pativratāvaralābhaḥ
sūta uvāca
tathānyāpi ca tatrāsti dīrghikākhyā suśobhanā ||
sarasī lokavikhyātā sarvapātakanāśanī
||1||तथान्यापि च तत्रास्ति दीर्घिकाख्या सुशोभना ॥
सरसी लोकविख्याता सर्वपातकनाशनी
yasyāṃ snāto naraḥ samyagbhāskarasyodayaṃ prati ||
jyeṣṭhaśuklacaturdaśyāṃ mucyate sarvapātakaiḥ
||2||यस्यां स्नातो नरः सम्यग्भास्करस्योदयं प्रति ॥
ज्येष्ठशुक्लचतुर्दश्यां मुच्यते सर्वपातकैः
āsītpūrvaṃ dvijo vīraśarmanāmātiviśrutaḥ ||
vedavidyāvratasnāto vardhamāne purottame
||3||आसीत्पूर्वं द्विजो वीरशर्मनामातिविश्रुतः ॥
वेदविद्याव्रतस्नातो वर्धमाने पुरोत्तमे
tasya kanyā samutpannā kadācillakṣaṇāccyutā ||
atidīrghā pramāṇena janahāsyavivarddhinī
||4||तस्य कन्या समुत्पन्ना कदाचिल्लक्षणाच्च्युता ॥
अतिदीर्घा प्रमाणेन जनहास्यविवर्द्धिनी
tataḥ sā yauvanaṃ prāptā tadrūpāpi kumārikā ||
na kaścidvarayāmāsa śāstravākyamanusmaran
||5||ततः सा यौवनं प्राप्ता तद्रूपापि कुमारिका ॥
न कश्चिद्वरयामास शास्त्रवाक्यमनुस्मरन्
atisaṃkṣiptakeśā yā atidīrghātivāmanā ||
udvāhayati yaḥ kanyāṃ puruṣaḥ kāmamohitaḥ
||6||अतिसंक्षिप्तकेशा या अतिदीर्घातिवामना ॥
उद्वाहयति यः कन्यां पुरुषः काममोहितः
ṣaṇmāsābhyaṃtare mṛtyuṃ sa prāpnoti naro dhruvam ||
etasmātkāraṇātsarve tāṃ tyajaṃti kumārikām
||7||षण्मासाभ्यंतरे मृत्युं स प्राप्नोति नरो ध्रुवम् ॥
एतस्मात्कारणात्सर्वे तां त्यजंति कुमारिकाम्
puruṣā atidīrghatvayuktāṃ vīkṣya samaṃtataḥ ||
tato vairāgyamāpannā tapastepe'tidāruṇam
||8||पुरुषा अतिदीर्घत्वयुक्तां वीक्ष्य समंततः ॥
ततो वैराग्यमापन्ना तपस्तेपेऽतिदारुणम्
cāṃdrāyaṇāni kṛcchrāṇi tayā cīrṇānyanekaśaḥ ||
pārākāṇi yathoktāni tathā sāṃtapanāni ca
||9||चांद्रायणानि कृच्छ्राणि तया चीर्णान्यनेकशः ॥
पाराकाणि यथोक्तानि तथा सांतपनानि च
vrataṃ yadvidyate kiṃcinniyamaḥ saṃyamastathā ||
anyaccāpi śubhaṃ kṛtyaṃ tatsarvaṃ ca tayā kṛtam
||10||व्रतं यद्विद्यते किंचिन्नियमः संयमस्तथा ॥
अन्यच्चापि शुभं कृत्यं तत्सर्वं च तया कृतम्
evaṃ tasyā vratasthāyā jarā samyagupasthitā ||
tathāpi tejaso vṛddhirvavṛdhe tapasā kṛtā
||11||एवं तस्या व्रतस्थाया जरा सम्यगुपस्थिता ॥
तथापि तेजसो वृद्धिर्ववृधे तपसा कृता
sā ca nityaṃ mahendrasya sabhāṃ yātyatikautukāt ||
devarṣīṇāṃ mataṃ śrotuṃ devatānāṃ viśeṣataḥ
||12||सा च नित्यं महेन्द्रस्य सभां यात्यतिकौतुकात् ॥
देवर्षीणां मतं श्रोतुं देवतानां विशेषतः
yadā sā svāsanaṃ tyaktvā prayāti svagṛhonmukhī ||
tadaivābhyukṣaṇaṃ cakrustatra śakrasya kiṃkarāḥ
||13||यदा सा स्वासनं त्यक्त्वा प्रयाति स्वगृहोन्मुखी ॥
तदैवाभ्युक्षणं चक्रुस्तत्र शक्रस्य किंकराः
tathānyadivase dṛṣṭaṃ kriyamāṇaṃ tayā hi tat ||
abhyukṣaṇaṃ svakīye ca āsane dvijasattamāḥ
||14||तथान्यदिवसे दृष्टं क्रियमाणं तया हि तत् ॥
अभ्युक्षणं स्वकीये च आसने द्विजसत्तमाः
tataḥ kopaparītāṃgī dīrghikā sā kumārikā ||
triśākhāṃ bhṛkuṭīṃ kṛtvā tataḥ prāha puraṃdaram
||15||ततः कोपपरीतांगी दीर्घिका सा कुमारिका ॥
त्रिशाखां भृकुटीं कृत्वा ततः प्राह पुरंदरम्
kiṃ doṣaṃ vīkṣya me śakra prokṣitaṃ cāsanaṃ tvayā ||
paradvā rakṛtaṃ doṣaṃ kiṃ mayaitatkṛtaṃ kvacit
||16||किं दोषं वीक्ष्य मे शक्र प्रोक्षितं चासनं त्वया ॥
परद्वा रकृतं दोषं किं मयैतत्कृतं क्वचित्
tasmānme pātakaṃ brūhi no cecchāpaṃ sudāruṇam ||
tvayi dāsyāmyasaṃdigdhaṃ satye nātmānamālabhe
||17||तस्मान्मे पातकं ब्रूहि नो चेच्छापं सुदारुणम् ॥
त्वयि दास्याम्यसंदिग्धं सत्ये नात्मानमालभे
indra uvāca
na te dīrghe'stidoṣotra kaścidekaṃ vinā śubhe ||
tenātha kriyate caitadāsanasyābhiṣecanam
||18||न ते दीर्घेऽस्तिदोषोत्र कश्चिदेकं विना शुभे ॥
तेनाथ क्रियते चैतदासनस्याभिषेचनम्
tvaṃ kumāryapi saṃprāptā ṛtukālaṃ vigarhitā ||
tena doṣaṃ tvamāpannā nānyadastīha kāraṇam
||19||त्वं कुमार्यपि संप्राप्ता ऋतुकालं विगर्हिता ॥
तेन दोषं त्वमापन्ना नान्यदस्तीह कारणम्
tasmādadyāpi tvāṃ kaścidudvāhayati tāpasaḥ ||
tvaṃ taṃ varaya bharttāraṃ yena gacchasi medhyatām
||20||तस्मादद्यापि त्वां कश्चिदुद्वाहयति तापसः ॥
त्वं तं वरय भर्त्तारं येन गच्छसि मेध्यताम्
tataśca lajjayā yuktā sā tadā dīrghakanyakā ||
gatvā bhūmitale tūrṇaṃ vardhamāne purottame
||21||ततश्च लज्जया युक्ता सा तदा दीर्घकन्यका ॥
गत्वा भूमितले तूर्णं वर्धमाने पुरोत्तमे
tataḥ phūtkartumārabdhā catvareṣu trikeṣu ca ||
ucchritya dakṣiṇaṃ pāṇiṃ bhramamāṇā itastataḥ
||22||ततः फूत्कर्तुमारब्धा चत्वरेषु त्रिकेषु च ॥
उच्छ्रित्य दक्षिणं पाणिं भ्रममाणा इतस्ततः
yadi kaściddvijo jātyā karoti mama sāṃpratam ||
pāṇigrāhaṃ tapo'rddhasya śreyo yacchāmi tasya ca
||23||यदि कश्चिद्द्विजो जात्या करोति मम सांप्रतम् ॥
पाणिग्राहं तपोऽर्द्धस्य श्रेयो यच्छामि तस्य च
evaṃ tāṃ pravijalpantīṃ śrutvā lokā divāniśam ||
unmattāmiti manvānā hāsyaṃ cakruḥ parasparam
||24||एवं तां प्रविजल्पन्तीं श्रुत्वा लोका दिवानिशम् ॥
उन्मत्तामिति मन्वाना हास्यं चक्रुः परस्परम्
tataḥ katipayāhasya prakurvaṃtī ca dīrghikā ||
kuṣṭhavyādhigṛhītena brāhmaṇena pariśrutā
||25||ततः कतिपयाहस्य प्रकुर्वंती च दीर्घिका ॥
कुष्ठव्याधिगृहीतेन ब्राह्मणेन परिश्रुता
tataḥ provāca mandaṃ sa samāhūya suduḥkhitām
||26||ततः प्रोवाच मन्दं स समाहूय सुदुःखिताम्
ahaṃ tvāmudvahāmyadya kṛtvā pāṇigrahaṃ tava ||
yadi madvacanaṃ sarvaṃ sarvadaivānutiṣṭhasi
||27||अहं त्वामुद्वहाम्यद्य कृत्वा पाणिग्रहं तव ॥
यदि मद्वचनं सर्वं सर्वदैवानुतिष्ठसि
kumārikovāca
kariṣyāmi na saṃdehastava vākyaṃ dvijādhipa ||
kuru pāṇigrahaṃ me'dya vidhidṛṣṭena karmaṇā
||28||करिष्यामि न संदेहस्तव वाक्यं द्विजाधिप ॥
कुरु पाणिग्रहं मेऽद्य विधिदृष्टेन कर्मणा
sūta uvāca
tatastasyāḥ kumāryāḥ sa pāṇiṃ jagrāha dakṣiṇam ||
gṛhyoktena vidhānena devāgnigurusaṃnidhau
||29||ततस्तस्याः कुमार्याः स पाणिं जग्राह दक्षिणम् ॥
गृह्योक्तेन विधानेन देवाग्निगुरुसंनिधौ
atha sā prāha bhūyo'pi vivāhakṛtamaṃgalā ||
ādeśaṃ dehi me nātha yaṃ karomi tavādhunā
||30||अथ सा प्राह भूयोऽपि विवाहकृतमंगला ॥
आदेशं देहि मे नाथ यं करोमि तवाधुना
patiruvāca
aṣṭaṣaṣṭiṣu tīrtheṣu snātumicchāmi sundari ||
sāhāyyena tvadīyena yadi śaknoṣi tatkuru
||31||अष्टषष्टिषु तीर्थेषु स्नातुमिच्छामि सुन्दरि ॥
साहाय्येन त्वदीयेन यदि शक्नोषि तत्कुरु
bāḍhamityeva sā procya tatastūrṇaṃ pativratā ||
tatpramāṇaṃ dṛḍhaṃ kṛtvā ramyaṃ vaṃśakuṭīrakam
||32||बाढमित्येव सा प्रोच्य ततस्तूर्णं पतिव्रता ॥
तत्प्रमाणं दृढं कृत्वा रम्यं वंशकुटीरकम्
mṛdu tūlasamāyuktaṃ tataḥ prāha nijaṃ patim ||
kṛtāṃjalipuṭā bhūtvā prahṛṣṭenāntarātmanā
||33||मृदु तूलसमायुक्तं ततः प्राह निजं पतिम् ॥
कृतांजलिपुटा भूत्वा प्रहृष्टेनान्तरात्मना
etattava kṛte ramyaṃ kṛtaṃ vaṃśakuṭīrakam ||
mama nāthāruhāśu tvaṃ yena kṛtvātha mūrdhani ||
nayāmi sarvatīrtheṣu kṣetreṣu suśubheṣu ca
||34||एतत्तव कृते रम्यं कृतं वंशकुटीरकम् ॥
मम नाथारुहाशु त्वं येन कृत्वाथ मूर्धनि ॥
नयामि सर्वतीर्थेषु क्षेत्रेषु सुशुभेषु च
tataḥ kuṣṭhī prahṛṣṭātmā śanairutthāya bhūtalāt ||
tayā coddhṛtadehaḥ sansupto vaṃśakuṭīrake
||35||ततः कुष्ठी प्रहृष्टात्मा शनैरुत्थाय भूतलात् ॥
तया चोद्धृतदेहः सन्सुप्तो वंशकुटीरके
tatastaṃ mastake kṛtvā sarvatīrthe yathāsukham ||
sarvakṣetreṣu babhrāma snāpayantī nijaṃ patim
||36||ततस्तं मस्तके कृत्वा सर्वतीर्थे यथासुखम् ॥
सर्वक्षेत्रेषु बभ्राम स्नापयन्ती निजं पतिम्
yathā yathā sa cakre'tha snānaṃ tīrtheṣu kuṣṭhabhāk ||
tathātathāsya gātreṣu tejo vṛddhiṃ pragacchati
||37||यथा यथा स चक्रेऽथ स्नानं तीर्थेषु कुष्ठभाक् ॥
तथातथास्य गात्रेषु तेजो वृद्धिं प्रगच्छति
tataḥ krameṇa sā sādhvī bhramamāṇā mahītale ||
hāṭakeśvaraje kṣetre saṃprāptā rajanī mukhe
||38||ततः क्रमेण सा साध्वी भ्रममाणा महीतले ॥
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे संप्राप्ता रजनी मुखे
klāntā vaiklavyamāpannā bhārākrāntā pativratā ||
nidrāndhā niśvasantī ca praskhalantī padepade
||39||क्लान्ता वैक्लव्यमापन्ना भाराक्रान्ता पतिव्रता ॥
निद्रान्धा निश्वसन्ती च प्रस्खलन्ती पदेपदे
atha tatra pradeśe tu māṇḍavyo munipuṃgavaḥ ||
śūlāropitagātrastu saṃtiṣṭhati suduḥkhitaḥ
||40||अथ तत्र प्रदेशे तु माण्डव्यो मुनिपुंगवः ॥
शूलारोपितगात्रस्तु संतिष्ठति सुदुःखितः
atha sā taṃ samāsādya śūlaṃ rātrau pativratā ||
nijagātreṇa bhārārttā gacchamānā mahāsatī
||41||अथ सा तं समासाद्य शूलं रात्रौ पतिव्रता ॥
निजगात्रेण भारार्त्ता गच्छमाना महासती
tayā saṃcālitaḥ so'tha māṃḍavyo munipuṃgavaḥ ||
parāṃ pīḍāṃ samāsādya tataḥ prāha suduḥkhitaḥ
||42||तया संचालितः सोऽथ मांडव्यो मुनिपुंगवः ॥
परां पीडां समासाद्य ततः प्राह सुदुःखितः
kenedaṃ pāpmanā śalyaṃ mamāṃtaḥ paricālitam ||
yenāhaṃ duḥkhayukto'pi bhūyo duḥkhāspadīkṛtaḥ
||43||केनेदं पाप्मना शल्यं ममांतः परिचालितम् ॥
येनाहं दुःखयुक्तोऽपि भूयो दुःखास्पदीकृतः
dīrghikovāca
na mayā tvaṃ mahābhāga nidropahatayā dṛśā ||
dṛṣṭastena parispṛṣṭo hyaspṛśyaḥ pāpakṛttamaḥ
||44||न मया त्वं महाभाग निद्रोपहतया दृशा ॥
दृष्टस्तेन परिस्पृष्टो ह्यस्पृश्यः पापकृत्तमः
na tvayā sadṛśaścānyaḥ pāpātmāsti dharātale ||
śirasyudbhūtaśūlo'pi yo mṛtyuṃ nādhigacchati
||45||न त्वया सदृशश्चान्यः पापात्मास्ति धरातले ॥
शिरस्युद्भूतशूलोऽपि यो मृत्युं नाधिगच्छति
ahaṃ pativratā mūḍha vahāmi śirasā dhṛtam ||
tīrthayātrākṛte kāṃtaṃ vikalāṃgaṃ suvallabham
||46||अहं पतिव्रता मूढ वहामि शिरसा धृतम् ॥
तीर्थयात्राकृते कांतं विकलांगं सुवल्लभम्
kasmāttasyāstiraskāraṃ mama yacchasi niṣṭhuram ||
ajñātāṃ mūḍhabuddhiḥ sanviśeṣānmānuṣodbhavām
||47||कस्मात्तस्यास्तिरस्कारं मम यच्छसि निष्ठुरम् ॥
अज्ञातां मूढबुद्धिः सन्विशेषान्मानुषोद्भवाम्
māṇḍavya uvāca
ahaṃ yādṛktvayā proktastādṛgeva na saṃśayaḥ ||
pāpātmā mūḍhabuddhiśca aspṛśyaḥ sarvadehinām
||48||अहं यादृक्त्वया प्रोक्तस्तादृगेव न संशयः ॥
पापात्मा मूढबुद्धिश्च अस्पृश्यः सर्वदेहिनाम्
yadi prātastavāyaṃ ca bharttā jīvati niṣṭhure ||
yena me janitā pīḍā prāṇāṃtakaraṇī dṛḍhā
||49||यदि प्रातस्तवायं च भर्त्ता जीवति निष्ठुरे ॥
येन मे जनिता पीडा प्राणांतकरणी दृढा
tasmādeṣa tavābhīṣṭaḥ spṛṣṭaḥ sūryasya raśmibhiḥ ||
mayā śaptaḥ parityāgaṃ jīvitasya kariṣyati
||50||तस्मादेष तवाभीष्टः स्पृष्टः सूर्यस्य रश्मिभिः ॥
मया शप्तः परित्यागं जीवितस्य करिष्यति
dīrghikovāca
yadyevaṃ maraṇaṃ patyuḥ prabhāte saṃbhaviṣyati ||
madīyasya tataḥ prātarnodgamiṣyati bhāskaraḥ
||51||यद्येवं मरणं पत्युः प्रभाते संभविष्यति ॥
मदीयस्य ततः प्रातर्नोद्गमिष्यति भास्करः
evamuktvā tataḥ sātha niṣasāda dharātale ||
bhūmau tadbhartṛsaṃyuktaṃ muktvā vaṃśakuṭīrakam
||52||एवमुक्त्वा ततः साथ निषसाद धरातले ॥
भूमौ तद्भर्तृसंयुक्तं मुक्त्वा वंशकुटीरकम्
atha tāṃ prāha kuṣṭhī sa pipāsā saṃpravartate ||
tasmāttoyaṃ samānehi pānārthamatiśītalam
||53||अथ तां प्राह कुष्ठी स पिपासा संप्रवर्तते ॥
तस्मात्तोयं समानेहि पानार्थमतिशीतलम्
tathaiva sā samākarṇya bharturādeśamutsukā ||
itastataśca babhrāma jalārthaṃ na prapaśyati ||
na ca niryāti dūraṃ sā tyaktvāraṇye tathāvidham
||54||तथैव सा समाकर्ण्य भर्तुरादेशमुत्सुका ॥
इतस्ततश्च बभ्राम जलार्थं न प्रपश्यति ॥
न च निर्याति दूरं सा त्यक्त्वारण्ये तथाविधम्
bhartāraṃ śvāpadotthaṃ ca bhayaṃ hṛdi vitanvatī ||
upaviśya tato bhūmau spṛṣṭvā pādau patestadā ||
provāca dīrghikā vākyaṃ tāravākyena duḥkhitā
||55||भर्तारं श्वापदोत्थं च भयं हृदि वितन्वती ॥
उपविश्य ततो भूमौ स्पृष्ट्वा पादौ पतेस्तदा ॥
प्रोवाच दीर्घिका वाक्यं तारवाक्येन दुःखिता
pativratā tvamācīrṇaṃ yadi samyaṅmayā sphuṭam ||
tena satyena bhūpṛṣṭhānnirgacchatu jalaṃ śubham
||56||पतिव्रता त्वमाचीर्णं यदि सम्यङ्मया स्फुटम् ॥
तेन सत्येन भूपृष्ठान्निर्गच्छतु जलं शुभम्
evamuktvā jaghānātha pādāghātena medinīm ||
kāntabhaktiṃ puraskṛtya tasya jīvitavāṃchayā
||57||एवमुक्त्वा जघानाथ पादाघातेन मेदिनीम् ॥
कान्तभक्तिं पुरस्कृत्य तस्य जीवितवांछया
etasminnantare toyaṃ pādāghātādanantataram ||
niṣkrāṃtaṃ nirmalaṃ svādu māṇḍavyasya ca paśyataḥ
||58||एतस्मिन्नन्तरे तोयं पादाघातादनन्ततरम् ॥
निष्क्रांतं निर्मलं स्वादु माण्डव्यस्य च पश्यतः
tatastaṃ snāpayāmāsa tasmiṃstoye śramāturam ||
apāyayattataḥ paścātsvayaṃ snātvā papau jalam
||59||ततस्तं स्नापयामास तस्मिंस्तोये श्रमातुरम् ॥
अपाययत्ततः पश्चात्स्वयं स्नात्वा पपौ जलम्
etasminnaṃtare sūryaḥ pativratakṛtādbhayāt ||
nābhyudeti samutpannastataḥ kālātyayo mahān
||60||एतस्मिन्नंतरे सूर्यः पतिव्रतकृताद्भयात् ॥
नाभ्युदेति समुत्पन्नस्ततः कालात्ययो महान्
atha rātriṃ samālokya dīrghāṃ ye kāmukā janāḥ ||
te sarve tuṣṭimāpannāstathā ca kula striyaḥ
||61||अथ रात्रिं समालोक्य दीर्घां ये कामुका जनाः ॥
ते सर्वे तुष्टिमापन्नास्तथा च कुल स्त्रियः
kauśikā rākṣasāścāpi corā jārāśca ye narāḥ ||
te sarve procuḥ saṃhṛṣṭāḥ samāliṃgya parasparam
||62||कौशिका राक्षसाश्चापि चोरा जाराश्च ये नराः ॥
ते सर्वे प्रोचुः संहृष्टाः समालिंग्य परस्परम्
adyāsmākaṃ vidhistuṣṭo bhagavānmanmathastathā ||
yena dīrghā kṛtā rātrirnāśaṃ nītaśca bhāskaraḥ
||63||अद्यास्माकं विधिस्तुष्टो भगवान्मन्मथस्तथा ॥
येन दीर्घा कृता रात्रिर्नाशं नीतश्च भास्करः
ye punarbrāhmaṇāḥ śāṃtā yajñakarmasamudyatāḥ ||
te sarve duḥkhamāpannāḥ sūryodayavinākṛtāḥ
||64||ये पुनर्ब्राह्मणाः शांता यज्ञकर्मसमुद्यताः ॥
ते सर्वे दुःखमापन्नाः सूर्योदयविनाकृताः
na kaścidyajanaṃ cakre yājanaṃ na ca saddvijaḥ ||
na śrāddhaṃ na ca saṃkalpaṃ na svādhyāyaṃ kathaṃcana
||65||न कश्चिद्यजनं चक्रे याजनं न च सद्द्विजः ॥
न श्राद्धं न च संकल्पं न स्वाध्यायं कथंचन
na snānaṃ na ca dānaṃ ca lokayātrāṃ viśeṣataḥ ||
vyavahāraṃ na kṛtyaṃ ca kiṃciddharmasamudbhavam
||66||न स्नानं न च दानं च लोकयात्रां विशेषतः ॥
व्यवहारं न कृत्यं च किंचिद्धर्मसमुद्भवम्
etasminnantare devāḥ sarve śakrapurogamāḥ |
paraṃ dauḥsthyaṃ samāpannā yajñabhāgavivarjitāḥ
||67||एतस्मिन्नन्तरे देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ।
परं दौःस्थ्यं समापन्ना यज्ञभागविवर्जिताः
tato bhāskaramāsādya ūcurduḥkhasamanvitāḥ ||
kasmānnodgamanaṃ deva prakaroṣi divākara
||68||ततो भास्करमासाद्य ऊचुर्दुःखसमन्विताः ॥
कस्मान्नोद्गमनं देव प्रकरोषि दिवाकर
etattvayā vinā sarvaṃ jagadvyākulatāṃ gatam
||69||एतत्त्वया विना सर्वं जगद्व्याकुलतां गतम्
tasmāllokahitārthāya tvamudgaccha yathāpurā ||
agniṣṭomādikā yajñā vartaṃte yena bhūtale
||70||तस्माल्लोकहितार्थाय त्वमुद्गच्छ यथापुरा ॥
अग्निष्टोमादिका यज्ञा वर्तंते येन भूतले
sūrya uvāca
pativratāsamādeśāttyaktaścābhyudayo mayā ||
tasmādgatvā surāḥ sarve tāṃ vadaṃtu kṛte mama
||71||पतिव्रतासमादेशात्त्यक्तश्चाभ्युदयो मया ॥
तस्माद्गत्वा सुराः सर्वे तां वदंतु कृते मम
yena tadvākyamāsādya pravarttāmi yathāsukham ||
anyathā māṃ śapetkruddhā nūnaṃ sā hi pativratā
||72||येन तद्वाक्यमासाद्य प्रवर्त्तामि यथासुखम् ॥
अन्यथा मां शपेत्क्रुद्धा नूनं सा हि पतिव्रता
evaṃ sā tapasā yuktā protkṛṣṭaṃ hi surottamāḥ ||
pativratātvamādhatte tathānyadaparaṃ mahat
||73||एवं सा तपसा युक्ता प्रोत्कृष्टं हि सुरोत्तमाः ॥
पतिव्रतात्वमाधत्ते तथान्यदपरं महत्
kastasyā vacanaṃ śaktaḥ kartumevamato'nyathā ||
etasmātkāraṇādbhīto nodgacchāmi kathaṃcana
||74||कस्तस्या वचनं शक्तः कर्तुमेवमतोऽन्यथा ॥
एतस्मात्कारणाद्भीतो नोद्गच्छामि कथंचन
na tatkratusahasreṇa yajaṃtaḥ prāpnuyuḥ phalam ||
pativratātvamāpannā yatstrī viṃdati kevalam
||79||न तत्क्रतुसहस्रेण यजंतः प्राप्नुयुः फलम् ॥
पतिव्रतात्वमापन्ना यत्स्त्री विंदति केवलम्
tataste vibudhāḥ sarve gatvā tatkṣetramuttamam ||
procustāṃ dīrghikāṃ vākyairmṛdubhiḥ purataḥ sthitāḥ
||76||ततस्ते विबुधाः सर्वे गत्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम् ॥
प्रोचुस्तां दीर्घिकां वाक्यैर्मृदुभिः पुरतः स्थिताः
tvayā pativrate sūryo yanniṣiddho na tatkṛtam ||
śubhaṃ yato hatāḥ sarvā bhūtale śobhanāḥ kriyāḥ
||77||त्वया पतिव्रते सूर्यो यन्निषिद्धो न तत्कृतम् ॥
शुभं यतो हताः सर्वा भूतले शोभनाः क्रियाः
tasmādudgacchatu prājñe tvadvākyāttīkṣṇadīdhitiḥ ||
yajñakriyā viśeṣeṇa yena vartaṃti bhūtale
||78||तस्मादुद्गच्छतु प्राज्ञे त्वद्वाक्यात्तीक्ष्णदीधितिः ॥
यज्ञक्रिया विशेषेण येन वर्तंति भूतले
pativratovāca
ayaṃ ca me patiḥ sadyaḥ prāṇebhyo'pi ca yaḥ priyaḥ ||
so'bhyeti nidhanaṃ devāḥ prodgate ravimaṃḍale
||79||अयं च मे पतिः सद्यः प्राणेभ्योऽपि च यः प्रियः ॥
सोऽभ्येति निधनं देवाः प्रोद्गते रविमंडले
śaptaścānena duṣṭena māṃḍavyena supāpmanā ||
kāryaṃ vināpi nirdiṣṭastadbrūyāṃ bhāskaraṃ katham
||80||शप्तश्चानेन दुष्टेन मांडव्येन सुपाप्मना ॥
कार्यं विनापि निर्दिष्टस्तद्ब्रूयां भास्करं कथम्
udayārthaṃ na me yajñaiḥ kāryaṃ kiṃcinna cāparaiḥ ||
śrāddhadānādikaiḥ kṛtyaiḥ saṃjātairdaryitaṃ vinā
||81||उदयार्थं न मे यज्ञैः कार्यं किंचिन्न चापरैः ॥
श्राद्धदानादिकैः कृत्यैः संजातैर्दर्यितं विना
sūta uvāca
tataste vibudhāḥ sarve samālokya parasparam ||
cirakālaṃ suduḥkhārtāstāmūcurvinayānvitāḥ
||82||ततस्ते विबुधाः सर्वे समालोक्य परस्परम् ॥
चिरकालं सुदुःखार्तास्तामूचुर्विनयान्विताः
udgacchatu ravirbhadre tavāyaṃ dayitaḥ patiḥ ||
prayātu nidhanaṃ sadyo bhūyādeṣa munīśvaraḥ
||83||उद्गच्छतु रविर्भद्रे तवायं दयितः पतिः ॥
प्रयातु निधनं सद्यो भूयादेष मुनीश्वरः
punarjīvāpayiṣyāmo vayamenamapi drutam ||
mṛtyumārgamanuprāptaṃ tvatkṛte pativatsale
||84||पुनर्जीवापयिष्यामो वयमेनमपि द्रुतम् ॥
मृत्युमार्गमनुप्राप्तं त्वत्कृते पतिवत्सले
pañcaviṃśativarṣīyaṃ kāmadevamivāparam ||
tvaṃ drakṣyasi sudīptāṃgaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam
||85||पञ्चविंशतिवर्षीयं कामदेवमिवापरम् ॥
त्वं द्रक्ष्यसि सुदीप्तांगं सर्वलक्षणलक्षितम्
bhūtvā paṃcadaśābdīyā padmapatrāyatekṣaṇā ||
martyaloke sukhaṃ samyaktvecchayā sādhayiṣyasi
||86||भूत्वा पंचदशाब्दीया पद्मपत्रायतेक्षणा ॥
मर्त्यलोके सुखं सम्यक्त्वेच्छया साधयिष्यसि
eṣo'pi muniśārdūlo vipāpmā sāṃprataṃ śubhe ||
śūlavedhena nirmuktaḥ sukhabhāgī bhavatklama
||87||एषोऽपि मुनिशार्दूलो विपाप्मा सांप्रतं शुभे ॥
शूलवेधेन निर्मुक्तः सुखभागी भवत्क्लम
sūta uvāca
bāḍhamityeva ca prokte tayā sa dvijasattamāḥ ||
udgato bhagavānsūryastatkṣaṇādeva vegataḥ
||88||बाढमित्येव च प्रोक्ते तया स द्विजसत्तमाः ॥
उद्गतो भगवान्सूर्यस्तत्क्षणादेव वेगतः
tataḥ sūryāṃśusaṃspṛṣṭaḥ sa mṛtaśca sukuṣṭhabhāk ||
vibudhānāṃ karaiḥ spṛṣṭaḥ punareva samutthitaḥ
||89||ततः सूर्यांशुसंस्पृष्टः स मृतश्च सुकुष्ठभाक् ॥
विबुधानां करैः स्पृष्टः पुनरेव समुत्थितः
paṃcaviṃśativarṣīyaḥ kāmadeva ivāparaḥ ||
saṃsmaranpūrvikāṃ jātiṃ sarvā harṣa samanvitaḥ
||90||पंचविंशतिवर्षीयः कामदेव इवापरः ॥
संस्मरन्पूर्विकां जातिं सर्वा हर्ष समन्वितः
dīrghikāpi parispṛṣṭā svayaṃ devena śaṃbhunā |
saṃjātā yauvanopetā divyalakṣaṇalakṣitā
||91||दीर्घिकापि परिस्पृष्टा स्वयं देवेन शंभुना ।
संजाता यौवनोपेता दिव्यलक्षणलक्षिता
padmapatrekṣaṇā ramyā candrabimbasamānanā ||
madhye kṣāmā sugaurāṃgī pīnonnatapayodharā
||92||पद्मपत्रेक्षणा रम्या चन्द्रबिम्बसमानना ॥
मध्ये क्षामा सुगौरांगी पीनोन्नतपयोधरा
tatastaṃ muniśārdūlaṃ śūlāgrādavatārya ca ||
procuśca vibudhaśreṣṭhāḥ sādaraṃ harṣasaṃyutāḥ
||93||ततस्तं मुनिशार्दूलं शूलाग्रादवतार्य च ॥
प्रोचुश्च विबुधश्रेष्ठाः सादरं हर्षसंयुताः
etatsatyaṃ kṛtaṃ vākyaṃ mune tava yathoditam ||
mṛto'pi brāhmaṇaḥ kuṣṭhī saṃspṛṣṭo raviraśmibhiḥ
||94||एतत्सत्यं कृतं वाक्यं मुने तव यथोदितम् ॥
मृतोऽपि ब्राह्मणः कुष्ठी संस्पृष्टो रविरश्मिभिः
punarutthāpito'smābhiḥ kṛtaśca taruṇaḥ punaḥ ||
anayā bhāryayā sārdhaṃ tasmāttvaṃ svāśramaṃ vraja
||95||पुनरुत्थापितोऽस्माभिः कृतश्च तरुणः पुनः ॥
अनया भार्यया सार्धं तस्मात्त्वं स्वाश्रमं व्रज
nāsmākaṃ darśanaṃ vyarthaṃ kathaṃcidapi jāyate ||
tasmātprārthaya yaccitte tava nityaṃ samāśritam
||96||नास्माकं दर्शनं व्यर्थं कथंचिदपि जायते ॥
तस्मात्प्रार्थय यच्चित्ते तव नित्यं समाश्रितम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye pativratāvaralābhonāma pañcatriṃśaduttaraśatata mo'dhyāyaḥ || 135 ||