ekādaśarudrotpattivarṇanam
sūta uvāca
tathānye'pi vasantīha rudrā ekādaśaiva tu ||
sañjātā brāhmaṇaśreṣṭhā munīnāṃ hitakāmyayā
||1||तथान्येऽपि वसन्तीह रुद्रा एकादशैव तु ॥
सञ्जाता ब्राह्मणश्रेष्ठा मुनीनां हितकाम्यया
yairdṛṣṭaiḥ pūjitai rvāpi stutairvātha namaskṛtaiḥ ||
vipāpmā jāyate martyaḥ sarvadoṣavivarjitaḥ
||2||यैर्दृष्टैः पूजितै र्वापि स्तुतैर्वाथ नमस्कृतैः ॥
विपाप्मा जायते मर्त्यः सर्वदोषविवर्जितः
ṛṣaya ūcuḥ
eka eva śruto rudro na dvitīyaḥ kathaṃcana ||
gaurī bhāryāpriyā yasya skandaḥ putraḥ prakīrtitaḥ
||3||एक एव श्रुतो रुद्रो न द्वितीयः कथंचन ॥
गौरी भार्याप्रिया यस्य स्कन्दः पुत्रः प्रकीर्तितः
tenaikaṃ vidmahe rudraṃ nānyamīśaṃ kathaṃcana ||
tasmādbrūhi mahābhāga sarvānetānsuvistarāt
||4||तेनैकं विद्महे रुद्रं नान्यमीशं कथंचन ॥
तस्माद्ब्रूहि महाभाग सर्वानेतान्सुविस्तरात्
sūta uvāca
satyametanmahābhāgā yadbhavadbhirudāhṛtam ||
eka eva sthito rudro na dvitīyaḥ kathaṃcana
||5||सत्यमेतन्महाभागा यद्भवद्भिरुदाहृतम् ॥
एक एव स्थितो रुद्रो न द्वितीयः कथंचन
paraṃ yathā ca sañjātā rudrā ekādaśātra bhoḥ ||
tathāhaṃ kīrtayiṣyāmi śṛṇudhvaṃ susamāhitāḥ
||6||परं यथा च सञ्जाता रुद्रा एकादशात्र भोः ॥
तथाहं कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः
vārāṇasyāṃ purā saṃsthā munayaḥ śaṃsitavratāḥ ||
hāṭakeśvaradevasya darśanārthaṃ samutsukāḥ
||7||वाराणस्यां पुरा संस्था मुनयः शंसितव्रताः ॥
हाटकेश्वरदेवस्य दर्शनार्थं समुत्सुकाः
prasthitāḥ samayaṃ kṛtvā spardhamānāḥ parasparam ||
ahaṃpūrvamahaṃ pūrvaṃ vīkṣayiṣyāmi taṃ vibhum
||8||प्रस्थिताः समयं कृत्वा स्पर्धमानाः परस्परम् ॥
अहंपूर्वमहं पूर्वं वीक्षयिष्यामि तं विभुम्
sarveṣāmagrato bhūtvā pātāle hāṭakeśvaram ||
yaścādau tatra gatvā ca nekṣayiṣyati taṃ haram ||
sarveṣāṃ śramajaṃ pāpaṃ tasyaikasya bhaviṣyati
||9||सर्वेषामग्रतो भूत्वा पाताले हाटकेश्वरम् ॥
यश्चादौ तत्र गत्वा च नेक्षयिष्यति तं हरम् ॥
सर्वेषां श्रमजं पापं तस्यैकस्य भविष्यति
evamuktvā tataḥ sarve vārāṇasyāṃ tataḥ param ||
prasthitā dhāvamānāśca vegena mahatā tataḥ
||10||एवमुक्त्वा ततः सर्वे वाराणस्यां ततः परम् ॥
प्रस्थिता धावमानाश्च वेगेन महता ततः
etasminnantare devo hāṭakeśvarasaṃjñitaḥ ||
jñātvā teṣāmabhiprāyaṃ mithaḥ sparddhāsamudbhavam ||
ātmano darśanārthāya bahubhaktipuraskṛtam
||11||एतस्मिन्नन्तरे देवो हाटकेश्वरसंज्ञितः ॥
ज्ञात्वा तेषामभिप्रायं मिथः स्पर्द्धासमुद्भवम् ॥
आत्मनो दर्शनार्थाय बहुभक्तिपुरस्कृतम्
laghunā rakṣyamāṇena sarveṣāṃ ca mahātmanām ||
nāgaraṃdhreṇa niṣkramya pātālāccaiva tatkṣaṇāt
||12||लघुना रक्ष्यमाणेन सर्वेषां च महात्मनाम् ॥
नागरंध्रेण निष्क्रम्य पातालाच्चैव तत्क्षणात्
ekādaśaprakāraṃ sa kṛtvā rūpaṃ manoharam ||
triśūlabhṛttrinetraṃ ca kapardena vibhūṣitam
||13||एकादशप्रकारं स कृत्वा रूपं मनोहरम् ॥
त्रिशूलभृत्त्रिनेत्रं च कपर्देन विभूषितम्
śaśikhaṃḍadharaṃ caiva ruṇḍamālāpradhārakam ||
samaṃ caiva sthitasteṣāṃ darśane śaṃkaraḥ prabhuḥ
||183||शशिखंडधरं चैव रुण्डमालाप्रधारकम् ॥
समं चैव स्थितस्तेषां दर्शने शंकरः प्रभुः
tataste vai samālokya purasthaṃ vṛṣabhadhvajam ||
jānubhyāṃ dharaṇīṃ gatvā stutiṃ cakrustatastataḥ
||15||ततस्ते वै समालोक्य पुरस्थं वृषभध्वजम् ॥
जानुभ्यां धरणीं गत्वा स्तुतिं चक्रुस्ततस्ततः
eko jānāti devo'yaṃ mama saṃdarśanaṃ gataḥ ||
devadevo mahādevaḥ prathamaṃ bhaktavatsalaḥ
||16||एको जानाति देवोऽयं मम संदर्शनं गतः ॥
देवदेवो महादेवः प्रथमं भक्तवत्सलः
anyo jānāti me pūrvaṃ jātaste tāpasottamaḥ ||
stutiṃ cakruśca vipreṃdrā jānubhyāmavaniṃ gatāḥ
||17||अन्यो जानाति मे पूर्वं जातस्ते तापसोत्तमः ॥
स्तुतिं चक्रुश्च विप्रेंद्रा जानुभ्यामवनिं गताः
tāpasā ūcuḥ
namo devādhidevāya sarvadevamayāya ca ||
namaḥ śāṃtāya sūkṣmāya namaścāṃdhakabhedine
||18||नमो देवाधिदेवाय सर्वदेवमयाय च ॥
नमः शांताय सूक्ष्माय नमश्चांधकभेदिने
namo'stu sarvarudrebhyo ye divaṃ saṃśritāḥ sadā ||
jīvāpayaṃti jagatīṃ vāyubhiśca pṛthagvidhaiḥ
||19||नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो ये दिवं संश्रिताः सदा ॥
जीवापयंति जगतीं वायुभिश्च पृथग्विधैः
namo'stu sarvarudrebhyo ye sthitā vāruṇīṃ diśam ||
rakṣaṃti sarvalokāṃśca piśācānāṃ durātmanām
||20||नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो ये स्थिता वारुणीं दिशम् ॥
रक्षंति सर्वलोकांश्च पिशाचानां दुरात्मनाम्
namo'stu sarvarudrebhyo diśamūrdhvaṃ samāśritāḥ ||
rakṣaṃti sakalāṃllokānbhūtārnāṃ jaṃbhakādbhayāt
||21||नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो दिशमूर्ध्वं समाश्रिताः ॥
रक्षंति सकलांल्लोकान्भूतार्नां जंभकाद्भयात्
namo'stu sarvarudrebhyo ye'dha ūrdhvaṃ samāśritāḥ ||
rakṣaṃti sakalāṃllokānkūṣmāṃḍānāṃ bhayātsadā
||22||नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो येऽध ऊर्ध्वं समाश्रिताः ॥
रक्षंति सकलांल्लोकान्कूष्मांडानां भयात्सदा
asaṃkhyātāḥ sahasrāṇi ye rudrā bhūmimāśritāḥ ||
namastebhyo'pi sarvebhyasteṣāṃ rakṣaṃti ye rujaḥ
||23||असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा भूमिमाश्रिताः ॥
नमस्तेभ्योऽपि सर्वेभ्यस्तेषां रक्षंति ये रुजः
evaṃ stutāstu te rudrā ekādaśatapasvibhiḥ ||
ekādaśāpi tānprocurbhaktinamrāṃstu tāpasān
||24||एवं स्तुतास्तु ते रुद्रा एकादशतपस्विभिः ॥
एकादशापि तान्प्रोचुर्भक्तिनम्रांस्तु तापसान्
rudrā ūcuḥ
ekādaśaprakāro'haṃ tuṣṭo vastāpasottamāḥ ||
bahubhaktyatirekeṇa vriyatāṃ ca yathepsitam
||25||एकादशप्रकारोऽहं तुष्टो वस्तापसोत्तमाः ॥
बहुभक्त्यतिरेकेण व्रियतां च यथेप्सितम्
tāpasā ūcuḥ
yadi tuṣṭosi no deva yadi yacchasi vāṃchitam ||
ekādaśaprakāraistu sadā stheyamihaiva tu
||26||यदि तुष्टोसि नो देव यदि यच्छसि वांछितम् ॥
एकादशप्रकारैस्तु सदा स्थेयमिहैव तु
hāṭakeśvaraje kṣetre sarvatīrthamaye śubhe ||
ārādhanaṃ prakurvāṇā vasāmo yena vai vayam
||27||हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वतीर्थमये शुभे ॥
आराधनं प्रकुर्वाणा वसामो येन वै वयम्
śrībhagavānuvāca
ekādaśaprakārā yā mūrtayo nirmitā mayā ||
etābhireva sarvābhiḥ sthāsyāmyatra sadaiva hi
||28||एकादशप्रकारा या मूर्तयो निर्मिता मया ॥
एताभिरेव सर्वाभिः स्थास्याम्यत्र सदैव हि
ādyā tu mama yā mūrtiḥ sā kailāsaṃ samāśritā ||
saṃtiṣṭhati sadaivātra kailāse parvatottame
||29||आद्या तु मम या मूर्तिः सा कैलासं समाश्रिता ॥
संतिष्ठति सदैवात्र कैलासे पर्वतोत्तमे
etāstu mūrtayo'smākaṃ sthāsyaṃtyatraiva sarvadā ||
sarveṣāmeva lokānāṃ hitāya dvijasattamāḥ
||30||एतास्तु मूर्तयोऽस्माकं स्थास्यंत्यत्रैव सर्वदा ॥
सर्वेषामेव लोकानां हिताय द्विजसत्तमाः
nāmabhiśca krameṇaiva yuṣmadīyaiḥ svayaṃ dvijāḥ ||
viśvāmitrahrade snātvā etā mūrtīrmamātra vai ||
pūjayiṣyaṃti ye martyāste yāsyaṃti parāṃ gatim
||31||नामभिश्च क्रमेणैव युष्मदीयैः स्वयं द्विजाः ॥
विश्वामित्रह्रदे स्नात्वा एता मूर्तीर्ममात्र वै ॥
पूजयिष्यंति ये मर्त्यास्ते यास्यंति परां गतिम्
kiṃ vācā bahunoktena bhūyobhūyo dvijottamāḥ ||
yā tāsāṃ kriyate pūjā ekādaśaguṇā bhavet
||32||किं वाचा बहुनोक्तेन भूयोभूयो द्विजोत्तमाः ॥
या तासां क्रियते पूजा एकादशगुणा भवेत्
evamuktvā trinetrastu tatraivādarśanaṃ gataḥ ||
te'pi tatrāśramaṃ kṛtvā śraddhayā parayā yutāḥ ||
mūrtīśca tāḥ samārādhya saṃprāptāḥ paramaṃ padam
||33||एवमुक्त्वा त्रिनेत्रस्तु तत्रैवादर्शनं गतः ॥
तेऽपि तत्राश्रमं कृत्वा श्रद्धया परया युताः ॥
मूर्तीश्च ताः समाराध्य संप्राप्ताः परमं पदम्
anyo'pi yaḥ pumāṃstāśca ārādhayati śraddhayā ||
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra devo maheśvaraḥ
||34||अन्योऽपि यः पुमांस्ताश्च आराधयति श्रद्धया ॥
स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः
tataḥ prabhṛti te jātā rudrā ekādaśaiva tu ||
saṃkhyayā devadevasya maheśvaravapurdharāḥ
||35||ततः प्रभृति ते जाता रुद्रा एकादशैव तु ॥
संख्यया देवदेवस्य महेश्वरवपुर्धराः
tejottamāste saṃyuktāstrinetrāḥ śūlapāṇayaḥ ||
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭo'smi dvijottamāḥ
||36||तेजोत्तमास्ते संयुक्तास्त्रिनेत्राः शूलपाणयः ॥
एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः
ekādaśaprakārastu yathā jāto maheśvaraḥ ||
caitre māsi site pakṣe caturdaśyāṃ dine sthite
||37||एकादशप्रकारस्तु यथा जातो महेश्वरः ॥
चैत्रे मासि सिते पक्षे चतुर्दश्यां दिने स्थिते
yastānpūjayate bhaktyā sa yāti paramāṃ gatim ||
adhano dhanamāpnoti hyaputraḥ putravānbhavet
||38||यस्तान्पूजयते भक्त्या स याति परमां गतिम् ॥
अधनो धनमाप्नोति ह्यपुत्रः पुत्रवान्भवेत्
sarogo rogamuktastu parābhūto ripukṣayam ||
tatsamārādhanādeva kāmānaṃtyamavāpnuyāt
||39||सरोगो रोगमुक्तस्तु पराभूतो रिपुक्षयम् ॥
तत्समाराधनादेव कामानंत्यमवाप्नुयात्
yaḥ punaḥ śivadīkṣāḍhyo bhasmasnānaparāyaṇaḥ ||
tatsamārādhanaṃ kuryācchṛṇu tasyāpi yatphalam
||40||यः पुनः शिवदीक्षाढ्यो भस्मस्नानपरायणः ॥
तत्समाराधनं कुर्याच्छृणु तस्यापि यत्फलम्
yadanyaḥ prāpnuyānmartyastatpūjāsaṃbhavaṃ phalam ||
ṣaḍakṣareṇa maṃtreṇa puṣpeṇaikena tatphalam
||41||यदन्यः प्राप्नुयान्मर्त्यस्तत्पूजासंभवं फलम् ॥
षडक्षरेण मंत्रेण पुष्पेणैकेन तत्फलम्
śivadīkṣādharo yastu śataghnaṃ labhate phalam ||
tasmācchataghnamāpnoti śaivātpāśupataśca yaḥ ||
tasmātkālamukho yaśca mahāvratadharaśca yaḥ
||42||शिवदीक्षाधरो यस्तु शतघ्नं लभते फलम् ॥
तस्माच्छतघ्नमाप्नोति शैवात्पाशुपतश्च यः ॥
तस्मात्कालमुखो यश्च महाव्रतधरश्च यः
mūrtīryāstāśca ye bhaktyā vinatāḥ pūjayaṃti ca ||
sarveṣāmeva teṣāṃ tu phalaṃ śataguṇaṃ bhavet
||43||मूर्तीर्यास्ताश्च ये भक्त्या विनताः पूजयंति च ॥
सर्वेषामेव तेषां तु फलं शतगुणं भवेत्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmya ekādaśarudrotpatti varṇanaṃ nāma ṣaṭsaptatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 276 ||