te gaṇeśā mahāsattvāḥ sarve deveśvareśvarāḥ
sanatkumāra uvāca
te gaṇeśā mahāsattvāḥ sarve deveśvareśvarāḥ |
praṇamya devaṃ devīṃ ca idaṃ vacanamabruvan
||1||ते गणेशा महासत्त्वाः सर्वे देवेश्वरेश्वराः ।
प्रणम्य देवं देवीं च इदं वचनमब्रुवन्
bhagavandevatārighna devadevāmbikāpate |
kimarthaṃ vayamāhūtā ājñāpaya kṛtaṃ hi tat
||2||भगवन्देवतारिघ्न देवदेवाम्बिकापते ।
किमर्थं वयमाहूता आज्ञापय कृतं हि तत्
kiṃ sāgarāñchoṣayāmo yamaṃ vā saha kiṃkaraiḥ |
hanmo mṛtyumutāmṛtyurna bhavatvadya padmajaḥ
||3||किं सागराञ्छोषयामो यमं वा सह किंकरैः ।
हन्मो मृत्युमुतामृत्युर्न भवत्वद्य पद्मजः
baddhvendraṃ saha devaiśca saviṣṇuṃ saha vāyunā |
ānayāmaḥ susaṃkruddhā daityānvā saha dānavaiḥ
||4||बद्ध्वेन्द्रं सह देवैश्च सविष्णुं सह वायुना ।
आनयामः सुसंक्रुद्धा दैत्यान्वा सह दानवैः
kasyādya vyasanaṃ ghoraṃ kariṣyāmastavājñayā |
kasya vādyotsavaṃ deva sarvakāmasamṛddhimat
||5||कस्याद्य व्यसनं घोरं करिष्यामस्तवाज्ञया ।
कस्य वाद्योत्सवं देव सर्वकामसमृद्धिमत्
tāṃstathāvādinaḥ sarvānnamato bhaktavatsalaḥ |
uvāca devaḥ sampūjya gaṇāngaṇapatirbhavaḥ
||6||तांस्तथावादिनः सर्वान्नमतो भक्तवत्सलः ।
उवाच देवः सम्पूज्य गणान्गणपतिर्भवः
deva uvāca
śṛṇudhvaṃ yatkṛte yūyamihāhūtā jagaddhitāḥ |
śrutvā ca prayatātmānaḥ kurudhvaṃ tadaśaṅkitāḥ
||7||शृणुध्वं यत्कृते यूयमिहाहूता जगद्धिताः ।
श्रुत्वा च प्रयतात्मानः कुरुध्वं तदशङ्किताः
nandīśvaro'yaṃ putro naḥ sarveṣāmīśvareśvaraḥ |
priyo'granāyakaścaiva senānīrvaḥ samāhitaḥ
||8||नन्दीश्वरोऽयं पुत्रो नः सर्वेषामीश्वरेश्वरः ।
प्रियोऽग्रनायकश्चैव सेनानीर्वः समाहितः
tamimaṃ mama saṃdeśādyūyaṃ sarve'bhisammatāḥ |
senānyamabhiṣiñcadhvaṃ mahāyogapatiṃ patim
||9||तमिमं मम संदेशाद्यूयं सर्वेऽभिसम्मताः ।
सेनान्यमभिषिञ्चध्वं महायोगपतिं पतिम्
adyaprabhṛti yuṣmākamayaṃ nandīśvaraḥ śubhaḥ |
priyo gauravayuktaśca senānīramaraḥ prabhuḥ
||10||अद्यप्रभृति युष्माकमयं नन्दीश्वरः शुभः ।
प्रियो गौरवयुक्तश्च सेनानीरमरः प्रभुः
sanatkumāra uvāca
evamukte bhagavatā gaṇapāḥ sarva eva te |
evamastviti sammantrya sambhārānāharaṃstataḥ
||11||एवमुक्ते भगवता गणपाः सर्व एव ते ।
एवमस्त्विति सम्मन्त्र्य सम्भारानाहरंस्ततः
tasya rūpāśrayaṃ divyaṃ jāmbūnadamayaṃ śubham |
āsanaṃ merusaṃkāśaṃ manoramamathāharan
||12||तस्य रूपाश्रयं दिव्यं जाम्बूनदमयं शुभम् ।
आसनं मेरुसंकाशं मनोरममथाहरन्
śātakumbhamayaṃ cāpi cārucāmīkaraprabham |
muktādāmāvalambaṃ ca maṇiratnāvabhāsitam
||13||शातकुम्भमयं चापि चारुचामीकरप्रभम् ।
मुक्तादामावलम्बं च मणिरत्नावभासितम्
stambhaiśca vaiḍūryamayaiḥ kiṅkiṇījālasaṃvṛtam |
cāruratnakasaṃyuktaṃ maṇḍapaṃ viśvatomukham |
kṛtvā cakruśca tanmadhye tadāsanavaraṃ śubham
||14||स्तम्भैश्च वैडूर्यमयैः किङ्किणीजालसंवृतम् ।
चारुरत्नकसंयुक्तं मण्डपं विश्वतोमुखम् ।
कृत्वा चक्रुश्च तन्मध्ये तदासनवरं शुभम्
tasyāgrataḥ pādapīṭhaṃ nīlaṃ vajrāvabhāsitam |
cakruḥ pādapratiṣṭhārthaṃ kalaśau cāsya pārśvagau |
sampūrṇau paramāmbhobhiraravindāvṛtānanau
||15||तस्याग्रतः पादपीठं नीलं वज्रावभासितम् ।
चक्रुः पादप्रतिष्ठार्थं कलशौ चास्य पार्श्वगौ ।
सम्पूर्णौ परमाम्भोभिररविन्दावृताननौ
agrato'gniṃ samādhāya vṛṣabhaṃ cāpi pārśvataḥ |
savatsāṃ surabhiṃ cāpi tasya pārśve'tha dakṣiṇe
||16||अग्रतोऽग्निं समाधाय वृषभं चापि पार्श्वतः ।
सवत्सां सुरभिं चापि तस्य पार्श्वेऽथ दक्षिणे
chattraṃ śataśalākaṃ ca jāmbūnadamayaṃ śubham |
śaṅkhahārāmbugaureṇa pṛṣṭhenābhivirājitam
||17||छत्त्रं शतशलाकं च जाम्बूनदमयं शुभम् ।
शङ्खहाराम्बुगौरेण पृष्ठेनाभिविराजितम्
vyajanaṃ candraśubhraṃ ca hemadaṇḍaṃ sucārumat |
mālāṃ kuśeśayānāṃ ca bhramarāvalisevitām
||18||व्यजनं चन्द्रशुभ्रं च हेमदण्डं सुचारुमत् ।
मालां कुशेशयानां च भ्रमरावलिसेविताम्
āninyustatra gaṇapā nandyāvartāṃśca kāñcanān |
punarvasuṃ ca puṣyaṃ ca dvau matsyau varuṇālayau
||19||आनिन्युस्तत्र गणपा नन्द्यावर्तांश्च काञ्चनान् ।
पुनर्वसुं च पुष्यं च द्वौ मत्स्यौ वरुणालयौ
svastikaṃ vardhamānaṃ ca śrīvatsaṃ caiva kāñcanam |
kīcakā veṇavaścaiva kanyā caivābhipūjitā
||20||स्वस्तिकं वर्धमानं च श्रीवत्सं चैव काञ्चनम् ।
कीचका वेणवश्चैव कन्या चैवाभिपूजिता
airāvataṃ supratīkaṃ gajāvetau ca pūjitau |
dhvajaṃ ca pūjitaṃ divyaṃ śaṅkhaṃ caivenduvarcasam
||21||ऐरावतं सुप्रतीकं गजावेतौ च पूजितौ ।
ध्वजं च पूजितं दिव्यं शङ्खं चैवेन्दुवर्चसम्
kalaśānāṃ sahasraṃ ca kāñcanānāṃ suvarcasām |
rājatānāṃ sahasraṃ ca pārthivānāṃ tathaiva ca
||22||कलशानां सहस्रं च काञ्चनानां सुवर्चसाम् ।
राजतानां सहस्रं च पार्थिवानां तथैव च
tāmrāṇāmatha divyānāṃ sahasramanalatviṣām |
vāsoyugaṃ vṛkṣajaṃ ca virajaḥ sūkṣmameva ca
||23||ताम्राणामथ दिव्यानां सहस्रमनलत्विषाम् ।
वासोयुगं वृक्षजं च विरजः सूक्ष्ममेव च
mukuṭaṃ kāñcanaṃ caiva sukṛtaṃ viśvakarmaṇā |
kuṇḍale cāmale divye vajraṃ caiva varāyudham
||24||मुकुटं काञ्चनं चैव सुकृतं विश्वकर्मणा ।
कुण्डले चामले दिव्ये वज्रं चैव वरायुधम्
paṭṭisaṃ ca mahaddivyaṃ śūlaṃ cāśanimeva ca |
jāmbūnadamayaṃ sūtraṃ keyūradvayameva ca
||25||पट्टिसं च महद्दिव्यं शूलं चाशनिमेव च ।
जाम्बूनदमयं सूत्रं केयूरद्वयमेव च
hāraṃ ca maṇicitrāṅgaṃ rocanārucakaṃ tathā |
nalabhāṃ pāriyātraṃ ca varṣaṃ kaṅkaṇimeva ca
||26||हारं च मणिचित्राङ्गं रोचनारुचकं तथा ।
नलभां पारियात्रं च वर्षं कङ्कणिमेव च
darbhāṃśca divyāṃ samidhamājyaṃ dhūpamathāpi ca |
samantānninyuravyagrā gaṇapā devasammatāḥ
||27||दर्भांश्च दिव्यां समिधमाज्यं धूपमथापि च ।
समन्तान्निन्युरव्यग्रा गणपा देवसम्मताः
tato diśaḥ samudrāśca varuṇaḥ sadhaneśvaraḥ |
yamo'gnirvasavaścaiva candrādityau grahaiḥ saha
||28||ततो दिशः समुद्राश्च वरुणः सधनेश्वरः ।
यमोऽग्निर्वसवश्चैव चन्द्रादित्यौ ग्रहैः सह
tārārūpāṇi sarvāṇi nakṣatrāṇi dhruvastathā |
rudrā rakṣāṃsi yakṣāśca aśvinau daityadānavāḥ
||29||तारारूपाणि सर्वाणि नक्षत्राणि ध्रुवस्तथा ।
रुद्रा रक्षांसि यक्षाश्च अश्विनौ दैत्यदानवाः
gandharvāpsarasaścaiva nāradaḥ parvatastathā |
pṛthivī ca samudrāśca varṣāṇi girayastathā
||30||गन्धर्वाप्सरसश्चैव नारदः पर्वतस्तथा ।
पृथिवी च समुद्राश्च वर्षाणि गिरयस्तथा
vṛkṣāśca vīrudhaścaiva oṣadhyaśca mahābalāḥ |
nadyaḥ sarvāḥ samājagmuḥ paśavaścaiva sarvaśaḥ
||31||वृक्षाश्च वीरुधश्चैव ओषध्यश्च महाबलाः ।
नद्यः सर्वाः समाजग्मुः पशवश्चैव सर्वशः
lokasya mātaraścaiva pṛthivī svarga eva ca |
bhūtāni prakṛtiścaiva indriyāṇi ca sarvaśaḥ
||32||लोकस्य मातरश्चैव पृथिवी स्वर्ग एव च ।
भूतानि प्रकृतिश्चैव इन्द्रियाणि च सर्वशः
tīrthāni caiva sarvāṇi dānāni vividhāni ca |
ṛco yajūṃṣi sāmāni atharvāṅgirasāvapi
||33||तीर्थानि चैव सर्वाणि दानानि विविधानि च ।
ऋचो यजूंषि सामानि अथर्वाङ्गिरसावपि
yajñāśca kratavaścaiva iṣṭayo niyamāstathā |
chandāṃsi caiva sarvāṇi piśācā devayonayaḥ |
brahmā ca ṛṣayaścaiva viṣṇuḥ sānucarastathā
||34||यज्ञाश्च क्रतवश्चैव इष्टयो नियमास्तथा ।
छन्दांसि चैव सर्वाणि पिशाचा देवयोनयः ।
ब्रह्मा च ऋषयश्चैव विष्णुः सानुचरस्तथा
teṣvāgateṣu sarveṣu bhagavāngovṛṣadhvajaḥ |
sarvakāryavidhiṃ kartumādideśa pitāmaham
||35||तेष्वागतेषु सर्वेषु भगवान्गोवृषध्वजः ।
सर्वकार्यविधिं कर्तुमादिदेश पितामहम्
ekaikaṃ kalaśaṃ tatra sarvauṣadhisamanvitam |
kṛtvādbhiḥ pūrayitvā ca kuśeśayamukhāvṛtam
||36||एकैकं कलशं तत्र सर्वौषधिसमन्वितम् ।
कृत्वाद्भिः पूरयित्वा च कुशेशयमुखावृतम्
jayāṃ ca vijayāṃ caiva siṃhīṃ vyāghrīṃ tathaiva ca |
suvarcalāṃ śaṅkhapuṣpīṃ viṣṇukrāntāṃ punarnavām
||37||जयां च विजयां चैव सिंहीं व्याघ्रीं तथैव च ।
सुवर्चलां शङ्खपुष्पीं विष्णुक्रान्तां पुनर्नवाम्
kumārīṃ candrakāntāṃ ca mṛtasaṃjīvanīmapi |
ādityavarcasaṃ caiva amṛtāṃ śrīniketanām
||38||कुमारीं चन्द्रकान्तां च मृतसंजीवनीमपि ।
आदित्यवर्चसं चैव अमृतां श्रीनिकेतनाम्
tathā kumudvatīṃ caiva prākṣipaṃsteṣvathauṣadhīḥ |
pārthiveṣu tadā vyāsa sarveṣveva gaṇeśvarāḥ
||39||तथा कुमुद्वतीं चैव प्राक्षिपंस्तेष्वथौषधीः ।
पार्थिवेषु तदा व्यास सर्वेष्वेव गणेश्वराः
sauvarṇeṣu tu sarveṣu tīrthāni vividhāni ca |
dānāni caiva sarvāṇi bhagavānsaṃnyaveśayat
||40||सौवर्णेषु तु सर्वेषु तीर्थानि विविधानि च ।
दानानि चैव सर्वाणि भगवान्संन्यवेशयत्
rājateṣu ca kumbheṣu mantrāṃśchandāṃsi caiva ha |
kratūnanyāṃśca vividhā iṣṭīḥ kāmyāṃstathetarān
||41||राजतेषु च कुम्भेषु मन्त्रांश्छन्दांसि चैव ह ।
क्रतूनन्यांश्च विविधा इष्टीः काम्यांस्तथेतरान्
audumbareṣu sarveṣu saritaḥ sāgarāṃstathā |
tapāṃsi niyamāṃścaiva bhagavānabhyavinyasat
||42||औदुम्बरेषु सर्वेषु सरितः सागरांस्तथा ।
तपांसि नियमांश्चैव भगवानभ्यविन्यसत्
ekaikaṃ kalaśaṃ tatra abhipūryābhimantrya ca |
veṣṭayitvā ca sūtreṇa devebhyaḥ pradadau vibhuḥ
||43||एकैकं कलशं तत्र अभिपूर्याभिमन्त्र्य च ।
वेष्टयित्वा च सूत्रेण देवेभ्यः प्रददौ विभुः
sa jagrāha tadā brahmā ekaṃ kalaśamātmanā |
viṣṇave ca dadāvekamekamindrāya dhīmate |
gaṇapebhyastathā cānyānṛṣibhyaśca pitāmahaḥ
||44||स जग्राह तदा ब्रह्मा एकं कलशमात्मना ।
विष्णवे च ददावेकमेकमिन्द्राय धीमते ।
गणपेभ्यस्तथा चान्यानृषिभ्यश्च पितामहः
tatastamāsane tasminnupaveśya mahāmanāḥ |
arcayitvā tato brahmā svayamevābhyaṣiñcata
||45||ततस्तमासने तस्मिन्नुपवेश्य महामनाः ।
अर्चयित्वा ततो ब्रह्मा स्वयमेवाभ्यषिञ्चत
tato viṣṇustataḥ śakro ṛṣayaśca sahāmaraiḥ |
gaṇādhipāśca sarve te abhyaṣiñcanta nandinam
||46||ततो विष्णुस्ततः शक्रो ऋषयश्च सहामरैः ।
गणाधिपाश्च सर्वे ते अभ्यषिञ्चन्त नन्दिनम्
vāsoyugaṃ ca taddivyaṃ gandhāndivyāṃstathaiva ca |
keyūre kuṇḍale caiva mukuṭaṃ hārameva ca |
paṭṭisaṃ śūlavajre ca aśanīṃ ca dadau svayam
||47||वासोयुगं च तद्दिव्यं गन्धान्दिव्यांस्तथैव च ।
केयूरे कुण्डले चैव मुकुटं हारमेव च ।
पट्टिसं शूलवज्रे च अशनीं च ददौ स्वयम्
chattraṃ jagrāha devendro vāyurvyajanameva ca |
ṛṣayastuṣṭuvuścaiva pitāmahapurogamāḥ
||48||छत्त्रं जग्राह देवेन्द्रो वायुर्व्यजनमेव च ।
ऋषयस्तुष्टुवुश्चैव पितामहपुरोगमाः
viṣṇuruvāca
namaḥ kuṣmāṇḍarājāya vajrodyatakarāya ca |
śālaṅkāyanapautrāya halamārgotthitāya ca
||49||नमः कुष्माण्डराजाय वज्रोद्यतकराय च ।
शालङ्कायनपौत्राय हलमार्गोत्थिताय च
śilādasya ca putrāya rudrajapyakarāya ca |
rudrabhaktāya devāya namo'ntarjalaśāyine
||50||शिलादस्य च पुत्राय रुद्रजप्यकराय च ।
रुद्रभक्ताय देवाय नमोऽन्तर्जलशायिने
gaṇānāṃ pataye caiva bhūtānāṃ pataye namaḥ |
umāputrāya devāya paṭṭisāyudhadhāriṇe
||51||गणानां पतये चैव भूतानां पतये नमः ।
उमापुत्राय देवाय पट्टिसायुधधारिणे
namo daṃṣṭrākarālāya lalāṭanayanāya ca |
pramathāya vareṇyāya īśānāyārpitāya ca
||52||नमो दंष्ट्राकरालाय ललाटनयनाय च ।
प्रमथाय वरेण्याय ईशानायार्पिताय च
dvārādhyakṣāya śūrāya suyaśāpataye namaḥ |
namaḥ pravaramālāya kṣīrodanilayāya ca
||53||द्वाराध्यक्षाय शूराय सुयशापतये नमः ।
नमः प्रवरमालाय क्षीरोदनिलयाय च
mahāgaṇādhipataye mahāyogeśvarāya ca |
diṇḍimuṇḍāya caṇḍāya ekākṣararatāya ca
||54||महागणाधिपतये महायोगेश्वराय च ।
दिण्डिमुण्डाय चण्डाय एकाक्षररताय च
akṣayāyāmṛtāyaiva ajarāyāmarāya ca |
paśūnāṃ pataye caiva jetre mṛtyostathaiva ca
||55||अक्षयायामृतायैव अजरायामराय च ।
पशूनां पतये चैव जेत्रे मृत्योस्तथैव च
namaḥ pavanavegāya sarvajñāyājitāya ca |
anekaśirase caiva anekacaraṇāya ca
||56||नमः पवनवेगाय सर्वज्ञायाजिताय च ।
अनेकशिरसे चैव अनेकचरणाय च
kirīṭine kuṇḍaline mahāparighabāhave |
sarvāndevāngaṇāṃścaiva pāhi deva namo'stu te
||57||किरीटिने कुण्डलिने महापरिघबाहवे ।
सर्वान्देवान्गणांश्चैव पाहि देव नमोऽस्तु ते
sanatkumāra uvāca
evaṃ stutvā tato devastasmai vyāsa mahātmane |
prāñjaliḥ prayato bhūtvā jayaśabdaṃ cakāra ha
||58||एवं स्तुत्वा ततो देवस्तस्मै व्यास महात्मने ।
प्राञ्जलिः प्रयतो भूत्वा जयशब्दं चकार ह
tato gaṇā jayetyūcustato devāstato'surāḥ |
tataḥ sarvāṇi bhūtāni brahmā śakrastathaiva ca
||59||ततो गणा जयेत्यूचुस्ततो देवास्ततोऽसुराः ।
ततः सर्वाणि भूतानि ब्रह्मा शक्रस्तथैव च
tataḥ śaṅkhāṃśca bherīṃśca paṭahāḍambarāṃstathā |
vaṃśāṃśca paṇavāṃścaiva kṛkavāngoviṣāṇikān
||60||ततः शङ्खांश्च भेरींश्च पटहाडम्बरांस्तथा ।
वंशांश्च पणवांश्चैव कृकवान्गोविषाणिकान्
diṇḍimānveṇukāṃścaiva mardalāṃścaiva sarvaśaḥ |
avādayanta gaṇapā harṣayanto mudā yutāḥ
||61||दिण्डिमान्वेणुकांश्चैव मर्दलांश्चैव सर्वशः ।
अवादयन्त गणपा हर्षयन्तो मुदा युताः
sanatkumāra uvāca
nandīśvarasya ya imaṃ stavaṃ devābhinirmitam |
paṭheta satataṃ martyaḥ sa gacchenmama lokatām
||62||नन्दीश्वरस्य य इमं स्तवं देवाभिनिर्मितम् ।
पठेत सततं मर्त्यः स गच्छेन्मम लोकताम्
namo nandīśvarāyeti kṛtvā yaḥ svapnamācaret |
tasya kuṣmāṇḍarājebhyo na bhayaṃ vidyate kvacit
||63||नमो नन्दीश्वरायेति कृत्वा यः स्वप्नमाचरेत् ।
तस्य कुष्माण्डराजेभ्यो न भयं विद्यते क्वचित्
yatrāyaṃ sthāpyate nityaṃ stavaḥ paramapūjitaḥ |
na bhayaṃ tatra bhavati grahebhyo vyāsa sarvadā
||64||यत्रायं स्थाप्यते नित्यं स्तवः परमपूजितः ।
न भयं तत्र भवति ग्रहेभ्यो व्यास सर्वदा
nandīśvaraṃ ye praṇamanti martyā nityaṃ prasannendriyaśuddhasattvāḥ |
te devadevasya sahādriputryā iṣṭā variṣṭhāśca gaṇā bhavanti
||65||नन्दीश्वरं ये प्रणमन्ति मर्त्या नित्यं प्रसन्नेन्द्रियशुद्धसत्त्वाः ।
ते देवदेवस्य सहाद्रिपुत्र्या इष्टा वरिष्ठाश्च गणा भवन्ति
iti skandapurāṇe caturviṃśatimo'dhyāyaḥ ||