एकादशरुद्रोत्पत्तिवर्णनम्
सूत उवाच
तथान्येऽपि वसन्तीह रुद्रा एकादशैव तु ॥
सञ्जाता ब्राह्मणश्रेष्ठा मुनीनां हितकाम्यया
॥१॥यैर्दृष्टैः पूजितै र्वापि स्तुतैर्वाथ नमस्कृतैः ॥
विपाप्मा जायते मर्त्यः सर्वदोषविवर्जितः
॥२॥ऋषय ऊचुः
एक एव श्रुतो रुद्रो न द्वितीयः कथंचन ॥
गौरी भार्याप्रिया यस्य स्कन्दः पुत्रः प्रकीर्तितः
॥३॥तेनैकं विद्महे रुद्रं नान्यमीशं कथंचन ॥
तस्माद्ब्रूहि महाभाग सर्वानेतान्सुविस्तरात्
॥४॥सूत उवाच
सत्यमेतन्महाभागा यद्भवद्भिरुदाहृतम् ॥
एक एव स्थितो रुद्रो न द्वितीयः कथंचन
॥५॥परं यथा च सञ्जाता रुद्रा एकादशात्र भोः ॥
तथाहं कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः
॥६॥वाराणस्यां पुरा संस्था मुनयः शंसितव्रताः ॥
हाटकेश्वरदेवस्य दर्शनार्थं समुत्सुकाः
॥७॥प्रस्थिताः समयं कृत्वा स्पर्धमानाः परस्परम् ॥
अहंपूर्वमहं पूर्वं वीक्षयिष्यामि तं विभुम्
॥८॥सर्वेषामग्रतो भूत्वा पाताले हाटकेश्वरम् ॥
यश्चादौ तत्र गत्वा च नेक्षयिष्यति तं हरम् ॥
सर्वेषां श्रमजं पापं तस्यैकस्य भविष्यति
॥९॥एवमुक्त्वा ततः सर्वे वाराणस्यां ततः परम् ॥
प्रस्थिता धावमानाश्च वेगेन महता ततः
॥१०॥एतस्मिन्नन्तरे देवो हाटकेश्वरसंज्ञितः ॥
ज्ञात्वा तेषामभिप्रायं मिथः स्पर्द्धासमुद्भवम् ॥
आत्मनो दर्शनार्थाय बहुभक्तिपुरस्कृतम्
॥११॥लघुना रक्ष्यमाणेन सर्वेषां च महात्मनाम् ॥
नागरंध्रेण निष्क्रम्य पातालाच्चैव तत्क्षणात्
॥१२॥एकादशप्रकारं स कृत्वा रूपं मनोहरम् ॥
त्रिशूलभृत्त्रिनेत्रं च कपर्देन विभूषितम्
॥१३॥शशिखंडधरं चैव रुण्डमालाप्रधारकम् ॥
समं चैव स्थितस्तेषां दर्शने शंकरः प्रभुः
॥१८३॥ततस्ते वै समालोक्य पुरस्थं वृषभध्वजम् ॥
जानुभ्यां धरणीं गत्वा स्तुतिं चक्रुस्ततस्ततः
॥१५॥एको जानाति देवोऽयं मम संदर्शनं गतः ॥
देवदेवो महादेवः प्रथमं भक्तवत्सलः
॥१६॥अन्यो जानाति मे पूर्वं जातस्ते तापसोत्तमः ॥
स्तुतिं चक्रुश्च विप्रेंद्रा जानुभ्यामवनिं गताः
॥१७॥तापसा ऊचुः
नमो देवाधिदेवाय सर्वदेवमयाय च ॥
नमः शांताय सूक्ष्माय नमश्चांधकभेदिने
॥१८॥नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो ये दिवं संश्रिताः सदा ॥
जीवापयंति जगतीं वायुभिश्च पृथग्विधैः
॥१९॥नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो ये स्थिता वारुणीं दिशम् ॥
रक्षंति सर्वलोकांश्च पिशाचानां दुरात्मनाम्
॥२०॥नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो दिशमूर्ध्वं समाश्रिताः ॥
रक्षंति सकलांल्लोकान्भूतार्नां जंभकाद्भयात्
॥२१॥नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो येऽध ऊर्ध्वं समाश्रिताः ॥
रक्षंति सकलांल्लोकान्कूष्मांडानां भयात्सदा
॥२२॥असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा भूमिमाश्रिताः ॥
नमस्तेभ्योऽपि सर्वेभ्यस्तेषां रक्षंति ये रुजः
॥२३॥एवं स्तुतास्तु ते रुद्रा एकादशतपस्विभिः ॥
एकादशापि तान्प्रोचुर्भक्तिनम्रांस्तु तापसान्
॥२४॥रुद्रा ऊचुः
एकादशप्रकारोऽहं तुष्टो वस्तापसोत्तमाः ॥
बहुभक्त्यतिरेकेण व्रियतां च यथेप्सितम्
॥२५॥तापसा ऊचुः
यदि तुष्टोसि नो देव यदि यच्छसि वांछितम् ॥
एकादशप्रकारैस्तु सदा स्थेयमिहैव तु
॥२६॥हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वतीर्थमये शुभे ॥
आराधनं प्रकुर्वाणा वसामो येन वै वयम्
॥२७॥श्रीभगवानुवाच
एकादशप्रकारा या मूर्तयो निर्मिता मया ॥
एताभिरेव सर्वाभिः स्थास्याम्यत्र सदैव हि
॥२८॥आद्या तु मम या मूर्तिः सा कैलासं समाश्रिता ॥
संतिष्ठति सदैवात्र कैलासे पर्वतोत्तमे
॥२९॥एतास्तु मूर्तयोऽस्माकं स्थास्यंत्यत्रैव सर्वदा ॥
सर्वेषामेव लोकानां हिताय द्विजसत्तमाः
॥३०॥नामभिश्च क्रमेणैव युष्मदीयैः स्वयं द्विजाः ॥
विश्वामित्रह्रदे स्नात्वा एता मूर्तीर्ममात्र वै ॥
पूजयिष्यंति ये मर्त्यास्ते यास्यंति परां गतिम्
॥३१॥किं वाचा बहुनोक्तेन भूयोभूयो द्विजोत्तमाः ॥
या तासां क्रियते पूजा एकादशगुणा भवेत्
॥३२॥एवमुक्त्वा त्रिनेत्रस्तु तत्रैवादर्शनं गतः ॥
तेऽपि तत्राश्रमं कृत्वा श्रद्धया परया युताः ॥
मूर्तीश्च ताः समाराध्य संप्राप्ताः परमं पदम्
॥३३॥अन्योऽपि यः पुमांस्ताश्च आराधयति श्रद्धया ॥
स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः
॥३४॥ततः प्रभृति ते जाता रुद्रा एकादशैव तु ॥
संख्यया देवदेवस्य महेश्वरवपुर्धराः
॥३५॥तेजोत्तमास्ते संयुक्तास्त्रिनेत्राः शूलपाणयः ॥
एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः
॥३६॥एकादशप्रकारस्तु यथा जातो महेश्वरः ॥
चैत्रे मासि सिते पक्षे चतुर्दश्यां दिने स्थिते
॥३७॥यस्तान्पूजयते भक्त्या स याति परमां गतिम् ॥
अधनो धनमाप्नोति ह्यपुत्रः पुत्रवान्भवेत्
॥३८॥सरोगो रोगमुक्तस्तु पराभूतो रिपुक्षयम् ॥
तत्समाराधनादेव कामानंत्यमवाप्नुयात्
॥३९॥यः पुनः शिवदीक्षाढ्यो भस्मस्नानपरायणः ॥
तत्समाराधनं कुर्याच्छृणु तस्यापि यत्फलम्
॥४०॥यदन्यः प्राप्नुयान्मर्त्यस्तत्पूजासंभवं फलम् ॥
षडक्षरेण मंत्रेण पुष्पेणैकेन तत्फलम्
॥४१॥शिवदीक्षाधरो यस्तु शतघ्नं लभते फलम् ॥
तस्माच्छतघ्नमाप्नोति शैवात्पाशुपतश्च यः ॥
तस्मात्कालमुखो यश्च महाव्रतधरश्च यः
॥४२॥मूर्तीर्यास्ताश्च ये भक्त्या विनताः पूजयंति च ॥
सर्वेषामेव तेषां तु फलं शतगुणं भवेत्
॥४३॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रोत्पत्ति वर्णनं नाम षट्सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥ २७६ ॥