govyāghrasaṃvādavarṇanam
evaṃ tasya narendrasya vyāghrarūpasya kānane ||
jagāma sumahānkālo nighnato vividhāndvija
||1||एवं तस्य नरेन्द्रस्य व्याघ्ररूपस्य कानने ॥
जगाम सुमहान्कालो निघ्नतो विविधान्द्विज
kasyacittvatha kālasya tasmindeśe dvijottamāḥ ||
ā yātaṃ gokulaṃ ramyaṃ gopagopīsamākulam
||2||कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्मिन्देशे द्विजोत्तमाः ॥
आ यातं गोकुलं रम्यं गोपगोपीसमाकुलम्
tatrāsti nandinīnāma dhenuḥ pīnapayodharā ||
vistīrṇajaghanābhogā haṃsavarṇā ghaṭasravā
||3||तत्रास्ति नन्दिनीनाम धेनुः पीनपयोधरा ॥
विस्तीर्णजघनाभोगा हंसवर्णा घटस्रवा
atha sā nijayūthasya sadāgre tṛṇavāṃchayā ||
bhramamāṇā nikuñjāṃte liṃgaṃ devasya śūlinaḥ
||4||अथ सा निजयूथस्य सदाग्रे तृणवांछया ॥
भ्रममाणा निकुञ्जांते लिंगं देवस्य शूलिनः
apaśyattejasā yuktaṃ svayameva vyavasthitam ||
dvādaśārkapratīkāśaṃ cittāhlādakaraṃ param
||5||अपश्यत्तेजसा युक्तं स्वयमेव व्यवस्थितम् ॥
द्वादशार्कप्रतीकाशं चित्ताह्लादकरं परम्
tatastasyopari sthitvā susrāva sumahatpayaḥ ||
śraddhayā parayā yuktā tasya snānakṛte dvijāḥ
||6||ततस्तस्योपरि स्थित्वा सुस्राव सुमहत्पयः ॥
श्रद्धया परया युक्ता तस्य स्नानकृते द्विजाः
evaṃ tāṃ snapanaṃ tasya sadā liṃgasya kurvatīm ||
na jānāti janaḥ kaścidvane vṛkṣasamākule
||7||एवं तां स्नपनं तस्य सदा लिंगस्य कुर्वतीम् ॥
न जानाति जनः कश्चिद्वने वृक्षसमाकुले
anyasmindivase tatra sthāne vyāghraḥ samāgataḥ ||
tīkṣṇadaṃṣṭro mahākāyaḥ sarvajantubhayāvahaḥ
||8||अन्यस्मिन्दिवसे तत्र स्थाने व्याघ्रः समागतः ॥
तीक्ष्णदंष्ट्रो महाकायः सर्वजन्तुभयावहः
atha sā tatra āyātā patitā dṛṣṭigocare ||
nandinī dvīpinastasya daivayogāddvijottamāḥ
||9||अथ सा तत्र आयाता पतिता दृष्टिगोचरे ॥
नन्दिनी द्वीपिनस्तस्य दैवयोगाद्द्विजोत्तमाः
tataḥ sā gokule baddhaṃ smṛtvā svaṃ laghuvatsakam ||
atṛṇādaṃ payovṛttiṃ karuṇaṃ paryadevayat
||10||ततः सा गोकुले बद्धं स्मृत्वा स्वं लघुवत्सकम् ॥
अतृणादं पयोवृत्तिं करुणं पर्यदेवयत्
adyaikāhaṃ ca saṃprāptā kānane janavarjite ||
putraṃ bālaṃ parityajya gopairgoṣṭhe niyaṃtritam
||11||अद्यैकाहं च संप्राप्ता कानने जनवर्जिते ॥
पुत्रं बालं परित्यज्य गोपैर्गोष्ठे नियंत्रितम्
yena satyena bhaktyādya snapanāyāhamāgatā ||
śivasya tena satyena bhūyānme sutasaṃgamaḥ
||12||येन सत्येन भक्त्याद्य स्नपनायाहमागता ॥
शिवस्य तेन सत्येन भूयान्मे सुतसंगमः
evaṃ sā karuṇaṃ yāvannandinī vilapatyalam ||
tāvadvyāghraḥ smitaṃ kṛtvā provāca paruṣākṣaram
||13||एवं सा करुणं यावन्नन्दिनी विलपत्यलम् ॥
तावद्व्याघ्रः स्मितं कृत्वा प्रोवाच परुषाक्षरम्
vyāghra uvāca
pralāpānkiṃ mudhā dheno karoṣi vaśagā mama ||
tasmādiṣṭatamaṃ devaṃ smara svargakṛte śubhe
||14||प्रलापान्किं मुधा धेनो करोषि वशगा मम ॥
तस्मादिष्टतमं देवं स्मर स्वर्गकृते शुभे
dhenuruvāca
nāhamātmakṛte vyāghra vilapāmi suduḥ khitā ||
śivārcanakṛte mṛtyurmama jātaḥ śubhāvahaḥ
||15||नाहमात्मकृते व्याघ्र विलपामि सुदुः खिता ॥
शिवार्चनकृते मृत्युर्मम जातः शुभावहः
vatso me gokule baddhaḥ smaramāṇo mamāgamam ||
santiṣṭhate payovṛttiḥ kathaṃ syātsa mayā vinā
||16||वत्सो मे गोकुले बद्धः स्मरमाणो ममागमम् ॥
सन्तिष्ठते पयोवृत्तिः कथं स्यात्स मया विना
etasmātkāraṇādvyāghra vilapāmi suduḥkhitā ||
na cātmajīvanārthāya satyenātmānamālabhe
||17||एतस्मात्कारणाद्व्याघ्र विलपामि सुदुःखिता ॥
न चात्मजीवनार्थाय सत्येनात्मानमालभे
tasmānmuṃca mahāvyāghra māṃ sadyaḥ sutavatsalām ||
sakhījanasya taṃ dattvā samāgacchāmi teṃtikam
||18||तस्मान्मुंच महाव्याघ्र मां सद्यः सुतवत्सलाम् ॥
सखीजनस्य तं दत्त्वा समागच्छामि तेंतिकम्
vyāghra uvāca
kathaṃ mṛtyumukhaṃ prāpya niṣkramya ca kathañcana ||
bhūyastatraiva niryāsi tasmāttvāṃ bhakṣayāmyaham
||19||कथं मृत्युमुखं प्राप्य निष्क्रम्य च कथञ्चन ॥
भूयस्तत्रैव निर्यासि तस्मात्त्वां भक्षयाम्यहम्
nandinyuvāca
śapathairāgamiṣyāmi yaiḥ punarvyāghra teṃ'tikam ||
tānākarṇaya me vaktrāttato yuktaṃ samācara
||20||शपथैरागमिष्यामि यैः पुनर्व्याघ्र तेंऽतिकम् ॥
तानाकर्णय मे वक्त्रात्ततो युक्तं समाचर
yatpāpaṃ brahmahatyāyāṃ mātāpitrośca vaṃcane ||
tena pāpena lipyehaṃ nāgacchāmi punaryadi
||21||यत्पापं ब्रह्महत्यायां मातापित्रोश्च वंचने ॥
तेन पापेन लिप्येहं नागच्छामि पुनर्यदि
vivastraṃ snānasaktānāṃ divāmaithunagāminām ||
yatpāpaṃ tena lipye'haṃ nāgacchāmi punaryadi
||22||विवस्त्रं स्नानसक्तानां दिवामैथुनगामिनाम् ॥
यत्पापं तेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
rajasvalānusaktānāṃ yatpāpaṃ nagnaśāyinām ||
tena pāpena lipye'haṃ nāgacchāmi punaryadi
||23||रजस्वलानुसक्तानां यत्पापं नग्नशायिनाम् ॥
तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
viśvāsaghātakānāṃ ca kṛtaghnānāṃ ca yadbhavet ||
tena pāpena lipye'haṃ nāgacchāmi punaryadi
||24||विश्वासघातकानां च कृतघ्नानां च यद्भवेत् ॥
तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
gokanyābrāhmaṇānāṃ ca dūṣakānāṃ ca yadbhavet ||
tena pāpena lipye'haṃ nāgacchāmi punaryadi
||25||गोकन्याब्राह्मणानां च दूषकानां च यद्भवेत् ॥
तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
vṛthāpākaprakartṛṇāṃ vṛthāmāṃsāśināṃ ca yat ||
tena pāpena lipye'haṃ nāgacchāmi punaryadi
||26||वृथापाकप्रकर्तृणां वृथामांसाशिनां च यत् ॥
तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
vratabhaṃgaprakartṛṇāmanṛtau gāmināṃ ca yat ||
tena pāpena lipye'haṃ nāgacchāmi punaryadi
||27||व्रतभंगप्रकर्तृणामनृतौ गामिनां च यत् ॥
तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
paiśunyasūcakānāṃ ca yatpāpaṃ śastrakarmaṇām ||
tena pāpena lipye'haṃ nāgacchāmi punaryadi
||28||पैशुन्यसूचकानां च यत्पापं शस्त्रकर्मणाम् ॥
तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśīti sāharasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye kalaśeśvaramāhātmye govyāghrasaṃvādavarṇanaṃnāma pañcāśattamo'dhyāyaḥ || 50 ||