śṛṇuṣvemāṃ kathāṃ divyāṃ sarvapāpapraṇāśanīm
sanatkumāra uvāca
śṛṇuṣvemāṃ kathāṃ divyāṃ sarvapāpapraṇāśanīm |
kathyamānāṃ mayā citrāṃ bahvarthāṃ śrutisammitām |
yāṃ śrutvā pāpakarmāpi gacchecca paramāṃ gatim
||1||शृणुष्वेमां कथां दिव्यां सर्वपापप्रणाशनीम् ।
कथ्यमानां मया चित्रां बह्वर्थां श्रुतिसम्मिताम् ।
यां श्रुत्वा पापकर्मापि गच्छेच्च परमां गतिम्
na nāstikāśraddadhāne śaṭhe cāpi kathaṃcana |
imāṃ kathāmanubrūyāttathā cāsūyake nare
||2||न नास्तिकाश्रद्दधाने शठे चापि कथंचन ।
इमां कथामनुब्रूयात्तथा चासूयके नरे
idaṃ putrāya śiṣyāya dhārmikāyānasūyave |
kathanīyaṃ mahābrahmandevabhaktāya vā bhavet |
kumārabhaktāya tathā śraddadhānāya caiva hi
||3||इदं पुत्राय शिष्याय धार्मिकायानसूयवे ।
कथनीयं महाब्रह्मन्देवभक्ताय वा भवेत् ।
कुमारभक्ताय तथा श्रद्दधानाय चैव हि
purā brahmā prajādhyakṣaḥ aṇḍe'sminsamprasūyate |
so'jñānātpitaraṃ brahmā na veda tamasāvṛtaḥ
||4||पुरा ब्रह्मा प्रजाध्यक्षः अण्डेऽस्मिन्सम्प्रसूयते ।
सोऽज्ञानात्पितरं ब्रह्मा न वेद तमसावृतः
ahameka iti jñātvā sarvā/llokānavaikṣata |
na cāpaśyata tatrānyaṃ tapoyogabalānvitaḥ
||5||अहमेक इति ज्ञात्वा सर्वा/ल्लोकानवैक्षत ।
न चापश्यत तत्रान्यं तपोयोगबलान्वितः
putra putreti cāpyukto brahmā śarveṇa dhīmatā |
praṇataḥ prāñjalirbhūtvā tameva śaraṇaṃ gataḥ
||6||पुत्र पुत्रेति चाप्युक्तो ब्रह्मा शर्वेण धीमता ।
प्रणतः प्राञ्जलिर्भूत्वा तमेव शरणं गतः
sa dattvā brahmaṇe śambhuḥ sraṣṭṛtvaṃ jñānasaṃhitam |
vibhutvaṃ caiva lokānāmantardhe parameśvaraḥ
||7||स दत्त्वा ब्रह्मणे शम्भुः स्रष्टृत्वं ज्ञानसंहितम् ।
विभुत्वं चैव लोकानामन्तर्धे परमेश्वरः
tadeṣopaniṣatproktā mayā vyāsa sanātanā |
yāṃ śrutvā yogino dhyānātprapadyante maheśvaram
||8||तदेषोपनिषत्प्रोक्ता मया व्यास सनातना ।
यां श्रुत्वा योगिनो ध्यानात्प्रपद्यन्ते महेश्वरम्
brahmaṃ ca yo vidadhe putramagre jñānaṃ ca
tamātmasthaṃ ye'nupaśyanti dhīrāsteṣāṃ
||9||ब्रह्मं च यो विदधे पुत्रमग्रे ज्ञानं च
तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां
sa vyāsa pitaraṃ dṛṣṭvā svadīptyā parayā yutam |
putrakāmaḥ prajāhetostapastīvraṃ cakāra ha
||10||स व्यास पितरं दृष्ट्वा स्वदीप्त्या परया युतम् ।
पुत्रकामः प्रजाहेतोस्तपस्तीव्रं चकार ह
mahatā yogatapasā yuktasya sumahātmanaḥ |
acireṇaiva kālena pitā sampratutoṣa ha
||11||महता योगतपसा युक्तस्य सुमहात्मनः ।
अचिरेणैव कालेन पिता सम्प्रतुतोष ह
darśanaṃ cāgamattasya varado'smītyuvāca ha |
sa tuṣṭāva nato bhūtvā kṛtvā śirasi cāñjalim
||12||दर्शनं चागमत्तस्य वरदोऽस्मीत्युवाच ह ।
स तुष्टाव नतो भूत्वा कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्
namaḥ paramadevāya devānāmapi vedhase |
sraṣṭre vai lokatantrāya brahmaṇaḥ pataye namaḥ
||13||नमः परमदेवाय देवानामपि वेधसे ।
स्रष्ट्रे वै लोकतन्त्राय ब्रह्मणः पतये नमः
ekasmai śaktiyuktāya aśaktirahitāya ca |
anantāyāprameyāya indriyāviṣayāya ca
||14||एकस्मै शक्तियुक्ताय अशक्तिरहिताय च ।
अनन्तायाप्रमेयाय इन्द्रियाविषयाय च
vyāpine vyāptapūrvāya adhiṣṭhātre pracodine |
kṛtapracetanāyaiva tattvavinyāsakāriṇe
||15||व्यापिने व्याप्तपूर्वाय अधिष्ठात्रे प्रचोदिने ।
कृतप्रचेतनायैव तत्त्वविन्यासकारिणे
pradhānacodakāyaiva guṇināṃ śāntidāya ca |
dṛṣṭidāya ca sarveṣāṃ svayaṃ vai darśanāya ca
||16||प्रधानचोदकायैव गुणिनां शान्तिदाय च ।
दृष्टिदाय च सर्वेषां स्वयं वै दर्शनाय च
viṣayagrāhiṇe caiva niyamasya ca kāriṇe |
manasaḥ karaṇānāṃ ca tatraiva niyamasya ca
||17||विषयग्राहिणे चैव नियमस्य च कारिणे ।
मनसः करणानां च तत्रैव नियमस्य च
bhūtānāṃ guṇakartre ca śaktidāya tathaiva ca |
kartre hyaṇḍasya mahyaṃ ca acintyāyāgrajāya ca |
aprameya pitarnityaṃ prīto no diśa śakvarīm
||18||भूतानां गुणकर्त्रे च शक्तिदाय तथैव च ।
कर्त्रे ह्यण्डस्य मह्यं च अचिन्त्यायाग्रजाय च ।
अप्रमेय पितर्नित्यं प्रीतो नो दिश शक्वरीम्
tasyaivaṃ stuvato vyāsa devadevo maheśvaraḥ |
tuṣṭo'bravītsvayaṃ putraṃ brahmāṇaṃ praṇataṃ tathā
||19||तस्यैवं स्तुवतो व्यास देवदेवो महेश्वरः ।
तुष्टोऽब्रवीत्स्वयं पुत्रं ब्रह्माणं प्रणतं तथा
yasmātte viditaṃ vatsa sūkṣmametanmahādyute |
tasmādbrahmeti lokeṣu nāmnā khyātiṃ gamiṣyasi
||20||यस्मात्ते विदितं वत्स सूक्ष्ममेतन्महाद्युते ।
तस्माद्ब्रह्मेति लोकेषु नाम्ना ख्यातिं गमिष्यसि
yasmāccāhaṃ pitetyuktastvayā buddhimatāṃ vara |
tasmātpitāmahatvaṃ te loke khyātiṃ gamiṣyati
||21||यस्माच्चाहं पितेत्युक्तस्त्वया बुद्धिमतां वर ।
तस्मात्पितामहत्वं ते लोके ख्यातिं गमिष्यति
prajārthaṃ yacca te taptaṃ tapa ugraṃ suduścaram |
tasmātprajāpatitvaṃ te dadāni prayatātmane
||22||प्रजार्थं यच्च ते तप्तं तप उग्रं सुदुश्चरम् ।
तस्मात्प्रजापतित्वं ते ददानि प्रयतात्मने
evamuktvā sa deveśo mūrtimatyo'sṛjatstriyaḥ |
yāstāḥ prakṛtayastvaṣṭau viśeṣāścendriyaiḥ saha |
bhāvāśca sarve te devamupatasthuḥ svarūpiṇaḥ
||23||एवमुक्त्वा स देवेशो मूर्तिमत्योऽसृजत्स्त्रियः ।
यास्ताः प्रकृतयस्त्वष्टौ विशेषाश्चेन्द्रियैः सह ।
भावाश्च सर्वे ते देवमुपतस्थुः स्वरूपिणः
tānuvāca tato devaḥ patiryuktaḥ svatejasā |
etamadyābhiṣekeṇa sampādayata mā ciram
||24||तानुवाच ततो देवः पतिर्युक्तः स्वतेजसा ।
एतमद्याभिषेकेण सम्पादयत मा चिरम्
tābhiḥ svaṃ svaṃ samādāya bhāvaṃ divyamatarkitam |
abhiṣikto babhūveti prajāpatiratidyutiḥ
||25||ताभिः स्वं स्वं समादाय भावं दिव्यमतर्कितम् ।
अभिषिक्तो बभूवेति प्रजापतिरतिद्युतिः
tatraivaṃ yoginaḥ sūkṣmaṃ dṛṣṭvā divyena cakṣuṣā |
purāṇaṃ yogatattvajñā gāyanti triguṇānvitam
||26||तत्रैवं योगिनः सूक्ष्मं दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा ।
पुराणं योगतत्त्वज्ञा गायन्ति त्रिगुणान्वितम्
rudraḥ sraṣṭā hi sarveṣāṃ bhūtānāṃ tava ca prabho |
asmābhiśca bhavānsārdhaṃ jagataḥ sampravartakaḥ
||27||रुद्रः स्रष्टा हि सर्वेषां भूतानां तव च प्रभो ।
अस्माभिश्च भवान्सार्धं जगतः सम्प्रवर्तकः
sa devastoṣitaḥ samyakparamaiśvaryayogadhṛk |
brahmāṇamagrajaṃ putraṃ prājāpatye'bhyaṣecayat
||28||स देवस्तोषितः सम्यक्परमैश्वर्ययोगधृक् ।
ब्रह्माणमग्रजं पुत्रं प्राजापत्येऽभ्यषेचयत्
yaḥ kṛtvā bahuvidhamārgayogayuktaṃ tattvākhyaṃ
devānāṃ paramamanantayogayuktaṃ
||29||यः कृत्वा बहुविधमार्गयोगयुक्तं तत्त्वाख्यं
देवानां परममनन्तयोगयुक्तं
sarveṣāṃ manasi sadāvatiṣṭhamāno jānānaḥ śubhamaśubhaṃ
taṃ devaṃ pramathapatiṃ praṇamya bhaktyā nityaṃ vai
||30||सर्वेषां मनसि सदावतिष्ठमानो जानानः शुभमशुभं
तं देवं प्रमथपतिं प्रणम्य भक्त्या नित्यं वै
iti skandapurāṇe tṛtīyo'dhyāyaḥ ||