata karhicit
||11||एवमुक्तोऽमृतवसुः प्रयत्नं महदास्थितः ।
पिशितं मृगयन्सम्यश्ण्नाप्यविन्दत कर्हिचित्
yadā na labdhavānmāṃsaṃ tadovāca narādhipam |
gatvā niśi mahārājamidaṃ vacanamarthavat
||12||यदा न लब्धवान्मांसं तदोवाच नराधिपम् ।
गत्वा निशि महाराजमिदं वचनमर्थवत्
rājanna piśitaṃ tvasti pure'smiñchuci karhicit |
mṛgayanparikhinno'smi śādhi kiṃ karavāṇi te
||13||राजन्न पिशितं त्वस्ति पुरेऽस्मिञ्छुचि कर्हिचित् ।
मृगयन्परिखिन्नोऽस्मि शाधि किं करवाणि ते
sanatkumāra uvāca
sa evamuktaḥ sūdena tasminkāle narādhipaḥ |
novāca kiṃcittaṃ sūdaṃ tūṣṇīmeva babhūva ha
||14||स एवमुक्तः सूदेन तस्मिन्काले नराधिपः ।
नोवाच किंचित्तं सूदं तूष्णीमेव बभूव ह
tadantaramabhiprekṣya viśvāmitrasamīritaḥ |
rākṣaso rudhiro nāma saṃviveśa narādhipam
||15||तदन्तरमभिप्रेक्ष्य विश्वामित्रसमीरितः ।
राक्षसो रुधिरो नाम संविवेश नराधिपम्
rakṣasā sa tadāviṣṭo rudhireṇa durātmanā |
uvāca sūdaṃ śanakaiḥ karṇamūle mahādyutiḥ
||16||रक्षसा स तदाविष्टो रुधिरेण दुरात्मना ।
उवाच सूदं शनकैः कर्णमूले महाद्युतिः
gaccha yatkiṃcidānīya māṃsaṃ mānuṣamantataḥ |
gārdabhaṃ vāpyathauṣṭraṃ vā sarvaṃ saṃskartumarhasi
||17||गच्छ यत्किंचिदानीय मांसं मानुषमन्ततः ।
गार्दभं वाप्यथौष्ट्रं वा सर्वं संस्कर्तुमर्हसि
kimasau jñāsyate rātrau tvayā bhūyaśca saṃskṛtam |
rasavadgandhavaccaiva kṣiprameva samācara
||18||किमसौ ज्ञास्यते रात्रौ त्वया भूयश्च संस्कृतम् ।
रसवद्गन्धवच्चैव क्षिप्रमेव समाचर
sanatkumāra uvāca
sa evamuktastenātha mānuṣaṃ māṃsamādade |
rājāpakāriṇo vyāsa mṛtotsṛṣṭasya kasyacit
||19||स एवमुक्तस्तेनाथ मानुषं मांसमाददे ।
राजापकारिणो व्यास मृतोत्सृष्टस्य कस्यचित्
athārdharātrasamaye bhāskarākāravarcasam |
śatānalasamaprakhyamapaśyanmunisattamam
||20||अथार्धरात्रसमये भास्कराकारवर्चसम् ।
शतानलसमप्रख्यमपश्यन्मुनिसत्तमम्
sa tamarghyeṇa pādyena āsanāgryavareṇa ca |
samarcayitvā vidhivadannamasyopapādayat
||21||स तमर्घ्येण पाद्येन आसनाग्र्यवरेण च ।
समर्चयित्वा विधिवदन्नमस्योपपादयत्
sa tadannaṃ samānītaṃ samālabhya mahātapāḥ |
cukopa kupitaścāha pārthivaṃ pradahanniva
||22||स तदन्नं समानीतं समालभ्य महातपाः ।
चुकोप कुपितश्चाह पार्थिवं प्रदहन्निव
śaktiruvāca
pārthivādhama viprāṇāṃ bhojanaṃ rākṣasocitam |
na dīyate vidhijñena tvaṃ tu māmavamanyase
||23||पार्थिवाधम विप्राणां भोजनं राक्षसोचितम् ।
न दीयते विधिज्ञेन त्वं तु मामवमन्यसे
yasmāttvaṃ rākṣasamidaṃ mahyaṃ ditsasi bhojanam |
tasmāttvaṃ karmaṇā tena puruṣādo bhaviṣyasi
||24||यस्मात्त्वं राक्षसमिदं मह्यं दित्ससि भोजनम् ।
तस्मात्त्वं कर्मणा तेन पुरुषादो भविष्यसि
sanatkumāra uvāca
evamuktastu tejasvī rājā saṃcintya tattadā |
uvāca krodharaktākṣo rākṣasāviṣṭacetanaḥ
||25||एवमुक्तस्तु तेजस्वी राजा संचिन्त्य तत्तदा ।
उवाच क्रोधरक्ताक्षो राक्षसाविष्टचेतनः
puruṣādo bhavetyevaṃ māmavocadbhavānyataḥ |
tatastvāṃ bhakṣayiṣyāmi bhrātṛbhiḥ sahitaṃ dvija
||26||पुरुषादो भवेत्येवं मामवोचद्भवान्यतः ।
ततस्त्वां भक्षयिष्यामि भ्रातृभिः सहितं द्विज
bhakṣayitvā viśuddhyarthaṃ muktaśāpastataḥ param |
cariṣyāmi tapaḥ śuddhaṃ saṃyamyendriyasaṃhatim |
pitrā tavābhyanujñātaḥ svarge vatsye yathepsitam
||27||भक्षयित्वा विशुद्ध्यर्थं मुक्तशापस्ततः परम् ।
चरिष्यामि तपः शुद्धं संयम्येन्द्रियसंहतिम् ।
पित्रा तवाभ्यनुज्ञातः स्वर्गे वत्स्ये यथेप्सितम्
iti skandapurāṇe saptadaśamo'dhyāyaḥ ||